Wat is mijn link met familie Schenck van Toutenburg?

Jaren geleden heb ik deelgenomen aan het Genographic Project van National Geographic. Ik kreeg een setje toegestuurd waarmee ik bij mezelf wangslijm kon afnemen en die in een buisje moest terugsturen naar de USA. Enige tijd later kreeg ik dan zowel per post als in de email een analyse van mijn DNA, in eerste instantie op zo'n 20 markers (mutatiepunten) over de mannelijke lijn Y. Afgezien van de aardige kaart waarop de 'Human Journey' vanuit Oost-Afrika stond afgebeeld, vond ik het eigenlijk wat teleurstellend. Een lange reeks cijfers en wat onduidelijk geneuzel over Haplo-groepen, en dat was het wel zo'n beetje.
Weer wat later kon ik mijn cijferreeks online delen via FTDNA, die mij mailden als er een (gedeeltelijke) match was met andere deelnemers aan Y-DNA-projecten. Daar zaten aardige links bij maar nooit een volledige match.
Toen het boek Zonen van Adam in Nederland werd gepubliceerd werd ook mijn stamreeks opgenomen en werd aansluitend een seminar georganiseerd aan de Erasmus Universiteit.

Op een gegeven moment werd ik gemaild door een coordinator van een DNA-groep met focus op het Verenigd Koninkrijk, het U198 Y-DNA Project, omdat ze zagen dat ik binnen hun profiel viel. Ze betaalden zelfs mee aan een uitbreiding van mijn profiel tot 67 markers. Op zich aardig, maar mij leverde het niet veel nieuwe inzichten op. Wel kreeg ik na verloop van tijd een melding van een 67 marker-match met iemand in de USA die ook aan het Friese Waddenproject deelnam, ene Paul Schenck. Dit leverde email-contacten op waarin mij werd uitgelegd dat de voorouders van Schenck al midden 17e eeuw vanuit de Republiek naar Nieuw-Nederland waren geemigreerd. In het Brooklyn Museum in Brooklyn, New York werd zelfs een tweetal huizen van de familie bewaard, afgebroken en weer opgebouwd. Het betrof een 17e eeuws huis van Jan Martens Schenck (geboren rond 1631) en een 18e eeuws huis van zijn kleinzoon Nicholas Schenck. Omdat ik vorige week toevallig toch voor mijn werk in New York moest zijn heb ik dan ook maar het museum bezocht en me uiteraard met de bewuste huizen op de foto laten zetten.
De theorie zegt dat bij een 67-marker match een zeer grote kans (90%) bestaat op een gemeenschappelijke voorouder (Most Recent Common Ancestor=MRCA) in mannelijke lijn binnen 15 generaties. Dan heb je het over een voorvader uit grofweg 1550.
De familie Schenck heeft haar stamboom uitgezocht en teruggevonden tot begin 17e eeuw tot een voorouder in Amersfoort terwijl ikzelf rond die zelfde tijd uitkom in Ee.
Wat zou dan de link zijn tussen onze families? Die moet dan theoretisch 1 of 2 generaties daarvoor liggen. De familie Schenck heeft al eens onderzocht of ze gelieerd zijn aan de familie Schenck van Nydeggen, maar dat lijkt niet het geval. Maar er is ook een familie Schenck van Toutenburg, met wie de link nog niet verder is uitgezocht. De Limburgse onderzoeker Willy Peters, die veel onderzoek heeft gedaan naar de familie Schenck van Nydeggen denkt namelijk dat dat een betere optie is. En dan is er in ieder geval geografisch al een logischer verband te vinden. Want wat blijkt namelijk? Georg Schenck van Toutenburg was een Duitse edelman die in 1521 Stadhouder van Friesland werd. Tijdens een van zijn veldslagen, met Jancko van Douwama, veroverde hij o.a. Dokkum! Nou, dan kun je verder wel je fantasie de vrije loop geven.
Voorlopig houden we het nog maar even op een vage hypothese. Zodra we bewijsmateriaal vinden zal ik het melden!

