Boek: Noordhorn vanaf de schamel

Noordhorn vanaf de schamel: verhalen van schoenmaker Hes, meer dan 3 generaties terug

Dit is de titel van het op 11 april 2012 te verschijnen boek geschreven door ons lid Piet Helmus uit Noordhorn met medewerking van Martijn Hes.

Het boek is gebaseerd op brieven van oud-schoenmaker Hes uit Noordhorn, welke een periode omvat van meer dan 100 jaar. Deze brieven zijn in handen gekomen van Martijn Hes na het overlijden van zijn moeder. Het betreft een briefwisseling tussen zijn grootvader in Indonesië en diens zoon Jacob Hes. In deze brieven worden personen en gebeurtenissen omschreven in het dorp, die zich afspeelden van 1830 tot 1925. In de bijna 40 brieven wordt een inkijkje gegeven in het wel en wee in het dorp. Piet Helmus heeft deze brieven vervolgens van interessante achtergrondinformatie voorzien, waardoor de brieven voor de lezer nog meer gaan leven.

Op 11 april a.s. wordt het boek feestelijk gepresenteerd in de Dörpsstee in Noordhorn. Binnenkort wordt gestart met de voorintekening van deze nieuwste uitgave van de Historische Kring Zuidhorn!

Inleiding
Aan de Langestraat in Noordhorn, bij het begin van het Gouden Hoekje, was tot ongeveer 1955 schoenmaker Hes gevestigd. Martijn Hes had een eenmanszaak, zoals vele ondernemers in dit Groningse dorp. Een kleinzoon (en naamgenoot) van hem, Martijn Hes uit Baambrugge, is na het overlijden van zijn moeder in het bezit gekomen van verschillende brieven die zijn grootvader in de periode 1950-1952 aan zijn zoon Jakob stuurde. Jakob Hes, geboren in Noordhorn, woonde toen in Indonesië, in Pasuruan op Oost-Java, waar hij directeur was van het ‘Proefstation voor de Java-Suikerindustrie’.

In deze brieven – Hes noemt ze zelf vaak opstellen – worden personen en gebeurtenissen in het dorp Noordhorn beschreven uit de periode 1830 tot 1925. In een kleine veertig verhalen is het wel en wee van de inwoners van Noordhorn aan het papier toevertrouwd. De brieven geven zo een opmerkelijke inkijk in de toenmalige samenleving van dit dorp. Voor de huidige inwoners van Noord- en Zuidhorn een zeldzame gelegenheid om kennis te maken met de geschiedenis van hun woonomgeving. Maar de welhaast levende beelden van zo’n samenleving in de moeilijke periode van de overgang van negentiende naar twintigste eeuw zijn interessant voor iedereen met belangstelling voor de achtergrond van de sociale ontwikkeling van het platteland. De heer Hes heeft de brieven ter beschikking gesteld aan de Historische Kring Zuidhorn
met de vraag of zij er iets mee kunnen, waarbij hijzelf graag enige regie wilde houden over het publiceren. Hij heeft er mee ingestemd dorpsbewoners in te schakelen die meer binding met het dorp hebben dan hijzelf, die er zijn geboren of er lang hebben gewoond.
De verhalen, zoals die in de brieven worden verteld, zijn ingekaderd en aangevuld met relevante achtergrondinformatie. Daardoor kan men de verhalen beter ‘plaatsen’ in tijd en omgeving. Veel voorvallen in dit dorp staan immers niet op zichzelf maar worden beïnvloed door landelijke gebeurtenissen en trends. Het resultaat is een beknopt stukje geschiedenis van ons dorp en (een groot deel van) zijn inwoners, in een tijdsbestek van meer dan een eeuw.
De Historische Kring is de familie Hes dankbaar dat zij de brieven ter beschikking stelden. Dorpsbewoner Piet Helmus schreef de begeleidende teksten. Hij beoogde met zijn bijdrage om belangstellenden te laten meegenieten van deze op een zeer authentieke wijze vastgelegde beschrijvingen van de toenmalige dorpse samenleving. Om de verhalen nog beeldender te maken is een aantal toepasselijke illustraties uit die tijd opgenomen. De aanvullingen van Martijn Hes jr. zijn duidelijk te herkennen, hij verzorgde de algemene achtergrondinformatie waaronder emigratiegegevens en bijzonderheden over zijn voorouders.

De brieven zijn allemaal letterlijk overgenomen, zoals de schoenmaker ze heeft geschreven. De briefteksten zijn steeds cursief weergegeven. Gerekend naar de inhoud zijn de brieven in twee soorten te onderscheiden. In een aantal worden gebeurtenissen verhaald uit de tijd dat schoenmaker Hes nog niet was geboren. Deze verhalen zijn dus van horen zeggen en dan kan er natuurlijk wel eens iets op een andere manier worden weergegeven dan het daadwerkelijk gebeurd is. Mogelijk zijn de personen die er een rol in spelen verwisseld of kan het gebeuren dat de schrijver er qua datering wel eens een paar jaar naast zit. Maar het zijn uitzonderingen.

Hes aarzelt af en toe ook zelf of het wel precies zo is gebeurd als hij het zich herinnert. Het is immers al zo lang geleden. Dat vonden de samenstellers echter geen reden om deze brieven over te slaan. Veel verhalen spelen zich echter af tijdens zijn eigen leven. Soms heeft hij er zelf een rol in, nogal eens als kwajongen tussen de kwajongens. De in deze brieven genoemde personen en jaartallen zouden wel moeten kloppen, ook omdat ze te verifiëren zijn met andere bronnen. Helmus is zelf één van die bronnen, iets wat in voorkomende gevallen ook wordt vermeld. Daarnaast heeft hij veel gebruikgemaakt van gegevens uit de Groninger Archieven en uiteraard raadpleegde hij de bronnen die via het internet toegankelijk zijn, ondermeer met behulp van het programma Genlias.

Al met al kan gesteld worden dat het totaal van deze brieven een goed beeld geeft van het leven in Noordhorn van een eeuw geleden.

Verleden en toekomst van het Dokkumer Lokaaltje

Van onze verslaggever ter plaatse, Henk Aartsma

Sprekers Kleijne en Rijff

Kaartjes Dokkumer Lokaaltje

De Stichting Vrienden van de kerk Hiaure had voor donderdagavond een lezing over het Dokkumer Lokaaltje georganiseerd. Tijdens zijn lezing in de kerk vertelde inleider Oege Kleijne vele wetenswaardigheden over de geschiedenis van de Noord-Friese Lokaalspoorwegen. Na de pauze presenteerde Chris Rijff het initiatiefplan m.b.t. de mogelijkheden om delen van het Dokkumer Lokaaltje te herstellen t.b.v. van het toerisme en de lokale economie.

Kamerbode Feike Klases vd Lei van de Friese Admiraliteit

Hij liep mee in de lijkstatie van Ernst Casimir in januari 1633 te Leeuwarden, in het groepje vertegenwoordigers van de Admiraliteit van Friesland te Dokkum. Op zijn mantel het insigne van de Admiraliteit: twee gekruiste ankers met een generaliteitswapen in het midden. Hiermee was hij voor iedereen herkenbaar.
Wie nu was deze kamerbode?
In de beschrijving van de deelnemers in de rouwstoet wordt hij genoemd. Het betreft Feike Klases, ook wel de familienaam Van de Lei dragende.
Dokkum, huwelijken 1625
Vermelding: Ondertrouw op 24 augustus 1625
Man       : Feicke Claesses afkomstig van Dokkum
Vrouw     : Antie Tymendr afkomstig van Leeuwarden
Opmerking : hij is kamerbode van de Admiraliteit.
Bron: Collectie Doop-, Trouw-, Begraaf- en Lidmatenboeken(DTBL)
Ondertrouwregister Gerecht Dokkum 1605-1628
Inventarisnr.: DTB 171

Leeuwarden, huwelijken 1626
Vermelding: Ondertrouw op 26 augustus 1626
Man       : Feicke Claas afkomstig van Dokkum
Vrouw     : Antie Thimons afkomstig van Leeuwarden
Opmerking : hij is kamerbode

Betalingsordinanties op de Ontvanger Generaal 1624
Citaat: De camerbooden vande admiraliteijt tot Doccum vande leverantie van thien taffelboeckiens in silver beslagen en aende heeren gelevert die somma van 38 £ 10 st
Bron: Archief van de Staten van Friesland
Toegang 5, Invnr.  2666, Folio   65v

Toen de Admiraliteit in 1645 naar Harlingen verhuisde, verhuisde Feike mee.

