Sneuper 102 van juni 2011 gepubliceerd

Deze week viel weer de nieuwe Sneuper op de mat, nummer 102 alweer.
INHOUDSOPGAVE

70, Redactioneel, E. Smits
71, Bestuurlijk, H. Talsma
72, Ledennieuws, J. Dijkstra
73, Verslag van een bijzondere dag, E. Smits

Genealogie
76, Voorouders en kinderen van Hieke Mellema, B. Kuiper
92, Opa Jan van der Molen uit Warfstermolen, Fr. de Vries

Streekgeschiedenis
99, De familie Hartmans in de Dongeradelen, 1 P. Hartmans
112, Paulus K. Buwalda, skutter yn 1832, D. Douma
118, Aanvulling: Vissersschip vergaan op Pinkegat, H. Bouta
120, Familie Sloterdijk te Dokkum, E. Smits
122, Dat gij deezen eerste briev zorgvuldigt bewaart (brieven familie Rosier rond 1796), P.F. Visser
125, Een bezochte huishouding (familie Hennes op Ameland begin 19e eeuw), A. Staal
130, Bakkers en slagers in Dokkum, 1832 tot na 1975, E. Smits
134, Klaas D. de With: Martelaar Afscheiding, K. Pera

Varia
91, Bonifatiuskruisje voor Admiraliteitsmuseum, Redactie
111, Altijd strijdvaardig, overzicht scans Friese kerkarchieven, A. Musquetier
117, Ingeboekt, H. Aartsma
121, Onderwerp van onderzoek nieuwe leden, diverse
128, De tiid fan pake en beppe (brugwachter Smits te Raard), C. Smits
135, Schoolfoto Betterwird, 1905, Admiraliteitshuis

Om ook (naast ruim 450 anderen) lid te worden van de Historische Vereniging Noordoost Friesland, kunt u zich eenvoudig online aanmelden. Het kost slechts 15 euro per jaar, waarbij u naast ons kwartaalblad De Sneuper bovendien de dubbel-cd met Sneuper 1 t/m 75 er gratis bij krijgt! Uiteraard bent u dan ook welkom op onze ledendagen in het voor- en najaar en kunt u medeleden vragen stellen over uw stamboom of kwartierstaat. En nog steeds is kopij voor De Sneuper altijd welkom via ons email-adres.

Boek historisch reddingstation Moddergat

Woensdag 22 juni was de presentatie van het boek ‘Aan de vissers heeft het niet gelegen. Het reddingstation van Moddergat (1878-1942)’. Het boek stelt het reddingswerk vanuit het vroegere reddingstation Moddergat centraal en is geschreven door Ihno Dragt, directeur-conservator van museum ’t Fiskershúske.

Het boek werd aangeboden in bezoekerscentrum De Garnalenfabriek in Moddergat aan vertrekkend wethouder Tytsy Willemsma, bij wijze van afscheidscadeau. Als wethouder voor oa. Cultuur en Toerisme van Dongeradeel heeft zij veel voor het museum betekend.

Aanleiding voor het schrijven van het boek is de restauratie van de roei- en zeilreddingboot L.A. Buma III, die dienst deed in Moddergat van 1911 tot 1942.
Van juni 2011 tot begin 2013 wordt het historisch casco van de L.A. Buma in oude staat hersteld. Het restauratieproject gebeurt in opdracht van de Stichting Horsman-Buma en wordt uitgevoerd op de werf bij De Garnalenfabriek in Moddergat waar eerder de replica van het historisch vissersschip de Wierumer Aek is gebouwd. Evenals de Wierumer Aek wordt de restauratie van L.A. Buma III uitgevoerd als een leer-werkproject voor langdurig werklozen.

Vanaf 22 juni is elke woensdagmiddag de voortgang van de restauratie van de reddingboot te bezichtigen. Voor groepen is op afspraak met museum ‘t Fiskershúske ook op andere dagen de restauratie te bezoeken.

Het boek over het reddingbootstation (132 p.) is te verkrijgen in museum ’t Fiskershúske in Moddergat voor de prijs van € 21,50. Ik heb het zelf even doorgekeken en het viel me op dat er veel mooie oude foto's in staan van de karakteristieke koppen van Moddergatster redders en hun schepen. Van harte aanbevolen dus!

Voor meer informatie over het restauratieproject L.A. Buma III kunt u contact opnemen met projectleider Garmt Visser, tel. 06 – 51594258.

iPad app Markant Friesland musea live

Via Twitter werd ik geattendeerd op het live gaan van de iPad app van het samenwerkingsverband van musea in Noordoost Friesland: Markant Friesland.
In de Appstore van Apple zoek je gewoon op de woorden Markant Friesland en vervolgens kun je deze gratis app downloaden op een iPad.
Het is leuk om te zien dat de samenwerkende musea, waaronder het Admiraliteitshuis in Dokkum, Schierstins in Veenwouden, Botanische tuin Kruidhof in Buitenpost en het IJstijdenmuseum, met moderne media bezig zijn om het publiek goed te informeren en te betrekken bij de laatste ontwikkelingen. Daarnaast worden ook QR-codes ingezet waarmee bezoekers met hun smartphone in het museum aanvullende informatie kunnen opvragen (toevallig was vandaag eveneens de wereldprimeur van een Gouden Tientje met QR code). Alle musea hebben zelf ook een iPad ter beschikking om hun eigen informatie te controleren en uiteraard te tonen aan geïnteresseerden die zelf nog niet een dergelijke tablet computer bezitten.
Jacob Bosma van het Admiraliteitshuis is actief betrokken bij het project en dat zie je ook wel aan de specifieke informatie over het Dokkumer museum.

Bij het voor het eerst opstarten van de app moet blijkbaar de nodige informatie uit een database gedownload worden. Voor veel gebruikers zal dat een beetje irritant zijn (het kan wel een paar minuten duren), maar daarna zijn de updates in een oogwenk bijgewerkt.
De beginpagina bestaat uit een kaartje van Noordoost Friesland met daarop met genummerde bolletjes aangegeven waar de deelnemende musea gevestigd zijn. Op een bolletje kan doorgeklikt worden naar de specifieke paginas van de musea. Daar zijn vervolgens enkele verdere opties, zoals nieuws en basisgegevens over het museum, maar als meest interessante: collecties.
Bij het Admiraliteitshuis zag ik een collectiepagina over de grote staande klok, gedoneerd door een rijke boerenfamilie uit Ee (klokkenmaker: Sicco Haakma, Leeuwarden, datering: 1795-1805, legaat: Sjoerd Rintjes Sipma, Ee (geboren te Nes (WD) op 10 mei 1896 als zoon van Rintje Sjoerds Sipma en Grietje Ymus Sevenster). S.R. Sipma is de auteur van het Friestalige Op 'e sneup troch Eastdongeradiel.
De informatie over de musea kan ook direct via de bekende social media als Twitter en Facebook met de rest van de wereld gedeeld worden.
Bij diverse musea zijn de paginas met content nog wat mager en onvolledig gevuld. Ook mogen de teksten nog wel even goed gecontroleerd worden want ik zag diverse dubbele woorden of kromme zinnen.
Voor de nabije toekomst zou het aardig zijn als er ook filmpjes en wat uitgebreidere fotocollecties aan de app worden toegevoegd.

Maar goed, het begin is er, het zal een 'work in progress' zijn en het is in ieder geval een voortvarende manier om met de toekomst van de cultuurhistorie in Noordoost Friesland bezig te zijn!

Criminele Sententies Dantumadeel en Achtkarspelen 1700-1811

Nadat ik al eerder via dit blog delen van de Criminele Sententies van het Hof van Friesland, 1700-1811 (die voor Noordoost Friesland door R.S. Roarda per gemeente op een rijtje zijn gezet) online had gezet, zoals Dokkum en Kollumerland, kreeg ik de afgelopen dagen weer scans binnen van sneuper Tjeerd Inia. Deze keer betrof het de lijsten met namen van mensen die vermeld zijn in de Criminele Sententies en een woonplaats hadden in de gemeenten Dantumadeel en Achtkarspelen.

De boekjes zijn in de Friese taal maar zijn met name gealfabetiseerde namenlijsten, meestal op voornaam en soms op achternaam als het een echte achternaam in plaats van een patroniem betreft.