Worp van Ropta (1504-1551), grietman van Oostdongeradeel

In Museum Martena in Franeker zag ik onlangs het portret van Worp van Ropta (1504-1551). Grietman van Oostdongeradeel. Staande, ten voeten uit, olieverf op paneel, hoogte: 195 cm, breedte: 100 cm.
De inscriptie en datum: Worp Ropta van wegen Römischer Keiserlicher Maiestaet Grietman over Doncardeel zra sue etates 38 ipsa die qua factum Aº 1542 den 20sten Octobris. Hij werd dus op 38-jarige leeftijd afgebeeld.
Worp van Ropta was een goed katholiek (de Reformatie had sowieso nog niet plaatsgevonden) en volgeling van keizer Karel V. 
Het schilderij is in eigendom van het Rijksmuseum, dat het begin 20e eeuw aankocht. Ook het bijzondere schilderij van Sophia van Vervou heeft het museum Martena in bruikleen.
Op de bel-etage staat de oudst bekende renaissancekast van Noord-Nederland, waarvan Worp waarschijnlijk de opdrachtgever is (zie foto hieronder).

Sneuper Simon Wierstra heeft de genealogie van de familie Ropta uitgezocht.

Werp van Ropta, ook Worp, geboren 1504 ?, overleden 28 nov 1551 *, begraven Metslawier ,grafschrift: Ropta B... Abinga Rep...
Ao 1551 8 novebr sterf de edele erentfest Worp van Ropta, keyer mat olderma Docku grietma i Dogerdel ZC Ao 1534 den 3 july sterf syn frau Wuyck van Abinga Anno 157. Ropta Eysinga Aebinga Japna (?) Meckem Erisma ...

Worp was de zoon van Focke Sybrens van Ropta en Graets van Eysinga (geboren Bolta, zie de uitleg op de video van Hilda Bouta).

Worp van Ropta woonde te Metslawier op Ropta en was grietman van Oostdongeradeel 1539/1551.

Beneficiaal Boeken 1543: Werp heeft bezit te Metslawier.

Toegang Tresoar 342-05,inv.42;verkoop van land aan Worp Ropta (1541).

Toegang 327-132,1367:Werp heeft in 1545 een geschil met Tjepck,weduwe van Jasper Aesgema.

Hof van Friesland 16481-166 d.d.20-12-1538:er wordt tegen hem en zijn zwager Frans een proces gevoerd door Gabbe van Scheltema.

Andere zaken voor het Hof van Friesland:
HvF 16688-35,312 (1534 en 1536).
HvF 16689-37,58,104,306,314,318,325,426,434,458,492,575,596 (1538/1548).
HvF 16690-43,94,172 (1550,1551).
HvF 16691-147 d.d.1557 en HvF 16692-258 d.d.12-12-1561: wijlen Werp Ropta en zijn erfgenamen.
Zijn naam en die van zijn eerste vrouw op een zerk te Metslawier (de Vrije Fries XXIII , pdf).

Worp was gehuwd (1) met  Bjuck van Aebinga, ook Wyve, overleden 3 jul 1534 *, begraven Metslawier,grafschrift, dochter van Sjoerd van Aebinga en Bets van Mockema, ook van Humalda.

Uit dit huwelijk:
           1   Cunira van Ropta, overleden 5 mrt 1555 *, begraven Metslawier, grafschrift
Zie grafschrift Metslawier met haar kwartieren Ropta,Eysinga,Aebinga,Mockema: Hier ist dbegronus der edel und gestreng her Christof v Sternsee r.k..m. mov zu Harlige starf ao 1560 de 1 febrij
Hier ist d begronus der vrau Kunera va Sternsee en dohter va Ropta starf ao 1555 de 5 mart
Dolochero Hayen
Sternsee Sigesdorf
Eisinga Mokema
Ropta Abinga
Anno 1637 den 4 januarij is gesturven den eedlen eersame gestreng her Bocke va Sternsee out 64 iaer en leit hier begraven. Anno 1641 den 20 aprilis is gesturven de eedle eerbare fraue Catharina van Heerma sijn huisfrou out in haer 63 jaer en leit alhier begraven

Met Cunira stierf het geslacht Ropta uit.

