Historische architectuur

Het kan niet op de laatste tijd met boeken over historische onderwerpen in Noordoost Friesland. Deze keer aandacht voor de historische architectuur. Nog niet zo lang geleden werd een boek gepubliceerd over de Rinsma State in Driesum, waarvan Sneuper-lid Jouke Dantuma een van de auteurs was. In het kader van de aankoop en restauratie van de state door de bekende Dirk Scheringa werd de geschiedenis in kaart gebracht. De vrouw van Dirk, Baukje de Vries, komt uit Driesum en ze zijn ook in de state getrouwd. Dirk is zelf geboren in het Groningse Grijpskerk, nabij de Friese grens, en zijn vader komt uit Kommerzijl. Toevallig ook de plaats waar mijn vader is opgegroeid en naar school ging. Martinus Jongsma publiceerde de kwartierstaat van Dirk Scheringa.

Jaap van der Boon publiceerde een boek over De Schierstins in Veenwouden. Deze unieke torenstins is omringd met prachtige verhalen. Het Friesch Dagblad schreef een mooie recensie over deze uitgave van de Stichting De Schierstins. Een extra reden om eens een kijkje te gaan nemen op een aangename weekenddag.

Direct verbonden met historische gebouwen zijn de oude gevelstenen. De aan onze vereniging gelieerde Stichting Historia Doccumensis publiceerde onlangs Gevelstenen in Dokkum. Ooit werd al door onze redacteur Eimert Smits en zijn zoon Wiep-Klaas een reeks artikelen over deze gevelstenen gepubliceerd in de Sneuper, maar nu zijn ze dan ook eindelijk in boekvorm verschenen. Onze leden Jelle Arjaans en Warner Banga zijn de auteurs.

Over gevelstenen gesproken: onlangs kocht ik het boek Gevelstenen van Hans 't Mannetje (zo heet hij echt!). Deze man maakt nieuwe gevelstenen op echt ambachtelijke wijze. Prachtig om te zien en over te lezen. Veel leesplezier gewenst!

Overstromingen in Friesland door de eeuwen heen

Friesland is van oudsher al een gebied waarin door de bewoners met de getijden rekening werd gehouden. Men woonde dan ook bij voorkeur op een verhoging in het landschap, de terp. Inmiddels zijn vele om hun vruchtbare grond afgegraven, waarbij ook mooie vondsten zijn gedaan.
Plinius, een Romeinse geschiedschrijver schreef al over de Friese terpen rond 50 na Chr. Toch zijn ook deze regelmatig overstroomd.

Ouderen onder ons zullen zich de watersnoodramp van 1953 in Zeeland nog herinneren. En recent de (kleine) overstroming op 1 november (Allerheiligendag!) 2006 waarbij een kudde paarden in Marrum geïsoleerd werd en op heroïsche wijze werd bevrijd. Zelfs CNN stuurde een filmploeg. Als nu de dijken in Friesland zouden doorbreken zou de halve provincie onder water staan.

De meest recente echt zware overstroming van Friesland dateert van 1825. Het begon al met een zeer natte herfst in 1824 en een hoge stand van de Zuiderzee. Begin februari 1825 teisterde een noordwesterstorm de lage landen en braken op vele plaatsen de dijken door. Van Sneek tot Meppel stond de boel onder water. Het eiland Schokland werd geheel overspoelt. Doeke Wijgers Hellema doet er in zijn Kroniek van een Friese boer uitgebreid verslag van. Direct gevolg van de overstromingen was ook dat in 1825-1827 allerlei ziektes uitbraken, waaronder malaria en cholera. Ook jonge mensen stierven massaal. Als gevolg van de ondraaglijke stank en gebrek aan hygiëne werd ook het begraven in de kerk voortaan verboden.

Wat verder terug in de tijd komen we bij de Kerstvloed van 1717. Ook toen verdwenen grote delen van Noord-Nederland onder water. De inmiddels bekende graaf Clancarty werd van zijn overspoelde eiland Rottumeroog verdreven.

In december 1703 werd de kust van Noord-Friesland getroffen door een stormvloed die met name in Engeland en Wales had huisgehouden.

In 1686 waren in Friesland diverse dijkdoorbraken, wielen genoemd. Reinder Tolsma schreef er in Sneuper nr.6 een artikel over.

Van de Allerheiligenvloed van 1/12 november 1570 zijn nog diverse zaken ter gedachtenis achtergebleven, zoals de aantekeningen die in Tresoar bewaard zijn over het aantal slachtoffers in Dokkum en Workum. In de grietenij Metslawier verdronken alleen al 1801 mensen. Een gedenksteen aan de buitenmuur van de Hervormde kerk te Metslawier bewaart er nog de herinnering aan: ‘Anno 1570 op aldarheilige dach savens is het Water hier in der kercke hoech West 1 Voet en de sijn fardroncken indese gritenije 1801 mensken’. In Ee kwamen toen overigens 130 mensen om en in Anjum 536 mensen. Ezumazijl werd zelfs geheel overstroomd.

Een grote overstroming die eigenlijk heel het gebied van de lage landen trof was de Elizabethsvloed in 1421.

De Marcellusvloed in 1362 en 1219 teisterde de vesting Ezonstad bij Anjum. Niet veel later werd het plaatsje definitief ontmanteld.

In 1703 publiceerde Tobias Gutberleth de door de Friese geschiedschrijver Simon Abbes Gabbema beschreven Nederlandse Watervloeden, met name tussen 860 en 1703.

Recht van zwanenjacht in Friesland

Je kunt het je tegenwoordig nauwelijks voorstellen als je de imposante witte zwanen in de lucht of op het water ziet, maar in vroeger tijden werden ze als delicatesse gegeten! Net zoals het vangen van eenden via eendenkooien was het vangen van zwanen de gewoonste zaak van de wereld.

In de middeleeuwen waren in Holland de graven degenen die het recht hadden om op zwanen te jagen. In Friesland lag het wat anders omdat daar zowel de edelmannen als vrije boeren (eigenerfden) het recht hadden zwanen te houden. In 1399 werd in het zoen van Albrecht van Beieren met de Friezen vastgelegd dat 'elc man zwanen ende Vogelen te houden nae synre genuechte'. Rond 1500 stelde Albrecht van Saksen de eis dat 'alle die swaenen den hertog zouden worden toegewezen' maar daar gingen de Friezen niet mee akkoord. Wel wordt voor het eerst een pluimgraaf aangesteld die toezicht moet houden op de zwanenhouderij.