De gemeente Dantumadeel heeft de dorpen Veenwouden, Dantumawoude, Akkerwoude, Broeksterwoude, Rinsumageest, Wouterswoude, Driesum, De Valom, Roodkerk en Sijbrandahuis. Ze komen allemaal voor in Kriminaliteit yn Dantumadiel 1700-1811.

In de gemeente Achtkarspelen heb je de dorpen Augustinusga met buurtschappen Blauwverlaat, Rohel, en Roodeschuur. Verder Harkema, Twijzel, Surhuisterveen, Drogeham, Stroobos, Buitenpost, Kootstertille, Surhuizum, Twijzelerheide en Boelenslaan. Deze plaatsen staan in Kriminaliteit yn Achtkarspelen 1700-1811.

Beide boekjes zijn als pdf op het Sneuper Slideshare-platform beschikbaar en kunnen gewoon gedownload worden maar ook als diashow bekeken op het formaat van het hele scherm. Mocht u een familielid vinden en er nog een mooi verhaal bij hebben, laat het ons dan weten. Mogelijk kunnen we het dan in de Sneuper publiceren.

Blad Genealogie CBG met interessante artikelen

Als Vriend van het CBG ontving ik weer het informatieve blad Genealogie. Uiteraard heeft het een landelijke dekking, maar daar zitten vaak toch ook voor Friezen interessante zaken bij. Hieronder een korte beschrijving van de artikelen met relevante links naar databases en sites en mijn commentaar.

Kermisreizigers, marskramers en liedjeszangers

Rondtrekkende voorouders zijn een stuk minder makkelijk terug te vinden dan hun meer honkvaste soortgenoten. Sjors Zanoli, opgegroeid en mog altijd wonend op een woonwagenkamp, stamt af van kermisreizigers, marskramers en liedjeszangers. Lilian de Bruijn sprak met hem over zijn genealogische

onderzoek. Het viel mij op dat Zanoli, zelf werkzaam bij een archief, op zo'n 12-jarige leeftijd enthousiast werd over genealogie/familiegeschiedenis door verhalen van oudere familieleden. Zelf had ik dat ook rond die leeftijd, toen mijn vader me meenam naar de eerste bijeenkomsten in de Flevohof van de Stichting Geslachten Zijlstra. Iets voor archieven om wat mee te doen voor die leeftijdsgroep?

De Sonttolregisters online

De Sonttolregisters uit de Deense Statens Arkiver behoren een van de belangrijkste seriële bronnen voor de economische geschiedenis van Europa. Zij komen nu online in een database beschikbaar. Richard Keijzer zet hun genealogische mogelijkheden op een rij. Op dit blog hebben we al veel over de Sonttolregisters gepubliceerd en de vele Friese schippers die erin voorkomen. Interessante toevoeging van Keijzer is het aanvullende gebruik van de online database met kranten van de KB, omdat vaak melding gemaakt werd van passages van schepen in kleine krantenartikelen. Let wel op dat Sont vaak als Zond of Sond werd gespeld.

Stamboomonderzoek leren aan de Open Universiteit

Het Centraal Bureau voor Genealogie ontwikkelde voor de Open Universiteit een gratis zelfstudiecursus stamboomonderzoek. De cursus leert hoe stamboomonderzoek in zijn werk gaat aan de hand van online informatie en bronnen. Rob van Drie, auteur van de cursus, vertelt over de achtergronden van deze nieuwe manier om genealogische vaardigheden te ontwikkelen en te toetsen.

De vele gezichten van de PTT

De PTT was een aansprekend bedrijf waar veel mensen voor wilden werken en dat duizenden werknemers in dienst had. Bij het Centraal Bureau voor Genealogie komen nu twee belangrijke bronnen beschikbaar die informatie verschaffen over PTTpersoneelsleden: de zogenaamde ‘Dienststaten’ en het bedrijfsblad PTT-Bedrijfsbanden. Jean Niewenhuijse en Saskia Spiekman vertellen over het genealogische nut van deze veelzijdige bronnen.

StamboomNederland als depot voor digitale bronbewerkingen

Een van de vele mogelijkheden van het nieuwe genealogische programma StamboomNederland is het invoeren van een bronbewerkingen die niet rechtstreeks zijn gekoppeld aan een feit of een persoon. Maarten van Bourgondiën, zelf nauw betrokken bij de ontwikkeling van het programma, laat zien hoe een en ander in zijn werk gaat. Mijns inziens is dit inderdaad prima online software om uw genealogische gegevens aan toe te vertrouwen (en voor de 'eeuwigheid' te bewaren), evenals de services van Bob Coret met Genealogie Online. Des te onbegrijpelijker vond ik dat een CD-ROM met gratis (Amerikaanse) software van MyFamilytree Builder bij het blad was meegezonden. Ik begrijp wel dat daar voor betaald is maar het CBG geeft hiermee niet het goede voorbeeld. Het wekt toch de indruk dat het CBG hiermee een soort voorkeur/kwaliteitsmerk geeft die niet terecht is.

De soldaten van de Van Bijlandt brigade
De soldaten van de Van Bijlandt brigade stonden in de voorste linies tijdens de Slag bij Waterloo. Een van hen was de Amsterdamse winkelierszoon Evert Roelof Bijl. Nazaat Marco Bijl trad in zijn voetsporen en maakte een lange reis langs archieven, bibliotheken en slagvelden. De soldaten van de brigade zijn ingevoerd in een online bestand op http://www.8militia.net . Het deed me er weer aan herinneren dat ik nodig eens de Pyramide van Austerlitz moet bezoeken. In het artikel wordt de Friese tweede luitenant Frisius Cornelis Hylckama (1793, Sondel) genoemd. Ook kwam ik een voor mij bekende naam tegen: Koenraad Boltjes. Hij was eerste luitenant van de 5e Militie dat tegen de Fransen vocht bij Quatre Bras. Hij was al 48 jaar toen hij sneuvelde op 16 juni 1815, maar toch onervaren als voormalige burgerwacht. Het artikel meldde dat hij afkomstig was uit Terwerd maar dit moet een leesfout zijn voor het Friese Ferwerd. Zie zijn doopakte:
Ferwerderadeel, dopen, doopjaar 1766
Dopeling: Coenraad
Gedoopt op 31 augustus 1766 in Ferwerd
Zoon van Jan Boltjes en Maria Daalmans
Gestandaardiseerde namen (voornaam en patroniem):
Dopeling : KOENRAAD
Vader : JAN
Moeder : MARIA
Bron: Collectie Doop-, Trouw-, Begraaf- en Lidmaatboeken (DTBL)
Herv. gem. Ferwerd, doop 1656-1772
Inventarisnr. : DTB 229

Verder zoals gebruikelijk de rubriek Nieuws, de bijlage Gesignaleerd over boeken en andere publicaties, de colums Favo en Memo (met de grafsteen van de slechts 1 dag oud geworden Alle Metzlar (9-10 augustus 1947, Westerland, Wieringen), zoon van Reinder Metzlar en Geertje Rotgans) en de lezerscolumn Familiekroniek, deze keer met het aantekeningenboek van de Limburgse landmeter Theodoor Diederen uit Puth uit 1786.

Het kwartaalblad Genealogie wordt gratis bezorgd bij Vrienden van het CBG. Losse nummers kunnen per email worden besteld.

Geboren in 1811 in Friesland

Andrys Stienstra kondigde een uitbreiding van de site van Tresoar aan met het project Geboren in 1811. In het kader van de viering van het 200-jarig jubileum van de invoering van de Burgerlijke Stand in de Nederlanden door Napoleon houden diverse archieven speciale acties.
Tresoar had al eerder dit jaar een speciale themasite online gezet voor 1811: http://www.fryslan1811.nl/

Stienstra meldt: Onlangs is de website uitgebreid met "Geboren in 1811", een overzicht van alle 4151 geboorteakten die er in 1811 in Friesland zijn ingeschreven, met daaraan gekoppeld de mogelijkheid om zelf informatie toe te voegen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de verdere levensloop van het kind uit 1811, nazaten en eventueel hoe uzelf van dit kind afstamt.Van een aantal bekende Friezen (Foekje Dillema, Pieter Jelles Troelstra, Doutzen Kroes) zijn voorbeeldpagina's gemaakt. De computergenealoog kan met de online bestanden op http://www.tresoar.nl/ en http://www.allefriezen.nl/ zelf ook proberen een lijntje met zichzelf te leggen.