Toegang 347-1045:inventaris van de goederen van ....Ropta,echtgenote van Chr.van Sternsee (1550).
Toegang 347-679:Kinsck van Ropta,weduwe Hermana,schenkt haar goederen aan de kinderen van Christiaan en Cunira (10-12-1565).
Cunira was gehuwd met Christoffel van Sternsee, afkomstig uit Duitsland, overleden 1 februari 1560, begraven te Harlingen of Metslawier ?, grafschrift in beide plaatsen.
Olderman en drost van Harlingen en ook grietman van Barradeel 1553-1556.

Worp was gehuwd (2) met  Anna Georgesdr Schenck van Toutenburg, dochter van George Schenck van Toutenburg.

Update, via Hilda Bouta:  De oudere mensen van Oost-Dongeradeel zullen het schilderij wel herkennen. Een kleinere copy van het originele schilderij van de schilder Bouke van der Sloot hing nl. in het Gemeentehuis van Oost-Dongeradeel te Metslawier. Deze copy was in 1953 aan de Gemeente geschonken door Mr. Meindertsma uit Zutphen, die in Ee gewoond had. (gegevens uit 'Metslawier van Toen' G.Jongeling, 1982)
De vrouw van Worp Ropta, Wuijck of Biuck Aebinga, is trouwens een achterkleinzoon van Sjoerd Aebinga van Blija en Beijts BOLTA. Sjoerd Aebingha van Blija tr. Beijts BOLTA
zn: Andlof Aebingha               tr. Saepk NN , zijn 2e huwelijk
zn: Syurd Aebingha                tr.Beits Mockema (Humalda), zijn 1e huw; later hertrouwd met Beits Sybesd. Scheltema
dr:  Biuck (Wuyck) Aebingha   tr. Werp Ropta
Update 2: Inmiddels is een discussie ontstaan over de vraag of Worp van Ropta wel echt een geboren Ropta is!  Zijn zuster Sjouck is ook geboren 1504 op basis van leeftijd bij overlijden. Zijn beide kinderen soms uit het eerste huwelijk van Graets Bolta met Worp Tjaerda van Starkenborg?  Bovendien wordt Worp Tjaerda van Starkenborg nog in 1505 vermeld op de lijst van Friese edelen. Simon Wierstra en Hilda Bouta zullen dit nader onderzoeken.

Pieter Doekes van Bil, opperstuurman van Dirk Hartog in 1616

Een jaar of 10 geleden vemeldde ik terloops al eens op onze website, op de pagina Noord-Oost Friezen in de VOC (1616-1791): Vanaf de oprichting van de VOC (in 1602) waren Friezen in dienst van deze multinational. Zo was de opperstuurman van De Eendracht, die in 1616 onder leiding van schipper Dirk Hartogs de Australische kust ontdekte, Pieter Doekes van Bil (Het Bildt).

In dit Dirk Hartog jubileumjaar 2016 wordt er met name in Australië weer de nodige aandacht besteed aan deze (welhaast vergeten) vroege ontdekking van het continent, waarvan de Britten claimen dat James Cook de eerste was, in 1770!
Koning Willem Alexander en koningin Maxima bezoeken Australië van 31 oktober tot 4 november.

Wendy van Duivenvoorde, maritiem archeoloog aan de Australische Flinders University en Nederlandse, liet via Twitter weten dat er een boekje is uitgegeven over Dirk Hartogs: Marking our history, celebrating our future, Dirk Hartog in Western Australia (1616), te downloaden als pdf.

Het leek me goed in dit kader weer eens aandacht te vragen voor de Fries die vermoedelijk de Eendracht aan de kolderstok bij en langs de Australische kust heeft gestuurd. Nadat eerst de namen van schipper Dirk Hartogs (die s hoort bij het patroniem: zoon van Hartog) en opperkoopman Gillis Miebais, waarschijnlijk al aan boord, vrij diep gegraveerd waren op een platgeslagen tinnen bord, zijn, veel minder diep, de namen van de onderkoopman Jan Stins en van opperstuurman Pieter Doekes van Bil mogelijk op het allerlaatste moment toegevoegd. Hij wilde het buitenkansje natuurlijk niet missen om vereeuwigd te worden op dit nieuwe continent!
En hij had gelijk: hedentendage, dus 400 jaar later, is hetzelfde bord nog in het Rijksmuseum te Amsterdam te bewonderen! Het werd in 1697 namelijk ter plekke vervangen door een ander tinnen bord met inscriptie van Willem de Vlamingh van Vlieland met zijn schip de Geelvinck.

