Gouden stinsring uit Ferwerd en dobbelsteen uit derde eeuw op vondstendag

Afgelopen zaterdag 26 februari werd in het IJstijdenmuseum in Buitenpost de 5e Noordelijke Bodemvondstendag gehouden. Meer dan honderd detectoramateurs en amateur archeologen lieten hun vondsten bekijken door experts.

Evert Kramer van het Fries Museum en historicus Jan Zijlstra kregen vele mooie zaken in handen. Honderden munten en artefacten werden door de detectorspecialisten Cees Leenheer en Johan Koning onder de loep genomen.

Tot de topvondsten behoorden een Romeinse dobbelsteen uit de 2e of 3e eeuw na Chr. en een  prachtige gouden stins ring met stenen ingezet, gevonden bij een boeren sathe bij Ferwerd. Zie voor een volledig verslag de site van RTV Noordoost Friesland.

Als er trouwens een (amateur) archeoloog is die eens een bijdrage aan ons blog wil leveren, dan is ie welkom!

De Vrije Fries 2010 met interessant verhaal over Rembrandt

Afgelopen donderdag ontving ik de nieuwste editie van De Vrije Fries, het Jaarboek 2010, deel 90, van het Koninklijk Fries Genootschap voor Geschiedenis en Cultuur en de Fryske Akademy.

Het Bildt krijgt extra aandacht middels 2 artikelen: Memoriecultuur in Het Bildt 1566-2006, door Kees Kuiken en een artikel getiteld Drie aantekeningen bij het huwelijk van Rembrandt door Herman Th. Colenbrander, waarin een verrassende conclusie wordt getrokken over de precieze datum van het huwelijk met de Friese Saskia van Uylenburgh.

Welstand van grondwerkers in Schoterland door Merijn Knibbe behandeld de armoede in de periode 1700-1920 vanuit een sociaal-economisch perspectief.
Jan de Kater schreef een artikel over Albert ten Broecke Hoekstra (1765-1828), een 18e eeuwse orangistische grietman die later als taalgeleerde in opdracht van Willem I een hertaling van Reinaert de Vos maakte. Albert Hoekstra werd geboren op 8 februari 1765 te Holwerd als zoon van Jan Hoekstra en Anna Telting en zat waarschijnlijk op de Latijnse School te Dokkum voordat hij naar de Universiteit van Franeker ging.

Over de 17e eeuwse boekdrukker en -verkoper Dirck Alberts schreef oud-archivaris W.Dolk Een Leeuwarder boekhandelaar timmerde aan de weg. Hierin wordt boekgeschiedenis gecombineerd met bewoningsgeschiedenis (Sint Jacobsstraat 13), op basis van een grote rijkdom aan archiefbronnen.

Boer en dichter in de Friese taal Klaas Cornelis Nijdam (1774-1845) uit Irnsum wordt onder de loep genomen door Symen Schoustra (zijn site http://www.irnsum.nl/ ) en Han Nijdam. Op zaterdag 19 maart geven Schoustra en Nijdam een lezing over Klaas Cornelis Nijdam. Gratis toegang voor belangstellenden, zie http://www.ngvfriesland.nl/index.php?page_id=13  voor meer info.

Pier Pander en de constructie van het zelf is een artikel van Marcel Broersma over de autobiografie uit 1909, Een jongetje op een schip.

Een essay van Goffe Jensma stelt hoe conservatief-historisch de Friese cultuur is onder de gewaagde titel Friesland als trauma.
Ernst Taayke van het Noordelijk Archeologisch Depot schreef weer de Archeologische kroniek van Fryslan, met recente vondsten.
Het Jaarverslag Koninklijk Fries Genootschap 2009 completeert deze 90e editie.

N.B. Dit blogartikel is al weer de 400e sinds de start van het blog voor de Historische Vereniging Noordoost Friesland, begin 2008!

109-jarige Friezin Geertruida Draaisma oudste van Nederland

Vandaag is Geertruida Draaisma uit Makkum 109 jaar oud geworden. Tot enige tijd geleden was de toen 108-jarige Wytske van Dijk-Meindersma de oudste van Nederland, maar zij overleed op 10 november 2010.

Destijds dacht ik dat Wytske de enige levende persoon was die met haar geboortedatum in de online database van de Burgerlijke Stand bij Tresoar stond. Echter ook Geertruida Draaisma staat er in:

Geboorteakte Wonseradeel, 1902

Aangiftedatum 25 februari 1902, akte nr. 45
Geertruida Draaisma, geboren 25 februari 1902
Dochter van Josephus Johannes Draaisma en Anna Hubee

Volgens de Wikipedia-pagina van Geertruida Draaisma heeft ze haar hoge leeftijd niet te danken aan haar gezonde levenswijze, getuige haar voorliefde voor roken en drinken. Maar het feit dat ze nooit getrouwd is en geen kinderen heeft misschien wel. In haar werkzame leven was ze cheffin van een hoedenzaak in Leeuwarden, Dechesne aan de Nieuwstad. Hoedje af voor deze dame!

De oorlog een gezicht gegeven, deel 2

Na het grote succes van deel 1, verschijnt nu deel 2 van het boek: De oorlog een gezicht gegeven. Dit boek is geen vervolg op deel 1, maar is zelfstandig te lezen. Het boek bevat 33 nieuwe verhalen, 240 bladzijden en is geïllustreerd met ruim 300 foto’s, die vrijwel allemaal voor het eerst gepubliceerd worden.

