Ode aan Dokkumer zeeheld Hinxt op begraafplaats Huisduinen

Afgelopen zaterdag hield de Nederlandse Vereniging voor Zeegeschiedenis haar ledendag in Den

Helder bij het Marinemuseum.
Aangezien er binnen onze Historische Vereniging Noordoost-Friesland ook de nodige belangstelling is voor maritieme geschiedenis, waren we met drie man van de redactie aanwezig.

Naast de interessante lezingen over o.a. de inzet van Nederlandse onderzeeboten in de Koude Oorlog en het bezoek aan het museum zelf, maakten we van de gelegenheid gebruik om het nabijgelegen kerkhof van Huisduinen te bezoeken.
Hier ligt namelijk de in de Slag bij Kamperduin in 1797 gesneuvelde Dokkumer zeeheld Dooitse Eelkes Hinxt.
Nykle Dijkstra schreef over hem het coverartikel in De Sneuper 119.
In Tresoar ligt ook nog een Friestalig gedicht dat Dirk Lenige schreef naar aanleiding van de dood van zeeheld Dooitse Hinxt in 1797.

Na enig zoeken vonden we het bijzonder vormgegeven graf, een soort platte piramide, met enkele witte vlekken van een schimmel. Nykle had voor de gelegenheid de tekst van de grafrede die ooit moet zijn uitgesproken bij zich, en droeg deze ter plekke voor.
Nadat hij en Jacob Roep naast de steen een moment stilte in acht namen en op de foto gingen, liepen we nog even bij het huisje van de beheerder langs. Hier bleek een enthousiaste man te zitten, de heer Duyvelshoff, een voormalig steenhouwer. En hij kende Hinxt ook wel degelijk! Hinxt wordt zelfs in drie pagina's genoemd in een boekje wat ter plekke te koop is over bijzondere graven op het kerkhof. Alleen jammer dat hij daarin als Leeuwarder wordt genoemd!
Volgens Duyvelshoff moet er weinig van Hinxt overgebleven zijn nadat hij in de slag omkwam. Hoewel in de verslagen staat dat hij met name aan zijn handen gewond was, zou mogelijk alleen de romp begraven zijn!
Afijn, na een gezellig onderhoud en de belofte dat we het artikel over Hinxt zouden mailen, vertrokken we weer.

Het bijzondere is dat Nykle onlangs ontdekte dat er ook nog een miniatuurportret van Hinxt bestaan heeft. Hij kwam er achter dat dit portret van Hinxt getoond is bij de Historische Tentoonstelling van Friesland in 1877 in het Hr.Ms. Paleis te Leeuwarden, naast Tjerk Hiddes de Vries!  Het is toen getoond door een verre nazaat (Tobias Theodosius Hinxt uit 's-Heerenberg), en het vermoeden was dat het daarna is overgegaan naar de familie Rompel. Dit bleek helaas bij navraag (nog) niet het geval te zijn.
Het kan ook bij nazaten in Zuid-Afrika zijn terechtgekomen. Maar mocht u het toevallig weten, laat het ons dan weten! Wordt vervolgd!

1813, Waling Dijkstra en Kollumer Oproer in Historisch Tijdschrift FRYSLÂN

Dit jaar is het 200 jaar geleden dat Friesland werd bevrijd van de Franse overheersing. Het waren .

Kozakken die Friesland als eerste bevrijders bereikten
Het nieuwe nummer van Historisch tijdschrift FRYSLÂN heeft een focus op het jaar van de bevrijding, 1813, waarin ook het Koninkrijk der Nederlanden ontstond.
Wat is zoal de inhoud van Historisch tijdschrift FRYSLÂN, 19de jaargang, nr.6, november/december 2013? Dit is wat de redactie meldt:

De keuzes van 1813
Dit en de komende twee jaar wordt veel aandacht besteed aan “200 jaar koninkrijk”. “1813” is een belangrijk jaar in de vaderlandse geschiedenis. Het geldt als een nieuwe start op de puinhopen van de Franse Tijd.
Feitelijk herdenken we twee eeuwen Oranje op de troon en, min of meer, twee eeuwen de centraal bestuurde natiestaat als reflex op de chaos die de oude Republiek er met haar gewestelijk gekift en gekijf van had gemaakt. Deze vastgebakken zwartwit-tegenstelling bepaalt de feestelijkheid van vandaag. Vraag is of die hosannah terecht is, of we ons niet teveel laten leiden door het beeld dat achteraf is ontstaan. Komt dat wel overeen met de historische werkelijkheid? En, wat ons betreft: deed toentertijd ‘de Friese geschiedenis’ niet meer mee om de toekomst vorm te geven? Had ze afgedaan als inspiratiebron? Of spanden de frisisten zich in om de gewestelijke eigenheid meer volume en heroïek te geven, als extra argument tegen het weggeven van de soevereiniteit aan “Den Haag”?

