Elisabeth de Flines winnaar AKO-literatuurprijs 2008?

In Sneuper nummer 88 van september 2008 publiceerden we een artikel over 'Elisabeth de Flines, tussen Amsterdam en Dokkum'. Dit naar aanleiding van het boek van auteur Machiel Bosman getiteld 'Elisabeth de Flines, Een onmogelijke liefde in de achttiende eeuw'. Elisabeth de Flines, de dochter van een steenrijke koopman aan de Amsterdamse Herengracht, gaat er in 1700 vandoor met haar geliefde Eduart Back, de knecht van haar vader Jacob. Ze duiken onder en krijgen een kind, maar hun huwelijk wordt hun belet door haar vader en de rechter. In 1702 bepaalt de Hoge Raad dat ze drie maanden terug moet naar haar vader om zich te bezinnen op haar toekomst. In die periode weet haar vader haar onder druk los te weken van Eduart en een huwelijk voor haar te bekokstoven met een Friese advocaat, Adriaan Penterman. Na hun bruiloft in 1704 zetten ze hun huishouden op in Leeuwarden. In 1710 verhuizen ze naar Dokkum, waar ze hun intrek nemen in ‘De nieuwe collegie’, het oude onderkomen van de Friese admiraliteit die in 1645 naar Harlingen is uitgeweken. In 1713 sterft Adriaan Penterman, vader van acht kinderen inmiddels. De bizarre gebeurtenissen in het leven van Elisabeth de Flines worden kleurrijk beschreven in het boek.

Op 17 juni 2008 vond een opname plaats van het radioprogramma Verre Verwanten in het nog bestaande Dokkumer Admiraliteitshuis, het vroegere woonhuis van Elisabeth en Adriaan Penterman. Schrijver Machiel Bosman, streekarchivaris Tjeerd Jongsma en museumdirecteur Ihno Dragt werden geïnterviewd over de tijd dat Elisabeth en haar man in Dokkum woonden.

Vervolgens werd het intrigerende boek, dat de geschiedenis op beeldende wijze tot leven brengt, genomineerd voor de Grote Geschiedenisprijs 2008, georganiseerd door de Volkskrant en live op televisie gepresenteerd op Nederland 2 in "Gek van Geschiedenis"door Jeroen Pauw. De winnaar werd overigens het boek Gevaarlijke kennis. Inzicht en angst in de dagen van Jan Swammerdam, van schrijver Luuc Kooijmans. De aflevering van 2007 werd toegekend aan Auke van der Woud voor het boek "Een nieuwe wereld".

Het bijzondere is dat Elisabeth de Flines, Een onmogelijke liefde in de achttiende eeuw, als enige ook genomineerd is voor de prestigieuze AKO-Literatuurprijs 2008. Op maandag 3 november 2008 wordt in een rechtstreekse uitzending van het televisieprogramma Pauw & Witteman door juryvoorzitter Wim Deetman bekendgemaakt welk boek bekroond wordt met de AKO Literatuurprijs 2008.
Update: De winnaar werd uiteindelijk Doeschka Meijsing met het boek Over de Liefde.

Erepenningen van vee-arts Coop Wiersma te Ee

De op 12 augustus 1827 in Tietjerksteradeel geboren Coop Wiersma was een zoon van Jacob Ouwes Wiersma en Lutske Coops Elsinga.

Als vee-arts te Ee hield hij zich ook bezig met het uitvinden van nieuwe verloskundige werktuigen voor dieren. Daar won hij prijzen mee, getuige de erepenningen die bewaard zijn gebleven bij zijn nazaat G. Meijer.

Eén is uitgereikt door het : “Friesche Maatschappij van Landbouw” te Dockum: 1871 (zie de foto’s van de penningen)
En éen is uitgereikt door het “Genootschap voor Landbouw en Kruidkunde” te Utrecht: 1872.

Beide (ere)penningen waren voor het uitvinden van een “verloskundig werktuig voor runderen”.

Wumkes meldt het volgende over Wiersma: 1868, 2 november J. O. Wiersma en C. J. Wiersma te Eestrum publiceeren hun uitvinding, zijnde een instrument ter afleding der kalveren. In 1867 en 1868 hadden zij 8 kalveren met goed gevolg voor de moederdieren verlost.
1875,
17 september Verschenen bij G. J. Reits te Groningen de tweede druk van: Korte omschrijving en verklaring van een instrument of draaiwerktuig ten dienste der verlossing van runderen, vervaardigd door C. J. Wiersma, veearts te Ee (O.D.). In 1873 was de eerste druk verschenen, getuige de lijst van de Universiteitsbibliotheek Utrecht, waar de opleiding diergeneeskunde wordt gegeven.

Ons lid Douwe Zwart, Ee-kenner, wist nog het volgende van de vee-arts: Coop Wiersma , geboren op 12 augustus 1827 te Eestum komt in 1869 voor als veearts te Ee.
Hij woonde tot zijn dood op 19 januari 1885 in bij Jan Jans Douma, gardenier te Ee, op huisnr. 36.
Volgens het bevolkingsregister van 1869 woonden de volgende personen op huisnr. 36.

Jan Jans Douma, gardenier (=kleine boer)
Wytske Nieuwstra (echtgenote)
Jan Douma (zoon)
Aaltje Nieuwstra (zuster van Wytske en tegelijkertijd 'dienstmeid')
Coop Wiersma

Ook in de notariële acten is hij nog terug te vinden met zijn testament (Tresoar): 1884 Metslawier, notaris J. Feenstra. Inv. nr. 104075, repertoire nr. 1520 d.d. 29 februari 1884. Testament - Coop Jacobs Wiersma te Ee.

De broer van Coop, Ouwe Jacobs Wiersma, was eveneens vee-arts. De door Wumkes genoemde J.O. Wiersma is waarschijnlijk hun vader en heeft blijkbaar samen met hem het werktuig ontwikkeld.

Mocht u zelf ook nog een bijzonder voorwerp van een voorouder uit Noordoost Friesland hebben, laat het ons dan weten!

