1813, Waling Dijkstra en Kollumer Oproer in Historisch Tijdschrift FRYSLÂN

Dit jaar is het 200 jaar geleden dat Friesland werd bevrijd van de Franse overheersing. Het waren .

Kozakken die Friesland als eerste bevrijders bereikten
Het nieuwe nummer van Historisch tijdschrift FRYSLÂN heeft een focus op het jaar van de bevrijding, 1813, waarin ook het Koninkrijk der Nederlanden ontstond.
Wat is zoal de inhoud van Historisch tijdschrift FRYSLÂN, 19de jaargang, nr.6, november/december 2013? Dit is wat de redactie meldt:

De keuzes van 1813
Dit en de komende twee jaar wordt veel aandacht besteed aan “200 jaar koninkrijk”. “1813” is een belangrijk jaar in de vaderlandse geschiedenis. Het geldt als een nieuwe start op de puinhopen van de Franse Tijd.
Feitelijk herdenken we twee eeuwen Oranje op de troon en, min of meer, twee eeuwen de centraal bestuurde natiestaat als reflex op de chaos die de oude Republiek er met haar gewestelijk gekift en gekijf van had gemaakt. Deze vastgebakken zwartwit-tegenstelling bepaalt de feestelijkheid van vandaag. Vraag is of die hosannah terecht is, of we ons niet teveel laten leiden door het beeld dat achteraf is ontstaan. Komt dat wel overeen met de historische werkelijkheid? En, wat ons betreft: deed toentertijd ‘de Friese geschiedenis’ niet meer mee om de toekomst vorm te geven? Had ze afgedaan als inspiratiebron? Of spanden de frisisten zich in om de gewestelijke eigenheid meer volume en heroïek te geven, als extra argument tegen het weggeven van de soevereiniteit aan “Den Haag”?

Deze Fryslân reflecteert de keuzes van toen tegen de achtergrond van hun alternatieven, al dan niet gedreven door persoonlijke belangen en hardnekkige oude principes. En: hoe Fries konden de federatieven zijn nadat eigenlijk al in 1801 onder zware Franse druk het pleit was beslecht en de kans op gewestelijke soevereiniteit zo goed als verkeken was? Jacques Kuiper, gepromoveerd op het onderwerp, met o.a. De lotgevallen van een Friese Jacobijn, Cornelis Godschalk en Een duivels complot: Het Kollumer Oproer van 1797.  
Philippus Breuker, op dit terrein bijna publicist te noemen, met 1813: rem op de ontwikkeling van het liberalisme. En Peter de Haan, met het verhaal van de bevrijding van de Fransen: Kozakken verjagen Fransen (Leeuwarden), laten in vier artikelen hun licht schijnen op een interessante fase van onze geschiedenis.

Als een soort aankondiging van een later themanummer over de Friese film, een kort artikel van Syds Wiersma van het Fries Film Archief. Verder vertelt Nelleke IJssennagger over de opvallende Joost Swarte-strip in het Fries Museum, is er aandacht voor een fraaie uitgave over historische vestingwerking in het Noorden, de vermarkting van de Canon van de Friese Geschiedenis via de Omrop, en belicht Doeke Sijens de meest volkse van de Friese Bewegers, Waling Dijkstra (de man die tot zijn dood in 1914 te Holwerd schrijver en boekhandelaar was).
Verder nog een pagina met foto van een spitkeet/ plaggenhut op de heide tussen Zwaagwesteinde en Twijzel vanuit de Topografische Atlas van het Fries Museum.

Het is weer een volle en rijke editie, de Fryslân van november/december!

Fryslân, het historische tijdschrift, editie november 2013, is nu te koop!