Voor meer informatie kunt u het leuke boekje van Ihno Dragt over De admiraliteit in Dokkum, 1597-1645, aanschaffen.

Zachte heelmeester maakte blinde ziend in 1628?

Hilda Bouta, actief lid van onze vereniging, wees mij op een vermelding in de Leeuwarder archieven van een Dokkumer heelmeester. Met een zilveren naald had hij een blinde vrouw geholpen die beweerde nu weer geheel te kunnen zien! 

Leeuwarden. 17 oktober 1628 "SACHARIUS Dreinerius BOLTHA, vrij operateur, steen en breucksnijder.oud ……op sijn verzoek verklaart Trijn Jansdr. Te Grotegast (Gr.)dat zij enige jaren blind is geweest, dat haar ogen door bovenstaand persoon met een sulveren naalde zijn gecureerd sedert dien weer kan zien gelijk voorheen".

Bron: Historisch Centrum Leeuwarden. Stadsarchief, certificaatboeken L 849-309a.

NB. Drie jaar later wordt hij opgenomen in Burgerboek Leeuwarden, met vermelding: geboren in Dokkum:

1631.     Zacharias,     Sacharias Drimmelry Bolta,     Dokkum. Leeuwarden.
In Burgerboeken Leeuwarden: 1631  SACHARIAS DRIMMELRIJ BOLTA, geboorteplaats Dokkum, pag 301, 303     http://www.gemeentearchief.nl/burgerboeken

 

Het lijkt in ieder geval op een vroege vorm van een staaroperatie.

Statistieken Dokkumer Sontvaart: 1767 topjaar

Sinds donderdag 8 maart 2012 zijn er weer bijna 35.000 doorvaarten toegevoegd aan de Sonttoldatabase. Het betreft de jaren 1726-1737, waardoor het totaal aantal jaren de periode 1726-1799 bestrijkt.
Het mooie is dat nu een standaardisatie van plaatsnamen en dus ook namen van thuishavens het zoeken makkelijker maakt. De 12 spellingsvarianten van Dokkum ("Bockum", "Dackum", "Docken", "Dockkum", "Dockom", "Dockum", "Docum", "Dohmsten", "Dokkum", "Dokum", "Døckum", "Duckum") zijn daarmee onder 1 noemer gebracht: Dokkum.
Ook zijn er op de website eenvoudige statistieken ingebouwd die een mooi overzicht geven over de gehele periode 1726-1799 vanuit diverse invalshoeken.

Wat zien we zoal voor passages van de Sont door schippers met als officiële thuishaven Dokkum?
In de periode 1726-1799 waren er 3386 doorvaarten van schippers met thuishaven Dokkum.
Topjaar was 1767 met 178 doorvaarten. De piek lag tussen 1763 en 1770 hoewel er van 1765 geen registraties zijn.
Hoewel de statistiek met vertrekhavens maar 2480 doorvaarten van Dokkumer schippers telt kan hier wel een ranglijst uit gehaald worden: Gdansk 466 keer, Kaliningrad 416 keer, Riga 199 keer, Dokkum 145 keer, Klaipeda 128 keer, Liepaja 119 keer, Amsterdam 115 keer en Szczecin 113 keer.
Een vergelijkbare ranglijst geven de aankomsthavens, hoewel daarbij de algemenere term Baltic Sea gebruikt wordt.
De lijst met soorten vracht is weer wat langer (7985 vrachten in totaal). Hierin is Ballast verreweg de grootste soort vracht (888+234+17=1139 vrachten), gevolgd door Hennep, Tarwe, Staven/Duigen en Rogge. Tot de exotischere vrachten van Dokkumer schippers behoren o.a. Arsenicum, Barnsteen, Boegsprieten, Kamelenhaar, Gom, Joppenbier, Hongaarse wijn en Was.

Bedenkt u overigens dat in tijden van oorlog Friese schippers vaak van thuishaven en vlag wisselden, met name naar Duitse havensteden, om daardoor te voorkomen dat ze door Engelse of Franse kapers overmeesterd zouden worden. Dat maakt de registratie voor Friese en dus ook Dokkumer schippers in de oorlogsjaren zeer geflatteerd. Tijdens de Vierde Engelse Zeeoorlog van 1780-1784 viel een groot deel van de (geregistreerde) Sontvaart weg, evenals vanaf 1795 toen de Fransen ons land bezetten en de Engelsen grote hoeveelheden schepen van de Republiek kaapten.

Biografie van Iman Falck

Ons lid Tymen Wierstra is jaren geleden al begonnen Kollumer geschiedenis en de belangrijke personen daarin via zijn website te ontsluiten. Een van deze personen is Eyso de Wendt, een Kollumer koopman die via de VOC fortuin maakte en uit een oorspronkelijk Deense familie stamde. Zijn dochter huwde met Iman Falck, de gouverneur-generaal van Ceylon. Over hem is nu een biografie verschenen.
De publicatie van Uitgeverij Verloren is getiteld 'Zonder eigen gewinne en glorie', Mr. Iman Wilhelm Falck (1736-1785), gouverneur en directeur van Ceylon en Onderhorigheden.
De flaptekst vermeldt: Iman Wilhelm Falck (1736-1785) verhuisde als jongeling van Ceylon, het huidige Sri Lanka, naar Utrecht, waar hij rechten studeerde. Hij koos niet voor een bestuurlijke loopbaan in de Republiek, maar voor een ongewisse carrière in Azië. In 1765 werd hij benoemd tot gouverneur van de VOC-vestiging Ceylon, waar hij een einde maakte aan de oorlog met het binnenlandse koninkrijk Kandy. Gedurende twintig jaar toonde hij een eigenzinnige visie op de te volgen politiek ten opzichte van de opdringende Britse macht in India. Zijn matige gezondheid en grote teleurstelling over het weinig krachtige Nederlandse optreden tijdens de Vierde Engelse Oorlog deden hem afzien van een verdere carrière in Batavia. Deze biografie van Falck, gebaseerd op vele herontdekte archieven, geeft een interessant beeld van zijn leven als diplomaat, zijn familieachtergronden, netwerken en intriges en van de handel en de binnen- en buitenlandse politiek in de achttiende eeuw.

In 2014 komt de dissertatie als pdf online. Nu is de inhoudsopgave en het voorwoord alleen nog maar vrijgegeven.

Cornelis Pieter Sorgdrager en zijn Amelander dagboeken

Van Cornelis Pieter Sorgdrager zijn veel aantekeningen bewaard gebleven over het leven op het waddeneiland Ameland. Dit heeft geresulteerd in twee publicaties die qua naam nogal op elkaar lijken: Memori Boeck, De wereld van Cornelis Pieter Sorgdrager 1779-1826 en Memorij, het dagboek van Cornelis Pieter Sorgdrager. Laatstgenoemde had ik al een tijdje in de kast staan maar pas kortgeleden kwam ik er achter dat het nog veel interessantere, en later (1983) gepubliceerde, Memori Boeck toch echt een andere publicatie is dan de Memorij (1982).
Ik werd getipt door Pieter Jan en Tineke Borsch, kenners van de Amelander genealogie bij uitstek. Ze beheren op Ameland ook het Cultuurhistorisch Museum Sorgdrager, de voormalige woning van de eilander chroniquer.

Sorgdrager, uit een oorspronkelijk Zaanse familie, hield zeer nauwgezet de dagelijkse zaken bij die op en om Ameland plaatsvonden. Niet alleen geboorte, huwelijk en overlijden maar ook ziekten en vooral strandingen van schepen, met de bijbehorende ladingen en eventuele slachtoffers.

