Sontschipper Tjebbe Rinkes in 1780 te Lissabon opgebracht

Het televisieprogramma Brieven Boven Water zond op zaterdag 19 oktober 2013 een aflevering uit met daarin de Friese schipper Tjebbe Rinkes. Deze doopsgezinde schipper uit Warns werd in 1780 door de Engelse vijand gekaapt en in Lissabon opgebracht. Het drie masten tellende galjootschip waarop hij voer heette Zeelust.

Tjebbe Rinkes komt ook in de Sonttolregisters voor tussen 1764 en 1770, onder de namen Tiebbe of Tiebe Rinckes en zoals deze keer in 1770. Meestal voer hij tussen Amsterdam en Dantzig (Gdansk).

De brief uit oktober 1780 vanuit Lissabon is in het Nederlands en Fries geschreven. Aan zijn moeder in het Fries (de humor en emotie!) en aan zijn vrouw in het Nederlands. Hij zou graag een doos sinaasappelen sturen, die daar vrijelijk aan de bomen groeiden.
Zijn huis stond in Warns op de A-wal 19a. Het huis heeft nog origineel tegelwerk uit de tijd van Tjebbe, afkomstig uit Harlingen. De grootschippers hadden een zolder met een hijsluik en als ze personeel nodig hadden hingen ze een anker aan hun huis. In het Fries Scheepvaartmuseum in Sneek geeft Meindert Seffinga uitleg en toont een schilderij met een galjootschip. Hij vertelt dat Rinkes op het schip Zeelust van de Dordste reders Hoogstraten voer, in het Middelandse Zeegebied. Ook Carolien Hack van Museum Hindeloopen geeft uitleg. Tjebbe was in 1739 geboren en trouwde drie maal. De brief dateert uit zijn tweede huwelijk, met Fok Sierds. Hij liet grote bedragen na aan waardepapieren en veel goud- en zilverwerk.
Door de steun van de Republiek aan Amerika was men ook in oorlog met Engeland. Het Engelse oorlogsschip onder leiding van kapitein George Johnstone kaapte het schip dat vanuit Marseille vertrokken was onder het mom van wapensmokkel. Maar in werkelijkheid verkocht Johnstone gewoon illegaal de buit. Zelfs de Leidse Courant maakte melding van de kaping, hoewel in de Amsterdamse Courant sprake van een scheepsnaam Zeenimf is.
De koningin van Portugal bemoeide zich zelfs met de kaping maar wilde vooral neutraal blijven (dit leidde uiteindelijk zelfs in een wetswijziging in het Portugese zeerecht!). De consul van de Republiek in Lissabon was Daniel Gildemeester, die zijn best deed Tjebbe Rinkes te helpen in zijn juridische strijd met de Engelse Admiralty. De lading van Italiaanse olijfolie zou waarschijnlijk toch geconfisceerd worden. Maar Tjebbe Rinkes ging niet bij de pakken neer zitten. En uiteindelijk werd hij vrijgelaten en kon met zijn schip vertrekken. Alleen de onkosten kreeg hij niet vergoed.
Bekijk de uitzending online via de site van Brieven Boven Water.

Aanvullende info op de Facebook-pagina van Tresoar.

Verdwenen Friese dief Melle Eintes zat in Groningen

In het oktobernummer van 2013 van 11en30, het blad van NGV Friesland, een artikel van Veenwoudster Antonia Veldhuis getiteld Men weet niet waar hij is: De verdwijning van Melle Eintes Wouda/Leegstra.

Melle Eintes was zogenaamd zoek, vlak na de geboorte van dochter Klaaske in 1809. De in 1768 te Oudwoude geboren Melle, zoon van Einte Gerrits en Ybeltje Haayes bleek echter opgepakt te zijn in Groningen. Hij had een hele reeks aan misdrijven op zijn kerfstok en overleed uiteindelijk in gevangenschap op 11 april 1818 te Vilvoorde, Belgie, nadat hij ook al de gevangenissen van Gouda, Antwerpen en Purmerend van binnen had gezien. Zijn echtgenote Sjoukje Hendriks Leegstra (1768-1852) kreeg 4 kinderen, waarvan de achternamen wisselend Wouda of Leegstra werden. Dergelijke vondsten kunnen bij Tresoar gedaan worden in de Criminele Sententies, de huwelijkse bijlagen en in Groningen in het archief Cipier van het Tuchthuis (1670-1825) nr.7.

Verder in dit nummer een artikel van Anton Musquetier 'Hoe het geroep van 'Oranje Boven' door kinderen een oproer veroorzaakt'. Eind 1813 is Nederland bevrijd van de Fransen en ontstaan er opstootjes in o.a. Dokkum en Ee. Musquetier schrijft over het oproer in Woudsend met o.a. Migchiel Hayes Zoethout, maire S.S. Sijbes en Jetse Jelles de Jong.
Jan Fokko van der Wal beschrijft De Slotenaar van de eeuw, Gerben Gerrits van der Wal en het door de familie gefinancierde Van der Wal's Rusthuis te Sloten, dat hedentendage nog steeds geen huur aan de bewoners vraagt. Zij moeten wel minstens 60 jaar oud of als echtpaar samen 120 jaar oud zijn.
In Neem en Eet. Een artikel over een grote volgeling van Domela Nieuwenhuis, wordt Jan Johannes Giezen uit Leeuwarden (1859-1955) beschreven.
Van de Winnaars van de Elfstedentocht in 1940, oa Auke Aukema en Durk van der Duim is een stamreeks gepubliceerd.
Een aardige is ook het Geneagram van Sjoerd Huitema en Jeroen Hofstra die via een broer en zus in de 18e eeuw een gezamenlijke voorouder hebben.

Beneficiaal digitaal!