Aanbieding boek Middenstand in Dokkum

Er wordt momenteel druk gewerkt aan een boek over de middenstand in Dokkum. Aanleiding is het 100-jarig jubileum van Drogisterij Hamstra in Dokkum. De nadruk ligt dan ook op de middenstand in de Bonifatiusstad in de afgelopen honderd jaar. De ondertitel van het boek luidt: Daar is meer te koop als spieringen en granaeten. Deze tekst is afkomstig uit het lied ‘Arrem Dokkum’.

Auteur Albert Buursma heeft de ruwe tekst van het boek al klaar. Frank van Dijk is verantwoordelijk voor het ontwerp van de lay-out, Warner Banga verzorgt de opmaak en Drukkerij Douma drukt het boek, dat uitgegeven wordt door de stichting Historia Doccumensis. Het is voor middenstanders of bedrijven die in de binnenstad ontstaan zijn mogelijk om hun geschiedenis vast te leggen in dit unieke boekwerk. De middenstanders, die voor hun pagina’s hebben betaald, financieren daarmee de uitgave. De belangstelling voor het boekwerk is groot!

Uniek beeldmateriaal
In totaal werken 45 bedrijven en instanties mee, waarbij bedrijven als de Dokkumer Vlaggen Centrale, Fortuin, Raadsma, Klaver, de Rode Winkel en Pranger en Rosier niet mogen ontbreken. ,,Het is een uit de hand gelopen project. Iedereen is zo enthousiast dat het boek al meer dan 150 pagina’s telt’’, aldus Albert Buursma. Hij beschrijft de geschiedenis van de middenstand en handel in Dokkum. Jaap Brugman en Warner Banga hebben de individuele geschiedenissen van de verschillende bedrijven voor hun rekening genomen. Voormalig bakker Jan Buwalda gaat langs alle middenstanders en bedrijven om informatie en materiaal in te zamelen. ,,Er ligt soms uniek beeldmateriaal bij mensen thuis in de kast dat nog niet eerder is gepubliceerd’’, vertelt Buwalda die zelf ook met zijn bakkerij in het boek staat.

Slachtoffer van succes
Eigenlijk is het bestuur van de stichting Historia Doccumensis slachtoffer geworden van het succes van het boek. De presentatie op het feest van Drogisterij Hamstra op 28 mei, zoals eerst de bedoeling was, werd daardoor niet gehaald. Men wilde de kwaliteit van de uitgave voorop stellen en daar was meer tijd voor nodig. Daarom is besloten de presentatie van het boek te koppelen aan de lezing van auteur Albert Buursma over over de historie van de detailhandel in Dokkum. Deze wordt georganiseerd door de stichting Oud Dockum op 12 november in de Grote Kerk op de Markt.

Aanbieding tot 15 oktober 2008: bestel het kijk- en leesboek voor 20,- i.p.v. 24,95 via de website of direct per email.

Drukke Genealogische dag in Tresoar

Zaterdag 4 oktober werd er in Tresoar te Leeuwarden een Genealogische dag gehouden. Ook de Historische Vereniging Noordoost Friesland was vertegenwoordigd, middels een stand die bemand werd door redactielid Eimert Smits en secretaris Jan de Jager.

Het was een drukte van belang gedurende de hele dag. Vele gegevens werden uitgewisseld en wederom werden enkele nieuwe leden genoteerd.

Zaterdag 8 november 2008 zal de vereniging zelf een ledendag houden in Ee, waarbij een extra (vijfde) nummer van De Sneuper wordt uitgereikt. Deze zal volledig in het teken staan van de vlasteelt en katholieke linnenweversfamilies in Noordoost Friesland. Voor leden wordt dit gratis nummer beschikbaar gesteld vanwege het 20-jarig bestaan van de vereniging.

Zie voor het verslag de site van NGV-Friesland, met o.a. foto's van Sneuper-lid en voorzitter van de FAF, P.F. Visser, Hessel de Walle en uiteraard onze stand met Eimert Smits en Jan de Jager.

Historisch Informatiecentrum NOF online

Sinds enige tijd heeft het voormalige streekarchivariaat Noordoost Friesland, nu genaamd Historisch Informatiecentrum Noordoost Friesland, een eigen website. De thuisbasis van de Historische Vereniging Noordoost Friesland te Dokkum verhuisde begin dit jaar van de oude brandweerkazerne naar een gloednieuw onderkomen bij de openbare bibliotheek.
De toegankelijkheid is hiermee sterk verbeterd, o.a. door de zeer ruime openingstijden. U kunt voortaan uw bezoek voorbereiden via de online inventarissen op de website http://www.hicnof.nl/. Nog even voor de duidelijkheid: dit is niet de site van de historische vereniging, maar van het archief.

Interessant zijn de lijsten met historische boeken die bij het Historisch Informatiecentrum zijn te bekijken. Via de optie Archieven en Collecties krijgt u overzichten van wat er zoal aan interessante bronnen in Dokkum zijn te raadplegen. Hieronder gemeentearchieven, waterschapsarchieven, particuliere archieven en verzamelingen. Ook kunt u zoeken naar Personen op Familienaam. Afijn, gaat u zelf eens lekker sneupen op deze nieuwe website!

Oproep: stuur eens een index of namenlijst in

Over de jaren is de Sneuper website vooral gewaardeerd om zijn vele indexen. De laatste tijd is daar echter niet of nauwelijks wat bijgekomen. Tijd voor een oproep!

Stuur uw bestand in, bv de index van een historisch/genealogisch boek of een door u uitgezocht onderwerp. Ik plaats het online voor u. U krijgt er vaak leuke reacties en veel dank voor terug!

U kunt uw bestand mailen naar ons verenigings-emailadres.