Sorgdrager kwam uit een doopsgezind milieu, een kerkelijk gezindte dat op Ameland wijdverbreid was en zelfs een aantal varianten kende. Hij werd geboren te Hollum (Ameland) op 19 september 1759 als zoon van Pieter Cornelis Sorgdrager, zeekapitein, en Gertke Jacobs. Hij was Doopsgezind leraar te Hollum (Ameland) en huwde op 3 april 1791 te Hollum met Baukjen Jans (Bakker) (1759-1815).
Sorgdrager had een winkel en was daarnaast voorganger van de plaatselijke gemeente van het Jan Jakobsvolk.
Op Ameland waren de volgende stromingen aanwezig: Waterlanders, Jonge Vlamingen, Jan Jacobsgezinden en Oude Vlamingen. Sorgdrager behoorde dus tot de Jan Jacobsgezinden, een stroming die streng en ouderwets in de leer was. 
Jan Jacobsz was een doopsgezind voorganger uit Harlingen. Het NNBW zegt er het volgende over: Na den dood van den invloedrijken Jan Willemsz (1588), die een scheuring had weten tegen te gaan, barstte de strijd eerst recht los: Jan Jacobsz c.s. banden Lubbert Gerritsz met zijn aanhang uit de gemeente (1589), die sindsdien verdeeld was in ‘Oude’ of ‘Harde Friezen’ en ‘Jonge’ of ‘Zachte Friezen’. In 1599 had te Harlingen een vergadering plaats van leeraren van alle gemeenten in Friesland, waar Jan Jacobsz een zevental zeer strenge bepalingen voorstelde en doordreef; een der bepalingen luidde, dat een zuster, die met een niet-doopsgezinden man was gehuwd, vóór de bevalling van den man moest eischen, dat hij het kind zou laten doopen; bewilligde de man niet, dan moest de moeder het aan het vaderlijk gezag onttrekken. Een en ander bracht hem in heftigen twist met Pieter Jeltjes, leeraar te Kollum, hetgeen een splitsing van de Oude Friezen in het Jan-Jacobsvolk en in het Pieter-Jeltjesvolk ten gevolge had. De Jonge Vlamingen werden op Ameland het Foppe Onnesvolk genoemd.

Veel strandingen van schepen zijn door Sorgdrager beschreven maar ook zaken van meer persoonlijke aard.
Zo deed Sorgdrager in 1808 verslag van het huwelijk in zijn gemeente van de ouders van Eduard Douwes Dekker, alias Multatuli, Engel Douwes en Sijtske Eeltje.

Voor genealogen met voorouders op Ameland in de periode 1779-1826 zijn de dagboeken van Sorgdrager een unieke en eigenlijk onmisbare bron. Aanvullend is het online beschikbare Geschiedenis der Doopsgezinden in Friesland een aanrader.


Streekarchivaris Jongsma te Dokkum is ook de beheerder van de Amelander archieven. Zie voor details en een uitgebreide toelichting op de diverse Doperse stromingen de Inventaris van de Archieven van de Doopsgezinde gemeenten van Nes, Ballum en Hollum op Ameland, 1659-1992 op de site van het Historisch Informatiecentrum Noordoost-Friesland.

Broncommentaren nu digitaal beschikbaar

Het kwam even kort voorbij op Twitter: De reeks Broncommentaren is nu ook in digitale versies beschikbaar. Pas toen ik dit via de mail doorstuurde naar enkele collega-sneupers kreeg ik de reactie dat dit toch wel bijzonder is.
Ons erelid Reinder Tolsma had tot nu toe een soort abonnement op de papieren reeks (wat hem inmiddels al gauw enkele honderden euro's heeft gekost) maar was desalniettemin blij met de online beschikbaarheid van deze waardevolle bronnen voor onderzoekers in de genealogie en streekgeschiedenis.
Reinder had met name veel gehad aan het deel over onroerend goed en dan vooral natuurlijk het kadaster (in deel 4).
Daarnaast de registres civique omdat die hem onbekend waren (en niet overal bewaard), alsmede de allereerste conscriptie die hij toen pas ontdekte terwijl die wel in  het streekarchief te Dokkum aanwezig was.
Let op: De diverse delen zijn per hoofdstuk of als geheel te downloaden als pdf.
Het overzicht:
Broncommentaren I - IV
    I. De kohieren van de gemeentelijke hoofdelijke omslag, 1851-1922. P.M.M. Klep, A. Lansink en W. van Mulken
    II. De registers van patentplichtingen, 1805-1893. P.M.M. Klep, A. Lansink en W.F.M. Terwisscha van Scheltinga
    III. De Volkstelling van 1807/08. J.L. van Zanden
    IV. De Registres Civiques 1811 (1812,1813). J.L. van Zanden
Broncommentaren deel I-IV, de gehele aflevering

Broncommentaren V
    De militie-registers Deel 1: 1815-1922. B. Koerhuis en W. van Mulken
    De militie-registers Deel 2: 1815-1816. B. Koerhuis en W. van Mulken
    De militie-registers Deel 3: 1817-1861. B. Koerhuis en W. van Mulken
    De militie-registers Deel 4: 1862-1912. B. Koerhuis en W. van Mulken
    De militie-registers Deel 5: 1913-1922. B. Koerhuis en W. van Mulken
Broncommentaren V, de gehele aflevering

Broncommentaren VI - IX
    VI. De lijsten van kiezers ter benoeming van afgevaardigden voor de Tweede Kamer der Staten-Generaal, de Provinciale Staten en de Gemeenteraad, 1851-1886. B.M.A. de Vries
    VII. De Staat van Fabrieken en Trafieken van 1 augustus 1816. M. Duijghuisen en P.M.M. Klep
    VIII. De Staat van Fabrieken en Werkwinkels van 31 december 1819. M. Duijghuisen
    IX. De Hinderwetbescheiden, 1811-1952. F.F.J.M. Geraedts
Broncommentaren deel VI - IX, de gehele aflevering

Broncommentaren X - XII
    X. De registers van de Dienst voor het Stoomwezen, 1856-1924. H.W. Lintsen
    XI. Registrum Memorialis Parochiae, het parochiememoriaal. P.J. Margry
    XII. De Staten van Oorlog te Lande en de Generale Petities, 1576-1795. P.W. van Wissing
Broncommentaren deel X - XII, de gehele aflevering

Broncommentaren 1
    Woord vooraf. D. Haks
    De Nederlandse staatsbegrotingen 1798-1914. W. Fritschy en R.H. van der Voort
    De lijsten van verkiesbaren voor de Eerste Kamer der Staten-Generaal 1848-1917. J.K.S. Moes
    Bescheiden met betrekking tot beroepsprocedures bij Gedeputeerde Staten op grond van publiekrechtelijke wetten 1815-1850: Militie en schutterij. L.M. Koenraad
    Lijst van illustraties
    Personalia van de auteurs
    Overzicht broncommentaren
Broncommentaren deel 1, de gehele aflevering

Broncommentaren 2
    Woord vooraf. D.Haks
    Boedelinventarissen. Th.F. Wijsenbeek-Olthuis
    De gemeentelijke bevolkingsregisters 1850-1920. A. Knotter en A.C. Meijer (red.)
    Lijst van illustraties
    Personalia van de auteurs
    Overzicht broncommentaren
Broncommentaren deel 2, de gehele aflevering

Broncommentaren 3: Bronnen betreffende de registratie van onroerend goed in de negentiende en twintigste eeuw
    Inleiding
    De kadastrale legger en aanverwante bronnen, 1812-1990. P. Kruizinga
    De kadastrale kaart, 1812-1990. P. Kruizinga m.m.v. S.E.M. van Doornmalen
    De registers van overschrijving van akten van eigendomsovergang vanaf 1811. F.J.M. Otten
    De registers met de uitkomsten van de herzieningen van de grondbelasting, 1873-1904. F.J.M. Otten
    De notariële akten met betrekking tot de registratie van onroerend goed, 1811-1920. B. Duinkerken
    Het systematisch woningonderzoek omstreeks 1900. P. Kooij
    Lijst van illustraties
    Personalia van de auteurs
    Overzicht broncommentaren
Broncommentaren deel 3, de gehele aflevering

