Fryslân Uitgebeeld nieuwe site voor Friese cartografie en cultuurhistorie

Vandaag, woensdag 10 mei wordt de site Fryslân Uitgebeeld gelanceerd op Landgoed Staniastate in Oentsjerk. De site - een waardevolle en vernieuwende bron van informatie voor onderzoekers, scholieren en studenten en geïnteresseerden in cultuurhistorisch Fryslân - wordt officieel in gebruik genomen door gedeputeerde Sietske Poepjes.

Voor de realisatie van Fryslân Uitgebeeld is intensief samengewerkt met Rijksuniversiteit Groningen en Fries historisch en letterkundig centrum Tresoar.

Fryslân Uitgebeeld is het resultaat van een wetenschappelijk onderzoek dat gedaan is door Annemarie Zijlstra - promovenda bij Kenniscentrum Landschap, Rijksuniversiteit Groningen - als onderdeel van het digitaliseringsproject RedBot voor de provincie Fryslân.  
RedBot heeft als doel een groot deel van het Fries cultureel erfgoed online toegankelijk te maken: museale collecties, archieven, kaartmateriaal, literatuur en films.

Nieuwe technieken
Op www.fryslanuitgebeeld.frl worden historische data met nieuwe technieken gecombineerd. Je kunt hier cultuurhistorisch onderzoek doen naar voorname huizen in Friesland zoals staten en stinzen maar ook naar rijksmonumenten.
De site maakt hierbij gebruik van oude 17^e en 18^e -eeuwse kaarten uit de beroemde Schotanus atlassen. Deze kaarten worden samen met de kaarten van Holland tot de beste kaartwerken van Europa uit die tijd gerekend. Ook de eerste kaart waarvoor de provincie werd opgemeten ('Frisia Occidentalis', 1622) en de 'Nieuwe Caert van Friesland' (1739), 'de grootste, schoonste en nauwkeurigste Algemeene Kaart van Friesland, welke ooit is uitgegeven' staan op de site en kunnen voor onderzoek gebruikt worden.

De kaarten waren voor die tijd heel precies maar niet zo waarheidsgetrouw als de kaarten van tegenwoordig. Daarom toont Fryslân Uitgebeeld de kaarten door middel van een aantal slimme digitale modificaties op de juiste geografische locatie van vandaag. Het systeem is daardoor erg nauwkeurig in het gebruik.

Fryslân Uitgebeeld is een site met zogenaamde GIS-functionaliteiten (Geografisch Informatiesysteem). Met nieuwe technieken is het nu mogelijk deze kaarten in één systeem te combineren met actuele kaarten én speciale datalagen met bijvoorbeeld gegevens van staten en stinzen.

 

Programma met korte lezingen
De lancering van de site is op woensdag 10 mei om 14:30 op Landgoed Staniastate in Oentsjerk. Op het programma staan diverse lezingen van onder andere Annemarie Zijlstra - promovenda bij Kenniscentrum Landschap, Rijksuniversiteit Groningen, Yme Kuiper, bijzonder hoogleraar Historische buitenplaatsen en landgoederen, Rijksuniversiteit Groningen en Theo Spek, hoogleraar Landschapsgeschiedenis en hoofd van het Kenniscentrum Landschap, Rijksuniversiteit Groningen.

Bekijkt u ook de animatie met uitleg. 

Fries kaartenkabinet online met kaarten 15e tm 20e eeuw

Tresoar meldt in een persbericht:

Fries kaartenkabinet online.
7.000 Friese kaarten en bouwtekeningen nu online beschikbaar vanuit ‘Wurkje foar Fryslân’

Vanaf vandaag is het Fries Kaartenkabinet beschikbaar. Het gaat hierbij om een website www.frieskaartenkabinet.nl) met bijna 7.000 kaarten en bouwtekeningen uit de vijftiende tot en met de twintigste eeuw uit de collectie van Tresoar. De nadruk ligt op materiaal uit de achttiende en negentiende eeuw. De collectie geeft een gedetailleerd en vaak verrassend beeld van de Friese dorpen, steden en landschappen in het verleden, maar is ook voor de huidige discussie over de inrichting van openbare ruimte, architectuur en landschap van groot belang. Het kabinet groeit naar zo’n 10.000 kaarten in 2015.

Het Fries Kaartenkabinet is het eerste zichtbare resultaat van het Deltaplan Digitalisering. In 2014 stelde de provincie Fryslân vanuit het project ‘Wurkje foar Fryslân’ 5 miljoen euro beschikbaar voor het digitaliseren en online presenteren van cultureel erfgoed uit de Friese erfgoedinstellingen. Het project draagt bij aan de creatie van het virtuele Fryslân dat in 2018 door iedereen, waar ook ter wereld bezocht kan worden. Het project levert niet alleen digitale informatie, maar in de komende jaren ook werkgelegenheid voor tientallen mensen. Vanaf februari komen alle projecten op gang en komt er steeds meer materiaal beschikbaar uit de musea en archieven, maar ook uit bijvoorbeeld de omvangrijke collectie van Omrop Fryslân.