Napoleons douane bureau te Dockum

Op 16 maart 1813, des middags 12 uur, te Holwerd, overleed Pierre Joseph Julien, 32 jaar, man, weduwnaar. Zoon van Jean Baptiste Julien uit (waarschijnlijk) Gué-d'Hossus, Arrondissement De Rocroij, Departement des Ardennes.
Er is een Pierre Joseph Julien die op 12.10.1805 in Gué d’Hossus geboren werd, als zoon van Pierre Joseph Julien en Marie Thérèse Delcourt. Mogelijk is de man uit dit echtpaar degene die in Friesland overleed.
Hoe kwam nu een Fransman in een kleine plaats in Westdongeradeel als Holwerd terecht?
Het blijkt dat hij een douanier was. Wat velen niet weten is dat in 1811 door Napoleon persoonlijk een decreet werd uitgevaardigd waarin de Hollandse steden Amsterdam en Rotterdam en meer het Noorden in de steden Dokkum en Emden, douane bureaus werden gevestigd.
Dokkum had daarbij een groot gebied onder zijn hoede. De prachtige website over dit onderwerp van J.J. Duforez over de Geschiedenis van de Douanes Imperiales zegt er het volgende over:
Bureau Dockum, controlerende gebieden: Dockum, De kusten van de Zuiderzee, beginnende bij Elburg, de kust van de Noordzee tot aan Delfzijl,de eilanden Terschelling, Ameland en Schiermonnikenoog.
Eind 1813 was het al gedaan met de Franse bezetting van o.a. Friesland, toen de Kozakken ons land bevrijdden. Zou Pierre Joseph Julien het hebben zien aankomen en zichzelf uit wanhoop van het leven hebben beroofd?

Update: Dokkum werd als douane-bureau waarschijnlijk al in 1812 ingeruild voor Groningen. Tresoar Inv.nr. 3.01.1.06.4. In en uitvoerrechten (douanes). Onder de directeur generaal van de douanes in Parijs stond een hoofddirecteur (directeur principal) in Amsterdam. Zijn ressort was verdeeld in vier sub directies onder leiding van een directeur. Eén van de standplaatsen was Dokkum, later Groningen. Deze directie omvatte de kuststreek van Elburg tot Delfzijl en de eilanden Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog. Tot de directie Groningen behoorde o.a. de inspectie Leeuwarden.

Update 2: Ons lid Reinder Postma reageerde:  De Fransen hadden ook een post op Oostmahorn, dat heette / heet immers in het Fries "de skâns' en dat komt omdat er o.a. nog altijd een kruitmagazijn uit de Franse tijd in de zeedijk zit, en denk eens aan de boeken: de smokkelaars van de schans, wel erg zwart wit geschreven als je het nu leest maar vroeger waren zulke boeken schitterend. En in Anjum woonde een smid : Rameau, was dat ook een afstammeling uit de Franse tijd?

Update 3:  In het Memori boeck over 1779-1826 van de Amelander Cornelis Sorgdrager zag ik dat het tussen 1811 en eind 1813 stikte van de Franse douaniers die huizen doorzochten op Ameland en soms Amelanders naar Holwerd stuurden.
Bv Den 6 Feb 1811 deed hier (en voorheen tot Nes) de Franse Dowanen huis besoek, van een gedeelte huisen in ons dorp. Zommige hebben cassen en kisten moeten openen, deselve hebben bij ons aan huis ook besoeking gedaan als nu werd de geheele lading van het op den 29 December 1810 gestrande schip, door de Dowanen, na Harlingen gevoert, door ons Eijgen veerschepen die daartoe gerequireert werden

Vrijdag den 15 December 1811 wiert alle huisgezinnen door de klerk en twee dienaars, de man of zoons van tusschen de 25 en 65 Jaren wie genoteert en ijder wiert gevraagt, of zij woude Loote, of betalen tot een man die daar toe bekost wierde, namentlijk om te dienen tot het Leger van kustbewaarders, wijl hier van Ameland, een persoon en een borg, gevraagd wierde.

Maandag den 8 October 1813 vertrokken de hier zijnde Dovanen, met Samt het bureau, heel Schierlijk, Die zedert den 20 junij 1813 hier geweest ware.
Den 17 November 1813 kwam hier heel onverwagt tijding over Holvert dat de Pruisen in Groningen en Leeuwarden waarden hetwelk hier op het land een ongemeende vreugde baarde, Het geroep Orange boven was ongemeen, De klokken luide, en de beweging was uitermaten Groot.

Zaterdag den 20 Novem 1813 kwam er een brief uit Lieuwaarden aan De Merre om een Russche tolk daar te komen, waar op Cornelis Cornelis Kat van Nes is heengereist. Zeeker is nu Lieuwaarden over.