Broncommentaren 4: Bronnen betreffende de registratie van onroerend goed in Middeleeuwen en Ancien Régime
    Inleiding
    De schepensignaten en protocollen van bezwaar te Arnhem. C.L. Verkerk
    De protocollen van verzegelingen in de Groningse oud-rechterlijke archieven. R.F.J. Paping en P. Brood
    De bonboeken te Leiden. E.T. van der Vlist
    De Groningse provinciale rekeningen van de voormalige kloosterlanderijen. R.F.J. Paping
    De leenregisters. J.C. Kort
    De Vlaamse en Zeeuwse ommelopers in de veertiende, vijftiende en zestiende eeuw. A. de Kraker
    De morgenboeken van Rijnland. M.H.V. van Amstel-Horák
    De zijlschotregisters, dijkrollen en registers van schouwbare objecten in Groningen tot circa 1800. R.F.J. Paping
    De Groningse verpondingsregisters. R.F.J. Paping
    De kohieren van de tiende penning in Holland, 1543-1564. J.A.M.Y. Bos-Rops
    De floreenkohieren. J.A. Mol en P.N. Noomen
    Lijst van illustraties
    Personalia van de auteurs
    Overzicht broncommentaren
Broncommentaren deel 4, de gehele aflevering

Broncommentaren 5: Bronnen betreffende de registratie van vreemdelingen in Nederland in de negentiende en twintigste eeuw
    Inleiding. Corrie van Eijl en Marlou Schrover
    Registers van verstrekte en geweigerde reis- en verblijfpassen (1849-1923). Louk Pöckling en Marlou Schrover
    Registratie van vreemdelingen in het Algemeen Politieblad (1852-1947). Corrie van Eijl
    Registratie van vreemdelingen in het bevolkingsregister (1850-1920). Marlou Schrover
    Lokale vreemdelingenregisters en vreemdelingendossiers (1918-1940). Leo Lucassen
    Persoonsdossiers in het archief van de Immigratie- en Naturalisatiedienst en haar rechtsvoorgangers (1906-) 1945-1985 (-1999). Corrie Berghuis en Marlou Schrover
    Het Oudpaspoortarchief (1950-1959). Peter Christiaans en Marlou Schrover
    Literatuurlijst
    Lijst van illustraties
    Personalia van de auteurs
    Overzicht broncommentaren
Broncommentaren deel 5, de gehele aflevering

Broncommentaren 6: Bronnen met betrekking tot armenzorg en sociale zekerheid in de negentiende en twintigste eeuw
    Inleiding. A.C.M. Kappelhof
    De registers van bedeelden en bedeling van het Burgerlijk Armbestuur te Maastricht, vanaf de Franse Tijd tot 1920. J. Luijten
    De persoonsdossiers van de gemeentelijke armenzorg tot aan de invoering van de Algemene Bijstandswet (1965). A. Knotter en P.Th. Kok
    De tabellen van onderstand: een statistiek van bedeelde en bedeling, 1854-1964. A.L. Kort
    Verslagen omtrent het Armwezen en Statistiek van de sociale zorg in Nederland, 1814-1964. V. Kingma en M.H.D. van Leeuwen
    De jaarrekeningen en begrotingen van de armbesturen in de negentiende en twintigste eeuw. A.L. Kort
    Statistieken van de werkloosheid in Nederland, 1902-1943. J.G.S.J. van Maarseveen en P. Rodenburg
    Literatuurlijst
    Lijst van illustraties
    Personalia van de auteurs
    Overzicht broncommentaren
Broncommentaren deel 6, de gehele aflevering

Broncommentaren 7: Bronnen voor de criminaliteit en strafrechtpleging vanaf 1811 tot heden
    Inleiding
    De parket- of weeklijstregisters vanaf 1811. L. Oldersma
    De vonnissen en processen-verbaal van terechtzittingen van 1811 tot heden. H. van Felius
    De inschrijvingsregisters van gedetineerden/gevangenen van 1811 tot 1940. W. Lindemann
    Bronnen voor gratieverlening tot 1987. P. Brood
    De gerechtelijke statistieken van het CBS tot 1940. R. J. van der Bie
    Bijlagen

Broncommentaren 8: Jaarverslagen van Nederlandse ondernemingen vanaf 1811 tot 2005
    Inleiding
    1. Historische situering
    2. Administratieve onstaansgeschiedenis
    3. Visuele kennismaking
    4. Bronkritisch commentaar
    Bijlagen


Neem dus een kijkje voor de details op de website van de Digitale Broncommentaren.

Scans DTB Ee en Engwierum online

De onvermoeibare Anton Musquetier heeft weer een mooie bron voor sneupers uit Noordoost Friesland gedigitaliseerd. De Doop-, Trouw- en Begraafboeken van de dorpen Ee en Engwierum van 1659 tot 1812 zijn in eerste instantie bereikbaar via de site www.altijdstrijdvaardig.nl en zullen later ook via de site van Tresoar online komen.
Via de database van Tresoar kon natuurlijk al langer gezocht worden in de DTB maar daaraan zijn geen scans van de originelen gekoppeld.
Over enige tijd zullen ook de lidmatenboeken van Ee en Engwierum aan de site worden toegevoegd.

Al eerder werden de volgende kerkboeken van plaatsen in Noordoost Friesland gedigitaliseerd:

▪Aalsum-Wetsens-1772-1812

▪Anjum-1684-1812

▪Akkerwoude-Murmerwoude-Veenwouden-1602-1812

▪Birdaard-Janum-1645-1796

▪Blija-Hogebeintum-1611-1980

▪Dantumadeel-Trouwen-Gerecht-en-Doopsgezinden-1796-1809   

▪Dantumawoude-Driesum-Wouterswoude-1697-1898 en tot 1834 ook Zwaagwesteinde

▪Dokkum-1605-1829     

▪Ferwerd-1654-1934

▪Hallum-1532-1934 en Doopsgezind Hijum

▪Holwerd-Diaconierekeningen-1749-1823

▪Marrum-Westernijkerk-1619-1962

▪Reitsum-Genum-Lichtaard-1717-1980

▪Rinsumageest-Sijbrandahuis-1628-tot-29 maart 1812

▪Wanswerd-Jislum-1686-1977

Een honderdjarige te Ezumazijl in 1936

De Historische Krantendatabase van de Koninklijke Bibliotheek is een bron die ik nog veel te weinig raadpleeg. Op het zoekwoord Ezumazijl vond ik echter dit leuke bericht in Het Vaderland : staat- en letterkundig nieuwsblad, 27-10-1936:
Zaterdag heeft de heer Gerrit van der Gang te Ezumazijl onder zeer groote belangstelling zijn honderdsten verjaardag gevierd. De oude man die nog zeer opgeruimd van geest is, is tot zijn 90ste jaar boerenarbeider geweest.

Ingezetenen hadden in en om zijn woning versiering aangebracht en een eerepoort opgericht. Bovendien hebben zij talrijke geschenken aangeboden. Het gemeentebestuur van Oostdongeradeel kwam 's middags gelukwenschen, evenals eenige notabelen uit Ezumazijl en Anjum. De schoolkinderen zongen enkele versjes, die de oude man voor zljn woning aanhoorde. 'S Avonds is hem een serenade gebracht door Anjums chr. fanfarecorps.

In het Leeuwarder nieuwsblad : goedkoop advertentieblad, van 17-10-1936, staat een nog uitgebreider artikel.

Zijn Geboorteakte: Westdongeradeel, 1836
Aangiftedatum 25 oktober 1836, akte nr. 172
Gerrit van der Gang, geboren 24 oktober 1836
Zoon van Lubbert Gerrits van der Gang en Bontje Simons Hoekstra

De pijprokende Alde Gerrit hield van paarden en werd geboren 'onder Ternaard' (Visbuurt ?).