Friezen op Spitsbergen

Aan het begin van de Gouden Eeuw werd om diverse redenen getracht een doorgang te vinden naar Oost-Azië boven Rusland langs. De route onder Afrika was niet exclusief en vol gevaren en een nieuwe route om de Noord zou ook korter zijn. Volgens cartograaf Plancius zou het ook moeten kunnen. Tussen 1594 en 1596 deed de beroemde Willem Barentsz van Terschelling drie pogingen om de zee boven het Aziatische vasteland te doorkruisen. Telkens werd hij echter gestuit door het pakijs. Barentsz was opperstuurman onder Jacob van Heemskerk en voer op met Jan Cornelisz Rijp. De groep splitste zich op een gegeven moment, waarna de groep van Barentsz op 80 graden NB de koude kusten van Spitsbergen ontdekte en een stuk zuidelijker Bereneiland. Uiteindelijk liepen ze bij Nova Zembla vast in het ijs waarna de bekende overwintering op Nova Zembla in het Behouden Huijs plaatsvond. Barentsz overleefde deze beproefing maar stierf vlak na vertrek (na een barre winter) in de open sloep. Vlak voor vertrek lieten ze een brief (een zogenaamd cedelken) achter in een kruithoorn die aan de schoorsteen hing en nog bewaard is gebleven !

Hoewel de doorgang om de Noord niet gevonden werd kwam wel de Walvisvaart op gang bij de eilanden van Spitsbergen. Vele Hollanders en Friezen waagden de stap en werkten onder barre omstandigheden op zee en bij de traanovens van Smeerenburg. Diverse plekken herinneren nog aan hun aanwezigheid, zoals Ny Friesland en Hindeloopenstraat.

De Dokkumer Louwrens Hacquebord, werkzaam voor het Arctisch Centrum in Groningen, heeft vele expedities naar Spitsbergen ondernomen om daar opgravingen te verrichten. Zie ook het filmpje over een van zijn laatste expedities. Er werden in de loop der jaren o.a. graven gevonden van vele walvisvaarders die ter plekke overleden aan de ontberingen. Hun wollen kleding was vaak nog bewaard gebleven in de droge kou. Recent zijn deze vondsten weer teruggegeven aan Spitsbergen en worden nu tentoongesteld in het Svalbard Museum.

Voor het eerst in de geschiedenis van de mensheid, beweren weerkundigen, is de ijsplaat die de Noordpool bedekt, losgeraakt van het Euraziatisch en Amerikaans continent. Na ruim vierhonderd jaar heeft Petrus Plancius, de sponsor van Willem Barentsz, dankzij de global warming toch gelijk gekregen. Het maakt niet uit of je bij Spitsbergen rechtsaf gaat, of bij Groenland linksaf: je eindigt in de Beringstraat.

Enkele interessante publicaties zijn o.a. die van Hessel Gerrits uit 1612: Beschryvinghe van der Samoyeden landt, en Histoire du pays nommé Spitsberghe, ook uitgegeven in de reeks van de Linschoten Vereeniging. Of die van de commandeur Frederik Martens Nauwkeurige beschryvinge van Groenland of Spitsbergen, rond 1710.

En natuurlijk van Louwrens Hacquebord Walvisvaart in de Gouden Eeuw. Opgravingen op Spitsbergen. Amsterdam., 1988.

Uw webmaster/redacteur zal de komende weken op bescheiden wijze in de voetsporen van Barentsz treden en met de driemastschoener Oosterschelde een tocht maken rond Spitsbergen om dan via Bereneiland naar het in Noord-Noorwegen gelegen Tromso te varen. U zult het dan ook even zonder weblog-berichten moeten doen. Wel kunt u de tocht bijna van dag tot dag volgen via het online logboek van de Oosterschelde. Ahoy !

Friezen in Denemarken

Al surfend over het web kom je af en toe een website tegen die je nog niet kende. Nu had ik wel eens gehoord over Friezen op het Deense schiereiland Amager maar er blijkt ook nog een algemenere site te zijn. Deze heet De vergeten Friezen in Denemarken, en is in feite de transcriptie van een boek. Afijn, bekijk het maar eens.

Engelsmanplaat in historisch perspectief

Vorig weekend ging ik met een groepje vrienden zeilen op het Oostwad. Vanuit Zoutkamp vertrokken we in een lemsteraak in vissermanuitvoering, de LE53 Maria Elisabeth. Via het Zoutkamperril voeren we langs Ezumazijl naar Oostmahorn. Hier legden we aan op de plek waar de veerboot Esonborg naar Schiermonnikoog vertrekt.
Na een wandeling door het nieuw aangelegde vestingstadje Esonstad voeren we door naar de sluis in Lauwersoog. Via de sluis bereikten we de waddenzee, waar een aardige wind stond. We besloten te gaan droogvallen bij Engelsmanplaat. Dat betekent dat je het platbodemschip met afnemend tij vlakbij de zandplaat legt en vervolgens afwacht tot je bij eb vast- of droogligt. In dit geval in het Friese Gat, of Scholbalg, tussen Schiermonnikoog en Ameland. Vervolgens kun je wadlopend naar en over de Engelsmanplaat (zie kaartje) lopen. Al snel viel ons op dat er veel kokkels op de plaat lagen. Deze kokkels kun je niet alleen eten, zoals een mossel, maar de losse schelpen werden vroeger ook met name gebruikt voor het maken van kalk. In een eerder artikel over de Kalkovens van Ezumazijl schreef ik over de schelpenvissers die met dit zware werk de kost verdienden.

Op Engelsmanplaat stond vroeger een kaap die nu in het Visserijmuseum te Zoutkamp staat.

Tegenwoordig staat hier een nieuwe kaap, die als vluchtplaats gebruikt kan worden, maar een paar honderd meter verder op de plaat staat ook een vogeltellershuisje op palen. Hier zitten namens het Ministerie van LNV vogeltellers (vaak echtparen) die gedurende 2 weken de vogelstand bijhouden. De aanwezige vogeltellers stonden ons hartelijk te woord en lieten zien hoe prachtig het uitzicht is op zo'n 10 meter hoogte. Er kan zelfs tien keer per jaar vanuit de gemeente Dongeradeel getrouwd worden op Engelsmanplaat!

Thuisgekomen heb ik een en ander opgezocht en wat blijkt: de naam Kalkman (die ik wel kende) is een synoniem voor Engelsmanplaat. Vooral in Wierum en omgeving wordt deze oude naam nog gebruikt, vanwege de vele schelpen (=kalk) die hier gevonden werden en worden. De Scholbalg wordt besproken in Vrije Fries nr.XII, in een artikel van W.W. Buma (pdf op site Wumkes.nl).
En de naam van de plaat zou gebaseerd zijn op een stranding in 1708 van de Schiermonnikoger schelpenvisser Feye Willems Engelsman. Leuk om te weten! Zijn er nog mensen die meer weten over deze schelpenvisser en zijn familie ? Iemand van de historische vereniging te Schiermonnikoog, Heer en Feer, misschien ?

