Bij veilinghuis
Sotheby's in London werd op 29 april 2014 een
zilveren schaal van de Friese zilversmid Pieter de Wit uit Leeuwarden geveild. Pieter de Wit was leerling van Johannes Foppes in 1670 en
trad in 1682 toe tot het gilde van goud-en zilversmeden.
Het bord toont in het midden een
alliantiewapen, van een echtpaar dus. Het zilveren bord zal vermoedelijk als huwelijksgeschenk gemaakt zijn.
Links een wapen met
3 klavers rechtsboven, linksboven de
Friese halve adelaar en onder
3 vogels. Via de
database met Friese wapens van Hessel de Walle en ons
overzicht van Friese wapens op de verenigingswebsite zie je dan al gauw dat dit het wapen van de
familie Idema moet zijn. De vogels zijn in andere afbeeldingen meestal zwanen.
De schaal is onderdeel van de
collectie Gustav Leonhardt, oud-bewoner van
Huis Bartolotti te Amsterdam. De collectie is na zijn overlijden in 2012 geheel geveild bij Sotheby's. In Huis Bartolotti, een van de mooiste panden in de
Amsterdamse Grachtengordel, was ik nota bene recent nog binnen, als lid van
Vereniging Hendrick de Keyser!
Het rechterwapen dat op de schaal staat afgebeeld levert meer hoofdbrekens op. De
gekruiste ganzenveren (
zowaar dezelfde als in ons verenigingswapen!) in combinatie met de lelie en 3 klavers kon zelfs door de
Fryske Rie foar Heraldyk niet direct thuisgebracht worden. Mijn logica is dat er een relatie met een 'schrijver' of 'secretaris' moet zijn, mogelijk de vader of grootvader van de bruid. Een in aanmerking komend echtpaar is dan, gebaseerd op de DTB huwelijksgegevens van Tresoar:
Dokkum, huwelijken 1730
Vermelding: Bevestiging huwelijk op 27 augustus 1730
Bruidegom:
Enneus Idema afkomstig van Leeuwarden
Bruid:
Maria Went afkomstig van Dokkum
Opmerking : hij is
Dr., advocaat voor het Hof van Friesland, klerk van de Heren Staten van deze provincie en schrijver van een compagnie infanterie
Bron:Collectie Doop-, Trouw-, Begraaf- en Lidmatenboeken(DTBL)
Trouwregister Hervormde gemeente Dokkum 1722-1743. Inventarisnr.: DTB 196
Nu is er wel een
familiewapen bekend van de familie Went/ De Wendt maar die ziet er toch anders uit. Deze bevat een
roos en een lelie. Zou het wapen in de loop der generaties veranderd zijn en is het wapen op dit zilveren bord een vroege versie, gebaseerd op stamvader,
grootvader van Maria en
schrijver van een compagnie (rond 1685) Eyso Went/De Wendt en later veranderd door zijn in de
VOC rijk geworden kleinzoon en naamgenoot
Eyso de Wendt? Onwaarschijnlijk, want grootvader voerde het wapen met roos en lelie ook al.
Logischer is dan deze:
Tietjerksteradeel, huwelijken 1688
Vermelding: Bevestiging huwelijk op 16 december 1688 in
Oostermeer
Bruidegom:
Hermannes Idema afkomstig van Beetsterzwaag
Bruid:
Lucia van Viersma afkomstig van Oostermeer
Bron: Collectie Doop-, Trouw-, Begraaf- en Lidmatenboeken(DTBL)
Trouwregister Hervormde gemeente Oostermeer Eestrum 1670-1811
Inventarisnr.: DTB 715.
Oostermeer (Eastermar) is overigens ook de
geboorteplaats van
Doutzen Kroes.
Hermannes en Lucia zouden dan in 1701 hun 12 1/2 jarig huwelijk gevierd kunnen hebben. Volgens de Fries zilverkenner
Jan Schipper, mede-auteur van het recente standaardwerk
Fries Goud en Zilver, is de de schotel namelijk van rond 1700.
Van de familie
Van Viersma is een familiewapen bekend met
3 klavers, die ook in het rechterwapen voorkomen.
Nicolaus van Viersma leefde van 1582 tot 1652. Zijn grafsteen in de
NH Kerk te Kollum is nog bewaard gebleven. Helaas is zijn
wapen op de grafsteen onleesbaar geworden. Hij was echter wel
grietenijsecretaris van Kollumerland en lid van de synode te Leeuwarden! Nicolaus was getrouwd met
Eelckje Eerckes van Haersma en de vader van
Lutske ofwel Lucia van Viersma.
Van Nicolaus van Viersma en Eelkje Eerckes van Haersma is wel een
zilveren gelegenheidslepel met beider wapens bewaard gebleven (zie afbeelding).