In de Zuidwesthoek van Friesland was de zwanenhouderij iets van de gewone man maar in Oostergo hadden alleen de edellieden het recht. De jurist Botte van Holdinga uit Anjum schreef tussen 1564 en 1570 in zijn 'De origine antiquitate et situ Phrisiae' dat de families Cammingha, Eisinga, Tjaerda en Holdinga de rechten daar in handen hadden. Leest u er het aardige Friese boekje van Tsj. Gs. de Vries 'It boek fan de swan, swannejacht en swannemerken yn Fryslan' maar verder op na. Zoals gezegd werd in het westen van Friesland op veel grotere schaal aan zwanenjacht gedaan. In Noordoost Friesland hebben we maar enkele voorbeelden:
- Burgum: Groustins state, Sminia
- Dantumawoude: Botnia state, Donia state
- Driesum: Rinsma state (overigens in eigendom geweest van Dirk Scheringa)
- Anjum: Holdinga state
- Hallum: Tjaerda
- Ee: Obma state (3 juli 1766: Finale palmslag van Obma-State, een heerlijke boerehuizinge met vrije zwanejacht te Ee, thans in huringe bij Tiete Jans. Kroniek van Friesland, G. Wumkes.)
- Rinsumageest: Eisinga state, Tjaerda state

In Tresoar liggen nog diverse zwanenboeken, waarin prachtige afbeeldingen staan van de merken op de zwanenpoten en snavels die elke eigenaar op zijn eigen manier, als een soort huismerk, aanbracht. Hiermee kon worden vastgesteld wie de rechtmatige eigenaar was. In de schatkamer van Tresoar staat een voorbeeld uit het zwanenboek uit 1529 van pluimgraaf Nicolai.

Onder inventarisnummers 304 en 305 zijn er ook nog andere zwanenboeken, meestal van recentere datum, bij Tresoar aanwezig. Deze zijn gedeeltelijk in bezit van het Fries Genootschap. Welhaast alleen met merken uit Westergo.

Zo is er nog:
- een boekje dat eigendom is geweest van Goslick Heerma, grietman van Wonseradeel, anno 1574.
- Een boekje van Barthold Tjaerda van Starkenborgh, anno 1635.
- Een boekje met als titel 'Swaene-boeck Anno 15..' met merken van Tjerk en Pieter van Heerma en Burmania.
- Een in perkament gebonden boekje van 22 pagina's met als titel 'Swane Boeck'.
- Een door Frans Machet ondertekend boekje uit het Eysinga archief, anno 1638.
- Het jongste zwanenboek van 55 pagina's is er een met als laatst ingeschrevene J.M. van Beyma thoe Kingma, die in 1847 overleed. De familie Kingma heeft vanwege het zwanenrecht ook een zwaan in het familiewapen en is gelieerd aan de familie Fogelsangh.

In het aardige boek Vincken moeten vincken lokken: vijf eeuwen vangst van zangvogels en kwartels wordt gemeld dat de populariteit van zwanevlees taande door de zware verteerbaarheid.

In een door Anny Bokkinga gemaakt overzicht van Pensiën, komt voor in Deel 1 (2654) 1592-1595, Gedeputeerde Staten, GF 50: Hidde Frericx zn, opzigter van de swanejachten te Westergoe, 12v, 15, 15v.
Als illustratie verwijs ik graag naar een van de mooiste schilderijen in het Rijksmuseum te Amsterdam, De bedreigde zwaan, van Jan Asselijn.


Update: Reinder Postma meldt bij het zwanenrecht nog de volgende aanvulling:
De familie Fogelsangh in Burum (op Eisingastate) en in Veenklooster op Fogelsanghstate hadden ook het zwanenrecht. In het Fries museum is nog een originele zilveren zwanenring met het wapen Fogelsangh (1647) aanwezig. Het aardige is dan ook nog eens dat daarop een zwaan staat afgebeeld. Lees het boek van Reinder Postma, Douwe van der Meer en Kees Kuiken over de familie Fogelsangh en hun zwanenrecht, Van Fûgelsang tot Fogelsanghstate.

Update: bericht in de krant van zaterdag 5 juli 2008: Koningin Elizabeth laat de derde week van juli de zwanen langs de Theems weer tellen. Een overblijfsel van het recht op zwanenjacht !

Zie ook Genealogysk Jierboek 1994 pag. 91 e.v. Zwanenrecht/jacht. En het proces om de "Broeckster Jacht". Hein Walsweer, De Broekster Rouckema's, "Desen allen ende meer anderen".

Oer de Seedyk in Moddergat groot succes

Drie avonden achtereen, van 12 t/m 14 juni, werd aan de waddenkant van de zeedijk in Moddergat het theaterspektakel Oer de Seedyk opgevoerd. Vlakbij museum Fiskershuske en het monument op de dijk voor de 83 slachtoffers van de zeeramp van Moddergat in 1883 werd het Requiem met vele vrijwilligers en levende have een groot succes.

Alle avonden waren met 1000 kijkers uitverkocht en zelfs op de zeedijk genoten velen mee van de prachtige klanken en beelden op de rand van land en slik. Op de achtergrond figureerden schepen uit de huidige vloot van Paesens-Moddergat die onder het teken WL van Westdongeradeel varen. Ook de nagebouwde WL19, de Wierumer Aek was van de partij. En je zag de vuurtoren van Schiermonnikoog prachtig oplichten om de zoveel seconden. Er kwam een mannetje over het wad naar de wal waden. Op donderdag en vrijdag hing er een regenboog in de lucht. Het had allemaal een buitenaardse schoonheid.

Bijzonder waren de vele Friese paarden, los met ruiters en aangespannen voor een Friese sjees en voor een indrukwekkende lijkkoets. Hoofdrolspeler Gerrit Breteler zat fier te paard op een prachtige schimmel, naast twee muzen in het wit. Op het podium schitterde sopraan Miranda van Kralingen uit Engwierum met het Philharmonisch orkest en Gezina van der Zwaag. Kijkt u voor een mooie fotoreportage op Waldnet en een verslag in het Friesch Dagblad.
Uw webmaster was met zijn gezin zaterdagavond aanwezig, toen het weer zeer aangenaam was met een prachtig rood kleurende ondergaande zon. We overnachtten bij recreatiebedrijf Meinsma, op loopafstand van de dijk. Omrop Fryslan filmde een deel van de generale repetitie en de voorbereidingen. Binnenkort meer filmbeelden van het Requiem op dit blog.

Update: De slotscene in beeld gebracht op YouTube (zonder geluid). Evenals Gerrit Breteler en de muzen te paard. En bovenal (boppedat) Gerrit Breteler samen met Miranda van Kralingen.

Presentatie boek malle graaf Clancarty

Op maandag 16 juni 2008, ‘s middags om vijf uur, reikt de heer Reinder H. Postma in het gemeentehuis in Kollum (Van Limburg Stirumweg 18, 9291 KB) de eerste exemplaren uit van het door hem geschreven boek “Donough McCarthy, 4th earl of Clancarty” aan de heren dr. Oebele Vries van de RUG te Groningen en aan Bearn Bilker, burgemeester van Kollumerland c.a.
Reinder H. Postma uit Oudwoude (1956) heeft gedurende ongeveer 25 jaar onderzoek gedaan naar deze markante Ierse graaf. Daarbij hoorden een bezoek aan Blarney Castle bij Cork en aan de Tower in Londen.