Genealogische najaarsbijeenkomsten

In het najaar staan er weer een aantal interessante bijeenkomsten op de agenda.

Op zaterdag 4 oktober zijn er zelfs twee. De eerste, en voor Friezen meest relevante, is de 12e Genealogische contactdag, van 10-16 uur in Tresoar te Leeuwarden. Vele historische verenigingen, waaronder uiteraard de Historische Vereniging Noordoost Friesland, zullen zich hier presenteren. De toegang is gratis.

Dezelfde dag vindt in Amsterdam een symposium plaats van het Koninklijk Nederlands Genootschap voor Geslacht- en Wapenkunden (KNGGW). Dit symposium ‘De Nederlandsche Leeuw. Van verleden naar toekomst’ behandelt o.a. de voorlopige uitkomsten van een grootschalig project waarbij via DNA-onderzoek in combinatie met genealogische gegevens (de zogenaamde genetische genealogie) ongetwijfeld verrassende resultaten gemeld kunnen worden. Mogelijk zelfs het bestaan van een specifiek Fries gen of haplogroep.

En last but not least de najaarsvergadering van de Historische Vereniging Noordoost Friesland in het prachtige terpdorp Ee. Op zaterdag 8 november beginnen we om 10.00 uur met een lezing en uitreiking van het extra nummer van De Sneuper over Katholieke linnenweversfamilies en de vlasteelt in Noordoost Friesland. In de middag zijn er rondleidingen in Vlasmuseum Braakhok en de oude hervormde kerk op de terp in Ee. Ook is er voldoende tijd om gegevens uit te wisselen, dus neem uw genealogische papieren en laptop mee!
Wilt u zich opgeven als nieuw lid en abonnee op De Sneuper, dan kan dat via de site of het emailadres van de vereniging.

De Friese academie

Toen na de reformatie in de zeven provincieën universiteiten werden opgericht was Friesland na Leiden een van de eersten. In Franeker werd in 1585 (na Leiden in 1575) de Friese Academie opgericht. Dertig jaar lang waren deze twee universiteiten de enige in het land! Voorheen gingen studenten uit Friesland naar de Universiteit van Leuven of naar universiteiten in Duitsland (Heidelberg) of Italië (Padua).
De Friese universiteit bouwde een goede naam op, met name in de theologie en rechten, en wist ook vermaarde professoren en studenten aan te trekken.
De Fransman René Descartes werkte bijvoorbeeld enige tijd aan de universiteit rond 1629. Pieter Stuyvesant (zoon van een dominee uit Dokkum) had er zijn opleiding in de theologie en de Dokkumer Ulricus Huber (wiens standbeeld in Den Haag staat) werd er een befaamd jurist. (De familievereniging Huber publiceert een eigen blad: Huberiana).
Ook de Dokkumers Foppe en Lieuwe van Aitzema volgden hun opleiding in Franeker. De bekende dominee Balthasar Bekker uit Metslawier, die de Betoverde Weereld schreef, studeerde er theologie.

In 1811 werd echter per decreet van Napoleon besloten de universiteiten van Franeker, Harderwijk en Utrecht op te heffen! Alleen Utrecht werd nadien heropend.

Tegenwoordig hebben we nog wel een Fryske Akademy in Leeuwarden, onderdeel van de Koninklijke Nederlandse Akademie voor Wetenschappen (KNAW). Er zijn echter geen professoren en studenten meer die colleges volgen in dit onderzoeksinstituut. Wel is er een aantal Bijzondere hoogleraren Friese taal- en letterkunde en geschiedenis aan universiteiten in Groningen, Leiden en Amsterdam. Op de site trof ik een nieuw bestand aan van Schoolmeesters in Friesland, 1600-1950.

De Akademy heeft ook Leden, die alleen op voordracht benoemd kunnen worden. Van onze Historische Vereniging zijn er diverse leden ook Lid van de Fryske Akademy, zoals Reinder Tolsma, Gerard Mast, Pieter Visser, Jan Walda, Wybo Palstra, Melle Koopmans en Guus Bary. Ik vergeet er vast nog een paar.

Een belangrijk criterium is het leveren van een belangrijke bijdrage aan de Friese cultuur, taal en/of wetenschap. Uw webmaster/redacteur zal zijn (digitale) best doen!

Fries boek: Achter de skêrm

Deze keer eens aandacht voor een boek over relatief recente geschiedenis, namelijk die tijdens WO II. En ook nog eens in het Fries:

Achter de skêrm

Skriuwer: Einte Prins

Achter de skêrm is basearre op it wiere ferhaal van twa Dútsers dy’t yn ‘e simmer fan 1939 mei in jacht foar de wâl fan Moddergat foar anker gienen. Hja waarden letter fertocht fan spionaazje. De Nederlânske ynljochtingestsjinst GS-III komt harren op it spoar, As in reade tried rint troch dit boek it leafdesferhaal fan ien fan dy Dútsers mei in (troud) frommeske út dit fiskersdoarp

Siden: 188

Bân: hurd

Priis:€ 14,-

ISBN/EAN: 978-90-74918-59-6

To keap: http://www.kffb.nl/ en Dokkumer boekhandel

Archief van het web en alerting services

Het internet is niet voor iedereen even overzichtelijk. Via zoekmachine Google kun je weliswaar veel vinden, maar dat is lang niet alles!

Zo kan Google bijvoorbeeld geen databases doorzoeken, zoals een Tresoar-database met DTB gegevens. Alleen als er een versie is met zogenaamde 'platte pagina's' kan Google het indexeren. Vandaar dat de lijsten/indexen op de Sneuper website ook zo goed via Google doorzocht kunnen worden!

Ook verdwijnen er wel eens websites die interessante informatie bevatten. Voor dit laatste probleem is soms een oplossing te vinden door een zoekmachine te gebruiken die een deel van de historie van internet heeft opgeslagen: archive.org. Als je een URL van een verdwenen site hebt kun je die hier intypen en zul je in veel gevallen een oude versie kunnen bekijken. Zo zijn er van de Sneuper website nog homepages beschikbaar van juni 2000, toen we nog Vereniging van Archiefonderzoekers te Dokkum heetten.

