Zilveren huwelijkslepel van Kollumer uurwerkmaker Oeds Molles en Stijntje Gosses

In de catalogus Dokkumer, Kollumer en Amelander Zilver staat op bladzijde 146 een lepel met De Vriendschap van de Kollumer zilversmid Pieter Martens. De achterzijde van de bak is gegraveerd met de letters O M en S G.
Jan Schipper, Fries zilverkenner, met de website www.zilverstudie.nl wees mij op het volgende.
Recent is aan het licht gekomen dat dit een huwelijkslepel is van het echtpaar Oeds Molles, uurwerkmaker te Kollum, en zijn eerste vrouw Stijntje Gosses.
Zij trouwen in Kollum op 25 juli 1756.

Pieter Martens is dezelfde zilversmid die het zilverwerk maakte van de familiebijbel van Geeske Harmens uit Burum, die zich tegenwoordig bevindt in de Bijzondere Collecties van de Vrije Universiteit Amsterdam.

Oeds Molles stond aan het begin van een dynastie van uurwerkmakers, goud- en zilversmeden en juweliers, de familie Radema. In 2011 werd het 250-jarig jubileum gevierd. De jongste telg uit de familie runt tegenwoordig een webjuwelierswinkel.

Update: Reinder Postma meldde dat in ons boek over oral history in Noordoost-Friesland, Op de Praatstoel 2, een hoofdstuk is opgenomen over de familie Radema. Een mooie reden dus om dat prachtige boek te bestellen!
Het artikel verhaalt over de opeenvolgende generaties Radema, die al voor 1811 de achternaam voerden, gelieerd waren aan zilversmid Hylke Martens en het feit dat ook zilversmid Gieke Andeles al eind 17e eeuw in het pand werkzaam was. Zijn grafsteen uit 1715 ligt nu in de tuin van Oudheidkamer Mr Andreae. De huidige zaak is in het pand naast het oorspronkelijke pand van de uurwerkmakers en zilversmeden.
André Buwalda merkte daarnaast op dat Oeds Molles ook vermeld wordt in 'Uurwerkmakers in Friesland' van Siet en Lammert de Bruin. Oeds was werkzaam als uurwerkmaker van 1755 tot ca. 1791.

Nieuw boek Warner Banga over geschiedenis van molen Windlust te Burum

Deels overgenomen (met toestemming) van artikel Johanna Kommerie-Gercama in de Streekkrant Friesland

Het was niet de eerste keer dat Banga een boek samenstelde over molens. In 2010 publiceerde hij het boek “Jim mutte komme: ut waait!” over de bijna honderd molens die de gemeente Dongeradeel ooit rijk was. Aan dat boek werkte hij elf jaar. Voor het boek over molen Windlust had hij minder tijd nodig, ruim anderhalf jaar. 'Ik ben jarenlang bestuurslid geweest van de Stichting Monumentenbehoud Dongeradeel. Deze stichting heeft in Dongeradeel 26 kerktorens en 7 molens in haar beheer. Zo kwam ik aanraking met molens. Vanaf de eerste keer dat ik een molen instapte kreeg ik 'een klap van de molen'. Molens zijn levendige monumenten. Het kraakt, het piept, het ruikt, het draait, het leeft! Nadat ik het boek over de molens en molenaars in Dongeradeel klaar had, heb ik een jaar nagedacht over wat het volgende project ging worden. Ik heb toen het plan opgevat om een boek te maken over de molens op Ameland en was daar ook al mee begonnen. Maar toen brandde Windlust af. Dat zou de plannen flink gaan veranderen.' Banga had in een eerder stadium het molenarchief van Kollumer Willem Entrop overgenomen, waarin ook een hoop informatie over Windlust te vinden was. Met Franc Hylkema van de gemeente Kollumerland c.a. sprak ik over het idee om een klein boekje te maken voor wanneer Windlust heropend zou worden. Hij bracht me in contact met Jacqueline Brauwers van Stichting Erfgoed Kollumerland en Nieuwkruisland. Met haar besprak ik wat we zouden kunnen doen voor een boekje. Dat is uiteindelijk wat uit de hand gelopen. Inmiddels is het een hardcover boek van 200 pagina's geworden in fullcolour!' lacht Banga.