De graaf Clancarty heeft rond 1720 een huis in eigendom gehad aan de Wâlddyk onder Oudwoude (zie foto hierboven) en staat algemeen bekend als de “Malle graaf”. Ook was hij eigenaar van het eiland Rottum. Zijn verbanning uit Ierland en Engeland vond plaats in de roerige tijden rond 1700. De Oranjemarsen en de grimmige strijd tussen protestanten en katholieken zijn eveneens in deze tijd ontstaan en pas recent tot een einde gekomen.

In het verleden is door diverse auteurs over Clancarty geschreven. Postma heeft deze eerdere publicaties naast elkaar gelegd en veel aan bronnenonderzoek gedaan. In de overlevering werd Clancarty de “Malle graaf” genoemd. Hij kreeg deze naam omdat hij, na het overlijden van zijn vrouw, drie dames om zich heen zou hebben gehad: eentje met rood, eentje met zwart en eentje met blond haar. Postma is echter naar de bron teruggekeerd en heeft alles wat niet aantoonbaar was, verwijderd. Daardoor ontstaat er een biografie van een graaf die de pech had dat hij op het verkeerde paard wedde en geld en goed kwijt raakte. Hij heeft daarna een bewogen leven geleid maar mal of gek was hij zeker niet.

In Groningen in het familiearchief Van Bolhuis bevinden zich een fors aantal originele stukken. Deze zijn integraal in het boek opgenomen, behalve biografie is het dus ook een bronnenpublicatie.

Tijdens zijn onderzoek heeft Postma veel hulp van dr. Oebele Vries ondervonden die door zijn kennis van Oost-Friesland meerdere stukken heeft kunnen aandragen en bij het uiteindelijke schrijven van het boek adviezen heeft gegeven. De gemeente Kollumerland c.a. heeft door een financiële bijdrage van € 250,00 deze uitgave mede mogelijk gemaakt. Zie de Sneuper website voor de inhoudsopgave van het boek.
Het boek is te bestellen bij de auteur Reinder Postma (0511 – 45 21 00). De prijs is tot 1 juli 2008 € 22,50. Daarna kost het boek € 25,00.

Update: Tot mijn prettige verbazing las ik in het boek dat de graaf in januari 1719 in Ezumazijl was (per schip, het was immers o.a. een winterhaven voor de vloot van Paesens-Moddergat). Clancarty was na de kerstvloed van 1717 van Rottumeroog verdreven en aan het zwerven geslagen langs de waddenkust. Hij schreef toen een brief aan redger Abel Eppens van Bolhuis te Warffum, waarin hij aangeeft tegen zijn schipper Jacob Everts een proces aan te spannen. Everts had hem uitgedaagd voor een duel en dreigde hem later te vermoorden! Ook kreeg de deftige graaf het aan de stok met de ruige Zoutkamper vissers, die hem ongetwijfeld een mal persoon vonden. Originele brieven bevinden zich in familie-archief Van Bolhuis (RHC Groningen).
Tjitse Baukes uit Oudwoude baseerde later zelfs zijn achternaam op het huis van de graaf waarin hij woonde: Van der Burg. Zijn zoon Tjeerd kwam om in het leger van Napoleon.

Opnames Verre Verwanten radio in Admiraliteitshuis

Aanstaande dinsdag 17 juni zullen in Dokkum vanaf 13.00 uur opnames plaatsvinden van Verre Verwanten radio. Aanleiding is de publicatie van het boek over Elisabeth de Flines, die in Dokkum enkele bizarre jaren beleefde rond 1710. Zij woonde toen in het Nieuwe Collegie, onderdeel van het huidige museum Admiraliteitshuis. Dit is nu heel toepasselijk de plaats van opname. Te gast in het programma zijn schrijver Machiel Bosman en streekarchivaris Tjeerd Jongsma. Een reporter zal verder een aantal korte opnames in het museum maken met directeur Ihno Dragt.
De tekening van het huis aan de Lange Oosterstraat in 1724 (zie hiernaast) werd overigens gemaakt door een kennis van Elisabeth, de bekende tekenaar/ goudsmid Jacobus Stellingwerf (1667-1727) uit Amsterdam.

De radio-uitzending zal zijn op zaterdag 2 augustus van 14.00-14.45 uur op Radio 5 AM. Daarna zal de uitzending ook nog via de website van Verre Verwanten radio te beluisteren zijn. Ook de Tros Nieuwsshow besteedde op de radio aandacht aan dit boek, evenals VPRO's De Avonden. Het VPRO-programma OVT van 22 juni was zelfs vrij kritisch (3 minuten tussen 17:00 en 20:00).
Update: streekarchivaris Tjeerd Jongsma meldt: Penterman staat in de kohieren van de personele goedschatting van 1712 en 1713 aangeslagen voor een vermogen van 11000 gulden (ruim drie keer zoveel als een gemiddelde Dokkumer burgemeester!).
Over de geboorte van zoon Gilbert Penterman staat in de transcriptie van vroedvrouw Catharina Schrader's dagboek: 1711 den 22 september bij mijnheer pinterman sijn Vrouw gehalt sijnde baacken meijster off tonneboijer een soon 15 (ze betaalden dus het ruime bedrag van 15 gulden). De volgende dag werd hij te Dokkum gedoopt.

Doopsgezinden in Friesland

Van oudsher heeft het doopsgezinde geloof een stevige voet aan de grond gehad in Friesland. Een van de aartsvaders van de doopsgezinden was natuurlijk de Fries Menno Simons, waarvan ook de naam mennisten of mennonieten is afgeleid. Minder bekend is zijn Dokkumer kompaan Nette Lipkes.
In het standaardwerk van Samme Zijlstra over doopsgezinden Om de ware gemeente en de oude gronden, Geschiedenis van de dopersen in de Nederlanden 1531-1675 wordt gemeld dat het hoogtepunt in de eerste helft van de 17e eeuw lag. Nog te bestellen bij Uitgeverij Verloren.

Met name de doopsgezinde Waterlandse voorgangers Hans de Ries (1553-1638) en Leenaert Bouwens (1515-1582) hebben op hun reizen grote aantallen mensen tot het doopsgezinde geloof bekeerd. Er zijn lijsten bewaard gebleven waarop tellingen van honderden door Bouwens gedoopten alleen al in Noordoost Friesland voorkomen (bv. 453 in Dokkum). Er liep een Doopsgezinde connectie door de Nederlanden van pakweg Dordrecht via Amsterdam, Hoorn, Alkmaar, Workum, Sneek, Harlingen, Franeker, Leeuwarden, Dokkum, de Waddeneilanden tot aan Emden in Noord-Duitsland. Het was een kring van intimi die met elkaar trouwden en elkaar op vele vlakken hielpen. Ondanks hun vrome en pacifistische instelling waren de doopsgezinden vaak rijk en hadden beroepen als lakenkoopman, apotheker/kruidenier en reder.