Een nog niet zo bekende maar wel heel handige dienst zijn de zogenaamde alerting services. Zo kun je bij Google een zoekwoord opgeven die met enige regelmaat nieuwe resultaten naar je emailadres stuurt: Google Alerts.

Tresoar biedt al wel enkele jaren een email attendering via een RSS-feed voor nieuwe aanwinsten in de bibliotheekcollectie.

Ook de landelijke genealogische database Genlias biedt een dergelijke interessante optie: Genlias Monitor. Deze service is overigens door een particulier opgezet, dus niet door Genlias zelf! Zoals wordt aangegeven: de monitor is ontwikkeld om in de gaten te houden of er van een bepaalde familie nieuwe gegevens beschikbaar zijn gekomen. De gratis Genlias Monitor service biedt u de mogelijkheid een zoekopdracht op te geven (maximaal 40 per persoon).

Probeer het eens uit en laat ons uw ervaringen weten!

Friese admiraal terug in Dokkum

Vrijdagavond 29 augustus starten de Dokkumer stadsfeesten met een openingspektakel waarin cabaretier en theatermaker Rients Gratama optreedt als de Friese Admiraal. Hij treedt in de voetsporen van beroemde Friese admiraals als Tjerk Hiddes de Vries en Auke Stellingwerf. Staand op ‘fiskerskip’ de Wierumer Aek als zijn vlaggeschip keert de Friese admiraal terug uit de Dokkumer stadshistorie met in zijn kielzog een ‘oorlogsvloot’ van zeilpramen van Dokkumer ondernemers. Tot 1645 was Dokkum de hoofdzetel van de Friese Admiraliteit. Het Admiraliteitshuis en de Admiraliteitshelling in Dokkum herinneren nog aan deze tijd.

Zaterdagavond 30 augustus vindt in Esonstad - Oostmahorn - de jaarlijkse Dokkum Lauwerszee Regatta plaats. Deze zeilrace in een initiatief van de Ondernemers Sociëteit Dokkum (OSD). Noordoost Friese ondernemers en hun zakenrelaties strijden in open zeilpramen om de Wierumer Aek Bokaal. Winnaar in 2007 en titelverdediger is fa. Holtrop en Jansma uit Dokkum. 'Fiskerskip' de Wierumer Aek treedt op als juryschip met skûtsje-schipper Eelke Dijkstra (o.a. eigenaar van skutsje de Oude Zeug en klipper Grote Beer) als wedstrijdleider.

De Dokkumer stadsfeesten in 2008 staan in het teken van ‘Dokkum, maritiem bolwerk’. Ooit legden handel en scheepvaart op zee de basis voor groei en welvaart van de stad. Tot ver in de 19e eeuw zijn Dokkumer kooplieden actief in Oostzeelanden. Het kapitaal van vermogende burgers houdt ook de visserij in kustdorpen van dorpen als Paesens-Moddergat of Wierum mede in stand. Sprekend voorbeeld is de 19e eeuwse voorganger van de tegenwoordig weer rondvarende Wierumer Aek. De oorspronkelijke WL19, De Drie Gebroeders, van visser Jacob Gerlofs de Haan uit Moddergat was mede eigendom (beide 1/8 in de partenrederij) van wijnhandelaar/ burgemeester Doederus de Vries en de apotheker Frederik Wouters Boekhout uit Dokkum. Twee van de drie zonen/gebroeders (de derde heette Gerlof), Cornelis en Douwe Jacobs de Haan, waren beide voor 3/8 eigenaar. Tot aan het begin van de 20e eeuw is het Dokkumer Grootdiep in de wintertijd nog een kleurrijke ligplaats van vracht- en vissersschepen. Maar militair geschut komt er in het bedrijfsleven al lang niet meer aan te pas. Anno 2008 gaan schippers en ondernemers hier elkaar alleen nog te lijf in een sportieve strijd van bloed, zweet en tranen! En eens te meer wordt maar weer bewezen dat geschiedenis leeft in Dokkum en omgeving.

Bron: o.a. Skutsje.nl

Update: een verslag van de start van de stadsfeesten vindt u op Waldnet.

De Hellinga’s en aanverwante families

Recent heeft de secretaris van de Historische Vereniging Noordoost Friesland, Jan de Jager, een boek gepubliceerd: De Hellinga's en aanverwante families. Hij deed dit in samenwerking met Henk Talma.

In dit bijzondere boek worden de Hellinga’s in 15 generaties genoemd. De eerste Hellinga die bekend is, is Douwe Gercks, geboren in 1523. Hij huwt met Saeck en ze hadden in ieder geval één zoon: Aelse Douwes.
De kleinzoon van Douwe Gercks is Douwe Aelses. Hij is boer en eigenaar van de boerderij ‘Klein Hellinga’ te Warga.
Behalve de familie Hellinga zijn ook de complete stambomen van de Baarsma’s en de Jensma’s in dit unieke boekwerk verwerkt. Daarnaast zijn Kingma en Bierma veel voorkomende namen.
De genealogie van De Hellinga’s bestaat uit 2 delen en omvat maar liefst zo’n 40.000 namen.
Het aantal pagina’s bedraagt 1496 en de inhoud wordt verfraaid door vele foto’s, waarvan sommige in kleur. De omvangrijke index staat op een CD. De verkoopprijs bedraagt € 59,50. De verzendkosten bedragen € 6,20
Wilt u in het bezit komen van het boek De Hellinga's, dan kunt u contact opnemen met Jan de Jager, Kouwe 9, 9103 PE Dokkum. Tel: 0519-220135. email: kouweg@knid.nl

Schelpenvissers bij de kalkoven van Ezumazijl

Mijn voorvader Jochem Geerts woonde vlakbij de sluis Ezumazijl, op de plek waar nu de boerderij Eben Haezer van boer Heeringa staat. Het was een woonhuis met een moestuin ernaast, aan het water van de Dokkumer Ee, aan het einde van het doodlopende stukje Munnikhusterwei. In Hisgis te vinden onder Anjum, kadasterkaart 1832 AnjumB842a en B844, eigenaar Johannes Sjoukes Visser. Op de foto van waarschijnlijk 1931 (toen de door paalworm aangetaste sluis werd vervangen) ongeveer in het midden te zien.
Het was de basis voor zijn zoon Geert Jochems om in 1811 de achternaam Zijlstra aan te nemen. Op basis van het gehucht Ezumazijl namen minimaal 4 gezinnen, die geen familie van elkaar waren, in 1811 die achternaam aan! Mijn voorvader leefde toen al in Niawier, maar wilde blijkbaar zijn roots in ere houden.