Voor het boek deed Banga samen met Piet de Haan van de Historische Vereniging Noordoost-Friesland, die goed is in genealogie, uitvoerig onderzoek naar de geschiedenis van de molen in Burum en zijn molenaars. Verschillende woensdagmiddagen zat het duo in het archief in het gemeentehuis in Kollum. Verder interviewde Banga betrokken Burumers over de molen. 'Het allereerste interview deed ik met Gerrit Bremer, oud-molenaar van Windlust. Hij is inmiddels 84 jaar, maar kon me van alles vertellen over hoe de molen was toen deze nog zijn originele functie had. Willem Kloppenburg, een rasechte Burumer, lijfde mij vervolgens in in de geschiedenis van zijn dorp. Hij nam mij mee naar mensen die in plakboeken uniek beeldmateriaal hadden. Veel Burumers gaven mij hun foto's zo in bruikleen mee om in te scannen, waardoor het boek een hoop uniek beeldmateriaal heeft.'

Ook met de vier huidige molenaars van Windlust, Meindert Broersma, Pieter Anko de Vries, Marco Hiemstra en Tjerk van der Veen, hield Banga interviews. 'Dat waren soms hele emotionele gesprekken. Alle vier zijn ze enorm blij met dat de molen in ere hersteld wordt, maar de molen zoals die was, krijgen ze nooit meer terug. In de oude molen waren bijvoorbeeld een hoop inscripties, wat echt een traditie is onder molenaars. Deze komen nooit terug. ‘Eén van de molenaars huilde tijdens ons gesprek, omdat dit stuk geschiedenis nooit weer terug kan komen. Dat was een waardevolle kijk in het privéleven van de molenaar en dat maakte het ook een bijzonder gesprek.' Naast emotionele verhalen kreeg Banga uit Burum ook een hoop andere bijzondere verhalen. 'De brand in 2012 was natuurlijk een regelrechte ramp, maar veel Burumers vertelden dat het een wonder was dat er niet al eerder brand was geweest in de molen. Veel mensen zeiden dat ze vroeger wel stiekem hadden gerookt op zolder. Het was eigenlijk dom geluk dat er nooit eerder iets gebeurd was.'

Tijdens het onderzoek van Banga naar de molen kwam hij achter veel leuke wetenswaardigheden. Zo ontdekte hij waar nou eigenlijk de naam 'Windlust' vandaan kwam. Deze naam bleek al veel eerder te zijn gebruikt dan tot voor kort werd aangenomen. Ook Reinder Dirks Hamming, een molenaar die een belangrijke rol had gespeeld in de kerkelijke Afscheiding in de 19e eeuw, is een naam die Banga niet snel zal vergeten. 'Ik heb heel lang gezocht naar wat er verder met hem was gebeurd. Op een gegeven moment was er niets meer over hem te vinden. Uiteindelijk kwam ik erachter dat hij naar Dokkum is verhuisd en daar ook is overleden. Hij blijkt tegenover mijn huis op de dwinger te zijn begraven!'

Wat Banga het meest bij zal blijven van de periode van herstel van Windlust is hoeveel waarde de Burumers hechten aan hun molen. 'Daar heb ik me echt over verbaasd. Men heeft zich zo massaal ingezet voor deze molen. Iedereen heeft zijn eigen herinneringen, maar er is niemand die vroeger niet in die molen heeft gespeeld. Het hele dorp wist bijvoorbeeld waar de sleutel lag. Iedereen voelt zich verbonden met de molen. Ik ben er dan ook van overtuigd dat iedere huishouding straks een boek in huis zal hebben.'

