Lezing HISGIS door Hans Mol en Piet de Haan op zaterdag 4 november

Waar hebben ze eigenlijk gewoond?
Prof. dr. Hans Mol geeft een toelichting op Hisgis
Wie meer wil weten over zijn voorouders wil ook weten waar ze gewoond hebben. Een handig instrument om daar achter te komen is HISGIS. Prof. Mol vertelt daar deze middag meer over. HISGIS-Fryslân is het oudste onderdeel van HISGIS. Het komt voort uit het sinds 1988 lopende project Kadastrale en Prekadastrale Atlas fan Fryslân van de Fryske Akademy. In 1998 werd begonnen met het digitaliseren van de al uitgegeven delen voor het westen en noorden van Fryslân. Eind 2005 kon de HISGIS-site gelanceerd worden.

Hisgis Dokkum wat kun je ermee?
door Piet de Haan
Piet de Haan, redacteur van de Historische Vereniging Noordoost Friesland, vertelt over het project: Dokkum ien grutte puzzel. Hoe kwam de koppeling tussen enerzijds de kadasternummers van 1832 en anderzijds de nummering van de Reële goedschatting van 1805 tot stand? Wat waren de problemen en hoe werden ze opgelost? Wat zijn tot nu toe de resultaten en wordt er al gebruik van gemaakt?

Belangstellenden zijn van harte welkom op deze bijeenkomst!
De locatie is Café Wouters, Sophialaan 5, Leeuwarden tegenover het centraal station en het busstation.
Zaterdag 4 november.
Aanvang 13.30 uur. Toegang is vrij. Parkeren kunt u in de parkeergarages Zaailand en de Klanderij en op de P+R parkeerplaats Wijnhorsterstraat, achter het station.

Historisch Dokkum digitaal in kaart gebracht

Binnenkort kunnen Dokkumers digitaal opzoeken wie er in het verleden in hun huizen hebben

gewoond en wie de eigenaars waren. 
Op vrijdag 19 mei zal de Fryske Akademy een grote hoeveelheid historische bewonersgegevens uit het Dokkum van de 18de en 19de eeuw toevoegen aan het digitale informatiesysteem HisGIS. Burgemeester Marga Waanders van Dongeradeel zal de officiële lanceringshandeling verrichten. 

Op HisGIS Dokkum zal informatie uit uiteenlopende historische bronnen beschikbaar worden gemaakt, zoals de quotisatie van 1749, de volkstelling van 1830 en een serie reëelkohieren uit de periode 1750-1805. In HisGIS komen gegevens beschikbaar over beroepen, levensovertuiging, burgerlijke status, leeftijd en vermogen van de Dokkumers van weleer. De basis wordt gevormd door de bekende stadskaart van Smedema uit 1788, het oudste kadaster van 1832 en kadastergegevens uit 1887. Zo’n rijkdom aan historische bewonersgegevens is in Nederland niet eerder op deze manier in kaart gebracht.

Het uitgebreide HisGIS Dokkum is het resultaat van een samenwerking tussen de Fryske Akademy , Historische Vereniging Noordoost Friesland en het Streekarchief Noordoost-Fryslân.  
Tjeerd Jongsma van het Streekarchief zegt daarover: ‘Wij zijn verheugd dat wat in 2015 begon als een bescheiden project om oude huisnamen in kaart te brengen nu veel groter is geworden. Vrijwilliger Piet de Haan en redacteur van de Historische Vereniging Noordoost Friesland (bekend van het kwartaalblad De Sneuper) heeft hier bijna twee jaar aan gewerkt.’

Dokkum is ook een prachtig voorbeeld voor de rest van Nederland, vanwege de gevelaanzichten (gebaseerd op een publicatie van de neven Smits, Dokkum in Kadastraal Perspectief), met dit historische Google Streetview, aldus Hans Mol in een gesprek met Omrop Fryslan.

Personen en percelen.

Voor de Fryske Akademy is Dokkum de eerste stad in het project Friesland 1750-1900: personen en percelen die wordt opgeleverd. Dit project maakt deel uit van het RedBot-programma van de provincie Fryslân, waarbinnen een groot deel van het Fries cultureel erfgoed gedigitaliseerd wordt.
Het project Friesland 1750-1900 bestaat uit twee delen.
Ten eerste wordt alle laat-negentiende-eeuwse kadastrale informatie voor heel Friesland ingevoerd, en ten tweede wordt het systeem uitgebreid met een grote hoeveelheid bewoners- en huisgegevens voor in aantal steden uit de 18de en 19de eeuw. Het project ving aan in oktober 2015. Nadat geschikt en relevant bronmateriaal is geïdentificeerd, is een groep medewerkers van de Fryske Akademy begonnen met de vectorisatie (het computermatig tekenen) van het kaartmateriaal en het overnemen van geschreven informatie uit allerhande registers.