De Fryske Akademy organiseert op 18 oktober 2013 een studiedag bij gelegenheid van

het verschijnen van een nieuwe editie van de Beneficiaalboeken van Friesland, 1543.
De Gedeputeerde voor cultuur in Fryslân, Jannewietske de Vries, is bereid gevonden het eerste exemplaar in ontvangst te nemen. Op de studiedag komen verschillende deskundigen aan het woord over het belang van de Beneficiaalboeken voor de Friese en de Nederlandse geschiedenis, naamkunde en taalkunde. Het is de bedoeling dat deze voordrachten eind 2013 gebundeld zullen worden in een speciaal nummer van het tijdschrift It Beaken.

De Beneficiaalboeken zijn al wel lang bekend in Friesland. In 1850 is er een foliant-uitgave van
verschenen, waar generaties Friese geleerden mee hebben gewerkt. Er was echter een grote behoefte aan een nieuwe editie, niet zozeer omdat de oude reeds lang niet meer te verkrijgen is – want die kan nog wel in bibliotheken worden geraadpleegd – maar om een betere tekst voorhanden te hebben die ook digitaal kan worden doorzocht. De nieuwe editie in boekvorm bevat daarom ook een cd-rom met een integrale opname van de tekstbestanden.

Het gaat bij de Beneficiaalboeken om registers met gedetailleerde informatie over de grootte, waarde, naastliggers en jaarlijkse opbrengst van het geestelijk goed en het vermogen van de Friese parochiekerken, haar bedienaars en alle andere geestelijke instellingen, priesters en clerici die aan die kerken waren verbonden. Zij zijn voor ongeveer driekwart van de Friese steden en dorpen bewaard gebleven. In 1543 werden zij opgemaakt op bevel van de landvoogdes koningin Maria van Hongarije, die toen in Brussel resideerde, om een idee te krijgen of de kerkelijke administratie in Friesland goed op orde was en of er geen geld over de balk werd gesmeten.

De Beneficiaalboeken van Friesland zijn unieke bronnen, omdat ze voor geen enkel ander gewest in de Nederlanden zijn opgemaakt en er voor andere provincies ook geen vergelijkbare inventarissen bestaan. Zij bevatten een schat aan namen, landprijzen, gegevens over priesters, altaren, patroonheiligen en andere informatie over de toen nog volledig intacte organisatie van de katholieke kerk. Zie het voorbeeld van Harlingen.

De editie van de Beneficiaalboeken is verzorgd door Peter van der Meer en Hans Mol van de Fryske Akademy. De uitgave is voorzien van een lange inleiding, waarin de opzet en de achtergrond van de bron wordt toegelicht. Naast een literatuurlijst is ook een glossarium of woordenlijst plus een lijst van de in de tekst voorkomende muntsoorten en hun globale waarde opgenomen. Het ca. 1070 pagina’s omvattende en van een linnen band voorziene boek met cd-rom wordt uitgebracht door de Afûk te Leeuwarden.
En hoewel voor veel mensen het boek het belangrijkste is denk ik dat met name de CD-ROM, dus de digitale versie, erg handig gaat zijn voor genealogisch en streekhistorisch onderzoek!

De verkoopprijs bedraagt € 75. Bestellen is mogelijk via: ynfo@afuk.nl

Bloedstollend archiefstuk Tresoar DNA stuk van het jaar?

In 1664 raakte de Friese stadhouder Willem Frederik graaf van Nassau door een ongeluk met zijn

eigen pistool zo ernstig gewond, dat hij niet meer kon spreken. Hij kon alleen nog communiceren via briefjes. Enkele daarvan zijn bewaard gebleven. Op ééntje daarvan is geronnen bloed afkomstig uit de wond van Willem Frederik te zien. Aangezien Willem Frederik een rechtstreekse voorouder is van onze koning Willem Alexander, zou je mogen stellen dat dit stukje papier het DNA van ons koningshuis bevat.

Willem Frederik werd in 1613 in Arnhem geboren als zoon van de Friese stadhouder Ernst Casimir en zijn vrouw Sophie Hedwig van Brunswijk-Wolffenbüttel. Hij volgde zoals veel van zijn familieleden een militaire carrière. In 1640 was hij als officier betrokken bij de gevechten om Hulst, waar zijn broer Hendrik Casimir I sneuvelde. De laatste was toen stadhouder van Friesland en niet gehuwd. Na zijn dood probeerde de Hollandse stadhouder Frederik Hendrik ook het ambt van stadhouder van Friesland te bemachtigen, zodat hij de meeste Nederlandse gewesten onder zijn hoede kon krijgen. De Staten van Friesland beslisten echter anders, door het versneld benoemen van Willem Frederik tot hun stadhouder.

Na zijn benoeming heeft Willem Frederik zich als een spin in het politieke web van Friesland ontwikkeld. Hij was daartoe in staat omdat hij alle relevante informatie van belangrijke gesprekken, voorvallen en achtergronden van en over politieke functionarissen in dagboeken noteerde. Hierop kon hij steeds terugvallen. De dagboeken zijn een aantal jaren geleden gepubliceerd onder de titel Gloria Parendi. Door zijn slimme tactiek wist hij een stevige politieke positie te verkrijgen.

Daarnaast wist hij trouwe hoffunctionarissen aan zich te binden. Eén van hen was Philip Ernst Vegilin van Claerbergen (1613-1693), die in 1657 als secretaris bij hem in dienst kwam. Hij had evenals zijn superieur een goed politiek instinct, was correct en secuur en beheerste meerdere talen. Vanaf 1657 was hij tevens hofmeester. Uit zijn activiteiten en contacten met de stadhouder blijkt dat hij voor hem onmisbaar was.