Ook onder kunstenaars en wetenschappers hadden ze goede connecties. Bekend zijn de banden van Rembrandt, Govert Flinck en Vondel met de doopsgezinden en de Friese kunstschilders Lambert Jacobsz(ca.1598-1637) en Wybrand de Geest. En natuurlijk de familie Uylenburgh, van wie Saskia met Rembrandt trouwde, neef Hendrik kunsthandelaar was en Saskia's vader Rombert als burgemeester van Leeuwarden de laatste was die op 10 juli 1584 Willem van Oranje persoonlijk sprak, vlak voordat hij door Balthasar Gerards werd vermoord. De grote wiskundige Sybrandt Hansz Cardinael uit Harlingen en later Amsterdam was ook doopsgezind.

De kerken van de doopsgezinden werden toepasselijk genoeg Vermaning genoemd. Er zijn nog diverse bewaard gebleven zoals in Dokkum, waar de kerk is samengegaan met de Remonstrantse.

Ik beperk me op deze plaats verder tot het verwijzen naar bronnen die u meer leren over deze bijzondere geloofsgemeenschap in Friesland.

- Geschiedenis der Doopsgezinden in Friesland : van derzelver ontstaan tot dezen tijd, uit oorspronkelijke stukken en echte berigten opgemaakt, 1839, Blaupot ten Cate. Digitale publicatie op http://www.wumkes.nl/index.php?volg=1&id=57

- Een onderzoek naar doopsgezinden en hun netwerken in Harlingen 1650-1850 door Yme Kuiper en Harm Nijboer: http://www.harlingerrijkdom.nl/

- Een grote familie. Doopsgezinde elites in de Friese Zuidwesthoek 1600-1850. Een boek dat in 2007 werd gepubliceerd door onderzoeker Cor Trompetter.
- Leden van de doopsgezinde gemeenschap Surhuisterveen 1570-1930
- Friese Doopsgezinde Sociëteit in Leeuwarden.
- Doopsgezinde bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam, waar ik diverse malen werd geholpen door de onvolprezen conservator Adriaan Plak. Een mooie prentencollectie en bijna alles wat over doopsgezinden gepubliceerd is, waaronder de Doopsgezinde Bijdragen.
- Het is ook leuk om eens in de Engelstalige Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia Online te snuffelen. In de USA zijn immers veel mennonieten en afgeleide bewegingen nog zeer actief, zoals de Amish en Brethren. Zoeken op bv. Uylenburgh levert een mooi artikel op.

Gevelsteen Ee uit 1613 online teruggevonden?

Ergens in 2003 las ik in een boek over Gevelstenen in Leeuwarden dat in de Grote Kerkstraat 230 een gevelsteen was ingemetseld die oorspronkelijk uit een woonhuis te Ee afkomstig was. Ik maakte een kopie van de pagina en stuurde die naar Ee-kenner Douwe Zwart met de vraag: Ken je deze steen? Nou, hij was blij verbaasd en meldde al lang de hoop deze steen ooit terug te vinden had opgegeven. De baksteen met een schaar van kleermaker Jan Foekes was oorspronkelijk onderdeel van een drietal. De anderen waren een bakstenen gevelsteen met de letter W en een met het jaartal 1613. Ze zaten in het geboortehuis van de leraar en geschiedschrijver Foeke Sjoerds.

We wijdden er een verhaal in de Sneuper en op onze Sneuper-site aan onder de titel Waarom een gevelsteen te Leeuwarden terug moet naar Ee. Volgens Douwe waren ze ooit door het Fries Museum veiliggesteld en in een depot verdwenen. Mijn logica was dat dat wel eens het depot in het Groningse Nuis, bij Marum, zou kunnen zijn en belde met deze organisatie. Er werd echter niet opgenomen.

Enkele weken geleden ontdekte ik echter dat het Noordelijk Archeologisch Depot in Nuis een database online had gezet. En afgelopen weekend probeerde ik eens te zoeken op steen 1613. Het leverde geen zoekresultaat maar wel bij alleen het zoeken op 1613 gaf het enkele resultaten. Een daarvan gaf aan: Materiaal: Baksteen, gevelsteen: 1613, Fryslan, Inventarisnummer: F 2006-X-53, Periode: onbekend. Het lijkt me sterk dat dit niet de gezochte steen uit Ee is ! Nu nog de steen met letter W vinden en voor mekaar krijgen dat de stenen herenigd worden in Ee.

Het Nederlands Dagblad besteedde al eens aandacht aan het N.A.D. in een interview met archeoloog Ernst Taayke. Het wordt tijd eens poolshoogte te gaan nemen ter plekke in Nuis.

Nederlandse liederen van vroeger

In het kader van het 'aankleden' van uw genealogie, ook wel het pimpen van je stamboom genoemd, wil ik eens aandacht besteden aan een bron van het Meertens Instituut. Sinds 2007 hebben ze een database online gezet met teksten van oude (volks-)liederen en, daar waar mogelijk, melodie en een mp3-bestand met de originele opname. Inmiddels zijn meer dan 125.000 Nederlandse liederen ontsloten, van de middeleeuwen tot de twintigste eeuw. Als test maar weer eens gezocht op trefwoord Dokkum en zie daar, 31 resultaten. Diverse teksten zijn zelfs in het Fries.

De Nederlandse Liederenbank biedt een breed scala aan liederen in diverse talen, maar het merendeel is Nederlandstalig. De nadruk ligt op liederen uit de Middeleeuwen. Uit recentere tijd zijn met name teksten uit volksliedbundels en veldwerkopnamen opgenomen. Probeer het maar eens uit en zing uit volle borst de liederen die uw voorouders in de herberg of op feestjes zongen!

Friese bronnen van voor 1600

De archieven in Friesland, met name de Doop- Trouw- en Begraafboeken (DTB) gaan vaak niet zo ver terug dat je voor 1650 makkelijk genealogische gegevens kunt vinden. Zelf heb ik als oudste datum 1675, het huwelijk van mijn voorvader Geert Jochums met Bauck Dirks in Ee (de DTB van Ee gaat terug tot 1665).
Toch zijn er bij nadere beschouwing vrij veel bronnen in Friesland die verder in het verleden reiken, zelfs tot voor 1600. Diverse van deze bronnen hebben we ook via de Sneuper-site ontsloten, maar voor de duidelijkheid zet ik ze hier nog eens op een rijtje. De nadruk ligt op de bronnen met relevantie voor de regio Noordoost Friesland. In bijna alle gevallen is er een korte introductie van de bron die een lijst met namen en plaatsen voorafgaat. De lay-out is niet altijd even mooi, want inhoud ging vaak voor uiterlijk schoon. Met een beetje geluk en sneup-gevoel vind je je stamboom terug tot in de 16e eeuw.