Op 18-11-2011 (achttien-elf-tweeduizend-elf) zal er in Tresoar een speciale Friezendag georganiseerd worden voor de inzenders van reacties op "Geboren in 1811". Apart hiervan is er op zaterdag 1 oktober een Genealogische Contactdag in Tresoar waar ook de Historische Vereniging Noordoost Friesland aanwezig zal zijn.

Na de aankondiging stroomden gestaag de toevoegingen van genealogen binnen die wel een Fries familielid hadden met een geboortedatum in 1811. Toen de stand zo rond de 50 stond kwam er opeens gisteren een enorme batch bij via Bob Coret van Genealogie Online. Hij automatiseerde een match tussen het bestand van Tresoar en de aangemelde genealogieën op Genealogie Online, waardoor er in 1 keer meer dan 400 toevoegingen bijkwamen. Ook werden de eigenaren van de bestanden 'automatisch' per email ingelicht over deze vondst. Ik vind het wel een mooie manier om grote databestanden qua verbanden inzichtelijk te maken. Mocht u het zelf ook eens willen proberen, sneup dan gerust eens rond op Genealogie Online, waar diverse andere genealogische hulpbronnen te gebruiken zijn! Als u uw genealogische gegevens bijhoudt in het gratis (door een Kollumer ontwikkelde) Aldfaer dan kunt u die exporteren naar een GEDCOM-bestand. Deze is dan eenvoudig via Genealogie Online op internet te plaatsen. Dat is ook gratis en levert veel toegevoegde waarde. Mijns inziens veel beter dan alle commerciële Amerikaanse aanbieders. Bij Coret kost alleen een veel uitgebreidere versie een contributiebedrag (5 euro per maand). Hiermee kun je oa eigen lay-out, aanvullende documenten, het familie-archief en plaatsen in Google Maps weergeven.

Wat betreft het Tresoar project zou ik het niet gek vinden om ook iets met de naamsaanname-actes van 1811-1812 te doen. Zelf heb ik bijvoorbeeld veel Friese voorouders, maar geeneen die in 1811 geboren is. Een naamsaanname is voor vrijwel elke Friese genealoog wel te vinden bij Tresoar en van bv een uitleg te voorzien over de betekenis van de achternaam of familieverhalen hierover.

Zoekplaatjes in National Maritime Museum, Greenwich, London

Afgelopen week met de familie 4 dagen naar London geweest. Ik kom er met enige regelmaat voor mijn werk maar dan zie je toch niet heel veel van de stad. Met als uitvalsbasis een hotelletje op Tower Hill konden we prima de stad verkennen, zowel lopend, per metro als per boot. Vanaf London Stansted is er ook een goede en regelmatige treinverbinding met het nabijgelegen Liverpool Street Station.
Je beseft al snel hoe klein Amsterdam eigenlijk is ten opzichte van de immense Engelse hoofdstad. Naast het bezoeken van de bekende winkelstraten (speelgoed- en sportwinkels altijd leuk), een voetbalstadion (White Hart Lane/ Tottenham Hotspur), de pleinen, parken en paleizen stond ook een tochtje naar Greenwich op het programma. Ik was er nog nooit geweest en wilde nu eindelijk wel eens de plek van de nulmeridiaan, de Royal Observatory en het National Maritime Museum zien.
Na een mooie wandeling langs, door en over de Tower Bridge liepen we langs de zuidoever van de Theems (waar een oorlogsschip, de HMS Belfast, als drijvend museum ligt) naar het schip dat met een paar krachtige motoren supersnel diverse steigers aandoet tussen de London Eye (een soort reuzenrad) en Greenwich.
Het uitgebreide complex ten zuidoosten van London aan de zuidelijke Theemsoever bestaat globaal uit 3 organisaties/hoofdgebouwen: het National Maritime Museum, de Royal Observatory en het Queen's house. In de eerste hal krijg je een globale indruk van de tentoonstellingen, kun je een gratis kaart van het complex krijgen en is een leuk restaurant gevestigd in de Old Brewery.
In de Painted Hall zijn prachtige plafondschilderingen te zien en doen medewerkers allerlei workshops met kinderen. Buiten kun je in een vliegsimulator voelen hoe het is om in een Harrier straaljager te vliegen.
Hoewel er een tentoonstelling was van de zeeschilders Willem van de Velde senior en junior, die van 1672 tot 1692 in het Queen's house woonden en werkten, kozen we er voor om eerst naar het Maritime Museum (NMM) en daarna de heuvel op richting Observatory te gaan.

Al gauw viel mijn oog op een schilderij van de Vlaams/Duitse Hendrik van der Borcht dat volgens het bijschrift een Dutch navigator moest zijn. De naam van de afgebeelde is blijkbaar onbekend. Wel is duidelijk dat het een schilderij uit 1624 van een dan 23-jarige navigator/cartograaf uit de Nederlanden is. En dat is natuurlijk interessant. Met een beetje 'crowdsourcing' moeten we toch kunnen achterhalen wie deze man is die in 1600 of 1601 geboren moet zijn? Hij is rijk gekleed en rust met een passer op een aardglobe. Ik heb zelf ook een beetje gegoogled. Ik vond Joris Carolus (1566-1636) uit Enkhuizen, maar dan zou de leeftijd niet kloppen. Idem dito voor Adriaen Block die in de voetsporen van Hudson de Noordamerikaanse kust verkende. Het zal zeker niet de Engelsman William Baffin zijn, hoewel zijn Wikipedia-pagina wel die indruk wekt. Baffin heeft zelfs een Facebook-pagina!
Zou het de VOC-cartograaf Hessel Gerrits (1581-1632) kunnen zijn? Hij trouwde voor de tweede keer in 1624 en was in dat jaar, als 43-jarige in de bloei van zijn carriere.
Navigator bij de WIC, Johannes van Walbeeck (1602-1649?) lijkt me ook een goede kandidaat. Hoewel misschien wat jong (22) maar vooral omdat hij in 1624 met de Nassause vloot onder Jacques l'Hermite rond de wereld ging varen. In 1964 verscheen bij de Linschoten Vereeniging in de serie Werken nummer 65 het verslag van deze reis als De reis om de wereld van de Nassausche vloot, 1623 - 1626. Ook het feit dat de passer op het Noordelijk Halfrond, evenals de oriëntatie van navigator en schip, westwaarts gericht is zou dit kunnen versterken.
Inzoomend op de vlag van het afgebeelde schip lijkt het wel of het een blauw-wit-rode in plaats van rood-wit-blauwe is. Een Fransman dan? Wie een idee heeft mag het zeggen!

Vlakbij bovengenoemd schilderij hangt een ander maritiem werk dat in eerste instantie (op de lijst) is aangemerkt als Death of Vitus Bering. Maar inmiddels heeft het NMM zelf al ontdekt dat dit helemaal niet Bering (bekend van de naar hem genoemde Bering Straat) maar de dood van Willem Barents is! Het schilderij uit 1836 beeld de bemanning van Barents af in een tafereel alsof het om de dood van Jezus gaat. Niet opvallend, maar wel degelijk in beeld, is dat ook de jonge Claes Andriesz Goutijk stervende is. In de dit najaar uitkomende Nederlandse speelfilm Nova Zembla wordt het 2 weken later (5 juli 1597) overleden bemanningslid Jan Fransz van Haerlem gespeeld door de 16-jarige Jochum van der Woude uit Hardegarijp.
Na de kleine schilderijententoonstelling kun je via een tussenverdieping naar hoger gelegen afdelingen lopen. Opvallend is daarbij dat de voormalige binnenplaats van het gebouw overdekt is met een doorzichtige netwerkkoepel van glas. Maar lang zo mooi niet als dat van (in oktober 2011 heropenende) Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam, een koepel die gebaseerd is op het patroon van de oude paskaarten!

Dwaande in Noordoost Friesland

Voor het eerst kwam ik het fenomeen Dwaande tegen toen ik een mooi plaatje zag van een zadeldakkerkje in Noordoost Friesland, als schermvuller op http://lyt.sr/ , een zogenaamde URL-verkorter.
Enige tijd later zag ik dat er ook een twitter-account van Dwaande bestond.