Als je iets zoekt over mensen in de Friese gemeente Het Bildt, een polder die in 1505 met name door mensen uit Zuid-Holland, Zeeland en Brabant is ingepolderd (vandaar dat er geen Fries gesproken wordt maar Bildts), dan kom je al snel uit bij Kees Kuiken. Hij had echter niet direct informatie over Pieter Doekes. Wel adviseerde hij archieven in Amsterdam eens te proberen, vanwege de connectie met de VOC.
Dirk Hartogs was bijvoorbeeld op 5 februari 1611 in Amsterdam getrouwd met Meijnsje Abels. Hij werd daarbij geassisteerd door zijn moeder Grietje Jans en Meijnsje door haar vader Abel Alberts. In 1618 keerde Dirk terug uit Azië maar overleed al in 1621 op 38-jarige leeftijd in Amsterdam. Voordat hij naar Azië ging met de VOC voer hij oa (in 1611-1613) op Archangelsk, Gdansk, Duinkerken en Genua met zijn schip Dolfijn voor koopman Wessel Schenck te Amsterdam. Hij maakte ook eerdere reizen met de VOC naar Azië (1607-1609).

In de Ondertrouwactes van Amsterdam in het Stadsarchief vinden we zowaar ook Pieter Doekes van Bil. Twee keer zelfs. Eerst in 1611, als hij met Lobbetje Willems trouwt, en na terugkeer uit Azië in 1618, als weduwnaar, met Ebeltjen Frederix of Vreex.

De (lastig te lezen) teksten van de actes luidden als volgt (met dank aan Reinder Tolsma):
(De voorgaande acte is gedateerd 15 Juny 1611. Deze vermelding is niet specifiek gedateerd).
1611
Pieter Dockes.
Compareerden als voren Pieter Doekessz van Bild van Nieuwezyl vaerend(s)
gezel, oud 23 jaeren. wonende op de Wael geassisteert met ..Annetje (?)
..Sijtzes(?) procedeeren ter eenre ende Lobbetje Willems haer assistentie hebbende (?)
van Marten Pieters verklarende by vijf jaeren ......(weduwe geweest?)
te hebben wonende inde Jonkerstraet ter ander zijde

Met Nieuwezyl zal het huidige Nieuwebildtzijl bedoeld zijn, waarvan de oude benaming inderdaad Nieuwe zijl (=sluis) was. Een bevestiging van het feit dat met 'van Bil' inderdaad het Bildt bedoeld is. In Friesland werd die benaming in de 17e eeuw wel vaker gebruikt weet ik uit eigen ervaring. Zie bv deze vermelding van Andries Jans van 't Bil in 1621. En in 1634 trouwde Rembrandt natuurlijk op het Bildt, in Sint Annaparochie.
Met de Wael zal de Oude Waal in Amsterdam Centrum bedoeld zijn. De Jonkerstraat is daar vlakbij.
Hij ondertekent met zijn handtekening.

De acte van 1618:
Den 29sten november 1618
Pieter Doekessz.
Compareerden als vooren Pieter Doukess van Bil wedr van
Lobbetje Willems, stuerman, wonende op Boomsloot ende Ebeltjen
Vreex, oud 35 Jaren, de coster belast des .......(Jongmans ?) vader
consent aff tehalen, wonende op Boomsloot ...... mit
Siertjen Rippes hare moeder
In margine:
de coster (?) verclaert des Jongmans dochters vader consent
Zowel Pieter als Ebeltie ondertekenen met hun handtekening (Pieter Doeckes en Ebeltie Vrederickx)

Deze acte bevestigt dat Pieter inmiddels weduwnaar was geworden en dezelfde is als uit de acte van 1611. Inmiddels wonende aan de Boomsloot, de huidige Recht Boomssloot of Krom Boomssloot, niet ver van zijn oude adres aan de Oude Waal.
De doop (hij moet rond 1588 geboren zijn) en het begraven van Pieter Doekes van Bil heb ik nog niet kunnen vinden. Zodra ik meer informatie heb zal ik het aan dit blogartikel toevoegen.