Jochem Geerts werd gedoopt te Anjum op 14 februari 1740 en trouwde op 26-jarige leeftijd met Baukjen Tjerks. Na ondertrouw in Ee en Anjum op 30 augustus trouwen zij op 21 September 1766 te Anjum.
In 1767 vermeldt het Speciekohier (met de heffing voor de Vijf Speciën ) van Anjum (incl. Ezumazijl) bij no.85 dat Jochem Geerts 'dienstbaar geweest' is maar dus vanaf dat moment hoofdbewoner wordt. Het huis had 1 schoorsteen en was ''t huis anno 1761 in 't voorjaar geboud'.

Op 20 juli 1769 kopen ze van de familie Joukes voor 188 carolyguldens ‘sekere onse huisinge en hovinge staande en gelegen op Ezumbuiren, hebbende tot naastlegers Jacob Harmens ten Oosten, de Zijls-rijd ten Zuiden, Bauke Tietes ten Westen, den Weg ten Noorden, beswaard met Ezumerhondert, beneftens een Huis-steed, met nog twee Dijksfloreenen, 17 stuivers, etc.’ De Ezumahondert zou een stuk dijk kunnen zijn waarvoor het onderhoud gedaan moest worden, omdat in het Dijkboek van Oostdongeradeel (Tresoar), folio 150, sprake is van '…Ezumahondert wort nu onderholden van die van Ezumbuiren, vier voet dijk en gelijke veel paal, …'

In 1780 wordt in het Hypotheekboek van Oostdongeradeel gemeld dat Jochem Geerts, woonagtig op Ezumaburen 110 carolieguldens schuldig is aan Lieuwe Ypes, coopman op Ezumerzijl, wegens leverantie van hout, steen, kalk etc. tot nodige reparatie aan zijn bewoonde huisinge. Op 12 juni wordt de acte geregistreerd.

In 1772 staat Jochem als lidmaat van de Hervormde kerk te Anjum te boek (nr.122) alsmede in 1776, 1780, 1783 en oktober 1785. Bij de registratie in mei 1797 komt hij nog voor, als nr. 32, maar in juli 1807 niet meer. Voor de verkoop van zijn huis in 1804 door zijn kinderen is hij al overleden, want het Speciekohier van dat jaar vermeldt zijn overlijden.

Zijn broer Dirk (Durk) Geerts wordt gedoopt op 30 mei 1734 te Anjum. Hij wordt lidmaat en ouderling van de Hervormde kerk te Anjum. Hij komt voor, als Durk Geerts, in 1772, 1776 (beide keren met vrouw Wytske) en alleen in 1780, 1783, 1785, 1792 (dan als lid van de kerkeraad) en uiteindelijk in 1797. Van beroep visser te Ezumazijl.
Hij verklaart op 26 september 1769, samen met vrouw Wytske, 180 carolyguldens schuldig te zijn aan Hans Teunis en Aukjen Dirks te Ezumazijl. Hypotheekboek OOD 1774-1780, fol. 101.
Overleden in 1805 omdat in het Speciekohier van dat jaar wordt aangegeven dat hij is overleden. In het lidmatenboek staat na zijn vermelding als lidmaat in 1797 de toevoeging ‘obiit’ later bijgeschreven, wat ‘overleden’ betekent. Trouwde op 16 mei 1762 te Anjum met Wytske Kornelis. Zij woonden in huis no. 74, met 1,5 schoorsteen (in 1765 nog 1 schoorsteen). De halve schoorsteen was boven de plaats waar men het eten bereidde. Dit huis werd voorheen bewoond door zijn ouders. Hun zoon Kornelis neemt in 1811 de achternaam Gaasterland aan.

Hoewel ik het nergens vermeld heb zien staan is de kans groot dat Jochem samen met zijn broer Durk schelpenvisser was. De kalkoven van Lieuwe Ypes op Ezumazijl werd door een groot aantal schelpenvissers uit de omgeving voorzien van de grondstof, de schelpen, die in de Lauwerszee en op het wad met sleepnetten werd gevangen. De vader van Lieuwe Ypes, Ype Jacobs uit Munnekezijl, was al kalkbrander en visser te Ezumazijl.
Het Proclamatieboek van Oostdongeradeel meldt reeds op 19 november 1660: Huis te Esumazijl "het calckhuijs ten noorden", op 29 februari 1664: Minckes Jansen Fontein executeur van OD CU BBC op de coop van seeckere helfte van huijsinghe, tuin ca met de helfte van twee calckovens, lasckhuijs ledige plaetse meetvaeten, schraegen ende tobben sampt vordere dependentien beswaert met 4 voeten dijck neffens d schans(dus bij Oostmahorne/Ezumazijl) 155, en op 28 januari 1667: Poppe Jans en de Sybrich Geerts bbc op huis met twee kalkovens, laschhuijs en vorder aen het Calckwerck behoorende te Aenjum (187).

De (Friese) skilfiskers zijn er tegenwoordig bijna niet meer. Alleen in Katwijk schijnen er nog een paar te zijn, getuige deze radio-reportage (vanaf 26:28).
Ook Freerk Christiaans Kamma uit Wierum, die later zendeling werd, was begin 20e eeuw nog schelpenvisser op de Waddenzee. De VPRO besteedde in een uitzending aandacht aan hem. De vloten van Wierum en Paesens-Moddergat lagen vaak 's winters in Ezumazijl. Zie voor meer oude foto's van Ezumazijl het Sneuper foto-album hier en hier.