Zoals de website toelicht is Dwaande Fries voor bezig zijn. En om de ronkende promotekst maar even af te maken: Noordoost Fryslân is de plek waar het kan. Hier droomt u heerlijk weg of waant u zich in een compleet andere wereld. De regio heeft een prachtig en zeer gevarieerd landschap waar fietsen, wandelen en varen een ware beleving is. Noordoost Fryslân heeft alles om u op uw wenken te bedienen. Met de imposante waddenkust, de unieke wâlden en prachtige vergezichten heeft de regio veel te bieden. Noordoost Fryslân, echt mooi!

En dat laatste vind ik zelf eigenlijk een interessanter en pakkender kreet dan Dwaande. Dat je lekker bezig kunt zijn in Noordoost Friesland is op zich waar maar niet zo bijzonder. En hoewel echt mooi ook op veel plekken van toepassing kan zijn was het volgens mij nog niet geclaimd door een andere Nederlandse plaats of regio. Groningen heeft immers ook gewoon geclaimd: Er gaat niks boven Groningen, terwijl dat ook voor Roodeschool geldt.
Dat echt mooi weerspiegeld zich prima in toplocaties voor eten, drinken en overnachten, zoals de Waard van Ternaard, Lytshuis Zilver (Paesens) en het nieuwe Wad Oars (Anjum).
Afijn, het is natuurlijk gewoon een gezamenlijk initiatief ten behoeve van het toerisme in Noordoost Friesland en dat mag best eens duidelijk gepromoot worden. Daar past ook prima de historische beleving in via het netwerk van Historische wandelpaden en bijvoorbeeld de Alde Fryske Tsjerken.

De Historische Vereniging Noordoost Friesland is met zijn leden regelmatig dwaande in het Streekarchief Noordoost Friesland en het Museum Admiraliteitshuis / Museum Fiskershuske.

Collectie Beetstra als bron voor schippers

Op de website van de Sonttolregisters staan ook enkele verwijzingen naar andere maritieme bronnen. Een daarvan is de collectie Beetstra, die bij Tresoar berust. De heer W.T. Beetstra (1916-2007) was apotheker in Workum. Over de scheepvaart verzamelde hij gegevens uit diverse bronnen en doorploegde hij als het ware de jaargangen van de Leeuwarder Courant en de archieven van de Friese Nedergerechten. Al zijn aantekeningen verwerkte hij in een overzicht dat per schipper was geordend. Het eindresultaat is een verzameling van 10 ringbanden met gegevens over ruim 1500 Friese schippers uit ruwweg de jaren 1740-1800.
De aantekeningen zijn aan te vragen met toegangsnummer 342-15 onder de naam Collectie Beetstra.
 
In het bestand staan 67 vermeldingen van schippers met domicilie Dokkum en enkele met Peasens en Anjum/ Ezumazijl. Ook wordt de naam van het schip vermeld (sommige schippers komen met meerdere schepen voor) en de map waarin de naam voorkomt. Mooi om te zien trouwens, die prachtige scheepsnamen, zoals Abrahams Offerrande van schipper Lam.
 
Map 8
Schipper: Pytter Jansen Visser, Peasens
--------------------------------------------------------------------------------
Map 9
Schipper: Bote Clases Groen, Peasens
Schip: De Jonge Claas

Map 1
Schipper: Daniel Symons (Zijlstra), Anjum. (Hij werd met zijn kofschip door de Engelsen gekaapt.)
Schip: De Eendragt
--------------------------------------------------------------------------------
Map 4
Schipper: Johannes Beerndts, Anjum
Schip: De Vrouw Debora
--------------------------------------------------------------------------------
Map 2

Schipper: Harmen Harmens, Dokkum
Schip: De Jonge Ysbrand
--------------------------------------------------------------------------------
Map 2
Schipper: Harmen Harmens, Dokkum
Schip: De Petrus Adrianus
-------------------------------------------------------------------------------
Map 3
Schipper: Ype Martens, Dokkum
Schip: De Saadsayer
--------------------------------------------------------------------------------
Map 3
Schipper: Ype Martens, Dokkum
Schip: De Juufrouw Agatha
--------------------------------------------------------------------------------
Map 3
Schipper: Jan Aris Kok, Dokkum
Schip: De Jonge Ysaak
--------------------------------------------------------------------------------
Map 3
Schipper: Jan Aris Kok, Dokkum
Schip: De Anna en Maria
--------------------------------------------------------------------------------
Map 3
Schipper: Jan Jacobs Visser, Dokkum
Schip: De Jonge Catharina
--------------------------------------------------------------------------------
Map 3
Schipper: Jelle Doekles de Haan, Dokkum
Schip: De Vrouw Catharina
--------------------------------------------------------------------------------
Map 4
Schipper: Job Luitjens, Dokkum
Schip: De Jonge Gerard
--------------------------------------------------------------------------------
Map 5
Schipper: Pieter Gerbrants, Dokkum
Schip: Jouke Teitsma

Map 5
Schipper: Pieter Jurjens Les, Dokkum
Schip: De Jonge Dochter Dieuwke Heringa
--------------------------------------------------------------------------------
Map 5
Schipper: Pieter Jurjens Les, Dokkum
Schip: De Catharina
--------------------------------------------------------------------------------
Map 5
Schipper: Rienk Alefs, Dokkum
Schip: De Jonge Gellef
--------------------------------------------------------------------------------
Map 6
Schipper: Sipke Sipkes, Dokkum
Schip: De Jonge Jan Doekes
--------------------------------------------------------------------------------
Map 6
Schipper: Teake Jacobs Lam, Dokkum
Schip: Abrahams Offerande
--------------------------------------------------------------------------------
Map 7
Schipper: Abe Greelds van der Werf, Dokkum
Schip: De Juffer Jantje
--------------------------------------------------------------------------------
Map 7
Schipper: Abe Greelds van der Werf, Dokkum
Schip: De Wijnstok
--------------------------------------------------------------------------------
Map 7
Schipper: Ale Jans, Dokkum
Schip: De Juffrou Cornelia
--------------------------------------------------------------------------------
Map 7
Schipper: Bernhardus Giliams, Dokkum
Schip: De Juffrou Johanna Henderika
--------------------------------------------------------------------------------
Map 7
Schipper: Bernhardus Giliams, Dokkum
Schip: De Vrouwe Judith

Map 7
Schipper: Bernhardus Giliams, Dokkum
Schip: De Jonge Henderica
--------------------------------------------------------------------------------
Map 7
Schipper: Bernhardus Giliams, Dokkum
Schip: De Gunst der Vrienden
--------------------------------------------------------------------------------
Map 7
Schipper: Bode Jacobs, Dokkum
Schip: De Nieuwe Werf van Bock
--------------------------------------------------------------------------------
Map 7
Schipper: Bode Jacobs, Dokkum
Schip: 't Wapen van Ferweradeel
--------------------------------------------------------------------------------
Map 7
Schipper: Eerde Eles, Dokkum
Schip: De Vrouw Ettje
--------------------------------------------------------------------------------
Map 7
Schipper: Feyke Sjabbes, Dokkum
Schip: De Vrouw Anna van der Werf
--------------------------------------------------------------------------------
Map 7
Schipper: Fokke Arents, Dokkum
Schip: Broer Bock
--------------------------------------------------------------------------------
Map 7
Schipper: Folkert Jans, Dokkum
Schip: Abrahams Offerande
--------------------------------------------------------------------------------
Map 7
Schipper: Folkert Jans, Dokkum
Schip: De Juffrou Jeltje
--------------------------------------------------------------------------------
Map 7
Schipper: Folkert Jans, Dokkum
Schip: De Magdalena en Maria Anna