Hidde Jans Backer in 1778 door de Engelsen gekaapt

In Sailing Letters Journaal IV, De Gekaapte Kaper, is een hoofdstuk gewijd aan Nieuwe bronnen voor de geschiedenis van de Oostzeevaart, ofwel de Sontvaart. Auteurs Els van Eijck van Heslinga en Perry Moree geven een aantal voorbeelden van rijke 18e eeuwse bronnen voor verder onderzoek, met Riga als centraal aanknopingspunt. In dit geval de bron Interrogations: verhoren van bemanningsleden zoals Hidde Jans Backer van de Hollandia die in een koffiehuis in Dover wordt ondervraagd aan de hand van 32 paragrafen met standaard vragen (High Court of Admiralty 32/355).
Hierin wordt o.a. de kaping van het schip Hollandia op 9 september 1778 door de Engelsen beschreven. Schipper Hidde Jans Backer heeft een 1/32 part in het schip Hollandia dat in het Kanaal bij Dungeness door de Engelse cutter The Two Brothers uit Dover gekaapt wordt. Hij verklaart dat hij 53 jaar oud is en afkomstig uit Wierom 'in West-Friezelandt'. De laatste 7 jaar heeft hij op Ameland gewoond. Nu zou je bij West-Friezelandt denken aan de huidige omgeving van Enkhuizen, maar de aanduiding werd ook wel gebruikt voor het huidige Friesland, als onderscheid ten opzichte van Oost-Friesland in het huidige Duitsland.
In Wierom herkennen we de kustplaats Wierum in Westdongeradeel, de vissersplaats nabij Holwerd en Paesens-Moddergat.
Terugrekenende vanaf 1778 met zijn leeftijd van ongeveer 53 kan dit zijn doop zijn (niet zeker dus):
Westdongeradeel, dopen, doopjaar 1724
Dopeling: Hidde
Gedoopt op 11 juni 1724 in Holwerd
Kind van Jan Abes en Baukjen Lieuwes
Bron: Collectie Doop-, Trouw-, Begraaf- en Lidmaatboeken (DTBL) Herv. gem. Holwerd, doop 1656-1811
Inventarisnr. : DTB 756.

Hidde Jans Backer was vanuit Riga met een lading masten van de firma Backenhagen & Co op weg naar Frankrijk en had nog een andere Amelander aan boord: Keimpe Drewes, die ook een part in het schip bezat. Hierin herkennen we de voorouder van de Amelander familie Van der Laag.
Van schipper Drewes Kempes uit Ameland is een brief uit 1795 bekend vanuit de citadel te Rijssel (Lille) waar hij gevangen zat. Zijn schip en de bemanning waren waarschijnlijk door de Fransen genomen in de oorlog tegen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.

In de Sonttoldatabase vinden we onderstaande 13 vermeldingen van de reizen door de Sont van Hidde Jans Backer met de Hollandia, een schip van 600 ton met 16 bemanningsleden (naast Backer nog 3 Nederlanders, waaronder de stuurman, en verder Denen en Zweden). In voorgaande jaren heeft het schip op vele routes in Europa, maar ook de West gevaren.
Backers thuishaven was eerst Ameland maar werd al snel Amsterdam, waar ook de hoofdreder Tamme Beth IJsbrantsz gevestigd was. Zo te zien had Hidde 1 of 2 naamgenoten die ook op de Sont voeren maar geen familienaam voerden:
29-4-1761    Hidde Jans Backer,    Ameland,    Amsterdam - Pettersb.   
6-8-1761    Hidde Jans Backer,    Amst.,    Pettersborg - Amsterdam   
8-8-1761    Hidde Jans,    Grøningen,    Rotterdam - Riga   
26-9-1761    Hidde Jans,    Stavern,    Riga - Amsterdam   
6-8-1763    Hidde Jans,    Rotterdam,    Rotterdam - Kønigsberg   
5-8-1763    Hidde Jans Backer,    Amsterdam,    St. Ubes - Østersøen   
23-9-1763    Hidde Jantz Batker,    Amsterdam,    Riga - Amsterdam
24-8-1766    Hidde Jans Backer,    Amsterdam,    Amsterdam - Pettersborg   
19-5-1767    Hidde Jans Backer,    Amsterdam,    Cronstadt - Brest   
10-9-1763    Hidde Jantz,    Rotterdam,    Kønigsberg - Rotterdam
15-4-1768    Hidde Jans,    Vrisland,    Amsterdam - Østersøen
4-6-1768    Hidde Jantz,    Rotterdam,    Memel - Rotterdam   
23-9-1768    Hidde Jantz,    Amsterdam,    Amsterdam - Østersøen   
14-10-1768    Hidde Jantz,    Rotterdam,    Dantzig - Rotterdam   
21-5-1771    Hidde Jantz,    Stavern,    Amsterd. - Østersøen
28-5-1773    Hidde Jans Backer,    Amsterdam,    Amsterdam - St. Petersborg   
1-9-1773    Hidde Jans Backer,    Amsterdam,    St. Petersborg - Brest   
30-6-1774    Hidde Jans Backer,    Amsterdam,    Amsterdam - Riga   
12-7-1771    Hidde Janse Backer,    Amsterdam,    Alicante - Østersøen   
7-9-1771    Hidde Janse Backer,    Amsterdam,    Riga - Amsterdam   
4-9-1774    Hidde Jansen Backer,    Amsterdam,    Riga - Brest   
20-8-1778    Hidde Jansz Backer,    Amsterdam,    Riga - L' Orient  (de reis waarop ze gekaapt worden)

Ondervraging van Hidde Jansz Backer (met handtekening) door de Engelsen

Op 14 mei 1779 meldt de rubriek Zee-tyding van de Noordhollandsche Courant dat Hidde Jans Bakker met de Hollandia te Chatham gereed ligt om op weg naar Archangel te gaan. Waarschijnlijk is dat het moment dat de Hollandia weer is vrijgegeven.

Nico van der Woude noemt Hidde in zijn verhaal Hoe Fries is de kwartierstaat van Eduard Douwes Dekker? (Multatuli) als de tweede echtgenoot van de weduwe van Sontvaarder Jan Hendriks Nagtegaal, Haaske/Hester Barends, geboren Hollum (Ameland) juni 1723, overleden Hollum 28 januari 1807, trouwt (2) Sloterdijk (Amsterdam) op 19 juni 1768 met Hidde Jans Bakker.

Uit informatie van Pieter Jan en Tineke Borsch (Genealogie Ameland) blijkt dat in ieder geval Hiddes vrouw Hester doopsgezind was. Hidde Jans Backer wordt zelf echter niet genoemd onder de doopsgezinde ledematen van 1804.
Hidde was eerder medereder van het schip de Jonge Wijnberg, in 1786 kapitein op de Surchance en nog eerder van 1755-1759 voor Zaandam walvisvaarder (hij ving rond de 11 walvissen!). Hij komt 3 x voor in het Memorij boeck van Cornelis Sorgdrager: blz. 4, blz. 33 en blz. 72.
Hidde overleed op 15 januari 1812 te Hollum als weduwnaar, 86 jaar oud, en werd daar ook begraven bij de Hervormde Kerk (dus niet bij de Vermaning!). Zijn grafsteen is nog bewaard gebleven. Hester en Hidde liggen in de graven van Hester haar ouders in perk 10: Barend Hansz en Antje Luytjes.

Boek Vier Eeuwen Kingma in de Oostergo

Ons lid Jan Kingma heeft onlangs een familieboek uitgegeven, getiteld Vier Eeuwen Kingma in de Oostergo. Het formaat van het boek is 21 x 28 cm en heeft 237 bladzijden.

De tekst op de achterzijde:

In 1612 woont in het dorp Janum, in de provincie Fryslan, Johannes Pitersz Kingma. Hij is de stamvader van vele Kingma's in het kwartier Oostergo. 

De nakomelingen van Johannes Pitersz Kingma zijn in dit boek in kaart gebracht. Johannes Pitersz Kingma is geboren in Zweins en afstammeling van Jelle Kingum (ca 1450-1538). Met dit boek wordt dan ook een bijdrage geleverd aan het in beeld brengen van de nakomelingen van Jelle Kingum.

Tevens gaat het in dit boek over mijn voorouders. Van bovengenoemde Johannes Pitersz Kingma tot en met mijn pake Jan Kingma (1901-1985) wordt de gezinssamenstelling beschreven, de woonplaatsen, het beroep en de kerkelijke gezindte. Een familiegeschiedenis van tien generaties in Fryslan.

Van dit boek hebben we de namenindex online staan op onze site. Dat zouden meer auteurs moeten doen, want zo kan elke genealoog makkelijk zien of er familieleden in deze uitgave voorkomen!

