Antonius Brugmans, hoogleraar uit Hantum

Hij was de zoon van de dominee van Hantum (Westdongeradeel), Pibo Brugmans en Petronella Wiersma (huwelijk op 1 juni 1725).
Antonius Brugmans (1732-1789) promoveerde al op zijn zestiende en werd toen hij 23 was benoemd tot hoogleraar in de Wijsbegeerte aan de Universiteit van Franeker. Hij zorgde ervoor dat er in Franeker een Theatrum Physicum werd opgericht voor onderwijs in de natuurwetenschappen. Brugmans specialiseerde zich in het veld van magnetisme, waarover hij ook regelmatig publiceerde. Hij had een zeilsteen in bezit (te zien in Museum Martena), een natuurlijke magneet van het mineraal magnetiet die op schepen voor het magnetiseren van de kompasnaald werd gebruikt.
Later vertrok hij naar de Universiteit van Groningen, als opvolger van Petrus Camper.
In 1761 huwde hij Johanna Frederica Manger te Franeker. Ze kregen o.a. twee zoons, Sebald Justinus (1763), die een beroemd wetenschapper in Leiden werd (zijn borstbeeld in de Pieterskerk en Hortus Botanicus) en Pibo Antonius Brugmans.
Een broer van Antonius was Georgius Brugmans, die Med.Doctor was in Dokkum.

Boek over magnetisme van Antonius Brugmans, in Museum Martena.

Er is een brief van Brugmans aan Linnaeus bewaard gebleven uit 1773 die online (in het Latijn) te bekijken is.

Donderkerkje in Museum Martena te Franeker

Een prachtig bouwseltje als historisch cultureel erfgoed wordt gevormd door het donderkerkje. In Museum Martena te Franeker is momenteel de expositie Eisinga onder Professoren en daar heb ik even een kijkje genomen. Informatieve korte filmpjes aan de muur geven een toelichting op de instrumenten die staan opgesteld op de tweede verdieping.
Donderhuisjes en -kerkjes werden gebruikt om de werking van een bliksemafleider te demonstreren. Werkte deze goed, dan gebeurde er niets bij een electrische ontlading. Als de bliksemafleider onderbroken werd en er op die plek wat buskruit werd gelegd, dan zwiepten door de vonk de deuren open en vloog het dak er af. Het tentoongestelde exemplaar is van eind 18e eeuw en in bruikleen van het Universiteitsmuseum Groningen.
De autodidacten in de kring van Eise Eisinga, vaak boeren die in hun vrije tijd zich in de wetenschap verdiepten zoals Arjen Roelofs, Sieds Johannes Rienks en Jan Pieters van der Bildt experimenteerden met bliksemafleiders via o.a. vliegers. Levensgevaarlijk lijkt me. Ze slepen ook lenzen en bouwden sterrenkijkers. Zo kregen ze zelfs een opdracht van de sterrenwacht van de Leidse Universiteit maar dat groeide ze uiteindelijk boven de pet want de kijkers voldeden niet.
Er zijn ook donderkerkjes waarvan niet de deuren openvliegen maar het geheel gewoon instort.

Update: In het Haarlemse Teylers Museum heb je varianten als een donderhuis/-poort (de Amsterdamse Utrechtsepoort) en een donderscheepje !