Van snik naar smak

Door Nykle Dijkstra.
Ooit geweten dat een inwoner van Schiermonnikoog tijdens de Vierde Nederlands-Engelse oorlog een vloot, bestaande uit VOC-schepen en marineschepen, redde door hen te waarschuwen dat ze door een sterkere Britse vloot werden opgewacht?

En ooit geweten dat vissers van Schiermonnikoog vroeger met kormachines oesters vingen? Deze, en andere weetjes kwam ik tegen bij het maken van mijn bachelorscriptie geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen.

De scriptie gaat over de zeevaart van het eiland in de achttiende eeuw, en met name de overgang van visserij naar koopvaardij. Dit bleek een vrij onbekend stukje geschiedenis te zijn, maar niet minder interessant. Zo werd de eilander gedroogde schol ooit zelfs in het buitenland verkocht, zijn er enkele bijzondere verhalen over de walvisvaart te vertellen en bleek dat veel zeevaardersfamilies in de achttiende eeuw al een belangrijke rol speelden bij de eilander koopvaardij.

Achterin de scriptie staat een overzicht van alle koopvaardijschippers die ik tijdens het onderzoek ben tegengekomen. Ook als je wilt weten hoe de bestekset van de bevelvoerder op een achttiende-eeuwse walvisvaarder eruit ziet, is dit werk een aanrader. U kunt de scriptie lezen via deze link.

(Dit artikel verscheen eerder in de De Dorpsbode, 67e jaargang, nr.15, 1 augustus 2014, Schiermonnikoog.)

Symposium Het Maritieme verleden van de Friese Zuidwesthoek

Hindeloopen, de 11e stad van Friesland, lag op een soort schiereiland dat in de Zuiderzee uitstak. Hoewel de stad niet beschikte over havenfaciliteiten voor grote zeeschepen, en ook niet over goede verbindingen met een achterland, was de koopvaardij toch de belangrijkste bedrijfstak ten tijde van de Republiek.
De scheepvaartsector leverde het vervoer voor de handel en nijverheid in Holland. De cargadoors in Amsterdam waren de voornaamste opdrachtgevers en Noorwegen was een belangrijke bestemming. Toen in de Franse tijd Amsterdam zijn positie als wereldhaven verloor kwam er een eind aan de bedrijvigheid van de scheepvaart in Hindeloopen. Van het maritiem verleden is er betrekkelijk weinig bewaard gebleven. De meeste aandacht ging uit naar de folklore, de klederdrachten, het schilderwerk en de eigenaardige taal.
Het Museum Hindeloopen heeft de Wurkgroep Maritieme Skiednis verzocht mee te denken over hoe dit hoofdstuk uit de geschiedenis van de stad vorm zou moeten krijgen.

In de discussies noemen we dit project de Hindelooper Zeereis. Dit symposium zal een eerste aanzet vormen voor de uitwerking van de ideeën over deze zeereis. Een aantal inleiders zal de verschillende aspecten van het maritieme verleden van Hindeloopen belichten. We nodigen u uit om mee te gaan op deze boeiende en avontuurlijke reis.

Het bestuur van de Wurkgroep Maritieme Skiednis

Programma:
13.30 Ontvangst met koffie/thee
14.00 Opening van het symposium door de dagvoorzitter Rob Leemans
14.05 Toelichting op de plannen van het Museum Hindeloopen door Ties Elzenga, voorzitter van de Hidde Nijland Stichting
14.15 Ontwikkeling van de Zuiderzeesteden door Karel Gildemacher
14.45 De zeeschepen van de Gouden Eeuw door Elisabeth Spits
15.15 De kunst van het navigeren in de 17e en 18e eeuw door Rob Leemans
15.45 Pauze
16.15 De partenrederij als bedrijfsvorm bij de Friese koopvaardij in de 18e eeuw door Jelle Jan Koopmans
16.45 Schippersgemeenschappen in de Zuidwesthoek door Cor Trompetter
17.15 Lokale zeehelden door Jan de Vries (over o.a. Wiebe Siewerts)
17.45 Terugblik op het symposium door Hanno Brand, directeur – bestuurder Fryske Akademy
18.00 Borrel met aansluitend buffet

Zaterdag 23 januari 2016, 14.00 – 18.30 uur
In De Foeke - Hindeloopen
Nieuwstad 49, 8713 JN Hindeloopen,
0514 522017