Over alle dorpen in Kollumerland worden verhalen gepubliceerd. Er zijn onder andere verhalen over:
• De inundatie van Kollumerland in de meidagen van 1940.

• Kollumerlanders vechten in de meidagen van 1940 tegen het Duitse leger.
• Gevangen in kamp Amersfoort.
• Joodse onderduikers in Kollumerland.
• Duits gevechtsvliegtuig maakt noodlanding bij Augsbuurt. De piloot aan het woord.
• Verraad in Kollumerzwaag.
• In dienst bij het Duitse leger.
• De Romafamilie Mirosch opgepakt en afgevoerd naar Auschwitz. Overlevenden vertellen.
• Gesneuvelde verzetsstrijders: Jacob de Graaf en Gerrit Bleeker.
• Gevechten aan de Soensterdyk tegen vluchtende Duitsers en hun handlangers.
• Wraakneming na de oorlog: ‘moffenmeiden’.
• Kollumerlanders actief in de oorlog in Nederlands-Indië.

Auteur is Reinder Postma: tel. 0511-452100 of per email.

Op walvisjacht naar Spitsbergen

Een van mijn favoriete historische onderwerpen binnen de maritieme historie is die van de walvisvaarders. En dan met name van die rond Spitsbergen in het begin van de 17e eeuw actief waren.
Enige tijd geleden kocht ik het nieuwe boek Op walvisjacht naar Spitsbergen, bezorgd door de Dokkumer Louwrens Hacquebord. Eind vorig jaar was ik al in Museum In 't Houten Huys in De Rijp, waar de originele manuscripten bewaard worden.
Aan het einde van de 18e eeuw, toen de walvisvaart op zijn eind liep, werd er toch nog regelmatig uitgevaren. Hoe dat in zijn werk ging beschrijft het boek:
Fedde Jansz Visser was 20 toen hij voor het eerst naar Spitsbergen afreisde om op walvissen te jagen. Hij was nog maar net stuurman en bereidde zich voor op deze tocht door gegevens over de baaien van Spitsbergen uit de atlas van Johannes van Keulen over te schrijven in een memoriaal. Gewapend met deze kennis voer hij uit met het schip Weltevreede, waarop Cornelis de Leeuw uit Den Helder commandeur was. De walvis was door de jacht al behoorlijk schuw geworden en verdween in het pakijs zodra een walvisvaarder in de buurt kwam. De schepen zeilden daarom steeds verder het ijs in. Soms té ver, waardoor een schip door het ijs werd gekraakt. In 1777 vergingen op deze manier 14 schepen en kwamen honderden opvarenden om (ook het schip van de Amelander commandeur Hidde Dirks Kat verging, maar Kat overleefde op epische wijze).

In konvooi met zo’n 200 andere schepen voer Fedde Visser vier jaar achtereen naar het noorden. Tijdens deze gevaarlijke tochten hield hij steeds een journaal bij, waarin hij boeiende verhalen optekende over het ijs, de weersomstandigheden, walvissen, schepen en mensen. Drie van deze scheepsjournalen bleven bewaard en kwamen uiteindelijk terecht in museum In ’t Houten Huis in De Rijp. Dit boek is een authentieke weergave van deze journalen én Vissers memoriaal. Een uitgebreide inleiding van Louwrens Hacquebord plaatst de documenten in de context van het 18de-eeuwse walvisvaartbedrijf.

Geschiedkundige aantekeningen Hallum door D. Cannegieter

Dat voor genealogen met voorouders in Hallum internet een walhalla van digitale bronnen is heb ik al eerder geconstateerd.
Tresoar heeft nu ook het boekwerk van Geschiedkundige aantekeningen van Hallum door D. Cannegieter in de Digicollectie gezet.

Zo staat er van de vele states die in Hallum stonden een beschrijving in, zoals Goslinga, Sytthiema, Gerbranda, Feitsma, Ondersma en Donia.
Daarnaast Stemdragende plaatsen, Geestelijken, Liefdadigheidsinstellingen en Beroemde personen.
Het geheel wordt gecompleteerd met Afschriften van oude brieven, Register van de Aanbreng 1511, 1540 en de Stemkohieren van 1640, 1670, 1698 en 1728.

Mooi materiaal om een genealogie van een historische context te voorzien!

Hidde de Vries in gevecht met kaperkapitein Jean Bart, 1694

Maritiem Digitaal bevat voor de Friese zeegeschiedenis enkele pareltjes. Ik vond de afbeelding van een gevecht tussen Hidde de Vries en de beruchte Duinkerker kaperkapitein Jean Bart. Op het schilderij staat hun gevecht in het midden. De Vries, schout bij nacht van de Friese Admiraliteit, staat als D vermeld en Jean Bart als 1. Zo te zien ligt Hidde de Vries aan lijzijde, gezien de uit het Noordwesten komende wind. Dan heeft Bart (ook wel bekend als Jan Baert) hem dus letterlijk de loef afgestoken, wat me niet zo gunstig lijkt in dit geval. Ze komen ook zodanig dicht langszij dat er mogelijk met enterhaken contact kan worden gemaakt en er man tot man gevechten met zwaarden en pistolen ontstaan.

