Baanbrekend boerderijenonderzoek in Historisch Tijdschrift Fryslan

Tot voor kort was boerderijenonderzoek vooral gericht op de historie van de 'pleats' en zijn bewoners. Voor onze regio was met name het onderzoek van Reinder Tolsma in 1989 voor de Friese Maatschappij van Landbouw rond de geschiedenis van boerderijen in Oostdongeradeel van belang. Deze Friestalige publicatie 'Pleatsen yn Eastdongeradiel' is inmiddels digitaal beschikbaar via onze website.

Ook de online database van het Historisch Geografisch Informatie Systeem, HISGIS, is van belang voor het boerderijenonderzoek, omdat het zowel plaats als bewoner vanaf zeker het kadaster in 1832 weergeeft. Het is in het begin even puzzelen, maar zodra u de zoekmogelijkheden heeft ontdekt gaat er een rijke bron aan gegevens voor u open.

In het meest recente nummer van Historisch Tijdschrift Fryslan, en eerder al in het blad (nr. 1 van 2016) van Letterhoeke van Tresoar, wordt aandacht besteed aan het onderzoek van Paul Borghaerts. Via de Boerderijenstichting heeft hij al met veel eigenaren van boerderijen contact gehad.

Het vernieuwende aspect is dat Borghaerts in staat is met eigen middelen dendrochronologisch onderzoek te doen. Hij kan zelf de houtmonsters nemen, om thuis met een zelf geschreven programma en database van houtdateringen/jaarringen te bepalen wanneer het hout gehakt is en in welke regio. Zelf heeft hij een boerderij, Groot Amswert, in Hennaarderadeel, waarvan hij de geschiedenis heeft uitgezocht.

Het zou mooi zijn als ook in Noordoost Friesland de nodige boerderijen, in navolging van de oude gebouwen in de binnenstad van Dokkum, aan een dendrochronologisch onderzoek onderworpen worden.

Nieuw boek Reinder Postma: Ter Lune, Van burcht tot boerderij

Binnenkort zal verschijnen:

Ter Lune
Van burcht tot boerderij

Auteur: Reinder H. Postma
144 pagina’s , hardcover, 88 pagina’s in kleur

Enkele jaren geleden is het pand Wouddijk 7 te Kollum in handen gekomen van de familie Veenstra-Boom. Boven de deur zit een zandsteen met twee familiewapens. Het was hen niet bekend van wie die wapens waren en ze vroegen of dit te achterhalen was. Dat heeft ertoe geleid dat er een uitvoerige zoektocht heeft plaats gevonden naar eigenaren en bewoners. Het pand heeft namelijk een zeer lange geschiedenis en is net voor 1400 voor het eerst gebouwd. Er zijn  stukken uit het kadaster opgespoord, artikelen over de bewoners in de kranten terug gevonden enz.

Een paar voorbeelden: op deze plaats hebben ruim 100 jaar Kloppenburgen geboerd, ze hadden Friese hazenwindhonden, ze fokten met stamboekkoeien en stamboekpaarden van het Friese ras, daarbij zijn foto’s teruggevonden en een stamboom van die paarden die terug gaat tot 1700, bijzonder, in veel families komen we zover niet eens.

Liefhebbers kunnen dit boek bij de auteur bestellen, de oplage zal beperkt zijn.
rhpostma4045@gmail.com

Inhoud
Inleiding .............................................................................................................................................3
1. Slot Ter Lune 1399.........................................................................................................................6
2. Meckema 1464 ............................................................................................................................15
3. Benckema / Eisma 1489.................................................................................................................20
4. Trimunt 1541 ............................................................................................................................26
5. Trimunt, het gaat nog goed 1547...............................................................................................30
6. Trimunt 1578 ............................................................................................................................34
7. Staten van Stad en Lande 1594 ...................................................................................................39
8. De periode 1580 tot 1650 ...........................................................................................................43
9. Dirk Fogelsangh ............................................................................................................................45
10. De periode 1698 tot 1708 ............................................................................................................47
11. Jacob Andries en Co / erfgenamen ............................................................................................50
12. De periode 1728 tot 1738 .........................................................................................................53
13. Na 1738 ....................................................................................................................................55
14. De periode 1758 tot 1778 ..............................................................................................................57
15. De erven van grietman Martinus van Scheltinga ..........................................................................59
16. Na 1788 - Frans Pieters van Lune ................................................................................................62
17. Erven Martinus van Scheltinga, kadaster 1832 ............................................................................65
18. Van Scheltinga, Van Limburg Stirum en Kloppenburg ................................................................67
19. Kloppenburg, Limburg Stirum, Heeckeren van Kell ...................................................................75
20. Van Heeckeren van Kell, Kloppenburg .....................................................................................83
21. De oorlog ...................................................................................................................................99
22. Lilian Guinevere Justine May van Heeckeren van Kell ............................................................111
23. Wybe en Ytje, 1957 ...................................................................................................................114
24. Van der Schaaf, SBL, zin en onzin, Veenstra / Boom.................................................................118
25. Plaatsbepaling, Minnema ........................................................................................................131
Familiewapens ...............................................................................................................................136
Bronnen .........................................................................................................................................138

