Moord en een vreemde Aylva in Jorwerd

Na de publicatie in De Sneuper 106 over Hans Willem baron van Aylva, de ontzaglijke generaal, en de discussie over de uitspraak van de familienaam door Hessel de Walle en Simon Wierstra zal

voor vele sneupers deze familie in het geheugen gegrift zijn.
Het is dan ook leuk als op onverwachte plaatsen in Friesland weer telgen uit de familie Van Aylva opduiken. Recent was onze inscriptie-jager Hessel de Walle in de kerk van Jorwerd, wereldberoemd geworden door het boek van Geert Mak: Hoe God verdween uit Jorwerd.
Hoewel hij er inmiddels ook weer over twijfelt.
Hessel vond een grafsteen met een nog merkwaardiger spelling van de naam Van Aylva dan tot nu toe bekend was: Alaua.
Dit staat er op grafzerk nummer 3203 uit Jorwerd (notabene ook nog een moord!):

A[no] XVC LXV de X decebris is ger[u]st die eerbare iuffrouw Yda va Gratiga sy echte huisfrow

Ano XVC LXIX tuske de 2 en 3 decebris i der nacht vermoordt i sy slaepkamer de eerentveste heerscip Wattie va Hania

Ao LXX de XXIJ marsij is gerust Wattie Hania haere z

Memori Hania Doenia Gratinga Alaua Gloria

En tria contegit hoc exsanguia corpora sax ...

versibus haec quae sint erudie[re?] ...eis

cui vita eripuit vatimus Hania ...o

impius hic sua post tristia fata cub...

cuius in hoc coniunx claudit latus Ida sepu...

quae Gratingano e sanguine creta su...

filius his iunctus est et vatimus hospes

hos ora ut iungat gaudia vera poli

Het gaat hier om een verwijzing naar Gatske (Gaets) Epes Aylva die gehuwd was met Sikke Bokkes Gratinga. Als ik het goed begrijp is de zerk van een kind van hen omdat Gaets zelf te Franeker begraven is. Bij Simon Wierstra zien we meer details over dit echtpaar:
Kinderen van Epe van Aylva, gehuwd met  Beatrix Watzesdr van Walta, overleden na 22 mei 1531, begraven Bolsward ,grafsteen, dochter van Watze van Walta en Auck Ndr.
Uit dit huwelijk:
1   Tjaert van Aylva, volgt onder VII-b.
2   Watze van Aylva. Mr.Watze was pastoor in Witmarsum.
3   Gaets van Aylva, overleden 1523, begraven Franeker ,grafschrift.
Zij werd bij haar twee overleden zoons begraven te Franeker.
Gaets was gehuwd met Sicke van Gratinga, overleden 1538/1542, begraven Hitzum, zoon van Bocke van Gratinga, ook Bocke Burmania en Hilck Laesdr van Eelsma.
Hij woonde op Gratingastate te Hitzum,wat hij geërfd had van de "âlde Sicke" te Almenum, naar wie hij was genoemd. Over deze "âlde Sicke thoe Nyehuys" zie GJB 1995-144.

Bij R.v.A.1511 heeft Sicke Gratinga van Hitzum veel bezit.

Hof van Friesland (HvF) 16481-452 d.d.4-4-1536:Sicke voor zijn vrouw Popck contra Renick Pieters.

HvF 16481-516,576 d.d.3-10-1536 en 20-12-1536:Sicke voor zijn vrouw Popck contra Sybrant van Roorda te Spannum voor zijn vrouw Haring.

HvF 16481-777 d.d.6-11-1537:Sicke voor zijn dochter Ydt bij zijn vorige vrouw Gaets contra zijn schoonvader Epe Aylva.

HvF 16481-145 d.d.20-12-1538:hij behartigt de zaken van zijn vrouw Popck inzake land te Boer.

Hij testeerde op 5-5-1525 (zie hiervoor ook DDD1-127 d.d.9-1-1621 met verwijzing naar Sicke en een testament d.d.24-6-1562).

Op zijn graf te Hitzum stonden de kwartierwapens van zijn 4 grootouders.

Zie voor hem uitvoerig Genealogysk Jierboek 1994-26,27 en verder ook GJB 2000-140 en GJB 1995-149.

Sicke was weduwnaar van Ydt van Dekema, overleden v 1520, dochter van Juw van Dekema, ook Julius en Catryn van Hottinga.