Map 7
Schipper: Jan Doedes Klein, Dokkum
Schip: De Vier Gebroeders
--------------------------------------------------------------------------------
Map 7
Schipper: Jan Jansen Rouaan, Dokkum
Schip: De Jonge Maria
-------------------------------------------------------------------------------
Map 7
Schipper: Jan Lammerts Bakker, Dokkum
Schip: Var en Wendt
--------------------------------------------------------------------------------
Map 7
Schipper: Jan Lammerts Bakker, Dokkum
Schip: Juffrou Janke Lubberts
--------------------------------------------------------------------------------
Map 7
Schipper: Jentje Hendriks, Dokkum
Schip: De Vrouw Elisabeth
--------------------------------------------------------------------------------
Map 7
Schipper: Jentje Hendriks, Dokkum
Schip: De Vijf Gebroeders
--------------------------------------------------------------------------------
Map 8
Schipper: Coert Folkerts Dijk, Dokkum
Schip: De Twee Gebroeders Fockema
--------------------------------------------------------------------------------
Map 8
Schipper: Cornelis Engels, Dokkum
Schip: De Jonge Hendrik Brouwer
--------------------------------------------------------------------------------
Map 8
Schipper: Cornelis Engels, Dokkum
Schip: Frederik en Age
--------------------------------------------------------------------------------
Map 8
Schipper: Lolke Hilles, Dokkum
Schip: Martinus en Dina
--------------------------------------------------------------------------------
Map 8
Schipper: Luitjen Jacobs Bakker, Dokkum
Schip: De Verwachting
--------------------------------------------------------------------------------
Map 8
Schipper: Meine Jans de Vries, Dokkum
Schip: De Drie Gebroeders Minnema
--------------------------------------------------------------------------------
Map 8
Schipper: Mijndert Jans Hettinga, Dokkum
Schip: De Jonge Dochter Dieuwke Heringa
--------------------------------------------------------------------------------
Map 8
Schipper: Pieter Ruman, Dokkum
Schip: De Geertruida Adriana
--------------------------------------------------------------------------------
Map 8
Schipper: Reinder Obbes, Dokkum
Schip: De Broer en Anna
--------------------------------------------------------------------------------
Map 8
Schipper: Reinder Obbes, Dokkum
Schip: Juffrou Anna
--------------------------------------------------------------------------------
Map 8
Schipper: Teeke Jans, Dokkum
Schip: De Jonge Johannes
--------------------------------------------------------------------------------
Map 8
Schipper: Teunis Jannekes, Dokkum
Schip: De Jonge Crans
--------------------------------------------------------------------------------
Map 8
Schipper: Uilke Minkes, Dokkum
Schip: De Juffrou Cornelia
--------------------------------------------------------------------------------
Map 8
Schipper: Uilke Minkes, Dokkum
Schip: De Juffrou Anna
--------------------------------------------------------------------------------
Map 9
Schipper: Eeltje Tabes, Dokkum
--------------------------------------------------------------------------------
Map 9
Schipper: Enne Jans, Dokkum
Schip: De Jonkvrouw Lucretia
--------------------------------------------------------------------------------
Map 9
Schipper: Eeltje Hendriks, Dokkum
Schip: Abrahams Offerande
--------------------------------------------------------------------------------
Map 9
Schipper: Guilliam Bernardus, Dokkum
Schip: De Jonge Fokkema
--------------------------------------------------------------------------------
Map 9
Schipper: Guilliam Bernardus, Dokkum
--------------------------------------------------------------------------------
Map 9
Schipper: Johannes Volkerts, Dokkum
Schip: Hollands Welvaart
--------------------------------------------------------------------------------
Map 9
Schipper: Klaas Jans de Boer, Dokkum
Schip: De Jonge Isaac

Muntschatten in collectie Fries Museum

Bij het doorzoeken van de collectie/ database van het Fries Museum viel het me op hoeveel muntschatten hier wel niet in beschreven werden. En daarvan is een behoorlijk aantal vondsten in Noordoost Friesland gedaan. Een (niet volledig) lijstje met vindplaats, jaar van vondst, soort munten en periode waarin munten geslagen zijn:

Hallum 1866: 204 sceatta's uit periode 700-799 (de tijd dat Bonifatius op bezoek kwam zeg maar)

Augustinusga 1954: 12 zilveren groten uit periode 1275-1300

Driesum 1875: 92 antoninianii uit periode 255 - 270

Lichtaard 1914 / 1915: 15 leeuwengroten uit 1322 - 1359

Aalsum 1885-1886: 52 Karolingische denarii uit 814 - 855

Rinsumageest 1923: zeven zilveren leeuwengroten uit 1337 - 1345

Niawier 1972: twee flabben en een vijfde Philipsdaalder uit 1562 - 1568

Oudwoude 1901: 61 zilveren Karolingische munten van Lodewijk de Vrome, Lotharius I en Karel de Kale uit 814 - 877

Metslawier 1972: 21 rijksdaalders van de koningen Willem II en Willem III uit 1842 - 1864

Er was al vroeg een muntslag in Friesland en vanaf de 15e eeuw zelfs in diverse Friese steden, waaronder Dokkum. Bekend zijn diverse vondsten van Dokkumer Brunonen.
Een mooi overzicht van de Dokkumer muntslag geeft het boekje van Ben te Boekhorst, Dokkum op de penning.

Meer info en een lijst van Friese muntmeesters vindt u bij De Muntslag van Friesland.

Dokkumer goudleerbehang uit 1750 gerestaureerd

Eigenlijk had ik er al eerder over willen berichten maar het was er nog niet van gekomen. Een kleine twee maanden geleden voltooide de Engelsman Theo Sturge de restauratie van het monumentale goudleerbehang in het stadhuis van Dokkum c.q. gemeentehuis van Dongeradeel. Goudleerbehang bestaat vreemd genoeg uit leder (huiden) met een dun laagje zilver waarover gele vernis is gesmeerd. Dat zorgt voor de gouden glans. Daaroverheen worden weer schilderingen aangebracht.
Een aardig feitje die Wikipedia ons leert is dat het maken van goudleer patsen werd genoemd en de maker dus een patser! In de online DTB database van Tresoar komt een patser (Patser Brayeghe, Leeuwarden, 1630) en een patsier voor, mogelijk dus ook goudleermakers. De foto bij dit artikel is nog van voor de restauratie, namelijk toen we in 2010 tijdens een excursie een rondleiding in het stadhuis kregen.
Specialist Sturge was via bemiddeling van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) aan zijn opdracht gekomen om in vijf weken tijd het behang te behandelen. Het leren behang vertoonde een aantal grote barsten, zoals een scheur over de hele lengte van een paneel. De barst liep precies over de plek waar een vorige restaurateur het behang in 1977 al eens had gerepareerd. Een slecht binnenklimaat kan ervoor zorgen dat het oude behang barsten gaat vertonen. Gelukkig kan het nu na de restauratie weer jaren vooruit!

Oude Nederlandse boeken 1781-1800 online

Deze week werden er weer een paar interessante bronnen online gezet.
De Koninklijke Bibliotheek digitaliseerde in samenwerking met de Universiteitsbibliotheken van Amsterdam en Leiden meer dan 2 miljoen bladzijden in 10.000 boeken. Er kan zelfs op woordniveau gezocht worden in de oude teksten. De bedoeling is dat in de loop der tijd steeds oudere boeken aan de digitale collectie van deze Early Dutch Books online worden toegevoegd.
In de oudste universiteitsstad van ons land, Leiden (sind 1575, Franeker werd dit als tweede in 1585) is ook nog de prachtige zeventiende eeuwse Biblioteca Thysiana bewaard gebleven. Ik hoop er binnenkort eens op bezoek te gaan.
Ook de uitgeverij Elsevier heeft een begin gemaakt met het digitaliseren van oude boeken door een catalogus online te zetten: de Elsevier Heritage Collection Catalogue, met o.a. de in Friesland bekende geleerde en taalvirtuoos Anna Maria van Schurman die het boek Opuscula Medica Inaudita schreef.

Een ander karakter heeft de collectie van het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT) omdat deze, met vele boeken, met name op de (voormalige) Overzeese gebiedsdelen (koloniaal) gericht is zoals Indonesië, Suriname en de Antillen. U kunt zowel zoeken als bladeren in het online KIT Erfgoed.