Het boek De geschiedenis van koren- en pelmolen Windlust, Burum is verdeeld in drie delen; deel één gaat over de standerdkorenmolen die in 1785 door brand verwoest werd, deel twee over de molen die in Burum stond van 1786 tot 2012 en het derde deel over de herstelwerkzaamheden. In het boek is ook een namenindex opgenomen met bijna vijfhonderd namen van mensen die met de koren- en pelmolen Windlust in Burum te maken hebben gehad en die Banga tijdens zijn historisch onderzoek tegenkwam.

Bernardus Accama nummerde zijn schilderijen. Wie heeft hoogste nummer?

Op Twitter stelde Manon Borst van Museum Martena in Franeker de vraag hoeveel schilderijen Bernardus Accama wel niet gemaakt zou hebben.
Hij schijnt namelijk al zijn werken genummerd te hebben. Zelf heeft Museum Martena in haar collectie een schilderij met het hun hoogst bekende

Nummer 959, Onbekende dame

nummer 1148, uit het jaar 1752. En dan te bedenken dat Accama daarna nog vier jaar leefde.
Het zou dan ook leuk zijn om uit te vinden wat het hoogste nummer van een werk van de Friese schilder Bernardus Accama (1697-1756), portrettist van de Friese elite, zou zijn. Dat overal vermelde geboortejaar 1697 is volgens mij fout. De DTB gegevens van Tresoar geven 1696:
Kollumerland c.a., dopen, doopjaar 1696. Gedoopt op 12 juli 1696 in Burum. Dopeling: Bennardus, zoon. Vader: Simon Accama, predikant
Gestandaardiseerde namen:
Dopeling: BERNARDUS
Bron: Herv. gem. Burum en Munnekezijl, doop 1680-1811. Inventarisnr. : DTB 447.
Zijn eveneens schilderende broer Mathijs Accama komt in het zelfde doopboek voor: Gedoopt op 13 november 1701. Vader: Simon Accama, predikant. Moeder: Aeltje Boetes Nievelt. (moet overigens zijn: Aeltje Bartels van Nijholdt volgens haar testament in 1693, HZ)

Uiteraard ben ik even online gaan zoeken. Helaas lijkt het RKD geen nummers te vermelden die op het schilderij staan.
Ook op de site van het Rijksmuseum word ik niet veel wijzer over genummerde werken.
Wel vond ik op een site van veilinghuis Christie's een vrouwenportret dat in 2010 verkocht werd en nummer 959 draagt.

Vraag aan alle museumconservatoren, sneupers en verzamelaars is dus: geef ons a.u.b. de nummers van de werken van Accama in uw bezit door, het liefst met een beschrijving en/of afbeelding (online). Of anders in ieder geval het hoogste nummer in die werken, met een beschrijving/afbeelding. In het commentaarblok van dit blog of direct via email.

Zo ontsluiten we gezamenlijk weer een stukje van de (Friese) kunstgeschiedenis!

Update: Zou dit het overlijden van Bernardus Accama zijn: Leeuwarden overlijden/begraven 1757. Begraven: Akema. Datum  : op 20 januari 1757. Begraven bij de Jacobijnerkerk. Gestandaardiseerde namen: Begraven:  ACCAMA. Invnr. : 920 register van begravenen of overledenen Gemeente Leeuwarden. Periode: 1756-1772. Dit zou zijn vaak vermelde overlijdensjaar 1756 dus ook corrigeren tot 1757!