Willem Frederik trouwde in 1652 met Albertine Agnes, prinses van Oranje (1634-1696). Zij was een dochter van Frederik Hendrik. Willems moeder had hem eerder al geadviseerd een Oranjeprinses te trouwen. Dit was niet alleen goed voor het verhogen van de status van de Friese stadhouder, maar was ook in financieel opzicht belangrijk. Het instand houden van een hofhouding vergde veel van het vermogen van de stadhouder. Zijn inkomen was ook veel geringer dan dat van de rijke Hollandse stadhouders. Het echtpaar kreeg drie kinderen, van wie alleen Amalia en Hendrik Casimir II de volwassen leeftijd bereikten. Het gezin bewoonde het stadhouderlijk hof in Leeuwarden, dat door hen fraai werd ingericht en verbouwd. Hier vond op 24 oktober 1664 het dramatische ongeluk van Willem Frederik plaats. Bij het schoonmaken van zijn pistolen, ging één niet af. Toen hij vervolgens in de loop keek, volgde een fataal schot. De kogel was blijven hangen en ging alsnog af. Deze trof hem in zijn kaak, waardoor het hem onmogelijk werd om te spreken. Zijn kaak was verbrijzeld en al zijn tanden zaten los. Hij kon alleen nog via briefjes communiceren, waarvan enkele bewaard zijn gebleven.

Over het ongeluk met het pistool schreef hij: “Sij woud geen vuijr geven, doe sach ick ernae en in die tijt ginck se los.” In een brief aan zijn neef Willem III liet hij zich nog optimistisch uit over zijn gezondheid maar al snel kreeg hij hoge koortsen. Het was hem bijna onmogelijk om te eten, waardoor hij zeer verzwakte. Deze toestand duurde een aantal dagen. In die tijd wist hij nog een aantal persoonlijke zaken te regelen en ook zijn testament liet hij voorlezen.

Op één van zijn laatste briefjes viel een druppel bloed. Dit papiertje is bewaard gebleven. Hij schreef hierop onder andere: “Dat Veugling bij mijn wijf en kinder blijft”. De volledige tekst:
Wijst mij eens waer het gaet
ist en waer de speut moet
eindigen
Wat raet, hulp oft troost siet
ghij in dit werck

De omgedraaide tekst:
Dat Veuglin bij mijn wijff en kinder blijft.
Veuglin was Vegelin van Claerbergen, in wie hij veel vertrouwen had. Op een ander briefje vroeg hij om op zijn zoon Hendrik te letten. Deze was nog maar zeven jaar oud en zou hem later als stadhouder opvolgen. Al deze mededelingen wezen erop dat hij voor het einde vreesde.
Acht dagen na het ongeluk overleed Willem Frederik. Hij werd in de familiegrafkelder in de Grote Kerk te Leeuwarden bijgezet.
Van het ongeluk is in 1698 door de bekende kunstenaar Jan Luyken een tekening gemaakt. Dit alles maakt de bloedvlek tot een uniek document, dat een laatste levensspoor bevat van een directe voorouder van onze huidige koning, Willem Alexander. Bovendien past de Tresoar nominatie ook uitstekend bij het thema van de Maand van de Geschiedenis Vorst & Volk.

In het kader van de Maand van de Geschiedenis, wordt er een landelijke verkiezing gehouden om het mooiste, meest bijzondere of unieke archiefstuk van ons land te kiezen. Het Friese publiek heeft gestemd en “De Bloedvlek” verkozen om Tresoar te vertegenwoordigen in deze verkiezing. Natuurlijk wil Tresoar graag deze competitie winnen.
Doe dus mee en breng je stem uit via http://www.onsdna.nl/tresoar/. Dit kan t/m 27 oktober 2013. Op 1 november wordt de winnaar bekend gemaakt.

Update: Marlies Stoter, conservator Fries Museum reageerde: Het bloedbriefje is momenteel “on show” en neemt een centrale plek in in de tentoonstelling Oud Geld, Ons kent ons in de Gouden Eeuw in het Fries Museum. Stadhouder Willem Frederik is een van de vijf hoofdpersonen in deze tentoonstelling over de 17de eeuw in Friesland.

Het bloedbriefje wordt gepresenteerd samen met de 25 bladen van de lijkstatie van stadhouder Willem Frederik en het daarbij horende schetsboekje met portretten van hoogwaardigheidsbekleders uit het tweede deel van de stoet. Jort Kelder vertelt hoe het er aan toeging, wie er mee mocht lopen op deze dag in de stoet en wie er dus echt meetelde in Friesland.

Boeken blijven, geschiedenis van de gewone man verdwijnt

Door Jan de Jager.
Op 5 oktober 2013 verscheen het boek “Op de Praatstoel 2. Verhalen uit Noordoost-Friesland

Eimert Smits ontvangt Praatstoel 2

vanaf 1850”.  Dit boek wordt uitgebracht door de Historische VerenigingNoordoost-Friesland in samenwerking met Andeko Graphics. De Historische Vereniging bestaat dit jaar 25 jaar. In een drukbezocht Bowlingcentrum Dokkum werd dit boek gepresenteerd.

Na een film over het dagelijkse leven van Burdaard in 1967 gaf eindredacteur en sneuper Reinder Tolsma uit Oosternijkerk een levendige uiteenzetting van het boek. Aan de hand van foto’s werd ieder verhaal in het boek kort toegelicht. De zaal was muisstil bij het horen van die verhalen. Na deze boeiende uiteenzetting werd door voorzitter Haije Talsma het eerste exemplaar overhandigd aan de bestuursleden van het eerste uur. Na het uitreiken van exemplaren aan de interviewers startte de verkoop.

In 2008 verscheen al eens een Praatstoel. De basis voor het boek werd echter al veel eerder gelegd. Al begin jaren tachtig vond archivaris Wim Keune dat archiefonderzoekers niet alleen het archief moeten bezoeken. Zij moeten de straat op! Boeken in het archief worden goed bewaard, die blijven wel. Maar verhalen van de visserman, de turfschipper en de tonnenleger verdwijnen als je ze niet opschrijft. Zo werd de basis gelegd voor ‘Oral History’ in Noordoost-Friesland: het vastleggen van de mondelinge overlevering. In 2008 verscheen het eerste deel. Ondanks een herdruk was dat snel uitverkocht. Maar de vraag erom bleef bestaan. Daarom is nu een tweede deel van de Praatstoel uitgekomen.