Maritieme historici actief bijeen

Vrijdag 20 mei kwam de Wurkgroep Maritime Skiednis van de Fryske Akademy bijeen in Harlingen. Het Hannemahuis fungeerde als gastvrije plaats van samenkomst. Hier zag ik voor het eerst in de gang ook met eigen ogen het schilderij met familiewapens van Harlinger diakenen en notabelen, waaronder het archetypische Zijlstra-wapen met in het centrum een zijl, van de Harlinger havenmeester Cornelis Dirks Zijlstra. Hij kreeg recent enige bekendheid door de vondst van een tas met proppen waarop boodschappenlijstjes voor het oorlogsschip De Faam (uit de vloot van de Admiraliteit van Friesland) stonden. Deze dakvullingen stamden uit 1781 en bevatten correspondentie tussen havenmeester Zijlstra en kapitein Jan Pieters Vlielander.

Bij de receptie kocht ik het boekwerkje De dood voor ogen ziende...door de commandeur Klaas Hoekstra van Texel (hertaald door Annie Douma), ofwel het Dagverhaal van het verongelukken van het galjootschip Harlingen in Straat Davis (1826). De walvisvaarder liep met zijn bemanning vast in het ijs en werd gekraakt. De schipbreukelingen worden eerst aan boord genomen van de Engelse walvisvaarder Dundee maar moeten al snel vertrekken wegens voedselgebrek. Na een epische tocht met veel ontberingen bereiken ze een eskimo-nederzetting, waar ze mogen overwinteren. Zomer 1827 keren de meesten pas, via Denemarken, terug naar Harlingen. Dit verhaal lijkt natuurlijk veel op dat van de Amelander commandeur Hidde Dirks Kat uit 1777 (toen er heel veel schepen in het Groenlandse ijs strandden), ook een walvisvaarder.

Hugo ter Avest begon met een inleiding over de geschiedenis van Harlingen als maritieme stad, gelardeerd met afbeeldingen van de stad op oude schilderijen en prenten.

Vervolgens nam Gerald de Weerdt het woord over het Herbouwproject van het expeditieschip van Willem Barentsz. De Weerdt schetste aan de hand van scheepsarcheologische vondsten, afbeeldingen op schilderijen en vermeldingen in archiefstukken hoe het expeditieschip gereconstrueerd is. Het schip heeft ondanks zijn relatief weinig lengte toch 2 dekken en een bijzondere druppelvorm als je het in de lengte ziet. De romp van het schip mat ongeveer 25 meter en de breedte ruim 5 meter. Het had een voor- én grote mast met razeilen en een kleine bezaansmast met een driehoekig latijnzeil. Onlangs had De Weerdt nog ontdekt dat de twee kleine scheepjes waarmee Barents bemanning vanaf Nova Zembla de terugreis aanvaardde nog tot 1851 bewaard waren in de Noorse kustplaats Vardø (en toen helaas met loods en al verbrandden)! Op de Mercator atlas van 1595 en die van Lucas Wagenaer uit 1589 staat deze plaats aangegeven als Wardhuys.

Na de presentatie begaf het gezelschap zich naar buiten om in de zon de werf te bezoeken waar de herbouw plaatsvindt. Deze is eind 2010 gestart met studenten en geïnteresseerde vrijwilligers. Oude ambachtelijke technieken worden op deze manier doorgegeven. U kunt zich nog steeds aanmelden via info@dewillembarentsz.nl
En mocht u toevallig in een oud archiefstuk vinden hoe het expeditieschip van Barents heette, dan graag ook even melden!
Het ultieme doel van de stichting is om in het spoor van Willem Barentsz de historische ontdekkingstocht te herhalen!
Zie voor een kort fotoverslag het online foto-album.

Op zaterdag 21 mei was er de Voorjaarsbijeenkomst van de Nederlandse Vereniging voor Zeegeschiedenis. Het 50-jarig jubileum werd gevierd met een serie lezingen in het Zaans Museum bij de Zaanse Schans. Als u ook lid wilt worden dan kunt u zich hier online aanmelden.

Na de ledenvergadering, geleid door voorzitter Joost Schokkenbroek, gooide Christiaan van Bochove de trossen los met een verhaal over de Handel en integratie in Noord Europa.
Milja van Tielhof presenteerde een project van Huygens/ Instituut voor Nederlandse Geschiedenis: een analyse van de Archangelvaart op basis van 3000 bevrachtingscontracten (1594-1724). Dit ter gelegenheid van de digitale publicatie van de database van wijlen Piet de Buck.
Voor Friese historici is dit ook een interessante bron omdat er vrij veel Friese schippers, met name uit de Zuidwesthoek (Hindeloopen, Koudum en Staveren) in voorkomen, zoals de Friese zeeheld Jacob Benckes. Tot 1703, toen Sint Petersburg opkwam als belangrijke Russische havenstad, werd er veel handel gedaan via de Witte Zee op Archangel en was er zelfs een Nederlands wijkje in die stad. Een mooie aanvulling, deels gebaseerd op deze database, is een online beschikbare case-study over de Nederlandse scheepvaart in de Finse Golf en op Archangel, 1703-1740 (2009) van Werner Scheltjens en Yvonne Frans.

Na de lunch ging Matthias van Rossum in op de VOC en de Noordwest Europese maritieme arbeidsmarkt. Hiervoor biedt de online database van VOC opvarenden bij het Nationaal Archief mooie analysemogelijkheden. De vraag daarbij is altijd wel in hoeverre het correct is om bv een Deen die enige tijd in Amsterdam woonde en dat als plaats van herkomst opgeeft als Nederlander te beschouwen.

Mijns inziens de meest opvallende en inspirerende presentatie was van Hanno Brand van de Fryske Akademy. Hij gaf de aanzet tot een project: Friese schepen in de Engelse Prize Papers in de aanloop (1776-1781) tot de Vierde Engelse Oorlog (1780-1784). Alom bekend zijn wel de brieven die door de Engelsen zijn onderschept en bewaard in de National Archives in het Londonse Kew Gardens, de zogenaamde Sailing Letters. Dit is echter maar een klein deel van de totale scheepsadministraties die daar liggen opgeslagen. Daar waar de Sailing Letters met name door taalkundigen zijn opgepakt voor een groots uitgewerkt project, daar geven de volledige scheepspapieren, in combinatie met de data van het Sonttolproject een prachtig inzicht in personen, ladingen en handelsroutes. Daartoe moet natuurlijk wel een grote hoeveelheid papier gescand worden, een kostbare en tijdrovende klus. Niet alleen brieven in allerlei talen moesten voor de rechtzaak bij de High Court of Admiralty vertaald worden in het Engels, maar ook bv Arabische documenten die schippers aan boord hadden na handelsbezoeken aan het Midden Oosten. Brand stelde dat parallel aan het zoeken naar financiering via een consortium waarin oa het Nationaal Archief, KNAW en de Fryske Akademy zitten, ook gewoon op case-basis verhalen van Friese schippers in beeld gebracht kunnen worden. Dat lijkt me inderdaad ook een goede wijze om te illustreren hoe rijk deze bron wel is.

De dag in Zaandam werd afgesloten met een prijsuitreiking van de J.C.M. Warnsinckprijs, gewonnen door de oud-voorzitter Gerard Acda en de J.R. Bruijnprijs voor de scriptie van Suze Zijlstra over de vrij onbekende periode van Suriname in de jaren van het Zeeuwse bewind (1667-1682), waarbij ook weer de Sailing Letters uit de National Archives in London een belangrijke bron waren. Zie voor achtergrondinfo het telefonische interview met de Wereldomroep en ook haar eerdere lezing over Slaafse vrouwen in Suriname.

Voorwaar weer een hoop activiteit van de maritieme historici!

Boeken over reddingboot Insulinde van Oostmahorn

Op 19 april j.l. kwam de voormalige reddingboot van Oostmahorn, de fameuze Insulinde voor korte tijd terug naar huis. Zowel Oostmahorn als Dokkum werd aangedaan. De Insulinde kwam naar Noordoost-Friesland op uitnodiging van de Stichting Reddingboot Gebroeders Luden, die ook aanwezig was.

Onze razende reporter Henk Aartsma meldde dat er inmiddels 2 boeken zijn gepubliceerd, zowel over het schip zelf als de bemanning.

Titel: De Insulinde

Auteur: Frits Loomeijer
Band: Zacht
Omvang: 143 pag.
Foto’s: Veel
ISBN: 90.5730.222.5

Beschrijving: Dit boek beschrijft de geschiedenis van dit uitzonderlijk schip dat zowel ontworpen, gebouwd als bevaren werd door al even uitzonderlijke mensen. Mees Toxopeus bedacht in samenwerking met Jan Niestern uit Delfzijl dit zelfrichtend schip.

