Meer dan 300.000 opnamen uit de Nedergerechten Friesland online

Op de website van Tresoar zijn vandaag 304.412 opnamen uit de Nedergerechten van Friese gemeenten geplaatst. De Nedergerechten waren lokale rechtbanken in de grietenijen (gemeenten) en steden van Friesland in de periode van de late Middeleeuwen tot 1811. Zij hielden zich bezig met criminele, civiele en vrijwillige rechtspraak.

In 2009 is de stichting Vrienden van de Archieven in Friesland (FAF) begonnen met het digitaliseren van de bij Tresoar aanwezige archieven van de Nedergerechten. Alle archiefstukken zijn weliswaar op microfiche op de studiezaal Tresoar te raadplegen maar een aantal van deze fiches is van slechte kwaliteit. In eerste instantie was de inspanning er op gericht om alleen te digitaliseren ter vervanging van deze fiches. In de loop der tijd is dit project echter in de breedte gegroeid waardoor het nu de ambitie is om het complete Nedergerechtsarchief te digitaliseren. Vandaag is het eerste deel daarvan online beschikbaar gesteld.

Zowel voor algemeen historisch als voor genealogisch onderzoek zijn de Nedergerechten van groot belang. Naast informatie over (kleine) rechtzaken bevinden zich ook weesrekeningboeken, aanstellingen van voogden, boedelbeschrijvingen, verkopingen en hypotheken in de Nedergerechten. Voor wat betreft criminele zaken mocht het nedergerecht alleen lichte overtredingen behandelen, maar in de zogenaamde Informatieboeken wordt verslag gedaan van vooronderzoek van criminele zaken die werden opgestuurd naar het Hof van Friesland.

Het deel van de Nedergerechten wat nu op internet beschikbaar is gesteld, omvat nog maar zo'n 10% van de honderden meters Nedergerechtsarchief in de depots van Tresoar. Van sommige gemeenten zijn nog maar een beperkt aantal stukken gefotografeerd, terwijl van een kleine gemeente als Schiermonnikoog het gehele Nedergerecht nu digitaal beschikbaar is.

De Nedergerechten zijn te vinden op de pagina 'Zoeken naar voorouders' of rechtstreeks op de pagina 'Nedergerechten'.

Voor bijvoorbeeld Dokkum zijn deze bronnen en perioden beschikbaar:

13-10, 15 : Dokkum 1555-1561	Recesboeken
13-10, 185 : Dokkum 1588-1592	Verkoopboeken. Processen-verbaal van de decretale en andere publieke verkopingen van onroerend goed
13-10, 222 : Dokkum 1603-1614	Hypotheekboeken

Helaas ontbreken de Dongeradelen, Kollumerland, Ameland, Ferwerderadeel en Dantumadeel nu nog!

Criminele Sententies Hof van Friesland 1649-1699

Op dit blog heb ik al een aantal keren gewezen op een bron die voor genealogen en streekhistorici van onschatbare waarde is. Het gaat hier om de dossiers bij Tresoar van de Criminele Sententies.
Sinds jaar en dag zijn van deze omvangrijke dossiers naamlijsten/indexen gemaakt, echter in digitale vorm alleen voor de periode 1700-1811.
Al voor deze digitalisering waren ware sneupers als R.S. Roarda, W.Tsj. Vleer en Han Hietkamp bezig om op basis van deze archiefbron de meest bijzondere verhalen met een breed publiek te delen middels hun publicaties.

Zo publiceerde R.S. Roarda namenlijsten en korte samenvattingen van de vergrijpen en veroordelingen in Nammen fan Dokkumers ut earder tiid, Criminele Sententies Kollumerland 1700-1811 , Criminele Sententies Dantumadeel en Achtkarspelen 1700-1811 en Achttiende eeuwse criminaliteit in de Friese Wouden. Een oudere bronbewerking van hem betreft de Rentmeestersrekeningen.

W.Tsj. Vleer publiceerde o.a. de boekjes uit de RAKO-reeks (Rare Kostgangers) met daarin Dokkum en omliggende gemeenten, Achtkarspelen, Opsterland en Smallingerland. Zijn zoon liet onlangs weten dat wellicht 1 of meerdere deeltjes binnenkort opnieuw uitgegeven gaan worden.

Han Hietkamp tenslotte was de auteur van Kerfstokjes van onze voorouders, met daarin vele voorbeelden uit onze regio.