Deze Fryslân reflecteert de keuzes van toen tegen de achtergrond van hun alternatieven, al dan niet gedreven door persoonlijke belangen en hardnekkige oude principes. En: hoe Fries konden de federatieven zijn nadat eigenlijk al in 1801 onder zware Franse druk het pleit was beslecht en de kans op gewestelijke soevereiniteit zo goed als verkeken was? Jacques Kuiper, gepromoveerd op het onderwerp, met o.a. De lotgevallen van een Friese Jacobijn, Cornelis Godschalk en Een duivels complot: Het Kollumer Oproer van 1797.  
Philippus Breuker, op dit terrein bijna publicist te noemen, met 1813: rem op de ontwikkeling van het liberalisme. En Peter de Haan, met het verhaal van de bevrijding van de Fransen: Kozakken verjagen Fransen (Leeuwarden), laten in vier artikelen hun licht schijnen op een interessante fase van onze geschiedenis.

Als een soort aankondiging van een later themanummer over de Friese film, een kort artikel van Syds Wiersma van het Fries Film Archief. Verder vertelt Nelleke IJssennagger over de opvallende Joost Swarte-strip in het Fries Museum, is er aandacht voor een fraaie uitgave over historische vestingwerking in het Noorden, de vermarkting van de Canon van de Friese Geschiedenis via de Omrop, en belicht Doeke Sijens de meest volkse van de Friese Bewegers, Waling Dijkstra (de man die tot zijn dood in 1914 te Holwerd schrijver en boekhandelaar was).
Verder nog een pagina met foto van een spitkeet/ plaggenhut op de heide tussen Zwaagwesteinde en Twijzel vanuit de Topografische Atlas van het Fries Museum.

Het is weer een volle en rijke editie, de Fryslân van november/december!

Fryslân, het historische tijdschrift, editie november 2013, is nu te koop!

Scherprechter was te zwak om Jan Binnes te onthoofden (1797)

Via de website van het Historisch Centrum Leeuwarden (HCL) zag ik dat de historische vereniging van Leeuwarden, Aed Levwerd, de eerste tien nummers van haar verenigingsblad Leovardia van 2000-2002 online had gezet. Weliswaar in een formaat dat voor zoekmachines niet te verwerken is (via Google zul je de inhoud dus ook niet vinden), maar vrij goed om van het scherm te kunnen lezen. De pagina's zijn bijvoorbeeld gemakkelijk te vergroten.
Helaas staat er nog niet de jaargang bij waarin ik ooit een artikel publiceerde over een Perzische dief die in herberg de Ooievaar werd opgepakt omdat hij er met de diamanten van zijn baas uit Amsterdam vandoor was gegaan naar Leeuwarden.
Wel kwam ik een interessant artikel tegen in Leovardia 4, maart 2001, over de scherprechtersfamilie Van Gorcum die zowel in Leeuwarden als Groningen het zwaard hanteerden om ter dood veroordeelden het hoofd af te hakken. Toen echter op 18 februari 1797, na het Kollumer Oproer, een van de oproerkraaiers, Jan Binnes, op het schavot onthoofd moest worden was de toen reeds 70-jarige scherprechter Van Gorcum (je mocht hem geen beul noemen!) te zwak om het zware zwaard nog te hanteren. Justitiemedewerker Hendrik Gjalts (Zandberg, ook geschreven als Sanberg, San(d)burg) wierp zich op als vrijwilliger en kreeg na afloop de complimenten voor zijn puike werk. Dit specifieke artikel staat ook als aparte transcriptie op de site van HCL. Pikant detail is dat Hendrik Gjalts tijdens het Kollumer Oproer zelf heeft moeten optreden tegen de oproerkraaiers en dus in feite zijn persoonlijke wraak mocht nemen. In het boek van B.K. van der Veen dat verslag doet van de schermutselingen rond het Kollumer Oproer wordt hij maar liefst 11 keer genoemd.

Over het Kollumer Oproer hebben we al vaak gepubliceerd en vele leden van onze vereniging doen er onderzoek naar. Onlangs hebben we nog enkele transcripties van verhoren online gezet o.a. die van Eeuwe Ennes (Wiersma). De volledige verzameling is in te zien op het Streekarchief in Dokkum.