Toegang en opgave
Dit symposium is voor iedereen toegankelijk.
Meedoen aan het symposium kost € 5.
De kosten voor het buffet zijn € 15. Het totaalbedrag kan aan de zaal betaald worden (graag gepast geld).
Opgave kan tot en met vrijdag 15 januari 2016 bij de Fryske Akademy: e-mail baly@fryske-akademy.nl of telefonisch 058 2131414.
Goed aangeven of u alleen voor het symposium komt of voor het symposium én het buffet. Dieetwensen graag doorgeven bij uw aanmelding. Wilt u gebruik maken van de vervoerservice van station Hindeloopen naar De Foeke? Geef het door bij uw aanmelding.

Cornelis Witteveen en de zeilvaart langs de westkust van Europa

Ons lid Ane G. Witteveen uit Lauwersoog heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar de schippers in

zijn familie. Het resultaat daarvan heeft hij gepubliceerd in een mooi vormgegeven hardcover boek op A4-formaat, geproduceerd bij Andeko, die ook ons blad De Sneuper maken.

Hoofdpersoon van het boek is Cornelis Witteveen, die 300 jaar geleden geboren werd in Noordwolde, grietenij West-Stellingwerf. Hij ontwikkelde zich van een handelsman bij het heidevolk langs de rivier de Linde tot een koopvaarder bij het zeevolk langs de Zuiderzee te Lemmer.
Vanuit een genealogische invalshoek is getracht zijn activiteiten in de vrachtvaart en toegespitst op de handel naar het Oostzeegebied, met daarbij zijn belevingswereld in de zeilvaart van die jaren, zo duidelijk mogelijk en integraal in beeld te brengen.
Na voltooiing van het onderzoek lijkt de conclusie gerechtvaardigd dat we hier te maken hebben gehad met een van de actieve reders langs de westkust van Friesland in de 18de eeuw.

Al eerder schreef Ane een coverartikel voor De Sneuper over voorouder Barteld Witteveen die naar Spitsbergen voer als stuurman op de Willem Barendsz.

De Sont speelt een grote rol in de schippersfamilie omdat diverse telgen met name op de Oostzee voeren als koopvaardijschipper en daarbij de tol in de Sont passeerden.

Er is zelfs een zilveren beker bewaard gebleven, in de collectie van het Fries Scheepvaartmuseum, uit 1782 toen Cornelis Witteveen ontvanger-generaal van Lemsterland was en deze als geschenk van ene F.G. Gerken ontving.

Van de kleine oplage is voor de liefhebber nog een exemplaar te verkrijgen door een  mail te sturen aan Ane G. Witteveen
Na een betaling van 25 Euro ( kostprijs plus verzendkosten ), op rekening NL 32 RABO 0363072225 ten  name van A.G Witteveen, zal deze worden toegestuurd.

Friezen in Averijgrossen Amsterdam

Het Stadsarchief Amsterdam heeft een index online van de Averijgrossen.

Koopvaardij hoeker, G.Groenewegen, 1787, Rijksmuseum

In de index kan gezocht worden op naam van de schipper, datum of periode, naam van het schip (via de knop ‘ander’), of haven van vertrek of bestemming (via de knop ‘locatie’). Gebruik voor meer zoekopbrengsten een wildcard (*) aan het begin of eind van de zoekterm.

Helaas kan niet gezocht worden op thuishaven. Als je echter wel de naam van de schipper hebt kun je leuke aanvullende zaken vinden. Allereerst de naam van het schip en reisbestemming. U kunt ook direct de bijbehorende scans van de documenten bestellen, maar daar moet u wel voor betalen.

Ik heb eens even gezocht op de Dokkumer schippers Veltcamp. En met een wildcard (*) vond ik inderdaad een paar vermeldingen, en wel tussen 1798 en 1802:
naam schipper: Veltkamp, Enne Lubbers    datum vertrek    23-09-1780  
naam schipper: Veltkamp, Enne Lubbers    datum vertrek    08-09-1798  
naam schipper: Veldkamp, Enne Lubberts    datum vertrek    23-10-1801
naam schipper: Veltkamp, Enne Lubberts    datum vertrek    16-06-1802
Scheepsnamen:
1780: Op Hoop van Goede Negotie
1798-1802: De Trijntje en Petronella

Over de schippersfamilie Veltkamp publiceerde ik al eens eerder op dit blog.