Friestalig boerderijenboek Pleatsen yn Eastdongeradiel online

Reinder Tolsma schreef in 1989 een doorwrocht Friestalig boek over boerderijen in Oostdongeradeel en enkele in Westdongeradeel (Nes). Van het boek zijn 500 exemplaren gedrukt maar het is inmiddels uitverkocht. Ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de Friese Maatschappij van Landbouw, afdeling Oostdongeradeel - Schiermonnikoog (1889-1989) werd destijds een werkgroep van onze vereniging in stelling gebracht om vooronderzoek te doen. De werkgroep was twee jaar bezig en bestond uit de leden Jaap Heeringa, K. de Graaf, Dick de Jager, Eimert Smits en Douwe Zwart. De foto's werden verzorgd door H. Sterk uit Metslawier.

De 58 boerderijen van de leden van de Friese Maatschappij van Landbouw in onze regio in 1989 werden op verzoek van het bestuur beschreven. Het bestuur bestond in 1989 uit A. Oosterhof (voorzitter), P. Jensma (skriuwer/ponghâlder), A. Boomsma (twade skriuwer), W.H. Bakker en P. Meindersma.
Dat heeft dus geresulteerd in een beschrijving van 55 boerderijen in de gemeente Oostdongeradeel en nog 3 uit de gemeente Westdongeradeel (uit het dorp Nes).
Van sommige boerderijen begint de beschrijving al voor 1500, dat is bijvoorbeeld het geval als zo’n boerderij van oorsprong in het bezit was van een klooster, andere boerderijen hebben duidelijk een jongere geschiedenis. De beschrijving is opgehangen aan bepaalde jaren, bijvoorbeeld 1511 (Floreenregister), 1640 (Stemcohier), 1832 (Kadaster).
Het boek wordt afgesloten met een aantal bijlagen waaronder boedelinventarissen(1582), overzicht van huurprijzen, huurcontracten(1556,1805), voorwaarden en bestek voor het bouwen van een boerderij (1779) en een overzicht van familierelaties tussen boerengeslachten.
Een register (pdf) maakt het geheel toegankelijk.

De beschreven boerderijen staan in:
Aalsum – 3
Anjum – 8
Ee – 12
Engwierum – 12
Jouswier – 3
Metslawier – 3
Morra – 4
Nes (WD) – 3
Niawier – 2
Oosternijkerk – 3
Oostrum – 4
Paesens – 1

Omdat er nog regelmatig vraag naar het boek is en het voor vele sneupers met voorouders die een boerderij in de Dongeradelen bezaten interessant is, kwamen we op het idee een digitale versie beschikbaar te stellen. Het was nog even wat werk de oude diskette met onleesbaar geworden bijzondere tekens (vooral de in het Fries veel voorkomende letters met een dakje zoals û en â) weer goed te krijgen, maar het is uiteindelijk met hulp van Jaap Sip Faber gelukt!

De tekst kunt u nu geheel online op onze vereningingswebsite bekijken (zoek in de tekst naar namen via Ctrl F): Pleatsen yn Eastdongeradiel. Met dank aan Reinder Tolsma!

Nu maar eens kijken hoe we het eveneens Friestalige, door de Fryske Akademy uitgegeven, Skiednis fan Eastdongeradiel (geschreven door wijlen Samme Zijlstra) kunnen digitaliseren. Wie helpt?