• Rentmeestersrekeningen 1518-1575
• Quaclappen 1527-1591 (site Tresoar)
• Indexen op Burgerboek Dokkum, 1574-1798
• Noord-Oost Friezen in archieven Raad van State (1572-1800)
• Register van personele impositie Noordoost Friesland, 1578
• Register van Geestelijke Opkomsten van Oostergo, 1580 (voorlopig alleen Ee)
• Register van betalingsordonnanties Dokkum, 1585-1612
• Genealogische inscripties Noordoost Friesland + Leeuwarden (grafstenen, zilverwerk, klokken, preekstoelen, orgels etc.) 14e-19e eeuw (boek+rubriek Genealogie site De Walle)
• Grondpachten aan het weeshuis te Dokkum (1585-1808)
• Regesten klooster Bonifatius te Dokkum 1443-1581 (site archieven.nl).
• Registers van betalingsordonnanties op de ontvanger-generaal van de kloostergoederen, 1592-1646 (site Tresoar).
• Register van Aanbreng 1511: een kadastraal register. Helaas nog niet digitaal beschikbaar maar nog wel in 4 delen antiquarisch verkrijgbaar voor zo'n 180 euro. En uiteraard in te zien bij Tresoar. Wie neemt de uitdaging aan om deze bron te digitaliseren ?

Portretten zoeken bij Iconografisch Bureau

Al enkele jaren speelde ik met de gedachte eens een bezoek te brengen aan het Iconografisch Bureau in Den Haag. Vaak zag ik namelijk als bron bij een interessant portret van een persoon uit de 17e of 18e eeuw dit bureau vermeld staan.

Recent was ik toch in de buurt, op station Den Haag Centraal, en besloot even langs te gaan. Het was nog even zoeken in het labyrint van trappen tussen de Koninklijke Bibliotheek en het Nationaal Archief, maar uiteindelijk kwam ik bij een receptie waar ik vriendelijk te woord werd gestaan. Ik werd gewezen op een vlakbij staande computer waarop een website werd getoond die directe toegang tot de database van het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie gaf. Die kende ik helemaal nog niet! Het blijkt een bijzonder interessante bron te zijn, waarin de database van het Iconografisch Bureau is geïntegreerd.

Online kan in verschillende databases gezocht worden. Persoonlijk vind ik die van de portretten (portraits) het meest interessant. Er zijn gegevens van 57.000 portretten in verzameld, velen met de digitale afbeelding (voorzien van een RKD watermerk) er direct bij. Ze bestrijken een periode van de 15e t/m 21e eeuw.

En wat doet een rechtgeaarde Sneuper natuurlijk als eerste: zoeken op de term 'Dokkum'. Nou, dat valt niet tegen. Maar liefst 173 resultaten komen uit de zoekopdracht! En zodra je ziet welke kunstenaars Dokkumers geportretteerd hebben kun je ook op die namen verder zoeken. Dat levert dan weer aardige resultaten op met afbeeldingen van Friezen uit de kleinere plaatsen rond Dokkum en het Fries/Groningse grensgebied. Zo vond ik ook enkele portretten van echtparen (bijna altijd werden man en vrouw afgebeeld, zogenaamde pendanten) die op de boerderij van De Waard in De Waarden bij Grijpskerk woonden. Het is de boerderij waarop mijn grootvader en overgrootvader werkten en mijn vader geboren werd. Kunstenaar Theodorus Bohres maakte van Klaas, Dirk Klaasen en Aafke Oeges de Waard portretten evenals van hun echtgenoten Menke Jannes Krijthe, Lucina Thema en Rendert Willems van Holdinga.

Ook ontdekte ik dat het bekende portret van vroedvrouw Catharina Schrader een pendant heeft met haar tweede man Thomas Higt (1649-1721). Helaas is dit portret, gemaakt in 1714 door Jacob Folkema, (nog) niet digitaal beschikbaar. Er zitten ook nog wel wat fouten in de database, bv Schraders i.p.v. Schrader en Ooster-Nijkerk i.p.v. Oosternijkerk, maar dat zijn details. Ga zelf ook eens sneupen in deze database of bekijk het filmpje van Verre Verwanten over het Iconografisch Bureau. Wie weet vind je nog onverwachts een portret van een voorouder!

Musea in Noordoost Friesland

In het prachtige Noordoost Friesland is een keur aan musea die de moeite waard zijn. Een nieuw initiatief heeft geleid tot een samenwerkingsverband waarin via 1 website de musea worden gepresenteerd: sinds 23 mei op http://www.markantfriesland.nl/

Naast het bekende Admiraliteitshuis in Dokkum, Fiskershuske in Moddergat en het Ruurd Wiersmahus in Birdaard wordt ook het nieuwe Cichoreimuseum De Sukerei in Damwoude onder de aandacht gebracht. Museumkerk Eben-Haezer te Wierum, het Molenmuseum in Anjum, Oudheidkamer Mr.Andreae in Kollum, Fogelsanghstate en Landbouwmuseum De Brink in Veenklooster, De Schierstins in Veenwouden en Oudheidkamer Dantumadeel in Zwaagwesteinde, kortom voor elk wat wils.

In het overzicht mis ik nog het aardige Vlasmuseum It Braakhok in Ee, de plek voor de najaarsvergadering van onze vereniging. Sneup eens door de website en ga eens ter plekke kijken!

Stamt u ook af van zwervers?

De Telegraaf van 22 mei 2008 kwam met de kop 'Lubbers stamt af van zwervers'. Hiermee werd oud-premier Ruud Lubbers bedoeld, telg uit een (voorzover ik weet) Groningse familie. De voornaam Lubbert, waarvan Lubber(t)s het afgeleide patroniem is kwam er vrij veel voor. In Gens Nostra, het blad van de Nederlandse Genealogische Vereniging is zijn genealogie wel eens gepubliceerd. De krant van wakker Nederland vervolgde met ook 'D66-leider Alexander Pechtold en volkshistoricus Geert Mak, stamt af van landlopers.' Geheel in stijl van de Telegraaf wordt van een mug een olifant gemaakt. De 'voorouder' van Lubbers betrof een broer van zijn grootvader, dus oudoom. Het hele artikel is gebaseerd op de recent ontsloten archieven van de Maatschappij van Weldadigheid, een soort opvoedings-instituut in de bossen van Drenthe. Het Drents Archief beheert de archieven van de instelling die als een testomgeving diende voor het weer in het gareel krijgen van kruimeldieven, landlopers, asocialen en andere lastige personen.