Titel: De mannen van de Insulinde

Auteur: Hans Beukema
Band: Hard
Omvang: 152 pag.
Foto’s: 200
ISBN: 978-90-8744-006-0
Beschrijving: In dit boek staan de schippers, de stuurlieden, de motordrijvers en de opstappers van de Insulinde centraal, de mannen die onder soms barbaarse omstandigheden uitvoeren om mensen te redden. Schipper Mees Toxopeus, stuurman Jaap van der Meulen uit Oostmahorn, motordrijver Klaas Reinigert en de opstappers Klaas en Anne Steegstra uit Paesens.

Informatie: Nationaal Reddingmuseum Dorus Rijkers te Den Helder.
Tel: 0223-618320 Email: info@reddingmuseum.nl

12 stekjes maken Noordoost Friesland nog mooier

Het project 12 stekjes in Noordoost Fryslân volg ik al enige tijd via hun Twitter-pagina.
Ook wordt achtergrondinformatie gegeven via een website die onderdeel is van Keunstwurk.

Stekjes zijn artistiek vormgegeven bankjes of zitplekken, waarop mensen elkaar kunnen ontmoeten of kunnen uitrusten. Het idee voor het project “12 stekjes in Noordoost Fryslân” is ontstaan bij de Fryske Fiersichten in 2006, toen er initiatieven verzameld werden voor de toekomst van de provincie. Het plaatsen van bijzondere banken in Fryslân zou de gastvrijheid positief beïnvloeden, zo luidde de gedachte achter het plan.
De deelnemende gemeenten Achtkarspelen, Dantumadiel, Dongeradiel, Ferwerderadiel, Kollumerland c.a. en Tytsjerksteradiel krijgen allemaal twee stekjes onder hun hoede. De plekken die zijn geselecteerd, hebben een rijke geschiedenis en bevinden zich in een fraaie, landschappelijke omgeving. Het gros is dan ook direct gelegen aan het netwerk van historische wandelpaden in Noordoost Fryslân. Hierover heeft afgelopen woensdag ons erelid Reinder Tolsma nog een presentatie gegeven in de Doopsgezinde kerk in Dokkum. Zie voor een kort verslag met foto's de site van RTV Noordoost Friesland.

Aanstaande vrijdag 20 mei wordt het eerste stekje officieel geopend in Wanswert. Het begint om 14.00 uur in het weiland tussen de molen Victor en de kerk te Wânswert. Deze zomer volgt dan de reeks van de andere 11 stekjes.

Zeemansleed en zeemanshoop van 1800 tot heden

Piet Boltjes realiseerde zich na een zestal jaren Stamboomonderzoek dat hij met enige regelmaat "overboord geslagen", "uit de mast gevallen", "aan boord overleden", etc. was tegengekomen.

In de zestiger jaren is hij begonnen met een kaartsysteem over de Nederlandse Zeilvaart, van plm. 1800 tot 1940.
1 kaart voor de relevante gegevens betreffende het schip en een tweede voor de gezagvoerders, plus aanvullende informatie. Stranding, vermissing, verkoop etc, 15 kaartenbakken vol informatie over plm. 10.000 + schepen.

Zoals Boltjes zegt: Waarom niet de overleden opvarenden uit de Regionale Archieven, cq Nationale Archieven plukken, en ze een "gezicht" geven? Een klein stukje "Stamboom" leek mij genoeg voor de opvarende. Als er al onderzoek naar de betreffende familie was gedaan, hoefde ik dat niet nog eens over te doen. Het betreffende schip zo uitgebreid mogelijk te presenteren heeft ook meer mijn belangstelling.

De opzet voor de lay-out van de scheepspagina, had zich door de jaren heen al ontwikkeld zoals hij nu staat. De pagina voor de opvarende was ook snel klaar.

Voor het geheel van de uiteindelijke vorm ben ik bijzondere dank verschuldigd aan mijn vriendin en achternicht, Roelie Spanjaard, van http://www.spanvis.nl/

Piet Boltjes heeft nu een eigen site onder de naam Zeemansleed via http://www.zeemansleed.nl/
De site is nog in opbouw (er worden nog vele namen toegevoegd) maar nu al kunt u feedback geven als u wilt. Via de Index kunt u zoeken op Schepen en Opvarenden.

Om nog even in de maritieme sferen te blijven: recent kwam ik een interessant onderzoek tegen die als een serie pdfs online is gezet. Het is getiteld: De invloed van ruimtelijke verandering op operationele strategieën in de vroeg-moderne Nederlandse scheepvaart: een case-study over de Nederlandse scheepvaart in de Finse Golf en op Archangel, 1703-1740(2009) Scheltjens, Werner Frans Yvonne. Hierin worden ook vele namen van (Friese) schippers genoemd.

En last but not least: De Wurkgroep Maritime Skiednis van de Fryske Akademy komt vrijdag 20 mei a.s. weer bijeen, nu in het Hannemahuis te Harlingen. Hier zal een presentatie gegeven worden door Gerald de Weerd, de conservator van museum Behouden Huys op Terschelling over de bouw van de replica van het schip waarmee Willem Barents naar Spitsbergen en Nova Zembla voer (waarom schrijven ze trouwens vaak Barentsz met een z? Dat deden ze vroeger volgens mij helemaal niet. Die s staat al voor soon!)

Oude kaart Noordoost Friesland

Onlangs was ik in Museum Behouden Huys op Terschelling. Dit cultuur-historisch museum heeft een leuke tentoonstelling over de Overwintering op Nova Zembla (in de winter van 1596/1597) van de Terschellinger Willem Barents.

Voor de film die dit jaar gemaakt wordt door Reinout Oerlemans (met o.a. Doutzen Kroes, de 16-jarige Jochum van der Woude uit Hurdegaryp, de Groninger K1-bokskampioen Sem Schilt (2.12m!) en Jan Decleir) hebben ze twee scheepjes, een aantal kandelaars en veel informatie geleverd.

Op een van de zolders hangt ook een (afbeelding van een) oude kaart van rond 1580. Met mijn digitale camera maakte ik er een foto van die door de flits niet echt mooi werd. De uitsnede van Noordoost Friesland, zoals hiernaast te zien, is wel vrij goed in beeld.

Een paar dingen vallen me op. Voor de kust van Paesens/Moddergat is een klein eiland te zien: Banck. Ik herinner me die wel eens eerder gezien te hebben maar heb er eigenlijk nooit een historisch verhaal over gelezen. Het lijkt me een onbewoonde zandplaat. Moeten we toch eens wat meer onderzoek naar doen!

Ezumazijl wordt Ezemerzijl genoemd, een variant die ik nog niet kende. Duidelijk is ook te zien hoe Engwierum nog een dorp aan zee was in de monding van het Dokkumer Diep. Het was de tijd dat die monding nog niet zo erg verzand was en in 1597 te Dokkum de eerste vestiging van de Admiraliteit van Friesland (de noordelijke marinebasis) zag ontstaan. Dezelfde tijd dus als de Overwintering op Nova Zembla van Barents!
Op de grotere versie van de oude kaart staat Friesland als Phrisia vermeld.

In juni 2011 begint in het Museum Behouden Huys een tentoonstelling over de Fries Jan Cornelis Femmes uit Vrouwenparochie (Het Bildt) die in juni 1610 na een bizarre weddenschap een jaar lang op een zandplaat tussen Terschelling en Ameland verbleef (de huidige aan Terschelling vastgegroeide Boschplaat). Hij had met Thomas Thomas een transactie gesloten waarbij een ploeg en wagen werden verkocht voor het uitzonderlijk hoge bedrag van 1300 gulden, maar om zijn geld te krijgen moest hij een bovenmenselijke uithoudingsproef ondergaan. Hier werden door vele mensen ook weddenschappen op afgesloten! Hoewel zijn in hoogte verstelbare hut op palen (vanwege de vloed) op een gegeven moment werd weggeslagen overleefde hij de verschrikkingen wonderwel. Zie voor meer details het Engelstalige wetenschappelijke artikel van Otto Knottnerus.