Acht enthousiaste interviewers gingen 4 jaar lang de boer op om oudere bewoners van Noordoost Friesland te interviewen. De Praatstoel 2 bevat 31 verhalen met meer dan 400 pagina’s leesplezier. Naast verhalen uit Dongeradeel staan er nu ook verhalen in van personen uit Kollumerland en uit Dantumadeel. Voor het boek werden o.a. geïnterviewd: Meindert Meindersma, karrider te Mitselwier, Klaas Elzinga, wegenbouwer te Dokkum,  Jantje Visser, houthandel Oberman in Dokkum, Klaas Baarsma, manufacturier , De Westereen, Oeds Bartel Radema, juwelier in Kollum, Andries Meinema, doodgraver te Nes en Former Idsardi, boer op Uilsmahorn te Holwerd.

De Praatstoel 2 kost slechts € 20 en is verkrijgbaar bij de Historische Vereniging Noordoost Friesland door een email te sturen naar info@hvnf.nl. Het is tegen contante betaling ook op te halen bij: Jan de Jager, Kouwe 9 te Dokkum (0519-220135) of Reinder Tolsma, Lyts Ein 16 (0519- 241593) te Oosternijkerk. Het boek is ook verkrijgbaar bij de boekhandels in Dokkum en Kollum.

Op de Praatstoel 2 is er klaar voor!

Aanstaande zaterdag 5 oktober wordt tijdens de najaarsledendag van de Historische Vereniging Noordoost-Friesland het nieuwe boek over 'oral history' in onze regio, Op de Praatstoel 2 uitgereikt!
In 31 verhalen en meer dan 400 pagina’s leesplezier worden de herinneringen van oudere inwoners uit de regio vastgelegd voor het nageslacht!
Dit hoge kwaliteit boek in hardcover kost slechst 20 euro voor niet-leden. Leden van onze vereniging krijgen 20% korting op Op de Praatstoel 2 en betalen slechts 15 euro.
Het boek is af te halen in Dokkum (in ieder geval op ledendag 5 oktober in bowlingcentrum Oostrum). Vanaf 7 oktober kan een exemplaar worden afgehaald bij Jan de Jager, Kouwe 9 te Dokkum.

Details over betaling en inhoud van het boek vindt u hier:
http://sneuperdokkum.blogspot.nl/2013/08/op-de-praatstoel-2-met-oral-history-nu.html

Wilt u het boek per post thuisgestuurd krijgen, maakt u dan 6,75 euro extra over op ons rek.nr.

Het eerste deel van Op de Praatstoel was al snel uitverkocht. Wees er dus snel bij en bestel/koop hem nu!

VOC-schip strandt op Ameland in 1683

Het Nationaal Archief van Indonesie (ARSIP) heeft met behulp van Nederlandse specialisten en financiering

van het Enkhuizer Corts-fonds een deel van het Unesco-Werelderfgoed VOC-archief van Batavia gedigitaliseerd. Het project is nog in ontwikkeling maar nu al zijn de indexen en scans beschikbaar van de Dagregisters van het Casteel te Batavia van 1683-1731. Uiteindelijk moet dat de volledige reeks van 1624-1806 worden.
Het is nog maar een begin, maar ik vond al enige interessante documenten, oa over Gualter (Qualter) Zeeman en een schip dat in september 1683 op Ameland gestrand moet zijn. Het Daghregister van 1684 maakt in ieder geval melding van: De voorleden jaarse 3 Seylonse retourschepen waren behouden int patria aangelant beneevens eenige der Batavise retourbodems van de welcke 't kostelijke schip Tidoor door agteloosheijt van de overheden den 27e September op 't eijlant Amelant ongeluckige was verseijlt, mitsgaders 't schip Asia dat op de hoogte van 17 a 18 graden noorderbreedte door een orcaan zoodanigs ontset zijnde dat niet langer boven water gehouden konde worden door het volcq verlaten en gesoncken was...
Dit VOC-schip Asia (of Azie) had onderweg bij Kaap de Goede Hoop (Zuid-Afrika) al problemen met lekkages en moest toen gerepareerd worden (zie pag.nr. 248 en 249 van dit document). Het is net ten noorden van de Kaapverdische Eilanden vergaan.
Het VOC-schip Tidore was in 1668 gebouwd voor de Kamer Zeeland van de VOC en was op weg naar Hoorn toen het in 1683 op Ameland verging. Schipper was Jakob Been en de commandeur aan boord was Hendrik van Oudshoorn. Zelfs de Oprechte Haerlemsche Courant maakte er melding van op 14 oktober 1683!
Een mooie bron dus om eens goed doorheen te sneupen: http://www.sejarah-nusantara.anri.go.id/search/ ! Zie ook de diverse artikelen online. Wel even (gratis) registreren om de scans te kunnen zien.

Crowdfunding voor Friese kunst en cultuur

Via crowdfunding, het betrekken van medestanders bij het financieren van een project, probeert de

Keunstkrite (Kunstkring) een gedichtenbundel van Jan Ritskes Kloosterman uit te geven.
Waarom moet het project tot stand komen?
Jan Ritskes Kloosterman (1846-1914) bezat de gave om gewone mensen met een paar beeldende woorden de schoonheid van hun bestaan te tonen, ook al leefde men in armoede. Geluk is aanwezig in de eenvoudige dingen om ons heen. Wie het ziet is een rijk mens. De nieuw te verschijnen bundel is een prachtig eerbetoon en een bron van “vergeten wijsheid” die geldt voor alle mensen. Om er echt iets moois van te maken hebben we de steun van het publiek nodig. 1500 euro om precies te zijn. Daarmee financieren we de illustraties en een deel van de opmaak.

“Met de uitgave van een  bloemlezing van zijn werk wordt een belangrijke impuls gegeven aan het culturele bewustzijn van de streek.  Daarnaast  wordt  de maatschappelijke verantwoordelijkheid tot  behoud van oud - en opbouw van nieuw cultureel erfgoed op duurzame wijze onder de aandacht gebracht.”

“De gedetailleerde beschrijvingen van de wereld om hen heen, de soms diepe beleving van de flora en fauna en de weergave daarvan in brieven, dagboeken en poëzie vormen een belangrijke bron voor de culturele streekgeschiedenis van Noordoost Friesland.”