Van
Geert van der Veer kreeg ik nog deze informatie: Eelckjen Eerckes Haersma is een dochter van
Eercke Meynerts Haersma (overleden te Oostermeer) en
Saap Wobbes (geboren te Lippenhuizen en overleden te Oostermeer). Eelckjen is gehuwd op 19 mei 1639 met Nicolaus van Viersma, overleden te Kollum in 1652. Hij is secretaris van Kollumerland en Nieuw Kruisland. Hij is begraven in de kerk te Kollum. Op zijn grafsteen staat: ANNO 1652 .... STERF NICOLAUS à VIERSMA IN LEVEN SECRETARIS VAN COLLUMERLAND (Dit laatste staat in het boekje van
R. Bosgraaf uit 1973: De Maartenskerk te Kollum, op pag. 63). Lutske van Viersma had alleen nog een zus:
Saapke van Viersma, gehuwd met
dr. Nicolaus Poutsma.
Het familiewapen met de gekruiste ganzenveren zouden we dan ook moeten zien als een verwijzing naar en wellicht eerbetoon (haar vader overleed toen ze nog heel jong was) aan de prominente functie van Lutske's vader als
grietenijsecretaris van Kollumerland.
En klinkt
Viersma niet als
Veersma?
Aanvulling Jan Schipper, d.d. 15 januari 2017:
Recent werd ik vanuit het buitenland attent gemaakt op een
zilveren lepel, die aan de achterzijde van de bak dezelfde wapens
toont als die op de door mij aan
Wierd Jacobs Westerveld van
Dronrijp toeschreven schotel met
Leeuwarder keuren en de
jaarletter F voor 1700. In dezelfde collectie als waartoe deze
lepel behoorde bleek zich nog een
tweede lepel de bevinden, die
een gravure van een
tweetal wapens toont, waarbij het rechterwapen
onmiskenbaar dat van de familie
Van Haersma is. Het linkerwapen is
helaas wat sleets, maar duidelijk herkenbaar zijn de "
Friese halve
adelaar" en
drie klavers paalsgewijs. Rechts van de klavers lijkt
zich nog een figuur te bevinden, maar helaas is deze als gevolg
van slijtage lastig te duiden. Wat direct opviel was de
overeenkomst met wapens op de lepel in de collectie van het Fries
Museum (inv.nr.Z00894B). Bij die lepel, die naast de wapengravure
voorzien is van de inscriptie N R V E H wordt aangegeven dat het
om de wapens van Nicolaus van Viersma en zijn echtgenote Eelck van
Haersma zou gaan.
Deze echtelieden zijn de ouders van
Lutske (Lucia) van Viersma,
die op 16 december 1688 te
Oostermeer huwde met
Hermanus Ydema.
Is het denkbaar dat Luts van Viersma een persoonlijk wapen aannam
dat elementen bevat, in dit geval de drie klavers uit het wapen
van haar vader en de lelie uit het wapen van haar moeder, in
combinatie met elementen die verwijzen naar het beroep van haar
vader?
Hoe dan ook, het voorkomen van een lepel met exact dezelfde wapens
als op de schotel in combinatie met een tweede lepel met de aan
het echtpaar Van Viersma - Van Haersma toegeschreven wapens in
dezelfde collectie kan opvallend genoemd worden. Naar verluid
zouden de beide lepels afkomstig zijn uit de nalatenschap van een
in 1859 te Leeuwarden geboren dame. Deze omstandigheden
ondersteunen de toeschrijving van de identieke wapens op de
schotel en lepel aan het echtpaar Hermanus Idema en Lucia van
Viersma.
Jan Schipper
www.zilverstudie.nl
Aanvulling Jan Schipper, d.d. 8 december 2017, over bovenstaande schotel:
in het kader van een onderzoekje kreeg ik onlangs de "Gids voor de Bezoekers van de Historische Tentoonstelling van Friesland" (1877) onder ogen. Bij het doorbladeren viel mij op bladz. 192 het volgende op:
Zaal IX:
1. Zilveren schotel met gedreven bloemranden en de wapens van v. Idema en v. Viersma, vermoedelijk afkomstig van Harmanus v. Idema en Lutsche v. Wiersma, omstreeks 1680 woonachtig op Alma State op de Wijgeest in Kollummerland.
De schotel is ingezonden door H. Eskes te Kollum.
Het gaat hierbij naar mijn mening over dezelfde schotel, en e.e.a. ondersteunt de huidige duiding van de wapens etc. op het voorwerp. Kennelijk zat men in 1877 ook al op dit spoor en zijn we via een totaal andere weg bij dezelfde personen uitgekomen.
Het najaarsnummer van ons verenigingsblad De Sneuper, nummer 131, heeft als cover het schip Roline Maria, dat met Holwerder kapitein Hoekstra op de rotsen bij Macao klapte tijdens een orkaan.