In eerste instantie werd begonnen met een Proefkolonie. Het gelijknamige boek van stad-Groninger Wil Schackmann geeft een goed inzicht in de opzet en werkwijze van deze kolonie. In 1818 kwamen 52 proefkolonisten vanuit het gehele land naar Drenthe, gestuurd door plaatselijke subcommissies. Enkele maanden geleden mailde Wil onze vereniging met gegevens over Dokkumers in de kolonie, zoals een brief uit 1823 over Dokkumer Douwe Petrus van Steenwijk.

Recent kwam ook een boek uit van Suzanna Jansen uit Amsterdam, getiteld het Pauperparadijs. Op basis van haar familiegeschiedenis reconstrueerde zij de belevenissen van haar voorouders in de Maatschappij van Weldadigheid.

Op zondag 25 mei is een Voorouderdag georganiseerd in het Gevangenismuseum in Veenhuizen, gevestigd in een van de gebouwen van de voormalige Maatschappij. Hierbij wordt door Alexander Pechtold een database (beschikbaar via Drenlias) geopend met de mensen die ooit via de Maatschappij van Weldadigheid heropgevoed werden. De database omvat een periode van 1818 tot 1921: 74.000 namen van kolonisten in de ‘dwangkolonies' (Veenhuizen en De Ommerschans) en de ‘vrije kolonies' (Frederiksoord, Willemsoord en Wilhelminaoord). Daarnaast zijn er 5.600 signalementkaarten met foto's en beschrijvingen van landlopers en bedelaars die tussen 1896 en 1901 tot Veenhuizen werden veroordeeld.
Het CBS berekende dat tenminste één op de zestien Nederlanders voorouders heeft, die een heropvoeding hebben ondergaan in de Drentse paupergestichten van de 19e eeuw. Het lijkt me wat veel, en het statistische gegoochel van het CBS is natuurlijk niet een zuivere meting. Maar het zullen er best een behoorlijk aantal zijn. En ergens in een zijtak van uw stamboom zal ook vast wel iemand zitten die er een tijdje heeft doorgebracht. Troost u met de gedachte dat u in goed gezelschap bent, en zoals we recent in een eerder blogartikel meldden levert het misschien ook nog mooie oude foto's op !

Op onze Sneuper-site staat al enkele jaren een index van Maatschappij van Weldadigheid, Noordoost Friezen in Veenhuizen/ Ommerschans, gebaseerd op overzichten die Reid van der Ley maakte voor het Genealogysk Jierboek van de Fryske Akademy. Van deze mensen is in veel gevallen een afbeelding beschikbaar! Ook een voorouder (nou ja, neef van zijn grootvader) van de bekende filmmaker Bert Haanstra, die afstamt van een hanenkoopman uit Dokkum, komt in deze lijst voor. De familie Haanstra was weer direct verwant aan de familie Lodeizen, bekend van de jong overleden dichter Hans Lodeizen. Zie de parenteel van Leonardus Peel voor hun verwantschap. Nog steeds zijn telgen uit deze families actief als filmmaker of actrice. De foto bij dit artikel vertoont Albert Haanstra 'en profile' en 'en face', met de vingerafdrukken van rechterduim, -wijsvinger, -middelvinger, en -ringvinger.

Tweede druk boek Op de Praatstoel !

Binnen een maand was de gehele oplage van het jubileumboek Op de praatstoel, Verhalen uit Noordoost Friesland vanaf 1850, uitverkocht !
De 550 exemplaren gingen als warme broodjes over de toonbank na de voorjaarsvergadering van de Historische Vereniging Noordoost Friesland en publiciteit in de Nieuwe Dockumer Courant, Leeuwarder Courant en op Omrop Fryslan.

De in dit boek gepubliceerde 37 verhalen geven een mooi en levendig tijdsbeeld van het leven in de afgelopen 100 jaar in de regio Noordoost Friesland. Enkele verhalen zijn in het Fries opgetekend. Meer dan 200 foto’s, in het ± 300 pagina’s dikke boek zorgen voor een waardevolle aanvulling en maken het geheel tot een fraai lees- en kijkboek van de eigen omgeving.

Het bestuur van de vereniging heeft besloten een tweede en laatste druk te laten maken in een oplage van 300 stuks, mede omdat er al enkele tientallen aanvragen in de wacht stonden. Gezien de kleinere oplage en het wegvallen van de subsidies zal het boek een klein beetje duurder worden, maar nog steeds goedkoop voor 20 euro. Medio juni zullen de zilverkleurige boeken met hardcover en leeslint weer beschikbaar zijn. Wees er dus snel bij! (Update 5 juni: er zijn al weer 150 exemplaren van de tweede druk verkocht!)

Het boek is niet in de boekhandel te koop maar wel te bestellen en af te halen bij Jan de Jager in Dokkum, tel. 0519- 22 01 35, Reinder Tolsma in Oosternijkerk: 0519- 24 15 93 of Piet de Haan in Dokkum: 0519-292924.

Update: De laatste tientallen exemplaren zijn nu naar Boekhandel Bergsma in Dokkum gegaan. U heeft bovengenoemde heren dus niet meer te bellen! Dat scheelt hen ook een hoop geregel en gedoe.

Vrije Fries 2007 met nijsgjirriche artikelen

Elk jaar geeft het Koninklijk Fries Genootschap voor Geschiedenis en Cultuur, opgericht in 1827, een wetenschappelijk boekwerk uit met artikelen op het gebied van de Friese geschiedenis, kunst, literatuur en archeologie: De Vrije Fries. Dit doen ze overigens in samenwerking met de Fryske Akademy, onderdeel van de Koninklijke Nederlandse Academie voor Wetenschappen (K.N.A.W). Als je lid bent van het Fries Genootschap (37,50 per jaar) ontvang je automatisch het dikke boek en elk kwartaal het tijdschrift Fryslan. Daarnaast krijg je met je hele gezin vrije toegang tot het Fries Museum in Leeuwarden. In het jaarboek van 2007, nummer 87, staan weer vele 'nijsgjirriche' artikelen.

Zo is er een artikel van Herman Noordegraaf over J.W.B. Cohen, christen-pacifistisch predikant in Dokkum (1935-1942). Reinder Reinders en Ypie Aalbers schrijven over 'Friese klinkerschepen in de vroege Middeleeuwen.' Een kerkhistorisch artikel 'De Premonstratenzer abdij Lidlum en de zielzorg in Noordelijk Westergo' zal ook velen aanspreken. Diverse auteurs geven een overzicht van de publicaties van historicus, doctor, dominee J.J. Kalma. Douwe Kooistra schetst een boeiende bekeringsgeschiedenis die in 1752 te Rottevalle aanving. Persoonlijk het meest interessant vind ik het artikel 'Een Friese schipper in Franse krijgsgevangenschap. Het journaal van Wytze Gerbens Hellinga (1794-1795).'