Commentaar HZ: Een prima initiatief. Ik mis nog even de connectie met een eerder initiatief Friesland op de Kaart. Nu is daarin alleen materiaal over Friesland gekoppeld met Google Maps terwijl het Fries kaartenkabinet ook veel materiaal van buiten Friesland bevat.
Verder lijkt de aankondiging dat er in de loop van dit jaar steeds meer bij komt uit musea en archieven veelbelovend.
Maar dat heb ik al vaker gehoord. Tijdens de sluiting van het Fries Museum voor de huidige nieuwbouw zou ook een groot deel van de collectie digitaal beschikbaar worden gesteld. Daar is echter niks van terecht gekomen! Laat wat dat betreft het initiatief van het Rijksmuseum om de collectie in hoge resolutie online te zetten voor algemeen gebruik een lichtend voorbeeld wezen voor Friesland!
Overigens levert zoeken op het woord Dokkum in het Fries kaartenkabinet al diverse pareltjes op!

Historische topografie en cartografie in Friesland

Kerk Ee, 1723

Veel genealogische en historische onderzoekers in Friesland zullen de tekeningen kennen die Jacobus Stellingwerf (of Stellingwerff) rond 1725 van een groot aantal Friese kerken maakte. Wat minder bekend is dat hij dat in opdracht deed van de oudheidkundigen Matheus Brouerius van Nidek en Andries Schoemaker.
Mattheus Brouërius van Nidek stond in 1696-1697 als student ingeschreven aan de academie in Franeker. Waarschijnlijk omdat hij bij de familie Aikema in Grijpskerk woonde. Uit de twee studiejaren in Franeker stammen acht schetsen van gebouwen uit die stad, waaronder 'De Academia van Vrieslandt'. Zeven er van zijn gedateerd 1696 en één 1697. Ze zijn rond 1724 nagetekend door Jacobus Stellingwerf, van wiens hand ook het onderschrift is. Brouërius zelf schreef onder deze kopieën: 'M. Brouërius ad vivum delineavit' en het jaartal. Hij heeft zich ook actief met de civetkat-houderij bezig gehouden. De civetkat is een kattensoort die onder de anus een klierzak heeft waarin een stof met een doordringende geur wordt afgescheiden, die dient om aanvallers af te schrikken. Deze stof, civet, werd vroeger in Europa, en in sommige gebieden ook nu nog, hoog gewaardeerd als parfum en geneesmiddel. Tegenwoordig wordt het nog synthetisch gemaakt ten behoeve van de parfum-industrie.

De doopsgezinde Andries Schoemaker was een oudheidkundige die ook graag wandelingen maakte. De Atlas Schoemaker van zijn hand is geheel online te bekijken, nadat de Koninklijke Bibliotheek deze via het Geheugen van Nederland digitaliseerde. O.a. van Dokkum en Anjum zijn fraaie tekeningen in kleur bewaard gebleven.

Binnenkort zullen er weer diverse prachtige voorbeelden van Friese cartografie en topografie digitaal beschikbaar komen. In Leeuwarden wordt 10 september in het Natuurmuseum een 3-Dimensionale uitgave (9 minuten durende film) op DVD gelanceerd van de kaart van Sems uit 1603 en ruim een week later, op donderdag 19 september, wordt eveneens in Leeuwarden, bij Tresoar, Friesland op de Kaart gelanceerd. Hierbij worden historische kaarten gecombineerd met Google Maps, zodat op eenvoudige wijze per dorp de oude met de huidige situatie kan worden vergeleken. Gelardeerd met o.a. oude foto's uit het foto-archief van Tresoar.

Update: Mooi artikel van Antonia Veldhuis uit Veenwouden in Gens Nostra juli/augustus 2013 over Kaarten en atlassen digit@@l. Als startpunt de bijna vergeten startpagina http://cartografie-nederland.startpagina.nl/ 
O.a. Noordoost Friesland in 1773 op de kaart, waarbij je mooi de vaargeul naar Ezumazijl en het Dokkumer Diep ziet.
Of Dokkum in 1652 door Blaeu. En ook Dokkum op blad 53li-53re in de Stedenatlas van De Wit uit 1698.
En niet te vergeten de Geografische Informatie Systemen (GIS) van WatWasWaar en HISGIS.
Verder studeren op cartografie kunt u met Studiekring Historische Cartografie.
Update 2:
Niet historisch maar wel heel mooi is deze nieuwe interactieve kaart van Nederland met bouwjaren van alle gebouwen.