Het boek is bij de auteur te bestellen, via de mail . Prijs 25 euro excl. verzendkosten.

De lijkstatie van Ernst Casimir te Leeuwarden in 1633

In de online collectie van het Rijksmuseum te Amsterdam bevindt zich een rij tekeningen van de begrafenisstoet (lijkstatie) van Ernst Casimir, die op 3 januari 1633 te Leeuwarden in de Jacobijner Kerk werd begraven (op 2 juni 1632 was hij al gesneuveld bij Roermond!). Het geeft een prachtig overzicht van de intimi van de graaf van Nassau-Dietz, stadhouder van Friesland (vanaf 1620) en na 1625 ook stadhouder van Groningen en Drenthe. Met name de jonkers uit Friesland en Groningen komen in beeld, met daarbij afgevaardigden van de diverse bestuurscolleges (waaronder de Admiraliteit te Dokkum). De ervaring leert dat de afbeeldingen behoorlijk waarheidsgetrouw zijn. Om de namen op de afbeeldingen voor een breder publiek toegankelijk te maken heb ik ze hieronder per plaat op een rijtje gezet.Veel van de Friese adel is terug te vinden op de genealogische pagina's van ons lid Simon Wierstra.
Plaat 1
Ernestus Casimirus Constant
Stadsgezicht van Roermunde
De Guarde van Sijn Genade
Plaat 2
Jr Pieter van Harinxma
Het Hof Gesin van sijn Gen.
Plaat 3
De Trompetters
Jr Zeino Joachim van Wesefeld
Jr Maurits van Ripperda
Jr Jan van Echten
Jr Wigboldt Ripperda van Peijse (Peize)
Jr Oriclius (Orck) van Doijem
Plaat 4
Jr Haring Onna van Sythiema
Jr Syds van Emingha
Jr Ulbe van Aylva
Jr Douwe van Roorda De Burg-Graeff
Jr Gerrold van Juckama
Jr Sicko van Grovestins
Jr Homme van Camstra
Plaat 5
Jr Watze van Camminga
Jr Douwe van Aylva
Jr Douwe van Ockama
Jr Epo van Douma
Jr Julius van Harinxma
Jr Tialling van Eysinga
Jr Schelto van Aebinga
Jr Laes van Glins
Plaat 6
Jr Rempt Rengers ten Post
Jr Charles de Unia
Jr Siouck van Wijnia
Jr Jurgien van Burmania
Jr Julius van Eysinga
Jr Abbo van Bootzma
Jr Ate van Hettinga
Jr Boiocko van der Wengen
Jacques van Oenama Lieutenant Colonel
Schelto van Aijsma Lieutenant Colonel (Van Aitzema)
Plaat 7
Wilhelm Vrij-Heer toe Schwartzenburg etc
Jr Bartelt Entens Ridt Meester
De Heere Overste Jacob van Roussel
De Heere Georg Vrij Heer toe Schwartzenburg en Hogenlantsbergh
Jr Poppo van Burmania Hof-Meester van sijn Genade
De Hellebardiers van sijn Genade
Plaat 8
De Heere Overste Georg Lijauckema
De Heere Thomas Ferentz Collonel
Overste Caspar van Eusum heer toe Nijen-Oordt etc (Van Ewsum van Nienoord)
De Heere Idzaert van Eminga Collonel
De Hellebardiers van sijn Genade
Plaat 9
Jan Michels picquer en Rust mr (een pikeur is iemand die paarden traint. Michels was getrouwd met Tietske Gerkes Hoptilla)
Sijn Genade Graeff Henric van Nassau Gouverneur van Friesland etc
Jr Pieter van Eysinga
Jr Julius van Meckema
Jr Achatius van Hohenfeldt
Jr Ruerdt van Juckema
Sijn Genade Graeff Willem Frederik van Nassauw etc
Jr Johan Sickinge toe Warffum
Jr Duyrt van Berum
Graeff Hendrick van Nassau
Gesante van Graeff Johan Lodewich van Nassau
Ges van Graeff Wilhelm van Nassau
Plaat 10
Gesante van Graeff Lodewich Henrich van Nassau etc
Gesante van Prince Excellentie van Orangien
Gesante van Graeff Henrich van den Berghe
Gesante van den Hertogh van Brunswijck
Gesante van sijn Con Majest van Denemercken
Gesante van den Hertogh van Holsteijn
Gesante van den Hertogh van Lunenburch
Gesante van sijn Gen van Brederode
Gesante van sijn Gen van Culenborch
Gesante van de Graeff van Oldenburch
Gesante van de Graeff van Oost Frieslandt
Gesante van de Graeff van Styrum sluijtende de rouw
Plaat 11
De Hoogh Mogh Heeren Staten Generael
De H Mogh Heeren Raden van State
De Ed Mogh Heeren Staten van Hollandt en West Frieslandt
2 Camer Boden en 2 lopende Boden der Staten van Frieslandt
Plaat 12
Edele ende Moghende Heeren Staten der Landschappe van Ooster-Goo van weghen Wester-Goo
Plaat 13
van weghen de Seven Wolden
Plaat 14
van weghen de Steden
Plaat 15
Heeren Staten van Groeningen en Om-Landen
Deurwaerders van Frieslandt
De Edele Moghende Heeren Ghedeputeerde Staten van Frieslandt
Hare Ed Mogh Clercquen
Camer Booden van Frieslandt
Plaat 16
De Edele Moghende Heeren Ghedeputeerde Staten van Stad Groeningen en Om-Landen
Deurwaerders
De E:M Heeren Raden Provinciaal van den Hove van Frieslandt
Hare E:M Substituyt en Onder Greffier
Plaat 17
De Edele Moghende Heeren Ghedeputeerde Staten van Drenthe
De E:M Heeren Gecommitteerde Raden ter Admiraliteijt in Frieslandt
De E:M Heeren Reken Meesters van Frieslandt
De E:M Heeren Reken Mrs van Stad Groeningen en Omlanden
Plaat 18
De Magistraet der Stadt Leeuwarden
De Heeren Gecommitteerde uijt de Magistraten der respective Steden van Frieslandt (Bolswart, Franeker, Harlinghen, Ylst)
De Heere Wolter Schonenborgh Drost van 't Oldampt
Jr Edzart Rengers ten Post Drost van Wedde
De Pedellen
Plaat 19
De Heeren Professores van d'Academie van Franeker (zo te zien 10 man, dus zeer waarschijnlijk Maccovius, Winsemius, Verhel, Rhala, Bernardus Schotanus, Meinardus Schotanus, Pasor, Fullenius, Van Dam en Wybinga)
De Heeren Gecommitteerde Professores van d'Academie tot Groeningen
De Pedel
De Predicanten der Stadt Leeuwarden
Krijghs Raedt van Frieslandt
Krijghs Raedt van Groeningen

Had ik net alle namen overgetypt van de afbeeldingen, kom ik er achter dat in januari Martin Engels al iets dergelijks met de Begrafenis van Ernst Casimir gedaan heeft en eerlijk gezegd beter en uitgebreider! Daarnaast heeft hij zelfs een overzicht van waar de Friese adel woonde in 1632.

Er is echter nog genoeg te sneupen naar afbeeldingen van Friese adellijken en eenvoudige medewerkers van de Nassau-familie aan het Friese Stadhouderlijk hof. Zo zijn er ook afbeeldingen of lijsten van de begrafenisstoet/lijkstatie van Willem Lodewijk in 1620, Frederik Hendrik in 1647, Willem Frederik in 1664, Johan Willem Friso in 1712 en Maria Louisa in 1765.

Van die Lijkstatie van Willem Frederik van Nassau-Dietz, in december 1664 te Leeuwarden zijn 25 aansluitende prenten gemaakt, door schilder Frans Carree. Vele Friese notabelen, waaronder Gajus Broersma, Douwe Aylva van Loo, Aulus van Haersma en de Dokkumer burgemeester Willem van Uma passeren wederom de revue.

Een volgende keer meer over de afbeeldingen van begrafenisstoeten in Friesland. Ook daarbuiten, bijvoorbeeld bij de begrafenis van Michiel de Ruyter in 1676, zullen Friese notabelen en zeelieden zijn afgebeeld!