Een transcriptie van het journaal zelf is als bijlage op de site van het Genootschap digitaal te raadplegen. Hierin komt een kofschipper Jan Pieters Visser uit Pesens (Paesens) voor! Wytze Gerbens overleefde een gevangenschap in de Franse binnenlanden in een periode dat om hem heen zo'n 50% van de gevangenen bezweek! Het verhaal sluit overigens mooi aan op ons eerdere blogartikel over de Sailing Letters.

Op de site Wumkes.nl, de door sneuper Wybo Palstra opgezette Digitale Historische Bibliotheek Friesland, is een groot deel van de oudere jaarboeken de Vrije Fries (nu 1839- 1929) digitaal (in pdf) beschikbaar, met een index.

Elisabeth de Flines in Dokkum

Vandaag is in de Stadsboekwinkel van het stadsarchief van Amsterdam het nieuwe boek van historicus Machiel Bosman gepresenteerd: Elisabeth de Flines, Een onmogelijke liefde in de achttiende eeuw.
In 1715 spreekt Elisabeth de woorden 'Ik wens en begeer dat de trouweloze handelingen van mijn vader publiek en openbaar gemaakt zullen worden, desnoods na mijn dood.' Een vete tussen haar en vader Jacob de Flines levert een jarenlang (juridisch) gevecht op, waarbij Elisabeth er in eerste instantie vandoor gaat met de knecht van haar vader, een steenrijke koopman aan de Amsterdamse Herengracht 132. Overigens werd begin dit jaar het pand door vuurwerk vrijwel verwoest.

Vervolgens wordt een huwelijk geënsceneerd met de Leeuwarder zoon van een geweren- en pistolenmaker, Adriaan Penterman. Zij vestigen zich in 1710 in Dokkum, waar ze een deel van het huidige museum Admiraliteitshuis, het Nieuwe Collegie, aan de Lange Oosterstraat betrekken. Adriaan koopt de lucratieve functie van bakenmeester/tonnenboeier, iemand die verantwoordelijk is voor de betonning van de vaarwegen op o.a. de waddenzee. Maar liefst 2000 gulden per jaar verdiende hij er mee.

Ondanks de 8 kinderen die ze krijgen (dochter Anna wordt in 1713 te Wetzens gedoopt als 'Kind van Adrianus Penterman, landschaps tonneboejer en nietgenoemde moeder', zoon Gilbert wordt in 1711 zelfs met hulp van vroedvrouw Catharina Schrader ter wereld gebracht) is Elisabeth doodongelukkig. Als Adriaan in 1713 overlijdt ontstaat echter een nieuwe situatie. Er ontspint zich weer een heel intrige, waarin Elisabeth het lijdend voorwerp is. De Dokkumer kunstschilder en glazenmaker Joannes Claessen Wiarda, zijn vrouw Antje Volkerts (Dockema of Doekema) en dochter Neeltje Wiarda (geb. 1695 te Dokkum) treden zelfs als getuige in een rechtszaak op. (Voor het burgerwapen Wiarda, zie Genealogysk Jierboek 1993.)
Elisabeth verschijnt in totaal 10 keer met haar vader voor de Hoge Raad!

Voor het volledige verhaal moet u natuurlijk het boek Elisabeth de Flines kopen.
In De Sneuper, nummer 88, het blad van de Historische Vereniging Noordoost Friesland, zal een transcriptie met toelichting verschijnen van de bizarre gebeurtenissen rond Elisabeth in Dokkum.

Op zoek naar de oer-Dokkumer

Recent was er in de media uitgebreide aandacht voor DNA-onderzoek onder de bevolking van Vlaardingen en omgeving. Getracht werd het DNA van een opgegraven schedel van zo'n 1000 jaar oud te koppelen aan nu nog levende nakomelingen. Bij vele mannen werd wangslijm afgenomen om daaruit de samenstelling van het Y-chromosoom vast te stellen. Dit werd vervolgens vergeleken met de data van de oude opgraving. Zo werd inderdaad een persoon gevonden die op basis van een overeenkomstig Y-chromosoom een rechtstreekse afstammeling moet zijn van de oer-Vlaardinger. Het hoofd van deze reeds lang overleden persoon is ook gereconstrueerd en tentoongesteld. Zie het filmpje van het Jeugdjournaal waarin oer-Vlaardinger en afstammeling samen in beeld komen in het Visserijmuseum te Vlaardingen.

Nu vraag ik me natuurlijk af: zou dat ook niet voor de oer-Dokkumer onderzocht kunnen worden ? Er zijn genoeg historisch geinteresseerde personen in de regio, getuige de bloeiende verenigingen en de vele genealogische en historische publicaties. En voorzover ik weet is er de afgelopen jaren ook veel onderzoek verricht in de bodem van de binnenstad als er weer eens ergens nieuwbouw of verbouw plaatsvond. Maar zijn daar ook echt oude (1000 jaar of meer oud) schedels o.i.d. bij opgegraven en veilig gesteld ? Stel dat dat zo is, dan zou bv een tand onderzocht moeten worden op bewaard gebleven DNA. De Rijksuniversiteit Groningen zou dat moeten kunnen. Vervolgens heb je een ruime groep vrijwilligers nodig om wangslijm af te staan. Nou, dat moet te regelen zijn via de verenigingen en regionale media (zie ook het eerdere blog-artikel over Genetische Genealogie). En natuurlijk is er financiering nodig. Wellicht dat hier de gemeente of provincie kan bijspringen, mogelijk zelfs het NWO. Een redelijke bijdrage van de deelnemers moet ook kunnen.

Het zou toch zeer interessant zijn om te onderzoeken of de mogelijke moordenaars van Bonifatius in 754 of de Vikingen die via Ezonstad aan land kwamen hun sporen nog hebben nagelaten. Maar dat zal nog wat meer voeten in de aarde hebben.

Al met al lijkt me een project 'op zoek naar de oer-Dokkumer' praktisch haalbaar. Wie doet er mee of heeft aanvullende ideeën?

Crimineel interessant

U zult misschien denken: wat een rare kop. Over het algemeen is het niet zo prettig als je een crimineel in de familie hebt. Maar voor genealogen en historici is het smullen. Want niet alleen zijn er vaak uitgebreide dossiers bewaard gebleven, in sommige gevallen ook oude foto's.

In Tresoar kunnen de dossiers worden opgevraagd waarin voor het Hof van Friesland de zaken behandeld werden. Voor de periode 1700-1811 zijn er goede indexen op naam beschikbaar, voor Noordoost Friesland zelfs op onze eigen Sneuper website. Van de door R.S. Roarda geïnventariseerde lijsten van Dokkumers in de Criminele en Civiele Sententies (1700-1811) hebben we eveneens online scans in het Sneuper fotoboek. Maar ook voor en na deze periode is er nog veel te vinden in Tresoar. In de 16e eeuw werden immens zware straffen gegeven voor relatief onschuldige zaken, getuige o.a. de straf die een Anjumer in 1526 kreeg.