Op 19 maart 1990 publiceerde R. Nouta in de Nieuwe Dockumer Courant een artikel Schelpenvissen in historisch perspectief, over de schelpenvisserij vanuit Ezumazijl. Hierin ook een foto van rond 1925 met daarop Age Kornelis Vanger (8 aug 1869-20 okt 1948, Nes) en Wijtske Post (13 aug 1871-1 mei 1955, Nes). Age Vanger was schelpenvisser met zijn tjalk WL20, De Twee Gebroeders, een houten schip van 68 ton, zonder roef (afbeelding rond 1935 te Ezumazijl). Beide echtelieden zijn te Paesens begraven. De schelpen werden overigens bij een andere kalkoven afgeleverd, omdat die van Ezumazijl zelf al niet meer bestond.

Is er iemand die dit artikel kan leveren ? Graag een leesbare jpeg of pdf naar dit emailadres.

Update: De artikelen heb ik inmiddels ontvangen via Reinder Tolsma en Henk Aartsma. Als extraatje zelfs nog een artikel van dezelfde auteur met als titel 'Ezumazijl in historisch perspectief'. Hierin een schets van het ontstaan van de terp Ezumaburen en een foto van rond 1900, toen deze grotendeels werd afgegraven. Mijn dank gaat nog uit naar Gerard de Weger, voor de foto's bij dit blogartikel. Ik heb de afbeeldingen op groot formaat foamboard aan de huidige 'sluiswachter' van Ezumazijl, de heer Faber, geschonken.

Foekje Dillema: vrouw of man ?

In de aanloop naar de Olympische Spelen is er vrij veel aandacht geweest voor het fenomeen Foekje Dillema uit Burum/Kollum. Nog niet zo lang geleden is Foekje overleden (5 december 2007), en blijkbaar gaf dat reden tot het oprakelen van deze toch wat trieste geschiedenis. Foekje leek een glanzende carriere in het verschiet te hebben toen ze op diverse internationale toernooien verbluffende overwinningen behaalde.
Uit angst voor een te sterke tegenstander zou Fanny Blankers-Koen, de vliegende huisvrouw die op de Olympische Spelen in London 1948 vier maal goud won, via haar man Jan Blankers het gerucht hebben verspreid dat Foekje een man was. Jan Blankers was sportjournalist bij de Telegraaf en had zo grote invloed op de publieke opinie. Zo zou Foekje zich niet in de kleedkamer hebben durven uitkleden en ook haar fysieke verschijning riep vragen op. Ze had een nogal stevige bouw en een mannelijke kaaklijn. Foekje werd dan ook aan een sexe-test onderworpen en op een gegeven moment bikkelhard geschorst.

Op basis van huidschilfers of haren op de kleding van Foekje, die nog bij haar neef Foeke bewaard waren, heeft een journalist een moderne DNA-test laten doen. Overigens zonder toestemming van de familie! De resultaten waren desalniettemin verrassend. Daar waar een normale vrouw 2 keer een X op chromosoom 23 heeft en een man XY bleek Foekje een afwijkende XXY combinatie te hebben. Ik zou zeggen: ze was dus eigenlijk noch man noch vrouw. Maar zo eenvoudig schijnt het niet te zijn, getuige de discussies op de site van Sportgeschiedenis.
Daarop ook een link naar een filmpje op YouTube waarin een wetenschapper het verhaal uitlegt. Op de bekende video-site staan ook bewegende beelden van Foekje die een Nederlands record loopt op de 200 meter sprint voor dames.

Journalist Max Dohle schreef een boek over 'Het verwoeste leven van Foekje Dillema', dat sinds kort in de winkels ligt.

Voor de kwartierstaat van Foekje Dillema verwijs ik wederom naar de voortreffelijke website van sneuper (en wielerkenner) Martinus Jongsma uit Surhuisterveen. Hij heeft vele kwartierstaten van bekende en onbekende Friezen uit Achtkarspelen en omgeving (het Fries-Groningse grensgebied) op zijn site gepubliceerd.

Update: Tymen Wierstra meldt het volgende: Ik herinner me Foekje Dillema nog best. Ze kwam regelmatig, toen ik nog zo’n 15 jaar oud was, bij het eerste van Kollum kijken. Daar stond ze dan, meestal moederziel alleen, in een lange leren jas stoïcijns naar de wedstrijd te kijken. Natuurlijk herinner ik mij de kwalificaties die toen de ronde deden en die het gevolg waren van de kwalijke Blankers-praktijken. Een broer van haar, volgens mij de jongste, zat in hetzelfde klaslokaal als ik destijds, hij in de 8e en ik in de 6e klas van de openbare lagere school te Kollum. Ik weet nog goed dat hij, Mient, ook heel goed in sport was, een grote jongen, zeker in vergelijking met mij destijds.

Verder hebben we nog een kwajongensstreek met Foekje uitgehaald, maar die stond los van haar geaardheid en had ieder ander kunnen overkomen. Er was bazaar in Burum en wij als Kollumer kwajongens gingen daarheen. Ik meen me te herinneren dat het in een soort schuur was en Foekje stond bij het buksschieten. Echter, ze hadden de hoofdprijs, een eend, naast het doelwit gehangen, van die kaartjes in een blikken toeter. Wij hebben vaak buks geschoten en de eend vol lood gepompt. “Nou”, zei Foekje, “jim kinne d’r ok niks van”. We hadden graag geweten hoe de hoofdprijs op tafel is gekomen.

Dat laatste is ons gezin trouwens ook eens overkomen toen we van een oom een houtduif hadden gekregen. Ik denk nog steeds dat hij die op een afstand van één meter heeft geliquideerd. Man, toen ik een vleugel oppakte, klonk het ting, ting, ting en daar vielen de hagels op mijn bord.