En als ik even verder kijk bij het Wikipedia-lemma van Hidde de Vries dan blijkt ook dat hij in dit gevecht door een pistoolkogel in de borst gewond raakt en gevangen genomen wordt. Uit het verslag van Jean Bart blijkt dat De Vries diverse verwondingen had, ook een musketschot in de arm en twee sabelwonden in het hoofd. Korte tijd later overlijdt hij aan zijn verwondingen in Duinkerken. Hij was de bevelhebber aan boord van het linieschip Prins Friso. Hidde was trouwens niet de zoon van de bekende Friese admiraal Tjerk Hiddes de Vries maar van Sjoerd Hiddes de Vries, een broer van Tjerk.

Het schilderij is in bezit van het Maritiem Museum Rotterdam en toont de slag die op de Noordzee plaatsvond. Hoewel Maritiem Digitaal het niet bij de afbeelding vermeld gaat het zeer waarschijnlijk om de Slag bij Texel op 29 juni 1694, tijdens de Negenjarige Oorlog (een oorlog van 1688 tot 1697 tussen Frankrijk en o.a. de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden).

In 1694 heerste er hongersnood in Frankrijk, waarop besloten werd Hollandse koopvaardijschepen geladen met graan en de door de Hollanders gekaapte Franse koopvaardijschepen aan te vallen. Ondanks zijn lichtere uitrusting lukte het de Franse vloot onder leiding van Bart de Hollandse vloot te verslaan. Er vielen vele doden en gewonden aan Hollandse kant en de graanvloot ging verloren. Jean Bart werd als een held onthaald in Frankrijk. Geen wonder dat deze verloren slag in de Nederlandse geschiedenis in de vergetelheid is geraakt.

Hoe Van der Woud in Fanderwud veranderde

Mijn achterneef Hetto mailde me gisteren met een nieuw artikel voor ons verenigingsblad De Sneuper. Als het een beetje mee zit kan deze al in het maartnummer geplaatst worden. Vandaag las ik het pas goed door en ontdekte dat hij een nieuwe tak van onze stamboom had ontdekt. Wat was het geval? Onze overgrootvader Bauke had een zus, Baukje, die getrouwd was met Gerrit Oebeles van der Woud. Toen rond 1889 de arbeidsperspectieven in Noordoost Friesland slecht waren en de Argentijnse regering gratis land en de overtocht aanbood besloot de familie te emigreren. En dat deden diverse families uit Noordoost Friesland. Vandaar dat ook weer vrij veel van onze leden onderzoek doen naar de Emigratie naar Argentinië. De nakomelingen van Gerrit van der Woud zullen wel snel gemerkt hebben dat Spaanstaligen de v als een b uitspreken. Men ging er toe over om de naam als Fanderwud te schrijven, wat waarschijnlijk fonetisch in het Spaans het dichtst bij de oorspronkelijke naam lag. Over de details van de familie kunt u dus binnenkort in de Sneuper meer lezen. Inclusief foto van een Van der Woud, sorry Fanderwud,  die sterk op mijn vader lijkt.

De Sneuper als social magazine op de iPad

Rond april 2010 werd de iPad van Apple op de Nederlandse markt geïntroduceerd. Na de al langer bekende iPhone, een telefoon met mobiele internetverbinding en een zogenaamd touchscreen (aanraakscherm), was dit van een zes keer zo groot formaat. Hiermee werd het veel plezieriger om op een los scherm een krant of magazine te lezen. Er waren al diverse E-readers op de markt, zoals de Kindle, maar de iPad biedt meer mogelijkheden. En de gebruiksvriendelijkheid, voor jong en oud, is groot. Via de App-store van Apple kun je kleine applicaties downloaden, apps, die vanaf het scherm van de iPad na een keer aanraken snel opstarten en doen waar ze voor bedoeld zijn. Dat klinkt logisch maar velen zullen beamen dat dat bij een gewone computer of laptop met Windows en de Microsoft-software lang niet altijd het geval is.
Vooral uitgevers zijn de afgelopen maanden bezig geweest om hun publicaties toegankelijk te maken via speciale apps, die vaak gratis of voor een klein bedrag worden aangeboden. De te downloaden kranten of magazines kosten vaak wel een klein bedrag per los nummer, meestal iets goedkoper dan de papieren versie. De uitgever hoeft natuurlijk ook niets te meer te drukken en te distribueren.
Wat kunnen we er als Historische Vereniging Noordoost Friesland nu mee? Een budget voor het ontwikkelen van een speciale app hebben we niet, dus we kijken naar gratis opties. Daarbij willen ook gewoon wat uitproberen in deze nieuwe omgeving met nieuwe mogelijkheden. Er zijn nog maar weinig genealogen en historici met een iPad dus we beginnen rustig.
Een van de gratis apps die snel in beeld kwam was Flipboard. Deze app maakt van je Social Media, zoals Twitter of Facebook, een zogenaamd Social Magazine. Hiermee kun je als het ware bladeren door de berichten, inclusief foto's en filmpjes, met een veeg van je vinger over het scherm. Maar goed, je moet dus eerst wel bv een Twitter account hebben en onderhouden als vereniging. Om daar niet teveel tijd aan kwijt te zijn kun je via Twitterfeed de RSS feed van je website of blog naar je Twitter account leiden. Daar ben ik dan ook mee begonnen in de loop van 2010. Naast de RSS feed kun je ook nog gewoon handmatig Twitter berichtjes (maximaal 140 tekens) de wereld insturen. En het aardige van Twitter is dat je herkenbare volgers krijgt.
Een iPad is door zijn hoge resolutie met name geschikt voor het tonen van beeld, zoals foto's en fimpjes. Artikelen die voor een dergelijk medium worden geschreven zullen dan ook vaak, net als bij een blog, relatief kort zijn.  Daarmee is het een mooie aanvulling op een papieren tijdschrift zoals De Sneuper, met langere teksten en de nodige verdieping, en een website, met vaak statische informatie.
Het is trouwens niet zo dat alleen de iPad van Apple (volgende maand wordt overigens al een verbeterde versie met camera gelanceerd) dergelijke mooie dingen kan doen. De concurrentie zit niet stil en lanceert binnenkort vergelijkbare mobiele schermen of heeft dat al gedaan (bv Samsung met de Galaxy Tab). De apps van die aanbieders zijn gebaseerd op Android, een systeem van Google. Dat zal de komende tijd dan ook de grootste strijd voor marktaandeel worden: Apple versus Google. Enfin, tijd voor een kleine demonstratie, middels een kort YouTube-filmpje.