Hidde Dirks Kat na Groenlandavontuur nog Sontvaarder

De Amelander commandeur ter walvisvaart Hidde Dirks Kat is bekend geworden door zijn verslag van de schipbreuk in 1777 met de brik Jufvrouw Klara nabij Groenland. Na een epische overlevingstocht over Groenland met hulp van de lokale Inuit bereikt hij na 2 jaar ongeschonden de bewoonde wereld. Zijn Dagboek eener reize ter walvisch- en robben-vangst gedaan in de jaren 1777 en 1778 staat inmiddels integraal online. Het schip van Kat was een van de veertien schepen die in het ijs vast raakten, waaronder ook Het Witte Paard van collega-commandeur Marten Jans, ook van Ameland. Deze schreef eveneens een verslag, genaamd Kort, doch echt-verhaal van Commandeur Marten Jansen: weegens het  verongelukken van zyn schip, genaamd het Witte Paard, en nog negen andere scheepen, dewelke alle verongelukt zyn, in Groenland, door de bezetting van't west ys, ten jaare 1777 

Een alfabetische lijst van alle Groenlandse en Straat Davis commandeurs werd in 1770 uitgegeven.

Wat minder bekend is dat Kat, ook al tijdens zijn Groenlandavontuur, werkte voor de Hamburgse reder Rowohl en ook met zijn familie in Hamburg woonde. Hij voer met name op de Baltische staten en dus vind je hem ook in de online overzichten van ons onvolprezen Sonttolproject! In feite bevoer hij de gehele Europese kuststrook, van Rusland tot Portugal, totaan Lissabon toe. Zie hier zijn passages van de Sont, met vermelding van de vertrek- en aankomstplaats, naast thuishaven Hamburg. In 1770 voerde hij blijkbaar nog niet de familienaam Kat.
23-7-1770 Hidde Dircks, Hamborg, Hamborg - Narwa
28-7-1779 Hidde Dircks Katt, Hamborg, Hamborg - Kønigsberg
16-9-1779 Hidde Dircks Katt, Hamborg, Kønigsberg - Lissabon
26-7-1780 Hidde Dircks Katt, Hamborg, Hamborg - Kønigsberg
11-8-1780 Hidde Dircks Katt, Hamborg, Kønigsberg - Lissabon
13-3-1781 Hidde Dircks Katt, Hamborg, Lissabon - Memel
23-7-1784 Hidde Dirks Katt, Hamborg, Riga - Schiedam

Het legde Hidde geen windeieren want uiteindelijk keerde hij als een welvarend, rondbuikig, man op zijn oude dag terug naar zijn geboorte-eiland Ameland, waar hij in 1824 te Hollum overleed. Zijn grafsteen is bewaard gebleven en er is een standbeeld voor hem opgericht. In 2008 werd op Ameland een boekje uitgegeven waarin de dagboeken van Hidde Dirks Kat en Marten Jansen zijn opgenomen (nog wel antiquarisch verkrijgbaar).

Waar komen de blogbezoekers vandaan?

In Google Analytics kan ik de statistieken volgen van het online bezoek aan het blog van de Historische Vereniging Noordoost-Friesland. Gemiddeld komen er rond de 100 bezoeken per dag. Hieronder enkele grafische weergaven van het totaal gedurende de afgelopen maand en een geografische verdeling.
Het zal niet verbazen dat de meeste bezoekers uit Nederland komen, zo'n 92% van het totaal. De provincie die het hoogst scoort is uiteraard Friesland (bijna 30%), gevolgd door Noord-Holland (bijna 19%). Verrassend genoeg is Amsterdam de plaats die de meeste bezoeken levert, gevolgd door Dokkum. Al met al geen hele opvallende zaken, maar toch leuk om af en toe te bekijken.

De algemene statistieken van de afgelopen maand

De bezoeken verdeeld over landen.

Bezoeken verdeeld over de provincies

Bezoeken per plaats in Nederland.

Scherprechter was te zwak om Jan Binnes te onthoofden (1797)

Via de website van het Historisch Centrum Leeuwarden (HCL) zag ik dat de historische vereniging van Leeuwarden, Aed Levwerd, de eerste tien nummers van haar verenigingsblad Leovardia van 2000-2002 online had gezet. Weliswaar in een formaat dat voor zoekmachines niet te verwerken is (via Google zul je de inhoud dus ook niet vinden), maar vrij goed om van het scherm te kunnen lezen. De pagina's zijn bijvoorbeeld gemakkelijk te vergroten.
Helaas staat er nog niet de jaargang bij waarin ik ooit een artikel publiceerde over een Perzische dief die in herberg de Ooievaar werd opgepakt omdat hij er met de diamanten van zijn baas uit Amsterdam vandoor was gegaan naar Leeuwarden.
Wel kwam ik een interessant artikel tegen in Leovardia 4, maart 2001, over de scherprechtersfamilie Van Gorcum die zowel in Leeuwarden als Groningen het zwaard hanteerden om ter dood veroordeelden het hoofd af te hakken. Toen echter op 18 februari 1797, na het Kollumer Oproer, een van de oproerkraaiers, Jan Binnes, op het schavot onthoofd moest worden was de toen reeds 70-jarige scherprechter Van Gorcum (je mocht hem geen beul noemen!) te zwak om het zware zwaard nog te hanteren. Justitiemedewerker Hendrik Gjalts (Zandberg, ook geschreven als Sanberg, San(d)burg) wierp zich op als vrijwilliger en kreeg na afloop de complimenten voor zijn puike werk. Dit specifieke artikel staat ook als aparte transcriptie op de site van HCL. Pikant detail is dat Hendrik Gjalts tijdens het Kollumer Oproer zelf heeft moeten optreden tegen de oproerkraaiers en dus in feite zijn persoonlijke wraak mocht nemen. In het boek van B.K. van der Veen dat verslag doet van de schermutselingen rond het Kollumer Oproer wordt hij maar liefst 11 keer genoemd.

Over het Kollumer Oproer hebben we al vaak gepubliceerd en vele leden van onze vereniging doen er onderzoek naar. Onlangs hebben we nog enkele transcripties van verhoren online gezet o.a. die van Eeuwe Ennes (Wiersma). De volledige verzameling is in te zien op het Streekarchief in Dokkum.

Jeronimus trilogie stripboeken voltooid

De Ondergang van de Batavia met als hoofdrolspeler de in Dokkum opgegroeide Jeronimus Cornelisz is ook in stripboekvorm verschenen. De titel is dan eenvoudigweg: Jeronimus.
Onlangs kwam het derde en laatste deel van de trilogie uit. Meteen kocht ik bij de befaamde stripboekenwinkel Lambiek in Amsterdam een exemplaar. Als ondertitel heeft dit deel 3: Batavia's Kerkhof. Wel behoorlijk aan de prijs (bijna 25 euro), maar dan heb je ook wat.

Elk plaatje is een schilderij waarop met veel gevoel voor drama de gruwelijkheid van de Batavia stranding en het gedrag van Jeronimus Cornelisz wordt weergegeven. Verbazingwekkend genoeg wordt vrijwel de gehele verhaallijn van het boek van Mike Dash gevolgd, uiteraard niet zo gedetailleerd maar wel realistisch. Alhoewel...dat Jeronimus zo'n Spaans uiterlijk zal hebben gehad lijkt me sterk, gezien zijn Friese moeder, Sytske Douwes uit Burgum.
Dat geschiedenis via een beeldverhaal echter meer gaat leven is wel zeker. Een aanrader voor iedereen die van (maritieme) geschiedenis en stripboeken houdt!
Zie ook de recensie.

Dokkum in wintertooi

Van onze verslaggever ter plaatse Henk Aartsma

Jong en oud in Dokkum beleven dankzij de inspanningen van het bestuur en de leden van de Koninklijke IJsclub Dockum weer veel schaatsplezier op de ijsbaan. De IJsclub is opgericht in 1840, en daarmee de oudste van Nederland en misschien wel van de wereld! Ook op de Dokkumer stadsgrachten, Zuider Ee en het Grootdiep wordt er inmiddels volop geschaatst.