“Een stukje cultureel erfgoed dat naar ons idee een van de belangrijkste culturele en literaire bijdragen uit de regio betekent en zèker een groter publiek verdient.”

“De historische figuur van Jan Ritskes en zijn werk waren voor de Keunstkrite aanleiding tot het realiseren van poëzieonderwijs middels de Jan Ritskes Poëziewedstrijden en de Jan Ritskes Poëzienacht. De wedstrijd voor leerlingen van de basisscholen in de gemeente Achtkarspelen stimuleert de creatieve taalontwikkeling in een onderwijskundig achterstandsgebied; de poëzienacht is tevens een platform voor jonge talenten.”

Wat houdt het project in?
In 2014 herdenken we het 100ste sterfjaar van Jan Ritskes Kloosterman. Dat doen we door het hele jaar door, in ieder seizoen, een activiteit rondom zijn persoon en werk te organiseren. Een van die activiteiten is het publiceren van  een bloemlezing van herzien werk. Schrijver/dichter Eppie Dam bewerkte de teksten naar de moderne spelling en vertaalde een aantal gedichten in het Nederlands. Beeldend kunstenaar/illustrator Lienke Boot illustreert de bundel met  gedetailleerde botanische pentekeningen. Een juweeltje van een pareltje voor de moderne lezer; de eerste publicatie sinds 1922.

Zie op http://voordekunst.nl/vdk/project/view/1464-jan-ritskes-gedichtenbundel hoe u een steentje kunt bijdragen!

Dokkumers en Amelanders overleden in Amsterdams Gasthuis, Pesthuis (1739-1811), Werkhuis en Spinhuis (1783-1812)

Het Stadsarchief Amsterdam heeft weer een nieuwe index online, deze keer van overledenen in

het Gasthuis, Pesthuis (1739-1811), Werkhuis en Spinhuis (1783-1812) te Amsterdam.
Een eenvoudige zoekopdracht op locatie Dokkum (een toegevoegd zoekveld) levert het volgende op:

Baarsman, Sierk Rijns 24-04-1794 / Dokkum
Braakman, Jochem 06-04-1764 / Dokkum
[van] Dieteren, Johanna Geertruij 02-08-1805 / Dokkum
Dronrijp, Jannetje 29-07-1765 / Dokkum
Gerkes, Jurriaan 05-09-1783 / Dokkum
Gerrits, Hessel 27-02-1762 / Dokkum
Jans, Jannetje 14-01-1762 / Dokkum
Janssen, Henderik 31-07-1793 / Dokkum
Kakels, Itske 15-05-1768 / Dokkum
Kokkes, Grietje 16-03-1791 / Dokkum
Oukes, Maria 25-08-1810 / Dokkum
Pieters, Geertje 02-06-1792 / Dokkum
Rommers, Antje 19-12-1808 / Dokkum
Ros, Eijda 25-12-1797 / Dokkum
Sandbergen, Grietje 11-02-1792 / Dokkum
Schoukes, Ullekje 05-05-1800 / Dokkum
Sieves, Johannes 01-12-1742 / Dokkum
Vlieg, Bernardus 09-01-1794 / Dokkum
Weelsma, Simon 17-04-1804 / Dokkum
Wessel, Hippe 16-06-1772 / Dokkum

Een eenvoudige zoekopdracht op locatie Ameland (een toegevoegd zoekveld) levert het volgende op:
Bartels, Antje 29-12-1801 / Ameland
Beekman, Johanna 29-11-1803 / Ameland
Cornelis, Claasje 22-03-1756 / Ameland
Dirks, Willem 22-12-1780 / Ameland
Esgers, Trijntje 27-02-1810 / Ameland
Evers, Gesiena 25-09-1809 / Ameland
Fopper, Riempje 09-10-1804 / Ameland
Freerks, Hikke 11-10-1810 / Ameland
Hendriks, Doortje 04-11-1806 / Ameland
Hendriks, Janke 24-07-1806 / Ameland
Hesselss, Jan 07-06-1787 / Ameland
Jacobs, Aaltje 17-10-1810 / Ameland
Jacobs, Antje 09-02-1763 / Ameland
Jacobs, Elizabeth 03-03-1810 / Ameland
Jacobs, Truijtje 15-10-1810 / Ameland
Janse, Wepke 26-08-1806 / Ameland
Janssen, Betje 08-07-1802 / Ameland
[de] Jongh, Geertruij 27-06-1787 / Ameland
[van] Kampen, Dorothea 11-10-1808 / Ameland
Keijser, Dorothea 10-02-1808 / Ameland
Kiksen, Neeltje 27-03-1795 / Ameland
[van der] Krul, Margaretha 03-01-1793 / Ameland
Lint, Elizabeth 10-02-1808 / Ameland
Marcus, Heere 18-08-1800 / Ameland
Martens, Jan 01-12-1806 / Ameland
Mets, Elsje 09-01-1773 / Ameland
Metz, Jannetje Mijnderts 10-08-1800 / Ameland
Mijnders, Trijntje 19-08-1803 / Ameland
Obelies, Pieter 24-02-1809 / Ameland
Oebbes, Wiebe 26-12-1802 / Ameland
Pastma, Grietje 13-11-1791 / Ameland
Pieters, Elizabeth 19-04-1790 / Ameland
Rabes, Antje 14-11-1767 / Ameland
Rinses, Eltjes 12-11-1809 / Ameland
[de] Ruijter, Barend 12-01-1780 / Ameland
[de] Ruijter, Marten 03-06-1789 / Ameland
[de] Ruijter, Trijntje 11-12-1809 / Ameland
Slaapkoot, Catharina 21-11-1795 / Ameland
Teunessen, Teuntje 16-12-1793 / Ameland
Tooren, Catharina Gerbrand 19-02-1809 / Ameland
Wielinga, Grietje 29-12-1806 / Ameland
Wielinga, Jetske 01-08-1807 / Ameland
Woordman, Jansje Gerdsen 11-11-1805 / Ameland

Een zoekopdracht op Schiermonnikoog, Kollum of Metslawier leverde niets op.
Dit zijn dus mensen die in Dokkum of op Ameland geboren zijn maar in Amsterdam overleden. Let op dat sommige namen foutief/fonetisch weergegeven kunnen zijn. Herkent u familie?

