Vrouwenbrievenboek ‘Laet doch niemant dese brief leesen’

In de historische familiearchieven van Tresoar is een groot aantal persoonlijke brieven van vrouwen te vinden, waarvan er nu een zestigtal gebundeld is in de uitgave Laet doch niemant dese brief leesen. Vrouwenbrieven uit Friese familiearchieven 1600-1800. 
De auteur Elizabeth de Groot heeft de brieven ontcijferd, hertaald en van een inleiding voorzien.
Het boek verschijnt bij uitgeverij Bornmeer en zal worden gepresenteerd op vrijdag 24 april aanstaande in stadsschouwburg De Harmonie in Leeuwarden, in het kader van de Dag van de Brief.

Elizabeth de Groot heeft de bundel samengesteld uit de brieven die in de historische familiearchieven van Tresoar in Leeuwarden te vinden zijn. Ze geven een gevarieerd beeld van vrouwenlevens in de zeventiende en achttiende eeuw.

De verzameling brieven is behalve vanuit het oogpunt van vrouwenstudies, ook vanuit historisch perspectief interessant. De onderwerpen waarover wordt geschreven, het taalgebruik, de lengte van de brieven, de schrijver en de lezer van brief; het geeft ons hernieuwd inzicht in de tijdgeest van de zeventiende en achttiende eeuw in Friesland. De persoonlijke brieven zeggen veel over het leven van alledag, maar door de hoeveelheid brieven in deze bundel, zestig stuks, kunnen ook grotere thema’s uit de brieven worden gedestilleerd. Daarnaast biedt een brief bij uitstek inzicht in emoties.

De bundeling van deze zestig brieven uit de periode 1600 tot 1800 levert een uniek tijdsdocument op en vormt een belangrijke toevoeging aan de studies over deze periode (zie voor de namen van de schrijfsters de namenlijst onderaan dit artikel). Om de afstand met de moderne lezer te verkleinen, zijn de brieven ontcijferd en vervolgens hertaald in hedendaags Nederlands. De vele illustraties vormen een passend decor bij de brieven.

Dit jaar wordt voor het eerst een Dag van de Brief georganiseerd om ruim aandacht te geven aan deze geschreven vorm van communicatie. Naast de boekpresentatie worden tevens lezingen gehouden, is er een filmvertoning en zijn er bijzondere brieven te zien in een tentoonstelling. Dit is een evenement van Tresoar, de Fryske Akademy, Historisch Centrum Leeuwarden en Alpita de Jong.

‘Laet doch niemant dese brief leesen’ wordt op vrijdag 24 april om 11.50 uur gepresenteerd in De Harmonie, Leeuwarden. Het eerste exemplaar wordt aangeboden aan Maria Louise van Hessen-Kassel (1688-1765), regentes en stammoeder van ons koningshuis.
Maria Louise van Hessen-Kassel overleed 250 jaar geleden, op 9 april 1765. Het gehele jaar wordt in Friesland aandacht besteed aan haar leven en bestuursperiode. Hoe zij weer tot leven wordt gebracht om deze bundel met brieven uit haar eigen tijd in ontvangst te nemen, blijft tot het laatste moment een verrassing.

Elizabeth de Groot
Laet doch niemant deze brief leesen – Vrouwenbrieven uit Friese familiearchieven, 1600-1800
ISBN: 9789056153489
Prijs: € 17,50

Laet doch niemant dese brief leesen is verkrijgbaar bij de boekhandel, bol.com en bornmeer.nl

De lijst van briefschrijvende vrouwen die in het boek behandeld worden:

Schrijfsters brieven

Luts van Walta

Barbara van Dekema

Barbara Rheen

Theodora van Fritema

Margriet Roussel en Louise Henriëtte

Aemilia van Wassenaer

Sophia Anna van Pipenpoy

Juliana Catharina van Aebinga

Isabella Susanna thoe Schwartzenberg

Agatha Tjaerda van Starckenborgh

Gryte Fransen

Susanna Margaretha van Donia

Sophia van Vervou

Thecla Maria van Aggama

Thamara Reneman

Judith Voocht

Maria van Diën

Catharina Margaretha van Vierssen

Catharina van Plettenberg

Eduarda en Elisabeth van Haren

Jeannette Isabella thoe Schwartzenberg

Feddina Sophia van Goslinga

Ida Rosier

Aurelia van Haersma

Barbara van Essen

Henrica van Delden

Geertruyd Snevens

Antoinette Arnoldi

Ytje Hayes

Anna van Assendelft

Trijntje Muijs

Josina Petronella Clant

Titia Margaretha Dotingh

Ibella Alegonda Vegelin van Claerbergen

Catharina Marina van Eysinga

Antje Reynders

Johanna Jacoba Hancock

Maria Krullers

Anna Catharina Albertina van Geismar

Titia Helena van Burmania

Susanna Elisabeth van Essen

Aurelia van Haersma

Weduwe Jacob Mutil

Trijntje Hylkes

Tjitske Rinia

Yda Scheltinga

Fokel Helena van Burmania

Catharina Johanna Grevenstein

Charlotte Amelia Kelderman

Johanna Eritia van Poutsma

Amelia Coehoorn van Scheltinga

Fokel Berber van Beyma

Wilhelmina de Winter

Anna Maria van Burmania

Gerlofke Wiarda

Sijke Osinga

 

Wilco Holdinga bestelde een deur in 1646

In het familiearchief Thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg bij Tresoar zitten interessante documenten. En omdat ik bezig ben met een artikel over Doed Holdinga en haar familie heb ik vele pagina's nu als foto online staan om te transcriberen.

Naast officiële documenten waarin erfenissen werden geregeld zitten er ook wat terloopsere zaken in. Zoals een opdracht in 1646 van haar zoon Wilco Holdinga om een deur voor hem te maken. Hij geeft aanwijzingen over de formaten en schetst daarbij een tekeningetje van de situatie. Hij benadrukt dat zijn 'vrint' (een eerdere pagina vermeldt een contract met Claes Riencx Tichelaer en Hendrick Duijff, mede-ondertekend door Albert Heixan) ook vooral zijn eigen inzichten moet gebruiken om te zien wat de beste oplossing is.
De officiële brongegevens: Toegang 326, Inventarisnummer 161, Nummer blok: 209, Nummer stuk: 161. Familie Thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg, 1.07 Handschriften betreffende Wilco van Holdingha I zu Schwartzenberg geb 1598, 161. Enige stukken betreffende de herbouw en reparaties van Holdenborg te Rinsumageest, 1645, 1646. 3 stukken.
Met Holdenborg wordt vermoedelijk Eysinga State in Rinsumageest bedoeld.

Dit is de tekst: Eersame goede frint U.L. wilt soo wel doen ende maken mij een duer van 4 voeten breet (alles binnen werck) ofte wijdt, ende 8 voeten hooge (oock binnenwerck), nae de Friese voet maet, de steenen 12 duim ofte een voet dick, plat tussen werck, booven op de rondeel van de duer can U.L. nae eijsch met een list maken soo ghij dat selve best sult finden te behooren, oock een plaets daer een wapen in can gescuven worden den drompel sal zijn van blauwe steen Actum Aernhem den 29 Mey 1646 (handtekening W Holdinga Schwartzenberg)
hier boouen (boven?) wat ghij best nae eisch vant werck sult bevinden te behooren.

In tekenining, horizontaal: 4 voet binnen.
verticaal: 8 voet binnen

Het contract met Claes Rienxc Tichelaer en Hendrick Duijff:
Wij Claes Riencx tichelaer ende Henrick Duiff (zie onder de brief bij de weduwe)
mede handelaers vande Grote Waeren deser
Provencie van Vrieslandt, bekennen mits desen
metten E. Welg. Heere Maijor ende Ritmr.
Wilco Holdinga Vrijheer toe Swartsenburgh
veraccordeert t’zijn neffens de Bouwinge
vande Huisinge, soo die gedachte Heere
Ritmr. op holdinga State tot Rinsumageest
gedenckt tdoen, t weeten van steen, kalck
leijen ende andersins daertoe dienende, ende
dat voorde somma van hondert ende vijff carolus
guldens Des t’oirconde Onse handen ende
t onsen bede d’handt van Allert heixan
als mede Baersman (??). Actum Leeuwarden
desen 7den feb. 1645, d’post, is t verstaen
dat die floeren niet gerekent sal worden.

Handtekeningen van:    Schwartzenberg, Claas Rijncks, H Duiff, A. Heixan

Mocht u zelf aanvullingen hebben of een aantal documenten uit de reeks handschriften Holdinga Thoe Schwartzenberg willen transcriberen, dan verneem ik het graag.

Met dank aan Reinder Tolsma voor de hulp bij het transcriberen van bovenstaande!