Van recentere tijd is de database met criminele rolboeken bij Tresoar die de periode 1833-1934 beslaat.

Aangezien ik zelf graag de namenlijsten van Friese voorouders online publiceer richtte ik mij onlangs op de indexen op de Criminele Sententies van het Hof van Friesland die juist voor de al bekende periode 1700-1811 liggen. Ik wist nog dat er in de leeszaal van Tresoar een groen gekaft boek met kopieën in de kast moest staan van dergelijke lijsten. 

Toen ik recent toch in Leeuwarden moest zijn had ik even kort de tijd om foto's te maken. Al snel vond ik uit dat het de Nadere Toegang 14.09 betrof. 

Al doorbladerend zag ik dat eigenlijk alleen de periode 1649-1699 nog redelijk leesbaar is voor de gemiddelde sneuper. En aangezien ik ook niet veel tijd had, heb ik die periode fotografisch vastgelegd. Niet alle foto's zijn even scherp, maar hopelijk geeft het u genoeg inspiratie om op zoek te gaan naar een voorouder. En als u iets leuks vindt vraag dan het dossier op en schrijf er een artikel over! De volgorde is ogenschijnlijk wat vreemd maar gaat in tijdsperioden terug van 1692-1698 tot 1649-1666.

U kunt hier de namenlijsten, gealfabetiseerd op voornaam, online doorbladeren van:

Criminele Sententies Hof van Friesland 1649-1699.
Klikt u op de afbeeldingen voor een vergroting! Vervolgens met het wieltje op uw muis kunt u verder inzoomen.Veel beklaagden waren vrouw of kwamen van buiten Friesland zoals Amsterdam, Breda, Zwolle, Kampen of zelfs Praag.


Ook scans van Criminele Sententies Hof van Friesland 1634-1649

Laat ons weten als u wat interessants vindt of een deel heeft getranscribeerd!

De Criminele Sententies gaan nog veel verder terug, tot wel 1516, want met wat meer inspanning in het archief kunt u zelfs vinden dat een Dokkumer in 1526 te pronk moest staan.

Verder vindt u via het Fries Foto-archief oude foto's van voorouders die vaak kleine misdaden als landloperij en diefstal pleegden, zoals bv deze Sippe Boukes Elzinga uit Oostdongeradeel, inclusief beschrijving in pdf van het vergrijp!

Zeventiende eeuwse hypotheekboeken Tietjerksteradeel online

Andrys Stienstra, webmaster van Tresoar, meldde op het Tresoar-forum: Sinds kort is de Collectie Pieter Nieuwland uitgebreid met een uittreksel op het eerste 13-tal hypotheekboeken uit het archief van de Nedergerechten Tietjerksteradeel. Het gaat om ca. 5700 inschrijvingen met ca. 26.000 persoonsnamen.

In de hypotheekboeken staan financiële verplichtingen genoteerd, zaken waarvoor we nu gewoonlijk naar de notaris gaan. Hierbij valt te denken aan gewone geldleningen, schuldbekentenissen, borgstellingen, huurcontracten etc. De hypotheekboeken bevatten afschriften van aktes die meestal door een notaris, secretaris of andere officiële functionaris zijn opgemaakt en daarna op de secretarie ter registratie werden aangeboden. Slordigheden in het overnemen zijn hierdoor helaas niet uitgesloten.

Ik kende de uittreksels van Nieuwland wel van de leeszaal bij Tresoar maar deze online versie maakt het zoeken een stuk gemakkelijker en ook de transcripties/uittreksels zelf zijn zeer helder en duidelijk. Af en toe vermeldt Nieuwland zelfs wat extraatjes die hij over de situatie kende, zoals N.B. Wellicht de oorsprong van het zgn. Lichtmisbrood / Ljochtmisbrea; een lopen is een inhoudsmaat van 83,3 liter. Of: ...daar zij een perceel land van de verkoper Sipke "becomen hebben op Lantschaps contracten" (zal wel onderhuur zijn).
Ook voor genealogen met familie in omliggende gemeenten is deze database interessant. Er komen bv heel wat vermeldingen voor van personen uit Dokkum en andere plaatsen in Noordoost-Friesland.
Ook staan op dezelfde zoekpagina databases met gegevens uit de Speciekohieren 1748-1805 en een collectie Persoonsgegevens.
Probeer het maar eens uit via http://www2.tresoar.nl/nieuwland/