Jaarboek CBG 2013 over Ethiek en methodiek van onderzoek

De titel van Jaarboek CBG 2013 is 'De genealogische werkplaats. Ethiek en methodiek van het

onderzoek'. In het Jaarboek worden in een achttal artikelen allerlei vraagstukken behandeld waar een familiehistoricus mee te maken kan krijgen. Ter inspiratie, lering, steun of relativering.

In dit Jaarboek:

- Verticale en horizontale worteling. Of hoe westerse esoterie in de familie kan zitten, door Marty Bax. Over de netwerken in de moderne theosofie, met Rudolf Steiner, Rozenkruisers etc. Bax promoveerde in 2004 op het proefschrift Het web der schepping. Theosofie en kunst in Nederland van Lauweriks tot Mondriaan.
- Familie of fictie? Clans, lineages en genetische genealogie, door Kees Kuiken. Over aartsvaderlijke tradities, met als voorbeeld de familie Hoogerbeets uit Noord-Holland.
- De matrilineaire afstammingsreeks van Annetje de Boerin, door Peter A. Christiaans. Eigenlijk Annetje Joris uit Amsterdam, die met haar verloofde Hendrick Hendricksz Boom in december 1651 aan boord van De Drommedaris onder commandant Jan van Riebeeck naar Kaap de Goede Hoop vertrok, waar Hendrick als tuinman voor de VOC was aangesteld. Er werd een begin gemaakt met het fort, Kasteel De Goede Hoop, in Kaapstad.
- Veertig jaar wapenregister CBG, door Henk ’t Jong
- Drie generaties zwervers. Reconstructie van een familie aan de zelfkant, door Lilian de Bruijn en Sjors Zanoli. De familie Woeper die oa. veel huursoldaten leverde.
- Familiearchieven: mooi, maar lastig, door Yvonne Bos-Rops
- Vier overwegingen bij het schrijven van een familiegeschiedenis, door Tanny Dobbelaar: Mag van het verleden een verhaal maken? Mag je verzinnen, reconstrueren, verzwijgen? Hoe ga je om met de effecten die je geschriften op anderen hebben? Vormen genealogische feiten de basis van je familiegeschiedenis?
- Ontkenning en herkenning. Ethische dilemma’s rond ‘foute’ familie, door Gonda Scheffel-Baars.

Het boek is uiteraard voorzien van een index op familienamen en informatie over de auteurs.

Friese sjezen en hun eigenaars in Noordoost Friesland rond 1795

Al jarenlang hebben we bij de indexen op onze website een aantal bijzondere overzichten van Rijtuigenbezitters rond het jaar 1795. En omdat het al zo

lang geleden is dat we ze online hebben gezet zou het best eens kunnen zijn dat sommige sneupers ze helemaal niet kennen! En dat is zonde. Want het is toch erg leuk als een van je voorouders bezitter blijkt te zijn geweest van een echte chais (=sjees) of een echte wagen of jacht.
Toen er vorige week aan de Dokkumer Oostersingel ringsteekwedstrijden waren met traditionele Friese sjezen en paarden moest ik er weer even aan denken.
Vandaar voor de liefhebbers de overzichten nog eens op een rijtje:
Rijtuigenbezitters in Westdongeradeel 1796-1805
Rijtuigenbezitters in Oostdongeradeel 1797
Rijtuigenbezitters Ferwerderadeel 1795-1805 
Rijtuigenbezitters Dokkum 1795-1805 
Rijtuigenbezitters Dantumadeel, 1796-1805
Plaisier rijtuigen en vaartuigen in Kollumerland 1795-1805

Laat het ons gerust weten als u een familielid tegenkomt!

Foudgumse school in opmars

Museum Admiraliteitshuis hield al eens een expositie over de werken van Cees Booij. Een nieuwe

tentoonstelling geeft een breder beeld van de 'kleinste en meest noordelijke' kunstacademie van Nederland.
De Foudgumse School is opgericht door Peter van Houten. Ook van zijn werk werd al eerder een tentoonstelling gehouden in het Admiraliteitshuis.
En uiteraard heeft directeur-conservator Ihno Dragt er weer een boek bij gepubliceerd dat vrijdag 20 september 2013 gelanceerd werd.

De Foudgumse School: de kleinste en noordelijkste academie voor figuratieve schilderkunst. Zo noemt Peter B. van Houten (1943) zijn School die hij in 2010 oprichtte en waar gevorderde studenten in diverse disciplines les kunnen krijgen. De School biedt een driejarige opleiding en een tweejarige Master voor vakstudenten beeldende kunst.

In 2013 studeerden de eersten af en naar aanleiding daarvan wordt in het Dokkumer museum een tentoonstelling georganiseerd. Tijdens de Open Monumentendag waren diverse bezoekers al laaiend enthousiast over enkele van de werken uit de Foudgumse school. Direct werd gevraagd of ze te koop waren! Het zou best wel eens een kunststroming kunnen zijn die snel aan populariteit gaat winnen. En dus een schilderij uit de Foudgumse school een goede investering zal blijken!

Deze publicatie geeft informatie over het werk van de tweede- en derdejaars studenten, de vakdocenten en Peter B.van Houten zelf. Het boek is te koop en te bestellen bij Museum Admiraliteitshuis, waar ook de expositie te bekijken is. Een bezoek zeker waard!

