Poesiealbums, vriendenboekjes en iPads in Dokkumer tentoonstelling

In museum Het Admiraliteitshuis in Dokkum is van 13 oktober t/m 23 februari 2013 de expositie ‘Social media vroeger: vrienden- en poesiealbums vanaf 1830’ te zien.

De oorsprong van het vriendenalbum ligt in de 15^e-, 16^e-eeuw. Het album was in de vorm van een  zakboekje en werd gebruikt door jongemannen uit voorname kringen en gaf inzage in het netwerk van familie, vrienden en andere relaties.

Rond 1800 werd het een doosje met losse blaadjes en verzamelden vooral jongedames versjes en rijmpjes versiert met tekeningen en borduurwerken. Rond 1870 raakte dit album van losse blaadjes uit de mode en werd het weer een boekje: het overbekende poesiealbum. Aan de vorm en inhoud veranderde lange tijd niet veel.

Met de komst van het vriendenboekje rond 1980 werd de inhoud anders. Vriendjes en klasgenoten vulden vragenlijsten in waar in ze o.a. hobby’s en lievelingskleuren aangeven. Ook kunnen ze een foto inplakken.

Tegenwoordig zien we andere vormen. Hyves, Facebook en Twitter zijn enkele voorbeelden van de netwerksites waar we foto’s, video’s, blogs en teksten delen met vrienden en kennissen.

De expositie in het museum laat vijf vriendenalbums zien uit de periode 1830-1850. Deze losbladige albums, van vier jongedames en één jongen, werden cadeau gedaan door o.a. hun schoolhoofd met als doel netwerken. De albums zijn van Dokkumers die soms ook onderling in elkaars album hebben geschreven. Verder zijn er ongeveer 15 poesiealbums uit de eigen collectie en enkele uit particulier bezit.

Ook zijn poesiealbums van (familie van) bekende Friezen in de tentoonstelling opgenomen. Zo zijn de albums van Lutz Jacobi, Nynke Laverman en burgemeester van Dongeradeel Marga Waanders te zien en hebben de moeders van Sybrand van Haersma Buma en Sipke Jan Bousema de poesiealbums in bruikleen gegeven. Daarnaast zijn er enkele albums uit de familie van weerman Gerrit Hiemstra te bezichtigen.

Bij de expositie zijn diverse iPads te gebruiken waarop scans van 15 poesiealbums staan. De originele albums staan in de vitrine open op één pagina. Op deze manier kan de bezoeker toch het hele album doorbladeren.

Bij de tentoonstelling is het boek ‘Social Media in 19e-eeuws Dokkum. Vijf vriendenalbums uit 1830-1850’ te koop. Het boek telt 152 pagina’s, kost € 24,95 en is te verkrijgen in het museum. Het boek werd geschreven door directeur-conservator Ihno Dragt en is uitgegeven door stichting Historia Doccumensis. De foto’s zijn gemaakt door Ihno Dragt en fotograaf Cees Booij.

Social Media in 19e-eeuws Dokkum. Vijf vriendenalbums uit 1830-1850.

Op vrijdag 12 oktober start een bijzondere expositie in museum Admiraliteitshuis: Social media vroeger: Poesiealbums vanaf 1830.
Naar aanleiding daarvan schreef directeur Ihno Dragt wederom een kleurrijk boek vol informatieve achtergrondverhalen. Een veelheid aan unieke foto's van Dokkumers, die met name uit het Remonstrants/ doopsgezinde netwerk kwamen. Dragt heeft het boek voorzien van een wetenschappelijk doorwrochte onderbouwing met een notenapparaat van maar liefst 161 noten.

Voor- en achterzijde van boek Social Media in 19e-eeuws Dokkum

De titel van het boek is lichtelijk anders dan die van de tentoonstelling: Social Media in 19e-eeuws Dokkum. Vijf vriendenalbums uit 1830-1850.
Twitteren, Facebook, LinkedIn en dergelijke zijn onderdelen van de sociale media die tegenwoordig zo belangrijk geacht worden.
Uiteraard had men die niet in het 19e-eeuwse Dokkum, maar de vriendenalbums kunnen wel degelijk als voorlopers ervan beschouwd worden.
Vijf van dergelijke losbladige albums worden hier behandeld. Ze werden aangelegd in de periode 1830-1850. Het is de tijd waarin de Belgische onafhankelijkheidsoorlog plaatsvond. Maar ook is het de tijd die Biedermeier genoemd wordt, met veel nadruk op burgerlijke gezelligheid en vrouwelijke handwerken.
De albums met hun versjes, motto’s, handwerkjes en tekeningen hoorden hoofdzakelijk tot het domein der jongedames. Toch is er ook een bij van een Dokkumer jongeman. Voor de meesten geldt dat ze met het album begonnen vanaf een jaar of vijftien en dat ze ermee ophielden zodra ze gesetteld waren. Ze kregen het album niet van hun ouders, maar van hun schoolhoofd. Ga maar netwerken, lijkt de opdracht geweest te zijn.
Een verbindend element tussen de albums is dat ze ontstonden in een doopsgezind of progressief hervormd milieu: Dokkums upper ten met burgemeesters, statenleden, notarissen, predikanten.
Het betreft koopmansdochter Geeske Fockema; Carolien Schonegevel, dochter van een rechter; haar nicht Bet van der Herberg; de predikantendochter Nans Hugenholtz; en Petrus van Steenwijk, die zelf wijnhandelaar werd.
De meer dan 150 album-contribuanten uit het hele land, veelal met genealogische gegevens, zijn terug te vinden via een namenindex. Maar ook de rol van de kostschoolhouders, de herkomst van de versjes (o.a. van Hieronymus van Alphen, de doopsgezinde dichteres Francijntje de Boer, de Bijbel) en de vele familieanekdotes, inclusief het enkele zwarte schaap, maken deze publicatie voor een breed publiek interessant.

En zoals u inmiddels van ons gewend bent hebben we de namenindex van het boek voor u op onze site gezet. Zo kunt u gelijk zien of er een familielid in voorkomt!
Het rijk geïllustreerde boek van 152 pagina's is verkrijgbaar in Museum Admiraliteitshuis voor 24,95 of te bestellen via info@museumdokkum.nl

En nog veel meer recente boeken van de hand van Ihno Dragt waarin objecten uit het museum worden verbonden met verhalen ziet u op de boekenpagina van Museum Admiraliteitshuis.

Het boek wordt uitgegeven door de stichting Historia-Doccumensis, die ook andere standaardwerken over Dokkum gepubliceerd heeft.
Op 21 september wordt het boek aangeboden aan het aloude en nog immer bestaande Dokkumer leesgezelschap Ledige Uren Nuttig Besteed (LUNB).