Update: In het Burgerboek van Leeuwarden wordt in 1642 Pijtter Doeckes, schipper, ingeschreven met als geboorteplaats Hallum (Ferwerderadeel). Het lijkt wat aan de late kant voor onze Pieter (hij zou dan ongeveer 54 zijn geweest) maar het zou kunnen! Hallum is ook het eerstvolgende dorp ten oosten van Oude Bildtzijl, slechts op zo'n 3 kilometer afstand en daarmee op slechts een kleine 6 kilometer van Nieuwe Bildtzijl.

Update 2: Mogelijk is dit zijn overlijden in Leeuwarden in 1656 (bron: Historisch Centrum Leeuwarden):

Aanvulling op de Stadsbegraafboeken ca. 1550-1805: PIJTER DUCKES Naam     PIJTER DUCKES Datum overlijden     00-08-1656 Datum begraven     15-08-1656 Opmerkingen     schipper Signatuur/pag     GI-40/45
Dat leidt dan ook tot zijn vermelding als lid van het Leeuwarder Grootschippersgilde en mogelijk derde huwelijk: Leden van Groot-Schippersgilde ca. 1554-1823: PIJTER DUCKES Naam     PIJTER DUCKES Herkomst     HALLUM (*) Lid     0-0-1642 Gestorven     00-08-1656 Baargeld     15-08-1656 Bron / pagina     GI-40 / 45 Opmerkingen     burger 22-1-1642; 1653 x Trijntie Geerts Trouw en ondertrouw Leeuwarderadeel (Noord en Zuid) 1594-1812 Naam Bruidegom     Pieter Doeckes Naam Bruid     Trijntie Geerts Gebeurtenis     x Trouwplaats     Kornjum Trouwdatum     31-07-1653 Opmerkingen     zy:m.a lwn
Kijken we dan verder bij AlleFriezen dan vinden we notabene dat deze Pieter Doekes ten tijde van zijn huwelijk in 1653 als 'wonende te Dokkum' wordt vermeld!
Trouwregister Gerecht Leeuwarden Bron: DTB Trouwen Soort registratie: DTB inschrijving trouwen Datum: 25-06-1653 Soort akte: ondertrouw Bijzonderheden: hij is schipper Bruidegom: Pieter Doeckes wonende te Dokkum Bruid: Trijntie Geerts Trouwregister Hervormde gemeente Leeuwarden Bron: DTB Trouwen Soort registratie: DTB inschrijving trouwen Datum: 30-07-1653 Soort akte: attestatie afgegeven Bruidegom: Pieter Doeckes wonende te Dokkum Bruid: Trijntie Geerts Aanvulling door Jan Faber, Historisch Centrum Leeuwarden: Ik ben even in de materie gedoken, doch gegeven het feit dat uit de Amsterdamse ondertrouwinschrijving d.d. 15 juni 1611 (eerste huwelijk met Lobbetje Willems) blijkt dat hij op dat moment 23 jaar oud was, varensgezel, zijnde geboren te Nieuwe(bildt)zijl, moet hij wel rijkelijk op jaren zijn geweest wanneer hij in Leeuwarden voor de derde keer in 1653 in het huwelijk treedt met Trijntje Geerts. Wat ook voor een hoge leeftijd pleit is dat ik in de jaren 1653-1656 geen dopeling met als vader Pieter Doekes in de Leeuwarder doopboeken heb aangetroffen. Wel curieus is dat Pijter Doeckes bij zijn huwelijk in 1653 woonachtig was te Dokkum, terwijl er in 1664 en 1672 gelijknamige personen, waarvan er tenminste één grootschipper was, in deze stad huwden. Uit deze huwelijken zijn te Dokkum ook kinderen ten doop gehouden. Ik geef toe dat het niet onmogelijk is dat we te maken hebben met één en dezelfde persoon, temeer daar Hallum en Nieuwe Bildtzijl tamelijk dicht bij elkaar in de buurt liggen. Ook het feit dat Pijter Duckes  reeds in 1656 is overleden kan er op duiden dat hij reeds een gevorderde leeftijd moet hebben gehad. Anderzijds heerste in 1656 ook de pest in Leeuwarden, die met name onder de Leeuwarder schippers (25 doden) behoorlijk wat slachtoffers heeft gemaakt (zie het artikel van Harm Nijboer in de Vrije Fries van 1995: https://friesgenootschap.nl/de-vrije-fries/de-slaande-ingel-gie-om-de-aldehou-eat-oer-de-pest-yn-ljouwert/ Verder heb ik helaas geen aanknopingspunten in de Leeuwarder archieven kunnen vinden, waarmee onomstotelijk kan worden aangetoond dat de varensgezel/stuurman uit Amsterdam en de Leeuwarder grootschipper één en dezelfde persoon zijn geweest.