Lidmatenboeken Noordoost Friesland weer online

In november was ik er ogenschijnlijk wat voorbarig mee, toen Tresoar om technische redenen besloot tijdelijk een uitgebreide versie van de gedigitaliseerde lidmatenboeken online te plaatsen. Tot dan waren de bestanden alleen via het interne computersysteem van Tresoar te raadplegen. Maar nu is het dan toch zover dat met name de gemeenten in Noordoostelijk Friesland in de Tresoar database doorzoekbaar zijn op lidmaten. Het betreft grofweg de periode 1700-1850.

Wat kun je zoal aantreffen in de lidmatenboeken? Ten eerste natuurlijk of en wanneer men lid was van een kerkgenootschap, in het geval van Friesland bijna altijd de Hervormde. Maar daarnaast is het ook een rijke bron voor vermeldingen van verhuizingen (met attestatie overgekomen van of vertrokken naar), overlijdens (meestal vermeld met de term obiit) en andere bijzonderheden. Zo vind ik ook diverse Friezen op het woord Indië: mannen die met de VOC meegingen of er juist van waren teruggekeerd. Zo vermeld het lidmatenboek van Holwerd (Westdongeradeel) in 1756 de komst en het vertrek van Pieter Kok:
- In januari 1756 ingekomen van Yperen.
- Op 22 november 1756 vertrokken naar Ned. Oost-Indië met het schip Leymuiden van kapitein Winkelman. Vreemd genoeg vermeld de VOC database voor die reis alleen een Johan Kok uit 'Nassou Dielenburg'.

Lidmatenboek Dokkum, 1770: Andreas Muller.
- Op 3 februari 1770 belijdenis
Opm. : vertrokken naar Oost Indie.
Volgens de VOC-database ging Andreas scheep als konstabelsmaat op 2 november 1770 met de Vrouwe Geertruida van de kamer Amsterdam.

Lidmatenboek Dokkum, 1740: Adrianus Bergsma, mr. oud advocaat fiscaal Ned. Indie
- Op 1 november 1740 ingekomen van Batavia.
Adrianus Bergsma was zelfs commandeur van de VOC retourvloot en kreeg hiervoor van de Heren 17 een gouden penning aan een ketting. De inscriptie op de penning, in bezit van het Geldmuseum te Utrecht, luidt: ALZO D’ HEER MR ADRIANUS/BERGSMA GEWESENE ADVOCAET/ FISCAAL VAN NEDERLANDS/ INDIEN ALS COMMANDEUR/ DE RETOURSCHEEPEN VAN DE/ NEDERLANDSCHE GEOCTROYEERDE/ OOSTINDISCHE COMP. ONDER/ ZYNE VLAGGE GEWEEST ZYNDE/ IN DEN JAARE 1740 IN GOEDE/ ORDRE BEHOUDEN IN DE HAVENE/
DEZER LANDEN HEEFT OVERGEBRAGT/ WORD HEM DEZE MEDAILJE EN/KETTINGH TOT EEN GEDAGTENISSE/ VEREERD/. Deze wordt ook afgebeeld en toegelicht in de studie van Richard Wagner. Ook de gouden ketting en penning van de Dokkumer Deen Jan de With wordt er in beschreven.
Adrianus Bergsma vertrok in 1734 samen met neef Eyso de Wendt (ook een van oorsprong Deense familie) op de Kerkwijk en repatrieerde in 1740 met de Gunterstijn.

Lidmatenboeken zijn dus prachtige bronnen om uw genealogie mee te verrijken!

Friezen in het leger van Napoleon

De geroutineerde sneuper kent de site al jaren maar toch lijkt het me een goed idee weer eens aandacht te besteden aan de site Friezen in het leger van Napoleon. Deze site werd jaren geleden opgezet door ons lid Jan Paasman, die helaas in 2007 overleed. Gelukkig werd erkend dat de site zeer waardevol was en besloot ons aller Tresoar de privé-site te integreren in zijn eigen site. Om de introductie te citeren: Het was zijn bedoeling met deze website een wegwijzer te geven bij het zoeken naar militairen in de periode 1795-1810 en wel in het bijzonder naar die militairen die in de periode 1810-1813 in Franse krijgsdienst waren.