Ooit is er in het jaarboek 1991 van het Centraal Bureau voor Genealogie (CBG) , op pagina 232 e.v., een Index Geheim register van ontslagen gevangenen 1882-1890 gepubliceerd. Hiervan had ik reeds een uittreksel met de namen van ex-gevangenen uit ons onderzoeksgebied op de site bij de Indexen geplaatst. Dan staat er bijvoorbeeld:

Achternaam, voornaam, leeftijd, geboorteplaats, jaar ontslag, volgnummer register

Eisinga, Broer, 37, Anjum, 1889 (989)

Elzinga, Sippe Boukes, 56, Oosternijkerk OOD, 1884 (234)

Wyberen van der Schaaf was ook een van de ex-gevangen wiens foto en gegevens nu op de site van de Schaafsma(!)-genealogie staan.

En vandaag meldde Tresoar dat ze aan het Fries Foto-archief de foto's van deze mensen heeft toegevoegd, met een link naar pdf's waarin een beschrijving van hun uiterlijk en gedrag tijdens gevangenschap is opgenomen. Dan vindt je niet alleen de scan van een foto van een man die in 1826 is geboren, maar ook dit:
N°. 234. ELZINGA , Sippe Boukes, oud 56 jaar, arbeider, weduwnaar, Protestant, geboren en laatst gewoond hebbende te Nijkerk, gemeente Oostdongeradeel, lang 1.77 meter, haar en wenkbr. blond, voorhoofd smal, oogen grijs, neus lang, mond groot, kin rond, baard zonder, aangezicht ovaal, kleur gezond: —
Werd veroordeeld: 21 Januari 1854 door de rechtbank te Leeuwarden , wegens oplichting, tot 1 jaar gevangenisstraf; 30 Januari 1879 door het gerechtshof te Leeuwarden, wegens diefstal van vee uit de weide, tot 5 jaar tuchthuisstraf. Hij wordt den 30 Januari a. s. uit de strafgevangenis te Leeuwarden ontslagen en zal zich ter ontvangst zijner uitgaanskas naar Huizum, gemeente Leeuwarderadeel, begeven.
Zijn gedrag in de gevangenis was zeer goed. Hij was als reiniger werkzaam. Hij kan niet schrijven.

Geboorteakte Oostdongeradeel, 1826. Aangiftedatum 4 maart 1826, akte nr. 43: Sippe Elzinga, geboren 3 maart 1826, Zoon van Bauke Johannes Elzinga en Tyttje Sippes de Bruin. Dit lijkt de gezochte Sippe te zijn maar deze Sippe is slechts 3 dagen oud geworden:
Overlijdensakte Oostdongeradeel, 1826, Aangiftedatum 9 maart 1826, blad nr. 9, Sippe Baukes Elzinga, overleden 6 maart 1826, 3 dagen, man.
Het zal denk ik gaan om zijn broer die later geboren is: Geboorteakte Oostdongeradeel, 1827, Aangiftedatum 5 november 1827, akte nr. 117, Sippe Elzenga, geboren 3 november 1827, Zoon van Bouke Johannes Elzenga en Tietje Sippes de Bruin.
Kortom, een hele interessante bron om uw genealogie mee aan te kleden !

Maak een filmpje van je familieverhaal

Het maken van een eigen familiefilmpje is makkelijker dan velen denken. In de Windows-software heeft bijna iedereen een (gratis) programmaatje dat Windows Movie Maker heet (In 4 stappen: Start/ Uitvoeren/ Moviemk/ OK). De naam zegt het al: een programma waarmee je filmpjes kunt maken, en dat zelfs zonder filmcamera! In feite maak je van aan elkaar geplakte foto's een doorlopend stuk film, als een soort powerpoint-presentatie. Voordelen zijn o.a. dat je er makkelijk geluid (muziek, je eigen ingesproken tekst etc.) aan kunt toevoegen en het simpel online te presenteren is via video-sites als YouTube.

Recent kwam ik een leuk voorbeeld tegen bij de site van Verre Verwanten onder de naam Histoblog. Het verhaal handelt over ene Albert Tolsma of Talsma, geboren 1794, uit Burdaard. Zijn vader Johannes Sikkes had in 1811 te Rinsumageest de achternaam Tolsma aangenomen.
Dantumadeel, dopen, geboortejaar 1794, doopjaar 1794. Dopeling: Albert. Geboren op 23 augustus 1794 in Birdaard. Gedoopt op 5 oktober 1794. Zoon van Johannes Sikkes en Jitske Klaazes.
Overlijdensakte Dantumadeel, 1831. Aangiftedatum 14 januari 1831, blad nr. 2. Albert Johannes Talsma, overleden 12 januari 1831, man. Oud 36 jaar, gehuwd.

Een nakomelinge van een deurwaarder vond een schilderij van Albert op de zolder van haar grootouderlijk huis en zocht de geschiedenis uit. Albert, een Skieppekop zoals de bijnaam van Burdaarders luidt, was met vele andere Friezen opgeroepen voor het leger van Napoleon. Er ging iets mis met de nummervervanging van Gerrit Wouters, in meerdere opzichten een bloederig verhaal. Afijn, bekijk zelf eens het filmpje op YouTube.

En als u zelf een leuk filmpje hebt gemaakt: mail het ons.

Cursus Oud Schrift via internet

Ondanks het steeds belangrijker worden van online bronnen voor genealogisch onderzoek is voor de ware sneuper enige kennis van oud schrift, ofwel paleografie, van wezenlijk belang. Alleen dan ben je in staat documenten uit de 17e eeuw of eerder te ontcijferen. Vaak zijn deze bronnen niet gedigitaliseerd en moet je door boeken met oude teksten ploegen in de hoop een aanknopingspunt te vinden. Af en toe worden door archieven cursussen paleografie, of een inleiding daartoe, gegeven maar ook online is het nodige beschikbaar.

Zo kan via de site van Herman de Wit, Digitale Bronnenbewerkingen, een complete cursus paleografie gedownload worden. Handig is alleen al het overzicht van letters die in de 17e eeuw gebruikt werden.

Ook Familiekunde Vlaanderen/Brussel heeft een cursus in pdf beschikbaar gesteld. Aan de Letterenfaculteit van de Radboud Universiteit te Nijmegen wordt daarnaast online aandacht besteed aan transcriberen via een cursus Middelnederlands.

Als je na veel oefenen het oude schrift denkt te beheersen kun je eens meedoen aan de Open Friese kampioenschappen Paleografie. Houd ons op de hoogte van uw ervaringen en vorderingen !