Update: Voorzitter Haije Talsma meldde: Dit is een kaart van Christiaan Sgrooten en komt uit de Brusselse atlas van 1573. Beschrijving staat in "Frisia Dominium" van P.J. de Rijke. Op andere kaarten uit deze periode staat soms de tekst ERUM. Soms staat er niets en soms staat de vlek niet op de kaarten. Het is in die tijd waarschijnlijk dus een zandbank geweest.

Ook Hilda Bouta bevestigde deze: Uit de prachtige uitgave "Frisia Dominium"van P.J.de Rijke (2006) stuur ik je deze kopie. Er volgt nog een scan van een stuk van de kaart, maar die is niet veel beter dan de foto die jij maakte. Verhelderend is wel de uitleg bij de kaart waarin oa gezegd wordt dat deze gebaseerd is op Van Deventer maar wel diverse fouten bevat. Zo is in onze regio de state Ropta opeens een dorp geworden, ipv Oosternijkerk en Metslawier abusievelijk als een kloosterdorp (bedoeld wordt waarschijnlijk Niawier met klooster Sion).

Rijdende en varende historie in Dokkum

Door een opeenvolging van feestdagen, vakanties en mooi weer ligt de frequentie van nieuwe blogartikelen wat lager momenteel maar in Dokkum hebben ze niet stilgestaan.

Op Koninginnedag werd op de Dokkumer helling de ‘Dockumer Pream' gedoopt door wethouder Tytsy Willemsma van Dongeradeel. Zij droeg het schip over aan de Stichting Dockumer Roem en wenste haar een behouden vaart. (Foto: Peter Sauerman via Henk Aartsma).

Op bevrijdingsdag 5 mei vond er een kleine invasie van historische legervoertuigen plaats in Dokkum. De organisatie Keep them Rolling zet zich in voor het behoud van deze auto's en het gebruik ervan tijdens herdenkingen.

Onze verslaggever ter plaatse, Henk Aartsma, bericht het volgende: Het door Club 65 georganiseerde bevrijdingsfeest zorgde voor een bijzonder feestelijk gebeuren in Dokkum. Na een rondrit door de gemeente Dongeradeel wachtte de colonne met historische geallieerde legervoertuigen een warm en feestelijk welkom in Dokkum. Het optreden van de Big-Band Leeuwarden met hun speciale Andrew Sisters act op de Zijl gaf de bijzondere 5 mei viering van de Bonifatiusstad alleen nog maar meer glans. Zie voor de volledige fotoreportage het Sneuper foto-album Bevrijdingsfeest Dokkum 2011.

Sneuper lezingenavond op woensdag 11 mei in Dokkum

In samenwerking met de Stichting Historia Doccumensis geven leden van de Historische Vereniging Noordoost Friesland een reeks lezingen op woensdagavond 11 mei. In de Doopsgezinde Kerk aan de Legeweg in Dokkum is iedereen welkom. Toegang is gratis!

De Sneupers geven een mooi overzicht van onderzoek dat binnen onze vereniging wordt gedaan en delen dit graag met een breed publiek. Om 20.00 uur start het programma:

Jan de Jager: neemt u mee naar het Dokkum van rond 1880, met vele oude foto's.

Reinder Tolsma: gaat met u op stap langs historische wandelpaden.

Piet de Haan: vertelt over Veepest in historisch perspectief.

Eimert Smits: legt u uit hoe het zit met familiehistorie "Genealogie in het digitale tijdperk"

Dus: Komt allen! Niet alleen is het gratis maar ook gezellig en zijn de korte presentaties (ca. 20 minuten elk) bovenal leerzaam.

Boek De Oorlog een Gezicht gegeven deel 2 uitgereikt

Sneuper Reinder Postma reikte zijn nieuwe boek over de oorlogsjaren in Kollumerland afgelopen vrijdag uit aan Oebele Vries, voorzitter van Oudheidskamer Mr Andreae (en ook lid van onze vereniging). 

In dit tweede deel van De Oorlog een Gezicht gegeven, vertellen Postma en echtgenote Yvonne te Nijenhuis 33 verhalen over wat mensen in de oorlogsjaren in de gemeente hebben beleefd.
Om u een beeld te geven van de inhoud en achtergronden van het boek geven we hierbij een deel van de toespraak van Reinder Postma weer:

De verhalen in deel 2 zijn even indringend als in deel 1.Wat te denken van het verhaal van Arie Spier die 65 jaar niet wist wat er met zijn ouders was gebeurd? Na zoveel jaar heb ik hem kunnen vertellen wat de feiten waren en wie werkelijk zijn vader is.

U kunt nu lezen over Gerrit Bleeker, wie was hij en waar kwam hij vandaan? Wat maakte dat hij rond de bevrijding in Kollum was? Hij heeft het niet overleefd en liet drie jonge kinderen achter.

Hetzelfde geldt voor Jarl Ruinen, huisarts in Ee, die tot over zijn oren in het verzet zat en ook bij ons in de gemeente acties uitvoerde. Hij is in januari 1945 door de Duitsers bij een wraakactie doodgeschoten. Zoon Luuk Ruinen zei in een interview: ‘Ik was zeven jaar, iemand vertelde mij: je vader is een held, maar weet je, ik had mijn vader zo graag langer meegemaakt. Ik was mijn vader kwijt en dat gemis is gebleven.’

In de afgelopen jaren heb ik geregeld contact gehad met Annie Mirosch. Zij is een kleindochter van Albert of Bebie Mirosch zoals hij genoemd wordt. Voor de oorlog kwam Albert met zijn familie al in onze gemeente. Zijn vader, Pierre Stangus, was mecanicien en paardenhandelaar. Stangus was bij de boeren in Friesland zeer gewaardeerd om zijn werk. Het gezin bestond uit vader moeder, vier jongens en vier meisjes. Zij hoorden bij de Roma of zo u wilt, het waren zigeuners! Zij zien deze benaming als een scheldnaam. De Roma werden door Nazi-Duitsland vervolgd. De vader en moeder en vier dochters en een kleindochtertje hebben de oorlog niet overleefd. Zij werden opgepakt en zijn omgebracht in de Duitse vernietigingskampen. De vier zonen hebben de oorlog overleefd en door hen is de familie blijven bestaan. Bij mijn onderzoek naar deze familie ben ik tegen muren gelopen die ik nog niet had meegemaakt. Kennelijk zijn we na zoveel jaar helaas nog weinig opgeschoten.

Of wat te denken van een jongetje dat uit Limburg moet vluchten omdat het leven daar onmogelijk is geworden en in Veenklooster bij de blauwe wezen wordt ondergebracht? Dat zich hand over tand verzet als hij boven in een bed moet gaan slapen. Hij is zo bang omdat van zijn eigen huis de bovenverdieping is weggeschoten? Zijn vader is in Duitse gevangenschap overleden en nu wordt hij hier bij ons uitgescholden door zijn klasgenootjes. Hoe klein voel je je dan?

In dit boek beschrijven we de ervaringen van meisjes die met Duitse soldaten gingen en kort na de bevrijding zijn kaal geschoren. In dat hoofdstuk zijn de namen vrijwel allemaal anoniem gemaakt omdat dit nu, na zoveel jaar nog altijd een pijnlijke kwestie is.

En tenslotte: ik heb veel nieuwe gegevens over de beschieting van de bus boven tafel gekregen en de feiten zijn zeer droef. Aan Duitse zijde zijn zeker acht doden gevallen; van de veertien inzittenden raakten er dertien meer of minder gewond, onder hen was een baby van zeven maanden. Een van de inzittenden die het overleefde, kwam in het ziekenhuis en schreef in een brief naar huis: ‘Mijn ene been is door het gebeurde zowat twaalf centimeter korter dan het andere geworden. Gelukkig kon ik het been nog behouden, anders was het bij de lies geamputeerd geweest.’

Wat me verder opnieuw getroffen heeft, is het vertrouwen dat mensen ons hebben geschonken. Als ze dat niet hadden gedaan, had dit boek niet in deze vorm tot stand kunnen komen. We hebben het vaak over heel persoonlijke gevoelens en emoties gehad terwijl je elkaar eigenlijk niet of pas kent, dat is heel bijzonder en ik iedereen daarvoor hartelijk bedanken.

Voor inlichtingen of bestellingen van het boek kunt u Reinder Postma rechtstreeks mailen.