Projectleider prof. Dr. Hans Mol ziet veel perspectieven voor het uitbouwen van historische informatie over Friesland in HisGIS: ‘Dokkum is de eerste stad die gepresenteerd wordt. De andere Friese steden komen in de loop van 2017 en 2018 aan de beurt. Dit project opent talloze mogelijkheden voor nieuw historisch-ruimtelijk onderzoek.’

Piet de Haan en Streekarchief Noordoost Fryslân delen historische huizeninformatie met Fryske Akademy

Kadastrale perceelnummer & bijbehorende 18e eeuwse reeelkohiernrs

In het verleden had menig huis in de Dokkumer binnenstad een eigen naam, zoals ‘De Blauwe Valck’, ‘de Swarte Ruiter’ of ‘de Toorn van Babilonien’. Maar waar bevonden deze panden zich? En wie waren de eigenaren en bewoners door de eeuwen heen?  
Piet de Haan zocht het uit. Daarvoor moest hij verschillende historische bronnen aan elkaar verbinden op basis van voormalige huis- en

perceelnummers. ‘Dat was niet makkelijk, omdat de registratie van huizen door de eeuwen heen steeds veranderde. Zo sluiten huidige huisnummers niet aan op die van de negentiende eeuw, maar ook het kadaster is weer anders opgezet dan de  achttiende-eeuwse reëelkohieren.’

De Haan heeft zijn informatie op 13 februari 2017 overgedragen aan de Fryske Akademy, die het zal betrekken in HISGIS. In deze digitale toepassing is de oudste kadastrale kaart uit 1832 de basislaag. Momenteel zijn daarin kadastrale gegevens te raadplegen, maar binnenkort zal dit uitgebreid worden met informatie over Dokkumer huizen, eigenaren en bewoners uit de periode van 1750-1850. Onder meer zal de bekende kaart van Smedema uit 1788 hierin betrokken worden. Ook het Streekarchief Noordoost Fryslân is verheugd met de samenwerking. Archivaris Tjeerd Jongsma: ‘We liepen al langer met het idee om de door onze vrijwilligers verzamelde gegevens digitaal beschikbaar te maken. HISGIS is hiervoor bij uitstek een geschikt platform.’

Dokkum is onderdeel van het grotere project ‘Fryslân 1750-1900: personen en percelen’ , waarmee de Fryske Akademy HISGIS uitbreidt met nieuwe gegevens over huiseigenaren en -bewoners van Friese steden en dorpen. Het project is onderdeel van het door de provincie Fryslân gefinancierde digitaliseringsprogramma Redbot. Projectleider Hans Mol: ‘Door voormalige huisregistraties aan elkaar en het oudste kadaster te verbinden is het mogelijk om de geschiedenis van onze voorouders te

Fragment uit het reëelkohier van 1789,P.de Haan

vertellen tot op het microniveau van huizen. Denk aan informatie uit volkstellingen en bevolkingsadministraties, waarin niet alleen de namen van mensen zijn opgenomen maar hun beroepen, leeftijd, inkomen en religie. Een wereld gaat open voor zowel de lokaal geïnteresseerden als historici en andere wetenschappers.’
Naar verwachting zal HISGIS Dokkum medio 2017 officieel gepresenteerd worden.

Voor meer informatie over  ‘Fryslân 1750-1900: personen en percelen’ zie: https://www.fryske-akademy.nl/undersyk/undersykstemas/macht-besit-en-romte-yn-fryslan/fryslan-1750-1900-persoanen-en-perselen/

Baanbrekend boerderijenonderzoek in Historisch Tijdschrift Fryslan

Tot voor kort was boerderijenonderzoek vooral gericht op de historie van de 'pleats' en zijn bewoners. Voor onze regio was met name het onderzoek van Reinder Tolsma in 1989 voor de Friese Maatschappij van Landbouw rond de geschiedenis van boerderijen in Oostdongeradeel van belang. Deze Friestalige publicatie 'Pleatsen yn Eastdongeradiel' is inmiddels digitaal beschikbaar via onze website.

Ook de online database van het Historisch Geografisch Informatie Systeem, HISGIS, is van belang voor het boerderijenonderzoek, omdat het zowel plaats als bewoner vanaf zeker het kadaster in 1832 weergeeft. Het is in het begin even puzzelen, maar zodra u de zoekmogelijkheden heeft ontdekt gaat er een rijke bron aan gegevens voor u open.

In het meest recente nummer van Historisch Tijdschrift Fryslan, en eerder al in het blad (nr. 1 van 2016) van Letterhoeke van Tresoar, wordt aandacht besteed aan het onderzoek van Paul Borghaerts. Via de Boerderijenstichting heeft hij al met veel eigenaren van boerderijen contact gehad.

Het vernieuwende aspect is dat Borghaerts in staat is met eigen middelen dendrochronologisch onderzoek te doen. Hij kan zelf de houtmonsters nemen, om thuis met een zelf geschreven programma en database van houtdateringen/jaarringen te bepalen wanneer het hout gehakt is en in welke regio. Zelf heeft hij een boerderij, Groot Amswert, in Hennaarderadeel, waarvan hij de geschiedenis heeft uitgezocht.