Index op de Quotisatie:

Leeuwarden Quotisatie 1749
Wijk: Zuidvliet
Omschrijving : schilder, bestaat rijkelijk
Perso(o)n(en): B. Accama
Aant. volw.  : 2
Aant. kind.  : 0
Aanslag      : 28:7:00
Verhoging    : 7
Vermogen     : -

Leeuwarden, 1749
Wijk: Zuidvliet
Omschrijving : schilder, begoedigt
Perso(o)n(en): Matth. Accama
Aant. volw.  : 4
Aant. kind.  : 4
Aanslag      : 81:3:00
Verhoging    : 13
Vermogen     : -

Leeuwarden. Gemeentearchief. Aktenummer:c011-135
Soort bron: Informatieboeken
Samenvatting: Bernardus Accama, konstschilder, Grachtswal, alhier.
Zoon van: doctor Accama (Siemon), overleden en Margrieta Mathijssen, 60 jaren. Oud: 30 jaren.
Getuige inzake belediging van diverse personen, gepleegd door: Siouckien Gravius en haar dochter Itske Nicolaij. 1726-09-30

In de Leeuwarder courant van 14-03-1759: Men zal op Maandag den 19 Maart 1759. ten Huize van de Konstschilder M. ACCAMA op de Gragtswal te Leeuwarden by Boelgoed verkopen, veele Plaisante en Konstige Potraiten van de Hoogvorstelyke Familie van Orange en Nassau alle in magnifique Vergulde Listen; benevens verscheide History en andere stukken, meestendeel geschildert door de overledene Konstschilder B. ACCAMA, en vorders alderleye Meubelen en Huisgeraden , alles nagelaten door de Konstschilder B. ACCAMA tot Leeuwarden.

De familie had een Leeuwarder geschiedenis, gezien deze inschrijving in Lidmatenboek Leeuwarden, 1662: Simon Ackama. - Op 4 juni 1662 ingekomen. In 1669 wordt hij vermeld te Augustinusga.
Er werd in de Galileerkerk te Leeuwarden ook een Benne Accama begraven.

De portretten die Bernardus Accama maakte en nu in het bezit zijn van het Fries Museum staan ook deels online.

Engelbertus Martensz. baron van Harinxma thoe Heegh, heer van Onstein en Groot-Jarla, als zesjarige.‘B. Accama, Pinxit 1746’ met 'No 1048’ linksonder.

Het portret van Anna Maria van Burmania op Dekema State is mogelijk een van de laatste schilderijen van Bernardus Accama. Welk nummer zou daar op staan?

Update 2: Dekemastate meldt dat het portret van Anna Maria van Burmania door Bernardus Accama het nummer 1189 heeft. Het hoogste (ons) bekende tot nu toe!

Tjeerd Inia meldde:  de site van RKD meld bij het portret van Bekius nr. 1182, iig een late creatie van Accama (7 nummers voor 1189 en eveneens uit 1754), Francois Bekius is overigens overleden in Dokkum! http://explore.rkd.nl/nl/explore/images/record?filters[kunstenaar]=Accama%2C+Bernardus+%28I%29&filters[soort_signatuur][]=gesigneerd+en+gedateerd&query=&sort[sort_startdate]=asc&start=15

Update 3: In 11en30 van NGV Friesland, juli 2016, p. 58, wordt een stukje van het voorgeslacht vermeld in een artikel van D. Paetzel-Veenstra. De grootvader van de schilders kwam uit Emden:
Benne Simonsz Accema, geb. Emden, bakker, burger van Leeuwarden 1625, trouwt Leeuwarden 26 oktober 1625 met Sijucke Hessels, ws weduwe van Gerrit Sybrens.
Kinderen:
1. Rinske, ged. Leeuwarden 15 mei 1629, begraven aldaar 20 januari 1692 Jacobijnerkerk, trouwt Leeuwarden 2 januari 1648 Johannes Huijberts van Emmenes, meester-bakker, hopman en schepen.
2. Simon, ged. Leeuwarden 3 september 1637, dominee te Augustinusga en Burum, overleden Burum 1723, trouwt 1 op 8 april 1666 met Aeltie Baets, geb. Nijeholt, trouwt 2 met Margaretha Mathijssen.

Update 4: Interessant artikel van Rudi Ekkart over Drie stadshoudersportretten en Accama in De Vrije Fries 1974.