Zeker 70% van de Friezen die aan de veldtochten deelnamen overleefde het niet.

Bijzonder is dat er diverse brieven bewaard zijn gebleven van soldaten die hun ontberingen en avonturen aan het thuisfront rapporteerden. Deze brieven zijn als transcriptie op deze site opgenomen! Een mooi voorbeeld is de liefdesbrief van Romke Eelkes Zandstra aan zijn vriendin Sjoukje Hendriks in Eestrum (zie afbeelding).

De database met namen van de soldaten in het leger van Napoleon staat op de Tresoar-site.

In het verleden hebben we voor de oude Sneuper site ook wel eens lijstjes van soldaten uit Noordoost Friesland gemaakt die ik van Paasman kreeg en, met name vanwege de Franse schrijfwijzen van Nederlandse namen, soms het zoeken makkelijker maken.
Een mooie aanvulling, hoewel gruwelijk van aard, is de interessante infographic over de enorme verliezen van Napoleon bij de rivier Berezina. Hieruit blijkt o.a. dat tijdens de helse overtocht van de rivier op de terugtocht de temperatuur rond minus 20 lag. En dat met een uitgeput en uitgehongerd leger! Napoleon had met zijn mannen vrijwel geheel Moskou geplunderd en de buit op karren met zich meegesleept, maar de snel intredende strenge winter bleek desastreus.
Over de gruwelijke terugtocht bestaat ook een rijk geillustreerde website.

Symposium Watersport in Nederland goed bezocht

Afgelopen vrijdag werd in het Aljemint te Leeuwarden het Symposium Watersport in Nederland, Geschiedenis van een Nederlandse uitvinding, gehouden. In een goed gevulde zaal werd een beeld geschetst van de ontwikkeling van de Nederlandse watersport vanaf de 17e eeuwse plezierjachten tot de huidige tijd. Onder auspiciën van de Wurkgroep Maritime Skiednis van de Fryske Akademy werd namens voorzitter Jan de Vries de middag geopend.

Waterland Nederland was vier eeuwen geleden de bakermat van het spelevaren. Daarom mag zonder overdrijving worden beweerd dat de pleziervaart, waar ook ter wereld, een Nederlandse uitvinding is. Om heel precies te zijn, een Amsterdamse.
Pleziervaart begon rond 1600 toen voor het eerst kooplieden een scheepje lieten bouwen waarmee enkel voor het genoegen werd gezeild. Dat was iets nieuws, en tevens een exorbitante luxe. Varen diende immers tot dan toe voor de oorlog, voor de visvangst, of het goederen- en personenvervoer.
Vanaf het midden van de 19de eeuw ontstonden de eerste watersportverenigingen in Nederland.
Opgericht door heren uit de ‘beschaafde stand’ die tevens de besturen vormden. Friesland, maar ook ‘Holland’, kende toen al een traditie van hardzeilen. Maar met de komst van de verenigingen kreeg dit wedstrijdzeilen een formeler karakter en groeide het uit tot een nationale sport. Gedurende de 20ste eeuw evolueerde de watersport geleidelijk tot massarecreatie, niet het minst dankzij de komst van de motorboot. De pleziervaart maakte vanaf het begin van de jaren zestig tot aan de recessie van de jaren tachtig een explosieve groei door. Welvaartsgroei, de standaardisering van de jachtbouw en een hedonistische leefstijl, droegen hier flink aan bij.

Anno 2011 is de pleziervaart in Nederland een belangwekkende industrie waarin meerdere miljarden euro’s omgaan. Zo telt ons land al gauw 400.000 pleziervaartuigen en is Nederland koploper als het gaat om de bouw van megajachten. Twee poten schragen de moderne watersport: een maritiem cluster en een vrijetijdscluster.
Dat vier lange eeuwen spelevaren naast een lange jachtbouwgeschiedenis ook een rijke cultuurgeschiedenis heeft nagelaten spreekt vanzelf. De organisatoren willen met dit programma een aantal aspecten van de geschiedenis van de pleziervaart verkennen.

Eerde Beulakker gaf in zijn presentatie een beeld van de popularisering van de watersport onder het motto 'Doet u mij maar een boot'. Elisabeth Spits van Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam concludeerde dat de boeier wel als meest succesvolle Friese scheepstype gezien mag worden en Geert Dijks van de HISWA schetste in sneltreinvaart een volledig beeld van de Nederlandse watersport in de afgelopen eeuw en de richting waarin het zich ontwikkelt. Jack van den Berg van de Marrekrite sloot de dag af met zijn presentatie over dit unieke Friese samenwerkingsverband.
Het programma kunt u hier nog even nalezen. De resultaten van dit symposium zullen in de loop van dit jaar gepubliceerd worden.

Het volgende symposium van de Werkgroep Maritieme Geschiedenis van de Fryske Akademy zal weer ingaan op het Sonttolproject, dat rond die tijd online zal staan! Hier werd tijdens het symposium van 2010 al een introductie van gegeven.

Lezingenserie over twee eeuwen Franse invloed in lage landen

Tresoar organiseert in samenwerking met boekhandel De Tille in Leeuwarden een lezingenserie over de Franse tijd in Friesland, getiteld 1811, Friesland in Frankrijk. Uiteraard vanwege het jubileumjaar 2011, 200 jaar na dato.

