De gouden medaille van Sijbrandus Fockema

In Vind Magazine zag ik een medaille van S. Fockema uit 1823.

Sijbrandus Fockema werd geboren op 5 Mei 1777 te Dokkum. Hij doorliep hier de Latijnse school en studeerde geneeskunde te Groningen rond 1794. Hij zal goed Latijn geleerd hebben van rector Epkema en Slothouwer, aldus kenner Piter van Tuinen.

Sybrandus trouwde met Johanna Jacoba Bekius. Zie ook hun vermoedelijke silhouetportretten.
De familie Fockema was een zeer vooraanstaande in Dokkum, met o.a. burgemeesters en juristen. Ook de familie Fockema Andreae stamt hier uit.

Wat staat er precies op deze gouden penning voor 100 gratis koepokvaccinaties in 1 jaar?
S.Fockema med.doctor Leeuwarden 1823 en de Latijnse randtekst Pro variol vacc insit plus civib uno ann gratis alministr. En op de andere zijde een koe met daarboven een engel met trompet en de randtekst Volitat iam fama per orbem MDCCCIX. Wat zoiets betekent als 'over de hele wereld verspreid 1809'.

De vermelding in Vind Magazine verwijst naar een veiling bij veilinghuis Schulman, op 12-14 mei 2016. Richtprijs 2000 euro.

In 2008 heb ik eens over iets vergelijkbaars gepubliceerd van de veearts Coop Wiersma te Ee,  (waar ook bv Jan Jans Kiestra woonde die medische manuscripten verzamelde): http://sneuperdokkum.blogspot.nl/2008/10/erepenningen-van-vee-arts-coop-wiersma.html

De reis in 1709 van twee Duitse broers door Dokkum, Leeuwarden en Franeker

In deel 2 van de Merkwurdige Reisen in Niedersachsen, Holland und England (in het Duits, door Zacharias Conrad von Uffenbach) wordt uitgebreid verslag gedaan van de reis van de gebroeders Uffenbach door Friesland.

Via de stad Groningen en de Stroobosser Trekvaart belanden ze per trekschuit in Dokkum (in de oude spelling als Dockum). Eerst vragen ze naar de Bonifatiusbron of (Fetze) fontein (waar de bierbrouwers hun water uit halen), waarna ze bij een boekverkoper* langsgaan (vanaf blz 269) bij wie ze o.a. het boek van Simon Abbes Gabbema over de Nederlandsche Watervloeden kopen en hen vervolgens verwijst naar de rector van de Latijnse School, Antonius Lambergen. Deze spreekt en verstaat geen Duits maar spreekt ze een uur lang toe in het Latijn!
Ook laat Lambergen (60 jaar oud) zijn bibliotheek aan huis zien met daarin vele bijzondere titels.

De gebroeders Von Uffenbach waren echte bibliofielen en besteedden dan ook een groot deel van hun tijd aan het bezoeken van boekwinkels en Latijnse scholen of universiteiten.

Op p. 274 hebben ze het over het 'Rathaus und Clockenspiel, das ist aber so elend..'. Blijkbaar was het klokkenspel in het raadhuis (dit jaar 400 jaar oud) toen in ellendige staat of klonk het in ieder geval zo.

In Leeuwarden bekijken ze o.a. de Waag en het Prinsenhof, evenals de Jacobijnerkerk. In de kerk worden diverse epitaven bekeken, o.a. die van Hessel Meckmans.

In Franeker ontmoetten ze hoogleraar Keimpe of Campegius Vitringa, met wie ze uitgebreid discussieerden.
In het westen van het land bezochten ze later ook nog de beroemde Antonie van Leeuwenhoek, Frederik Ruysch en Herman Boerhaave.

* Ik vermoed dat met deze boekverkoper Egbert Basunik/Basuink bedoeld wordt, die zowel organist/beiaardier was als boekverkoper. De andere bekende Dokkumer boekverkoper Johannes Hilarides, die voor ophef zorgde in 1695 met zijn uithangbord, was toen inmiddels vertrokken (in 1699) naar Bolsward.

Dokkum, bolwerk van het noorden

In 1954 gaf de Fryske Akademy, ter gelegenheid van het 'Bonifatiusjaar' een boekje uit met de Friestalige titel Dokkum, Bolwurk fan it Noarden. Dit boekje hebben we nu als scan online gezet, als Deel 1 en Deel 2.
Na een inleiding van J.J. Kalma volgt een groot aantal artikelen (in het Fries en soms in het Nederlands) die de historie van Dokkum belichten. Over de naam Dokkum, het leven en de legende van Bonifatius, muziekmakers en het Dokkumer stadszegel. Ook het Dokkumer klooster en Dokkum als land- en zeestad en vestingstad komen aan de orde.
H.T. Obreen heeft het over de Dokkumer secretaris aan het einde van de 16e eeuw, Buwe van Jeltinga.
Er worden diverse afbeeldingen getoond, o.a. Dokkum op de kaart van Blaeu rond 1650.
In de loop der eeuwen hebben diverse vreemdelingen Dokkum beschreven tijdens hun reizen en die worden dan ook samengevat in een artikel. De beroemde Latijnse School van Dokkum komt aan bod in een verhaal over het onderwijs in Dokkum in de 17e eeuw. Verder komt het Dokkumer raadhuis aan de orde en Epo Sjuk van Burmania als burgemeester in 1738.
De Dokkumer vroedvrouw Catharina Schrader kan uiteraard niet ontbreken in dit Dokkumer historie-overzicht evenals kunstschilder Gosling Posthumus. Kijkt u op pagina 4 nog maar even naar de Inhoudsopgave.