Familie van tien of meer generaties terug

Als hobby-genealoog heb ik regelmatig per email contact met verre familieleden. Zowel mede-leden van onze Historische Vereniging Noordoost Friesland als contacten die tot stand gekomen zijn door bijvoorbeeld een vraag op een online forum of een Y-DNA database. Laat ik eens een paar voorbeelden noemen.

Al jaren geleden deed ik mee aan een test met wangslijm voor het National Geographic Genographic Project. De resultaten daarvan leveren een lange rij van cijfers op en een zogenaamde haplo-groep van het mannelijke Y-chromosoom. Die gegevens kun je vervolgens delen via een Y-DNA database met andere deelnemers en als er een gehele of gedeeltelijke match is krijg je automatisch bericht per email. Er zijn verschillende gradaties van het aantal markers (mutaties) die je in kaart kunt laten brengen. In mijn geval heb ik 67 markers in beeld. Een tijdje geleden kreeg ik een mail van een Amerikaanse man met de familienaam Schenck die exact dezelfde rij nummers had. Dat je genetisch verwant bent lijkt dan vrij duidelijk maar puur op basis van het vergelijken van genealogische gegevens over de afgelopen pakweg 400 jaar hebben we geen enkele connectie kunnen vinden. De link moet dus ergens meer dan tien generaties terug liggen, voor mijn gevoel in Noord-Duitsland, maar bewijs ontbreekt vooralsnog.

Ooit zag ik in de digitale versie van Gens Nostra op het verenigingskantoor van de NGV in Weesp een vraag over mijn voorouder in mannelijke lijn Geert Jochums, geboren in 1709 te Ee, die een broer Jan Jochums had. De vragensteller, die van Jan Jochums afstamde, had dus dezelfde mannelijke voorouder als ik, hun beider vader Jochum Geerts, geboren in 1686 te Ee, negen generaties terug. Deze heer Boswijk heb ik inmiddels diverse malen ontmoet tijdens genealogische evenementen.

De hierboven genoemde Geert Jochums had twee zoons, Dirk/Durk Geerts en Jochum Geerts, die beide visser waren bij de Ezumazijl, eind 18e eeuw. Ik stam rechtstreeks af van Jochum Geerts, wiens nazaten de familienaam Zijlstra aannamen. Maar de nazaten van zijn broer Dirk of Durk namen de familienaam Gaasterland aan. En dat overigens zonder een duidelijke connectie met het gebied in Zuidwest Friesland. Het vermoeden is dat Gaast/Geast verwijst naar zandgronden bij de kwelders van de Lauwerszee. Afijn, een van onze verenigingsleden Gaasterland woont net als ik in Amsterdam en stamt af van genoemde tak. Afgelopen week fietste ik even bij hem langs en kon ik hem de hand schudden. Zowaar leek hij ook nog een beetje op mijn overgrootvader Bauke (geboren 1857 in Niawier), van wie ik een foto heb (zie rechtsboven in het blok met portretten)!