Het programma van dit Studium Generale - 1811, Friesland in Frankrijk:

Woensdag 2 februari: Prof. dr. Niek van Sas

Van Sas zal in zijn inleiding aandacht schenken aan de internationale verwikkelingen van het Franse Keizerrijk en aan de ontwikkelingen in de Nederlandse politieke situatie. Hij poogt de specifieke betekenis te bepalen van de Inlijving(sjaren) in het geheel van de Bataafs-Franse periode en in de modernisering van Nederland.

Van Sas is hoogleraar Geschiedenis aan de universiteit van Amsterdam

Woensdag 9 februari: Dr. Jacques Kuiper
In zijn inleiding, waarin de politieke en bestuurlijke ontwikkelingen in Friesland tijdens de inlijving worden geschetst, zal Kuiper aan de hand van concrete voorbeelden nagaan welke impact de Franse aanwezigheid op het dagelijks leven in Friesland heeft gehad.

Jacques Kuiper promoveerde in 2002 met zijn dissertatie ‘Een revolutie ontrafeld’ over de Bataafse revolutie in Friesland. Momenteel is hij free-lance historicus.

Woensdag 16 februari: Dr. Marie-Christine Kok Escalle

Mevrouw Kok zal in haar inleiding ingaan op de vraag of er in de Franse Tijd sprake is van ‘verfransing’ van de Noordelijke Nederlanden op het gebied van taal en cultuur ? Ook zal zij aandacht besteden aan de wederzijdse beelden die Fransen en Nederlanders van elkaar hebben, aan de rol van het Frans in de opvoeding van de elites, aan de invloed van de Franse scholen op het Nederlandse schoolsysteem, aan de ontwikkeling van een Nederlands identiteitsbesef in spiegelbeeld of in contrast met Frankrijk.

Mevrouw Kok is Universitair Hoofddocent Franse cultuurkunde aan de universiteit van Utrecht.

De bijeenkomsten zullen worden geleid door prof. Yme Kuiper, hoogleraar religieuze en historische antropoligie aan de Rijksuniversiteit Groningen.

De bijeenkomsten worden gehouden in Tresoar en beginnen om 20.00 uur. De toegangsprijs bedraagt € 5 per avond, € 12.50 voor alle lezingen. Kaartverkoop bij Boekhandel Selexyz De Tille, info.tille@selexyz.nl

Friese Genealogische Contactdag op zaterdag 1 oktober 2011

13e FRIESE GENEALOGISCHE CONTACTDAG

THEMA ‘200 JAAR FAMILIENAMEN’

zaterdag 1 oktober 2011, van 10.00 uur tot 16.00 uur

op de locatie TRESOAR, het Fries Historisch en Letterkundig Centrum

Boterhoek 1 (tegenover de Oldehove), 8911 DH LEEUWARDEN

De NGV Friesland kondigt aan: de 13e Friese Genealogische Contactdag op zaterdag 1 oktober 2011 op de locatie Tresoar, Boterhoek 1 te Leeuwarden. Met een presentatie van diverse historische verenigingen, organisaties en onderzoekers.

Het evenement zal van 10.00 tot 16.00 uur geopend zijn voor het publiek.

Het aantal bezoekers van de vorige Friese Genealogische Contactdagen bedroeg ruim 400 bezoekers.

Zoals bekend wordt sinds 1983 periodiek een Friese Genealogische Contactdag georganiseerd, afwisselend door de Stichting Vrienden van de Archieven in Friesland (VAF), het Genealogysk Wurkferbân fan de Fryske Akademy (GWF), Stichting Fries Documentatie Centrum voor genealogie en geschiedenis (Friedoc) en de Afdeling Friesland van de Nederlandse Genealogische Vereniging (NGV). Een leuke gelegenheid om ook eens je online genealogische contacten in het echt te ontmoeten!

Geschiedenis Online Prijs 2010 naar Anne Frank en Hasselt

Vandaag vond de uitreiking plaats van de Geschiedenis Online Prijs 2010 van het Historisch Nieuwsblad. In de filmzaal van het Stadsarchief Amsterdam werden in 4 categorieën de winnaars bekend gemaakt en tevens de overall winnaar.
In de categorie musea won het Anne Frank Huis, die ook overall winnaar werd. Genant was dat er niemand van deze organisatie aanwezig was om de prijzen in ontvangst te nemen. En dat terwijl het museum nota bene op loopafstand van het Stadsarchief ligt.
In de categorie Archieven was het Gelders Archief de winnaar, met name door de moderne vormgeving en toepassing van 2.0 technieken die participatie van bezoekers mogelijk maakt.
In de voor ons meest interessante categorie, we waren immers genomineerd, won de Historische Vereniging Hasselt. Met name vanwege de helderheid en enkele mooie onderdelen, zoals een tijdslijn met lokale gebeurtenissen door de eeuwen heen. Ze hadden dan ook een jaar of 5 geleden een (onbezoldigde) professionele vormgever aan hun site laten bouwen, en dat kun je ook wel zien. Dat de site maar eens in de zoveel weken ge-update wordt is voor de jury blijkbaar geen probleem.
Het juryrapport prees ons blog om het uitgebreide gebruik van 2.0 mogelijkheden (sociale media) zoals filmpjes op YouTube, foto's op Flickr en Picasa, sheets op Slideshare, Twitter en de gratis software van het blog. En inderdaad, met een budget van 0 euro komen we een heel eind. Maar (op zich terechte) kritiek was er op de vormgeving van onze site. Niet helder genoeg en ook weinig echt vormgegeven. Dus, bij deze een oproep: is er een vormgever in de Dokkumer contreien (of een fan daarvan) die eens het blog onderhanden wil nemen? Aanmelden via onze mail.
Voor de jurering van de Historische Verenigingen kunt u hier nog even de geluidsfile downloaden (ruim 9 MB en zet de luidspreker wat harder want de opname is vrij zacht). Waarbij je dus op het eind de juryvoorzitter letterlijk hoort zeggen: "We hebben het visuele laten prevaleren boven het sociale". U zult begrijpen: I rest my case.
De laatste categorie, themasites, werd gewonnen door 5 eeuwen migratie, een site van migrantenorganisaties die op een mooie manier diverse bronnen van culturele erfgoedinstellingen ontsluit.
De aanmoedigingsprijs van 2500 euro ging naar het Nederlandsche Leger 1939-1940, een hobbysite van een echtpaar archeologen.