Andere recent gescande boekwerkjes over de historie van (Noordoost-)Friesland:

- Nammen ut earder tiid. Namenlijst van mensen die voorkomen in de bijlagen Criminele Sententies Hof van Friesland, door RS Roarda.

- Salt wetter, swiet wetter. Over de zoetwatervoorziening door de eeuwen heen in met name Noordoost Friesland, door Ihno Dragt.

- De voormalige Admiraliteitsbehuizingen te Dokkum, door W.H. Keikes.

- It boek fan de swan. Swannejacht en swannemerken yn Fryslan, door Tsj. de Vries.

- Korte geschiedenis van het dorp Wetzens, door W.T. Keune.

- Geschiedenis van de Hervormde Kerk te Paesens.

- Vinea Domini, kerkgeschiedenis van Aalzum-Wetzens, door dominee J. ter Steege.

Bloemlezing uit de brieven van rector Reinerus Neuhusius (1608-1679)

Reinerus Neuhusius (1608-1679) studeerde in Franeker en werd daarna rector van de Latijnse school in Harlingen. In 1638 werd hij rector in Alkmaar,waar hij zijn school tot grote bloei bracht. De eraan verbonden kostschool trok leerlingen van heinde en ver: veel Friese adellijke families stuurden hun zonen er naar toe. Reinerus beschikte over een groot netwerk, zowel in Friesland als in Holland, en hechtte daaraan kennelijk veel waarde. Hij zorgde zelf voor de uitgave van achthonderd eigen brieven, en daarbij 121 van anderen, alle in het Latijn.

Uit deze grote verzameling zijn voor deze bloemlezing 28 brieven met zorg gekozen, onderverdeeld in de volgende categorieën: landelijke coryfeeën, hoogleraren van de Franeker universiteit, Friese notabelen, familieleden en leden van de Friese adel, de ‘nomenclatura’, zoals Reinerus ze zelf noemde. Als bijlagen bij de brieven werden soms verzen verzonden, gelegenheidsgedichten bij het verschijnen van een nieuw boek, of rouwverzen. Hiervan zijn een aantal ook gepubliceerd, met zowel de Latijnse tekst als een vertaling.

De brieven worden voorafgegaan door een uitvoerige biografische inleiding, een studie over Reinerus’ werkwijze als correspondent, een alfabetische lijst van alle correspondenten, een bibliografie van het werk van Reinerus en een bibliografie van literatuur over hem. Tenslotte volgt een beschouwing over Reinerus’ bibliotheek, waarvan de auctiecatalogus bewaard is gebleven.

SYBREN SYBRANDY, eertijds verbonden aan de Universiteitsbibliotheek van de Rijksuniversiteit Groningen, is classicus en lid van de Fryske Akademy.
PITER VAN TUINEN, oud-rector van het Christelijk Gymnasium te Utrecht, is classicus en expert op het gebied van Latijnse scholen in Friesland.
 
Geldzucht en godsvrucht, Bloemlezing uit de brieven van rector Reinerus Neuhusius (1608-1679)
ingenaaid / ca. 200 pagina's / zwartwit
15,5 x 23 cm / € 19,50 / NUR 616 /
ISBN 978-90-6273-895-3 / Opmaak Jan Tiemersma
Verschijning begin december.
Te koop bij de Afûkwinkel, via www.afuk.nl en op het Fryske Filologekongres.

Lezing Meer dan drie eeuwen Latijnse School in Dokkum door Piter van Tuinen

Deze  interessante lezing zal worden gehouden op woensdagavond 20 november om 20.00 uur in de Doopsgezinde

Admiraliteitshuis, de vroegere Latijnse School

Kerk aan de Legeweg te Dokkum. Piter van Tuinen, zoon van een vroegere burgemeester van Dokkum, is expert op het gebied van Latijnse Scholen in Friesland.

Het huidige Admiraliteitshuis was tot begin 1900 in gebruik als Latijnse school.

De inwoners van Dokkum hadden vroeger wel eens de naam niet al te snugger te zijn. De stad heeft echter behalve topsporters en artiesten ook vele geleerden voortgebracht. Die gingen in vroeger eeuwen naar de Latijnse school. In Friesland hadden alle steden (behalve IJlst) en de dorpen Kollum en Joure zo’n instituut voor voortgezet onderwijs. Ook Dokkum dus, tot 1879, toen de laatste rector zijn laatste leerlingen naar de academie promoveerde.                                   

Met drie klassen was de school nooit erg groot en het onderwijs was zoals overal wel erg eenzijdig op het spreken, schrijven en vertalen van Latijn gericht. Maar dit gaf de leerlingen toegang tot de geleerde wereld en ook tot beroepen als secretaris of chirurgijn. De magistraat was trots op de school en de promoties waren openbare plechtigheden waar alle burgers welkom waren.                                                                                                                       
Ook al zijn de inrichting en het lesprogramma van alle Latijnse scholen min of meer gelijk, toch maken een paar factoren de school in Dokkum bijzonder. Het stadsbestuur had meestal een gelukkige hand bij de benoeming van rectoren en conrectoren. Niet altijd, want ook hier speelden drank- en ordeproblemen en geldzucht een rol. Er is een interessante schoolwet uit 1662 die licht werpt op de organisatie en de inhoud van de lessen. En onder de opvallende schoolmeesters neemt conrector Johannes Hilarides (1681-1699) een speciale plaats in met zijn moderne ideeën over onderwijs. Reden genoeg dus om aandacht te vragen voor de Latijnse school in Dokkum.

De lezing is toegankelijk voor Donateurs van stichting Oud – Dockum en belangstellenden.

Hopelijk zal naar aanleiding van deze lezing ook een artikel over de Latijnse School van Dokkum in een toekomstig nummer van De Sneuper verschijnen.