Frieslandopdekaart.nl gelanceerd onder grote belangstelling

Niet alleen zet Leeuwarden zich op de kaart door Culturele Hoofdstad van Europa 2018 te worden (onder leiding van hoofd marketing Klaas Dijkstra uit Dokkum, hoi Klaas!), maar op donderdag 19 september werd bij Tresoar ook de grote collectie oude kaarten nauwkeurig op de digitale kaart gezet.
Het bedrijf DeeEnAa van Louwrens Hacquebord (de gelijknamige neef van de Dokkumer Spitsbergen-kenner) en Bauke Folkertsma heeft, in samenwerking met Tresoar, de oude kaarten nauwkeurig geplot op Google Maps en het nog iets geavanceerdere Google Earth.
Tijdens een minisymposium in de bomvolle Gysbert Japickxzaal van Tresoar lichtten drie sprekers het onderwerp Friesland Op de Kaart toe vanuit hun eigen invalshoek.
Directeur van Tresoar Bert Looper gaf op dichterlijke wijze de aftrap en introduceerde de sprekers. Meindert Schroor, redacteur van vele publicaties over historische onderwerpen in Friesland (ook Geschiedenis van Dokkum verscheen onder zijn redactie) liet een enorm scala aan oude Friese kaarten de revue passeren. Daarbij vele unieke exemplaren, waarvan ik met name de voor mij onbekende kaarten van Paesens uit 1767 en een kaart van de slatting van de Dokkumer Ee door de bekende Willem Lore erg interessant vond. Daarover zouden mooie artikelen voor ons blad De Sneuper geschreven kunnen worden!
Ook liet Schroor zien hoe je aan de ontwikkeling van kaarten kunt aflezen hoe met name de aan zee gelegen kleistreek van Friesland zich met bebouwing ontwikkeld heeft. Hoe dieper de provincie in, hoe leger het land! Een land dat overigens in de 17e/18e eeuw nog het meeste bos van alle provincieen bevatte.
Vervolgens toonde de Dokkumer Louwrens Hacquebord de vele mogelijkheden van www.Frieslandopdekaart.nl nadat via een geheim centraal punt (Eagum!, overigens de plaats waar de beroemde Amerikaans-Friese familie Fonda vandaan komt)  de site gelanceerd was. Vooral van steden zijn vele kaarten beschikbaar die dus zodanig over Google Maps heen liggen dat je met een schuifje rechtsboven de transparantie kunt instellen om de oude situatie prachtig met de nieuwe te kunnen vergelijken! Ook kan op eenvoudige wijze een zogenaamd KML bestandje opgeslagen worden, die direct in het veel geavanceerdere Google Earth geladen kan worden. Dan kun je eventueel meerdere oude kaarten tegelijk over elkaar heen leggen en de kaart ook makkelijk draaien!
Ook werden voorbeelden getoond van hoe dorpswebsites de informatie kunnen integreren zodat ze zelf niet meer de kaarten, teksten (van de gerenommeerde Peter Karstkarel) en beelden hoeven bij te houden, zie bv Oostrum Online.
Hacquebord toonde diverse voorbeelden van o.a. een oud kerkhof dat nu midden in een bos moet liggen of een plaatsnaam die allang niet meer bestaat of zelfs is verplaatst! Of oude kaarten met plannen voor inpolderingen of bebouwingen die helemaal niet zijn gerealiseerd. Allemaal te achterhalen door de combinatie van oud en nieuw kaartmateriaal.
Als laatste mocht Hans Zijlstra vanuit het gezichtspunt van de gebruiker, ofwel sneuper in goed Fries, de betekenis van de online kaarten belichten. Diverse voorbeelden van het vinden van familieboerderijen, eendenkooien en andere markante plekken passeerden de revue. Het marketing-aspect van kaarten (DeeEnAa is van oudsher een bedrijf voor regio- en citymarketing) werd behandeld in de vorm van 5 alternatieve P's: Printing on demand (het printen van kaarten en ander beeldmateriaal op diverse ondergronden, zoals bv Rijksstudio van het Rijksmuseum faciliteert). Publiek debat: Actief deelnemen in publiek debat (Friesland is vaak te bescheiden en voorzichtig). Zoek de media op!
Personaliseren: Kaart a la Geofictieve landkaarten
Publicaties: Over (onderdelen van) Friese kaarten a la Sea Monsters on medieval and Renaissance maps of zoals hierboven al gesuggereerd een kaart als die van Paesens in 1767 voor De Sneuper.
Perceptie: Belangrijker dan werkelijkheid. Zo wekt het Rijksmuseum wel de indruk dat ze de hele collectie online hebben gezet (sympathiek!) maar dat is helemaal niet zo.
Belangrijk punt van aandacht is dat een project als Friesland Op de Kaart fris blijft, door aanvullingen (meer oude kaarten), verbeteringen en het mogelijk betrekken van gebruikers (crowdsourcing). En kijk ook gewoon hoe anderen het doen zoals Fries Museum Topstukken en Amersfoort Op de Kaart.
De gehele presentatie kunt u nog even rustig bekijken via Slideshare.

Boekhouding VOC nader ontsloten

Huygens/KNAW heeft een mooie database online gezet met 18e eeuwse goederenstromen van VOC-schepen. Zo zou je kunnen achterhalen hoeveel olifanten er in die tijd tussen VOC-vestigingen verplaatst werden of wat een specifiek schip zoal aan boord had. De bron is een reeks van 55 jaren van de Boekhouder-Generaal van de VOC in Batavia. Deze worden bewaard in het Nationaal Archief te Den Haag.
De boekhouder-generaal en zijn klerken produceerden financiële overzichten van de uitwisseling van goederen tussen de Nederlandse Republiek en de VOC rond de Indische Oceaan en in Oost-Azië, alsmede van de uitwisseling tussen de verschillende regionale bezittingen en handelsfactorijen van het rijk. Jaarlijks werden afschriften van de grootboeken, negotieboeken en journalen aan de Kamers Amsterdam en Zeeland van de VOC gestuurd.

De database is gekoppeld aan Dutch-Asiatic Shipping (DAS), een database die al langer online staat met informatie over reizen van VOC-schepen.
In een korte video wordt de database en het project toegelicht:


Boekhouder Generaal Batavia from Huygens ING on Vimeo.