De Slag in de Sont, 1658

In een eerder bericht meldde ik al de opfrisbeurt van Maritiem Digitaal. Ik ben altijd geneigd om even te zoeken op maritieme onderwerpen die me interesseren, zoals bijvoorbeeld de Admiraliteit van Friesland. En dan vind ik o.a. De Slag in de Sont, 1658.

Dit is voor Friese en maritieme sneupers om diverse redenen een interessant schilderij. Enerzijds vanwege de intensieve Sontvaart die Friese schepen eeuwenlang voeren maar ook vanwege de betrokkenheid van de Friese marine. Vandaar dat ik hier ook integraal de beschrijving uit de database overneem van het schilderij dat in het bezit van het Maritiem Museum Rotterdam is:

Het penschilderij laat ons een algemeen beeld zien tegen het eind van de Slag in de Sont. De Noordenwind komt van rechts, de zon van voren. Centraal op de voorgrond, gezien aan bakboord, ligt een galjoot onder zeil, waarschijnlijk het galjoot van Willem van de Velde. Links, gezien aan stuurboord, ligt de ‘Prinses Albertina’ (36 kanonnen) onder bevel van kapitein Auke Stellingwerf. Op de spiegel zien we een vrouwenfiguur geflankeerd door engelen. Het schip (dat in 1653 werd gebouwd voor de Admiraliteit van Friesland) is in gevecht met een Zweeds admiraalschip. Rechts op de voorgrond ligt prominent het brandende wrak van een brander. Achter dit wrak is een inbeslaggenomen Zweeds schip te zien, waarvan alleen de hoofdmast nog staat. Dit schip is mogelijk de ‘Wismar’. Bij de boeg aan stuurboord, gezien aan bakboord komt een Nederlands schip tegenmoet. Dit is mogelijk de ‘Breda’, varend onder bevel van kapitein Adriaan Bruynsvelt (die in de slag omkomt). Op de achtergrond is de vlag te zien van kapitein D. Verveen, aan boord van de ‘Zon’. Nog verder naar achter, net boven de rook uit, zijn de vlaggen te zien van ‘De Halve Maen’ en de ‘Eendracht’ van Jacob van Wassenaer. Rechts is nog net het achterschip van een Zweeds schip te onderscheiden. Geheel rechts op de achtergrond zien we kasteel Kronborg. 

In juni 1667, tijdens de Tocht naar Chatham hield de (half-)broer van de omgekomen Adriaan, de inmiddels tot Friese schout-bij-nacht bevorderde, Hendrik Bruynsvelt (Leeuwarden 1609- Harlingen ca. 1678) op de Prins Hendrik Casimir (300 matrozen, 60 soldaten en 72 kanonnen) een journaal bij waarin de schermutselingen op de Medway, een zijrivier van de Theems, werden beschreven. Het Friese eskader van 8 schepen stond onder leiding van luitenant-admiraal Hans Willem baron van Aylva uit Holwerd. De Prinses Albertina fungeerde in deze slag overigens als brander en had dus blijkbaar haar loopbaan er op zitten (zie o.a. De Navorscher 1898).

Willem van de Velde de oude (zijn gelijknamige zoon en schilder was de jonge) schilderde meerdere schilderijen tijdens de Slag in de Sont, o.a. schilderijen die nu in het bezit van Rijksmuseum en Amsterdam Museum (de nieuwe naam van het Amsterdams Historisch Museum) zijn.

Maritiem digitaal vernieuwd

Op 5 november 2010 presenteerde ik tijdens de Workshop Online Maritieme bronnen voor de Wurkgroep Maritime Skiednis van de Fryske Akademy o.a. Maritiem Digitaal. Dit is een gezamenlijke database van een aantal belangrijke maritieme musea, waarin gegevens kunnen worden opgezocht over voorwerpen en literatuur die zich in deze musea bevinden. Ik vond op dat moment echter dat er nog behoorlijk wat niet goed werkte aan de database. Ook het bijbehorende blog was al maanden niet bijgewerkt.