Sicke was later gehuwd met Popck Sybrensdr van Bonga, afkomstig uit Kimswerd, overleden 1558/1559, dochter van Sybren Doytzes Bonga en Gaets Haringsdr van Harinxma.

Vondst oude grafzerk Dokkumse in kerk Schalsum

Onze Friese inscriptiespeurder Hessel de Walle deed recent een interessante vondst in de NH Nicolaaskerk van Schalsum (Franekeradeel). Al zo'n drie jaar geleden waren er werkzaamheden in de kerk, die blijkbaar weer enkele grafstenen hebben blootgelegd.

Notabene (nog steeds) halfverscholen onder een loodzware brandkast was de steen te zien met het volgende opschrift:

... ...er ... scholen te ... 10 aug 1732 ... dec 1805

 

[Klasina Martina de] Crane in leven geliefde egtgenoote van Isaac Telting  oud secretaris en notaris te Franeker.

 

Zij werd geboren te Dockum den 26 mei 1783 en overleed te Franeker den 15 november 1812

Klasina Martina was de dochter van Jan Willem de Crane (1758-1842), rector der Latijnsche school in Dokkum en lid van het Dokkumer leesgezelschap Ledige Uren Nuttig Besteed. De moeder van Klasina was Trijntje Groenewoud uit Dokkum. Er is zelfs nog o.a. een brief bewaard gebleven in Tresoar van vader Jan Willem aan Trijntje (Nynke) uit 1817 en een Album Amicorum (1780-1808).

Hij was een zoon van Martinus Isaac de Crane en Claesje van Beek uit Hoorn. De data van Claesje van Beek voldoen perfect aan de bovenste data op de grafzerk. Ze ligt dus in het zelfde graf als haar Dokkumer kleindochter begraven.
In het boek van Ihno Dragt over Vijf vriendenalbums uit 1830-1850, Social Media in 19e-eeuws Dokkum, worden op pagina 12 de portretten afgebeeld van vader Jan Willem de Crane en dochter Klasina Martina, (collectie Museum Martena en eigendom van de OKS) geschilderd door de beroemde Willem Bartel van der Kooi in 1811, het jaar van haar huwelijk met notaris Telting. Ze overleed dus het jaar daarna, na de geboorte van een dochtertje. Zelf was ze enig kind. Er was ook nog een tweeling geboren, maar die overleed kort na de geboorte in 1786 aan de kinderpokken. Wat een drama in deze familie!

Hessel de Walle ontdekte middeleeuwse grafstenen

Voor degenen die het bericht in de regionale media gemist hebben: onze grafstenenkenner Hessel de Walle ontdekte onlangs in de kerk van Pietersbierum (in Noordwest Friesland, niet te verwarren met het Groningse Pieterburen) twee grafstenen onder de houten kerkvloer die vrij uniek zijn. Het betreft middeleeuwse grafstenen van geestelijken, priesters Ulbe en Hessel, met familiewapens. Samen met een collega van de grafschriftencommissie van de Fryske Akademy heeft hij de teksten op de zerken ontcijferd. Deze zijn niet in het Latijn maar in het Middel-Nederlands, in Gotisch schrift:

int iaer ons heren m cccc en l xix op sinte iohannes baptista d(ach) do stoerf her wlbe personer hyr bigraven bide voer die zie(l)
Personer (lees: belangrijkste priester) Ulbe is dus op 24 juni 1469 overleden.
Int iaer ons heren m cccc l xxvi (do) staerf h[e]r hessel p[er]sone[r] to peters bere[m] des dagh nae sinte laurentius
Personer Hessel is dus op 12 augustus 1476 overleden.

Deskundige drs. O.D.J.  Roemeling uit Hardegarijp wijst op een vermelding in de Oudfriesche oorkonden. Hierin worden Ulbe en Hessel genoemd als respectievelijk vicaris en pastoor te Pietersbierum in de jaren vijftig en zestig van de vijftiende eeuw. Roemeling doet al jaren onderzoek naar katholieke geestelijken die in de middeleeuwen werkzaam waren in de Friese parochies.

Bekijk maar eens het aardige filmpje van Omrop Fryslan.



Hessel de Walle houdt de nieuwe vondsten bij in zijn online database die een aanvulling is op zijn gedrukte standwerk over inscripties in Friesland van voor 1811: Friezen uit vroeger eeuwen. Destijds maakt Omrop Fryslan ook al een filmpje met hem in de kerk van Hogebeintum.