In een koek en zopie tent kunnen de schaatsliefhebbers tijdens een korte pauze genieten van een beker met heerlijke warme chocolademelk. Een dun laagje sneeuw, dat als een wit kleed over de stad is gespreid, maakt het winterse beeld compleet.

Boek ´Het herenhuis van Helder (1773) aan de Dokkumer Ee´ uitgereikt

Ihno Dragt geeft uitleg aan burgemeester Waanders

Afgelopen woensdag heeft directeur-conservator Ihno Dragt van Museum het Admiraliteitshuis in Dokkum het boek ´Het herenhuis van Helder (1773) aan de Dokkumer Ee´ uitgereikt aan burgemeester Marga Waanders van de gemeente Dongeradeel. De uitreiking vond plaats in de  burgemeesterskamer in het stadhuis van de gemeente Dongeradeel in Dokkum.

Het boek gaat over een Fries topinterieur uit de 18de eeuw dat gelukkig een herbestemming vond in de burgemeesterskamer (bij restauratie in 1938-1942). Het vaak droeve lot van Friese interieurs staat momenteel sterk in de belangstelling (onder andere symposium vorig jaar oktober in Fries Museum). Sytse ten Hoeve, oud-directeur van het Fries Scheepvaartmuseum in Sneek, heeft een bijdrage geleverd aan het boekje.

Over het boek: Het herenhuis van Helder (1773) aan de Dokkumer Ee.

De rijke houthandelaar Jan Helder (1727-1807) liet in 1773 een fraai herenhuis bouwen op een plek even buiten de omwalling van de stad Dokkum aan de vaarweg naar Leeuwarden. Hij was toen al wat ouder en weduwnaar maar nieuw geluk wachtte hem in de vorm van een huwelijk datzelfde jaar met de weduwe Dieuwke Jelles. Bevestiging huwelijk op 3 januari 1773 in Rinsumageest: Jan Jansen Helder afkomstig van Sijbrandahuis, Dieuke Jelles afkomstig van Oudkerk. Voor de inrichting keek Helder niet op een dubbeltje: prachtig houtsnijwerk en een monumentale schouw met een groot tegeltableau waren er onderdeel van.

Achterkant boek Het herenhuis van Helder 1773

Het herenhuis van Helder bestaat niet meer, maar een deel van de inrichting bleef gespaard en werd in 1938 gebruikt om de nieuwe burgemeesterskamer in het stadhuis mee in te richten. Het prachtige tegeltableau van de hand van de Harlinger Pals Karsten, dat tot de top van de 18e-eeuwse Friese tegelbeschildering behoort, heeft altijd al de nodige aandacht getrokken. Hier wordt het door Ihno Dragt, directeur van het Dokkumer streekmuseum, uitgebreid beschreven.

Maar dat het houtsnijwerk, besteld door Jan Helder, van de hand van de getalenteerde Yge Rintjes is, dezelfde die het snijwerk in de raadzaal van het stadhuis maakte, dat werd nog niet eerder gepubliceerd. Dit is de verdienste van Sytse ten Hoeve, oud-directeur van het Fries Scheepvaartmuseum te Sneek. Men had daardoor in 1938 niet in de gaten hoezeer de bouwfragmenten uit het herenhuis van Helder in het stadhuis op hun plaats waren. Overigens was Yge Rintjes een katholiek 'beeldsnijder' uit Leeuwarden die 8 juli 1764 in Dokkum trouwde met Martha Ages (zijn derde huwelijk). Nakomelingen voerden de familienaam Damsma. De preekstoel en het doophek in rococostijl in de Grote of Martinuskerk in Dokkum zijn ook van de hand van Yge Rintjes.

Toevalligheden in plaats van beleid spelen helaas maar al te vaak een rol bij het behoud van monumentale Friese interieurs. Veel ging voorgoed verloren door desinteresse of onkunde. Soms vonden onderdelen buiten Friesland een plaats, zoals een Dokkumer bedsteden-/kastenwand die zich nu in de directeurskamer op paleis Het Loo in Apeldoorn bevindt. Deze kastenwand uit ca 1770 in rococo-stijl, van de hand van Johannes Laases Hardenberg, is in 1911 door de toenmalige rijksbouwmeester weggehaald uit het voormalige Dokkumer hoofdpostkantoor, dat ooit woonhuis was van de bekende burgemeestersfamilie Fockema (Johannes, Daam, Eelco). Het lot van dergelijke interieurs staat momenteel weer volop in de belangstelling. Belangrijk is vooral kennis, bij een breed publiek, over wat er was en nog is. Deze rijk geïllustreerde publicatie kan daar zeker aan bijdragen.

Rijk geïllustreerd, 84 pagina’s, verkrijgbaar in het museum voor € 14,50. Verzendkosten 3,-. Bestellen via info@museumdokkum.nl

Lezing en boek De admiraliteit in Dokkum 1597-1645

Op woensdag 15 februari 2012 zal de lezing De Admiraliteit in Dokkum 1597-1645 door museumdirecteur Ihno Dragt in drukvorm te koop zijn.

Formaat 22x22 cm; 44 pagina's full color; prijs € 10.

Heeft u interesse, dan is  het boekje te koop op 15 februari  tijdens de Lezing die Dragt geeft in de Doopsgezinde Kerk aan de Legeweg te Dokkum. Vanaf 19.30 uur bent u welkom. De lezing begint om 20 uur en duurt ongeveer 1 uur. Zie voor meer details van de lezing in de Kalender op de site van de Historische Vereniging Noordoost-Friesland. Waarschijnlijk zal het boekje naderhand ook te koop zijn in de boekwinkel van Museum Admiraliteitshuis aan de Diepswal (indien nog voorradig).

Zie ook het Notulen- en resolutieboek 1599, van het zeekantoor voor convoyen en licenten, Admiraliteit van Friesland te Dokkum, van de hand van secretaris Johannes Saeckma. Op de site van Martin Engels staat eveneens een transcriptie over het jaar 1601.

Fraai is ook de afbeelding van de begrafenisstoet in januari 1633 bij het overlijden van Ernst Casimir, graaf van Nassau-Dietz te Leeuwarden, met de leden van de admiraliteit (Heeren Gecommitteerde Raden ter Admiraliteijt) en rekenmeesters van Friesland (o.a. Hector van Bouricius).
Het is me niet geheel duidelijk wie de specifieke raadsleden van de Friese Admiraliteit kunnen zijn. Eimert Smits Fazn vermeld in zijn publicatie De Friese Admiraliteit boven water de volgende personen in de periode 1626-1639 (in ieder geval de laatste 5 in de lijst lijkt me het meest logische):

6 Jan.1626    Willem van Zuylen van Nyevelt    1626/1639/1
1 April 1626  Johan Cloot                      1626/1639/6
1 April 1626  Wilhelmus Verrucius              1626/1639/5vo
10 Juni 1626  Steven Stevensz Laeckervelt      1626/1639/11
18 Juli 1626  Dirck Lubbers Lubbertsen         1626/1639/13vo
23 April 1627 Geert Roeloffs                   1626/1639/23
19 Mei 1627   Dr.Hero Wiarda                   1626/1639/25
16 Juni 1627  Willem van Viersen               1626/1639/27vo
26 Juni 1627  Sibrant Bungha                   1626/1639/28
2 juli 1627   Sixtus Abensones Beuma           1626/1639/28
28 Maart 1628 Willem Ubbena toe Enum          1626/1639/34
28 Maart 1628 Rudolph Wicheringe               1626/1639/34
4 Mei 1629    Gerrit Claesz Brouwer            1626/1639/39vo
24 Juli 1629  Reyn Evertsz                     1626/1629/52vo
22 April 1630 Willem Ubbena toe Enum           1626/1639/72
10 Maart 1631 Cornelis Heermans                1626/1639/86vo
20 Maart 1631 Gijsbert van Aersma              1626/1639/87vo
20 Maart 1631 Douwe van Hottinga               1626/1639/87vo
20 Maart 1631 Frederick Groustins              1626/1639/87vo
20 Maart 1631 Sybrant Osinga (Dokkum)          1626/1639/87vo