Het zou mooi zijn als ook in Noordoost Friesland de nodige boerderijen, in navolging van de oude gebouwen in de binnenstad van Dokkum, aan een dendrochronologisch onderzoek onderworpen worden.

Zaterdag 17 oktober 2015: 14de Friese Genealogische Contactdag

Op zaterdag 17 oktober 2015 vindt de veertiende editie van de Friese Genealogische Contactdag plaats in Tresoar in Leeuwarden. De Contactdag staat in het teken van het thema  van de Maand van de geschiedenis 2015 ‘Tussen droom & daad’ vrij vertaald ‘Van berg papier tot publicatie’.

Stand Historische Vereninging NOF op vorige Contactdag.

Veel genealogen verzamelen jaren met veel plezier bergen papier met namen, maar hikken aan tegen het schrijven van een publicatie. Op deze dag worden bouwstenen aangereikt voor een verantwoorde, lezenswaardige genealogische publicatie. Naast aandacht voor deze problematiek, is er op de Contactdag de theatrale aftrap van het Grutte Pier-project, waarin genealogisch onderzoek de start vormt van een ‘theaterevent’.

Grafstenenkenner en lid van onze vereniging Hessel de Walle draagt bij met een lezing over wat grafstenenonderzoek en heraldiek kunnen toevoegen aan een genealogische publicatie en tenslotte volgt een presentatie van AlleFriezen 3.0. De digitale toegang ’Zoeken naar voorouders’ van Tresoar wordt opgenomen in AlleFriezen.nl;  de huidige digitale toegang tot de Friese historische akten van de burgerlijke stand en het bevolkingsregister. Wat betekent deze integratie voor de gebruikers?

De 14de editie van de Genealogische Contactdag belooft een dag vol kennisuitwisseling en ontmoeting te worden. Zeker dertig standhouders, waaronder het Centraal Bureau voor Genealogie, HISGIS, verenigingen (zoals de Historische Vereniging Noordoost Friesland) en particulieren, staan klaar met hun  informatie.
De organisatie van deze contactdag ligt in handen van het Genealogysk Wurkferbân van de Fryske Akademy, de NGV-afdeling Friesland, Tresoar en FAF.
14de Friese Genealogische Contactdag
Locatie:        Tresoar, Boterhoek 1, 8911 DH Leeuwarden
Datum:        zaterdag 17 oktober 2015, 10.00-16.00 uur
Toegang:    gratis

Kijkt u voor het programma op www.tresoar.nl, www.fryske-akademy.nl of www.ngvfriesland.nl.
Voor meer informatie neemt u contact op met Gosse van der Plaats (voorzitter werkgroep 14de Friese Genealogische Contactdag ), mobiel: 06-13788311

De huurders en eigenaren van Noord-Friesland Buitendijks vanaf 1511

Uit het onderzoek van Marjan Vroom naar de landschapsgeschiedenis van Noord-Friesland Buitendijks bleek dat het agrarische gebruik van deze kwelder in ieder geval terug gaat tot de vijftiende eeuw en waarschijnlijk zelfs tot de twaalfde eeuw.

Belangrijke bronnen hiervoor waren belasting- en andere registers. De eerste registratie om grondbelasting te kunnen heffen heet het Register van den Aanbreng.
Het “Register van den aanbreng van 1511 en verdere stukken tot de Floreenbelasting” is in 1880 opnieuw uitgegeven en in te zien bij Tresoar. Het register beschrijft in welk dorp de huurders woonden, hoeveel grond ze totaal gebruikten en wat de huurwaarde van die grond was. Bovendien is ook vermeld van welke “landheer” de grond werd gehuurd. Er zijn slechts enkele van deze registers bewaard, waaronder die van Ferwerderadeel (Holwerd staat hier ook bij). Marjan heeft de eigenaren en de huurders van het buitendijkse gebied in 1511 in een document op de website gezet.

De Stemkohieren zijn een politieke stemadministratie en bevatten per boerderij informatie over eigenaren en gebruikers. De stemcohieren van 1640, 1698 en 1728 zijn opgenomen in HISGIS. Dit is een Historisch Geografisch Informatie Systeem, waarin ruimtelijke informatie in de vorm van kaarten is verbonden met gegevens uit Kadaster, Floreenkohieren, Stemkohieren en andere bronnen. De Fryske Akademy leidt dit landelijke project (www.hisgis.nl).
Ook hiervan heeft Marjan de gebruikers en eigenaren van percelen in de kwelder in een document beschikbaar gesteld.

Op de site van de Fryske Akademy staat ook van Achtkarspelen een transcriptie van het Register van de Aanbreng.
DBNL heeft nog een scan online met oa Kollumerland en op pag.225 enkele uittreksels uit de Proclamatieboeken van Oostdongeradeel rond 1687.

Update: In Sneuper 114, juni 2014 komt een artikel over de drinkdobben door Marjan Vroom.