Een deel van de interessante maritieme websites en databases die tijdens de workshop werden behandeld is begin deze week overgenomen op de lijst van Links van het online Sonttolproject.
En daarom bekeek ik weer eens de sites die ik al een tijdje niet meer bezocht had. Waaronder dus Maritiem Digitaal. Tot mijn verrassing bleek dat de site een complete re-styling had ondergaan. Niet alleen de lay-out is verbeterd, ook de mogelijkheid om als bezoeker van de site te participeren is mooi gefaciliteerd. Daarnaast zag ik links naar 3 maritieme blogs die (weer) actief lijken te zijn.
Al met al dus met name voor maritieme onderzoekers en sneupers waarvan de voorouders op het water actief waren (en dat kan al snel in Noordoost Friesland) een bron die beslist weer eens bekeken moet worden: Maritiem Digitaal !

Fryslân over drankmisbruik en -bestrijding

Het eerste nummer van de 17e jaargang, januari 2011, van het Historisch Tijdschrift Fryslân viel deze week al weer op de mat. Deze keer richt het themanummer zich op drankmisbruik en de bestrijding daarvan.
Zo is er een artikel over Drankmisbruik in Jeneverland in de 19e eeuw. Vooral de marktplaatsen Leeuwarden en Sneek schroefden het gemiddelde van Friesland op tot ver boven het Nederlands gemiddelde.
In 'Brandewyn toarst' komen 19e eeuwse Friese schrijvers aan bod die het drankmisbruik probeerden te voorkomen, zoals de bekende Waling Dijkstra en Tsjibbe Gearts van der Meulen.
De strijd tegen de drank in Friesland laat zien dat Friesland de blauwe provincie bij uitstek werd en in 1935 een groot aantal leden had van de Nederlandse Vereeniging tot Afschaffing van sterken drank.
De socialisten, rood, en geheelonthouding, blauw, hoorden bij elkaar  in de ogen van Jouke Frieswijk.
Al meer dan 50 jaar strijdt Doede Boon tegen de drank als chauffeur van de blauwe bus. En Jeanine Otten van het Hannemahuis te Harlingen doet het Geheim van Talma uit de doeken.
Verder ook diverse losstaande artikelen, zoals Bij het graf van Meint Hylkes Bottema (1890-1918) in Eastermar.
Plekken met Verhalen gaat over Een stoepa bij Hantum, van het Boeddhistisch Studie- en Meditatiecentrum Karma Deleg Chö Phel .
In Uitvinders en Pioniers komt Roelof Boltje (Easterlittens 1902- Zwolle 1972) voor het voetlicht met zijn hydraulische bodemschuiver, waarmee zelfs het Braziliaanse strand van Copacabana in Rio de Janeiro verbreed is!
Het laatste artikel beschrijft het stille Keimpetille, ook wel Kingmatille, tussen Franeker en Dronrijp.
Op de achterpagina toch ook nog een interessant stukje voor de Noordoost Friese sneupers: een grote foto met beschrijving van de handzetter van de Dockumer Courant, Douwe Popke Douma (1924-1982), in de rubriek Verdwenen Beroepen.

Mooi Tijdschrift Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed geeft vier maal per jaar een tijdschrift uit. Hierin leest u alles over de actuele ontwikkelingen op het gebied van de erfgoedzorg.

Op de website staat het archief van het Tijdschrift met de links naar de pdf-versies. Zo zag ik al snel boeiende artikelen, zoals bijvoorbeeld de vondst van 69 oude paardengeraamtes, het ontwerp van de Amersfoortseweg door Jacob van Campen, Malende monumenten, Holwerd krimpt en Maritieme archeologie in Azië.
In het huidige Winternummer 2011 interessante artikelen over Scheepsrampen rond Texel (met een aardige wrakkendatabase van het Machuproject ), De radiotelescoop van Dwingeloo en een vondst van 1417 stukjes brons in een sloot bij de terp van Hallum uit de Romeinse tijd!

En een abonnement op het groot-formaat tijdschrift kunt u gratis aanvragen!

Oude beelden Dokkum in Fries Filmarchief

Het is zinvol regelmatig databases te checken op nieuwe inhoud. Zo keek ik weer eens in het bestand van het Fries Filmarchief.

Bij zoeken op Dokkum vond ik een behoorlijk aantal nijsgjirriche filmpjes, van tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar ook van daarvoor en daarna. Enkele steekwoorden:

• IJsmarathon, 1963
• De Lauwerszee is dicht
• Lijn Leeuwarden-Dokkum
• Compilatie Dokkum, NFF 2001
• Sport in Friesland, ca. 1950
• Wintersport in Friesland, 1940-1948
• Dokkum, Bolwerk met woningen en molen.
• Koninklijk bezoek aan Friesland, deel 1 en deel 2, 1950
• zicht op diverse bebouwing en brug in Dokkum vanaf binnenwater
• Kinderen maken eendekorven, 1940-1950
• Elfstedentocht 1954 (g), 1960-1970
• Elfmerentocht, 1947-1951
• 20 mensen gefusilleerd bij Dokkum - Woudweg 1945 (22 januari) / Prins - Dokkum, Motorrit nationale feestdag, Schaatswedstrijd, 1945-1947
• Barkmeijer Stroobos/ Harlingen 700 jaar/ afgraving markt Dokkum/ Lauwersmeer
  
  Reinder Postma tipte ook nog deze site: Oorlog in blik. Als je dan in het zoekvenster Kollum intypt, komt de film van dhr. Numan uit Kollum die hij rond de bevrijding in onze regio heeft gemaakt, getiteld De bevrijding van Noordoost Friesland, in Metslawier en Oostmahorn, maar ook Kollum en Dokkumer Nieuwezijlen.