Mallabaarse brieven van Dokkumer dominee

In oktober verschijnt een publicatie van Sneuper-lid Bauke van der Pol over de Mallabaarse brieven van een dominee uit Dokkum: Jacobus Canter Visscher.
Dominees uit Noordoost Friesland waren in de VOC-tijd een gewild export-product.
Jacobus (1692-1735) was, na een studie theologie in Franeker en Leiden, in 1715 naar de oost afgereisd: Schip: Gamron. Inventarisnr.: 14129. Kamer: Rotterdam. Folio: 5. Uitreis: 21/04/1715. Bestemming: Batavia. DAS- en reisnr 2245.4. Aankomst: 17/02/1716. Hij was dus in dienst van de kamer Rotterdam van de VOC en arriveerde in 1717 vanuit Batavia in India, aan de Mallabaarse kust.
In de VOC-vestiging Mallabar (Malabar) te Cochin werkte hij 6 jaar als predikant. Als een veredeld cultureel antropoloog deed hij verslag van zijn waarnemingen in 37 brieven aan zijn familie in Friesland. In 1735 overleed hij, waarna zijn brieven in 1743 door zijn broer Cornelis werden gepubliceerd als Mallabaarse brieven, behelzende eene naukeurige beschrijving van de kust van Mallabaar, den aardt des landts, de zeden en gewoontens der inwoneren, Leeuwarden, 1743.
Bauke van der Pol hertaalde de brieven in modern Nederlands en publiceert ze nu met vele aanvullende gegevens bij uitgeverij Walburg Pers, waar het in oktober zal verschijnen.
Overigens zijn nog enkele zilveren platen bewaard gebleven die na het overlijden van Jacobus ter nagedachtenis werden gemaakt.

Stamvader van de familie Canter Visscher is Tammerus Visscher (1666-1736), die evenals zijn vrouw Magteltje Canter en een aantal nakomelingen in de Grote Kerk van Dokkum in familiegraf 101 begraven is.

Jacobus was niet de enige Fries die in dienst was van de VOC. Ook via zijn zoon Hendricus Canter Visscher was er een link met deze multinational. Hendricus trouwde 21 augustus 1746 met Wikjen Michiels Minnema uit Dokkum. Zij hertrouwde na Hendricus' overlijden (1748) in 1750 te Dokkum met de Deen Jan de With (die eigenlijk Jens True heette), en die in 1746 was benoemd tot commandeur van de jaarlijkse retourvloot uit Batavia. Hij was op het laatste moment als vervanger voor de plotseling overleden Christoffel Blom aangewezen. Op zijn 14e was hij in 1729 met twee broers vanuit Aarhus, Jutland bij de VOC aangemonsterd. Deze stamvader van de familie Van Haersma de With, die later Stania state kocht (die hij naar zijn eerste schip Hofwegen noemde), heeft een ivoren scheepje en een grote gouden medaille met ketting van 120 cm (zoek op: draagpenning de with) nagelaten die momenteel in het Fries Scheepvaartmuseum te Sneek te zien zijn. Trouwregister Hervormde gemeente Dokkum, 1750. DTB nr: 197, 1743 - 1755. Vermelding: Bevestiging huwelijk van 19 april 1750, Dokkum. Man: Jan de With, Amsterdam. Vrouw: Wikjen Minnema, Dokkum. NB: beroep bruidegom: oud-commandeur v. d. Oost-Indische retourvloot.

Nog een andere Fries, Reinicus Siersma uit Leeuwarden, was commandeur van Mallabar van 1742-1747. Op YouTube heb ik een kort filmpje over hem gezet.

Voor Omrop Fryslan heeft Bauke van der Pol al het nodige verteld over de publicatie van de Mallabaarse Brieven. Luister hier online mee (vanaf 01:21:20).
Ook geeft de cultureel antropoloog aan de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden eind dit jaar een cursus naar aanleiding van zijn publicatie.

Duitse muts van kant

Toen ik kortgeleden op de Duitse Autobahn achter een vreemd rijdende Duitse dame reed schoot me opeens een mooie term te binnen: Duitse muts. Die kende ik nog van een artikel over silhouetportretten van Dokkumer notabelen, die ik ooit op de website van de Sneuper heb gezet (en in de papieren Sneuper nr.63 van 2002) waarin dit bijzondere hoofddeksel de revue passeerde.
Wat me nog het meest bijbleef was de omschrijving 'zo groot als een theetafeltje', van conservatrice van het Fries Museum Gieneke Arnolli. Alsof een paauw met zijn veren staat te pronken!

Tot eind november 2008 is in Museum Admiraliteitshuis nog de tentoonstelling Kant! te zien. En daar zullen dan vast, naast prachtige met kant versierde mutsen, slopen, lakens uit de periode 1650 - 1950, ook Duitse mutsen te bezichtigen zijn.
Met name de Dokkumer schilder/tekenaar Jacob Symons Bonga moet er van onder de indruk zijn geweest want zowel zijn vrouw Marike Wendelaar (door hun zoon Sjoerd, die ook Holdinga State afbeeldde) als enkele andere Dokkumer dames zijn er door hem eind 18e eeuw mee afgebeeld. Imponerend !

Overigens kom ik ook een J.S. Bonga tegen als commandant die samen met Hector Feugen de oproerkraaiers tot bedaren probeert te brengen tijdens het Kollumer Oproer van 1797. Zijn naam wordt twee keer genoemd in het boek van B.K. van der Veen. Als het dezelfde is dan is het wel een bijzondere carrierestap.

Digitale collectie Tresoar uitgebreid

De webmaster van Tresoar, Andrys Stienstra, meldt dat de digitale collectie verder is uitgebreid. Ik ben ook even op deze site gaan kijken, hoewel het zonder plaatjes duidelijker is. En ik moet zeggen dat ik positief verrast ben. Je kunt via een zoek-functie beginnen, maar een echte Sneuper klikt gewoon lekker een beetje rond.

Wat is er zoal voor Noordoost Friesland aan interessante dingen te vinden ?

In de categorie Genealogie een bijbel met aantekeningen van Bokke Wiggers Meindersma, een bekende familie uit Brantgum/Ee, die zich in Leeuwarden vestigde.
Of het diaconieboek van Birdaard over de periode 1645-1796.

Aardig is het poesie-album van Tietje van der Veen uit Veenwouden van 1916. En voor de liefhebbers van criminele zaken het Register van Strafzaken.

Ook diverse boeken zijn gedigitaliseerd, zoals Herinneringen aan Waling Dykstra, in pdf-vorm.

Zo kan ik natuurlijk een tijdje doorgaan, maar probeert u het gewoon eens lekker zelf. En laat het ons weten als u iets bijzonders bent tegengekomen!