Kwartaalblad Genealogie van CBG met verhaal over Lutine

Het kwartaalblad Genealogie van CBG ziet er weer goed verzorgd uit.

De inhoud van dit nummer:

De matroos die moest verdwijnen
Op 16 september verscheen het boek Lutine, de spannendste Nederlandse goudjacht ooit, van Martin Hendriksma. Voor de kust van Terschelling zonk de Lutine, met aan boord een grote hoeveelheid goud. Maar hoe kon dat gebeuren? En waar ging het naar toe? Speciaal voor Genealogie beschrijft de auteur zijn zoektocht naar sporen van de enige overlevende van een scheepsramp van oktober 1799. Hendriksma beweert ook dat vissers uit Egmond en Volendam een deel van de buit al snel opdoken en daar rustig van konden gaan leven!

Sociale netwerken in de achttiende eeuw: de inwoners van Heugem
Sociale netwerken iets van deze tijd? Nee hoor. Ze zijn juist van alle tijden. En een van de belangrijkste sociale netwerken vormt de familie. Peter Prevos deed onderzoek naar de samenstelling van de bevolking van het dorpje Heugem in 1796, en bracht het dorpsnetwerk in kaart. Met als conclusie dat veel van de dorpsbewoners op de één of andere manier aan elkaar verwant waren.

Autosomaal DNA en genealogie
Genealogie is natuurlijk al lang veel meer dan het doorspitten van oude stukken op zoek naar je voorouders. De informatie bezit je zelf, in je DNA. Gerrit Woertman legt uit wat DNA is, en welke genealogische informatie uit de verschillende soorten DNA valt te achterhalen. Door de DNA-gegevens in te voeren in Family Tree DNA (FTDNA) kunnen verwantschappen en verwante plaatsen van herkomst worden aangetoond.

De missie van het Nederlands Dagboekarchief
Naar analogie van een project in Duitsland, het Deutsche Tagebucharchiv, besloten Mirjam Nieboer en Monica Soeting ook in Nederland een Dagboekarchief op te richten. In februari 2013 vond het Dagboekarchief onderdak bij het Meerstens Instituut. En er zijn nu al zo’n duizend dagboeken of egodocumenten aanwezig. Ceciel Huitema sprak met de oprichters over de collectie, de ontsluiting en de plannen voor de toekomst.

Medieval Memoria Online: meer dan een database
Op 1 februari ging het MeMO-project van start – en het blijkt een daverend succes. Guus van Breugel sprak met projectleider Truus van Bueren over de samenstelling van de database, en de samenwerking met veel verschillende andere websites en databases. Heraldicus Henk ’t Jong vertelt over zijn betrokkenheid bij het project met het beschrijven van de wapens die op de memoria staan afgebeeld.

Kijk op bronnen - afl. 9: Kerkenraadsacta
In het negende deel van de reeks ‘Kijk op Bronnen’ bespreekt Martine Zoeteman-van Pelt het gebruik van kerkenraadsacta van de Nederduits-gereformeerde kerk bij genealogisch onderzoek. Niet alleen kunnen er bijvoorbeeld de smeuïge details van de zonden van een voorouder uit worden gehaald, maar met een beetje geluk ook namen van partners en kinderen van gemeenteleden, die uit andere bronnen niet tevoorschijn zijn gekomen.

Verder zoals gebruikelijk de rubrieken Nieuws, Gesignaleerd, CBG weet raad, Uit de archiefkast, Wapenregister, Archiefwijzer, Familiejournaal, de non-fictie leestips in Familiedrukwerk, de lezerscolumn Familiekroniek en de vaste columns Memo, Favo, Digitaal, Namen en meer en Vrouwen en kinderen eerst.

Genealogie wordt vier keer per jaar toegezonden aan Vrienden van het CBG. Losse nummers zijn ook verkrijgbaar.

Sneuper 111 met focus op Ameland

Sneuper 111 komt met een cover-artikel over de interessante geschiedenis van de Gebrandschilderde Ramen van de Nederlands Hervormde Kerk van Hollum op Ameland. Bijzonder daarbij is ook dat voor het eerst alle bekende ramen in kleur zijn afgebeeld in een artikel. Ons nieuwe redactielid Jacob Roep, afkomstig van Ameland en Hans Zijlstra nemen dit verhaal voor hun rekening.  
Richard Keijzer dook in de samenstelling van een groot konvooi met veel Amelander schepen dat in 1713 door de Sont naar de Oostzee trok en gebruikte daarbij de onvolprezen Sonttolregisters online.
Ook Ale Hansma refereert in zijn column aan de ouwe polle Ameland.
Maar niet alleen aan Ameland besteden we aandacht:
Jan de Jager schrijft over tuinarchitect Roodbaard en Gerard de Weger beschrijft een wonderbare visvangst in 1915. Lid Klaas Pera vond de Friese roots van de dichter Garmt Stuiveling. Piet de Haan had nog wat plankjes met namen liggen en kon het niet laten om uit te zoeken wie daarop hadden zitten krassen...
Zo is De Sneuper 111 weer gevuld met voor elk wat wils en gevarieerde artikelen, waar de volgende keer misschien ook uw onderzoek of tekst tussen kan staan. Want wij blijven afhankelijk van de kopij van onze leden! Dat en nog veel meer in dit nazomernummer van De Sneuper:

Inhoudsopgave:
HISTORIE & STREEKGESCHIEDENIS
- De gebrandschilderde ramen van Hollum (Ameland), Jacob Roep/Hans Zijlstra
- Amelanders staan samen sterk, Richard Keijzer
- Een wonderbare visvangst in 1915, Gerard de Weger
- Plankjes met namen: de H.L. Lijsenberg-plank, Piet de Haan

GENEALOGIE & FAMILIEGESCHIEDENIS
- Roodbaardtuinen: wie was Roodbaard?, Jan de Jager
- De Friese wortels van Garmt Stuiveling, Klaas Pera

RUBRIEKEN & COLUMNS
- COLUMN: Je mutte mar hoare..., Ale Hansma
- DE KOFFER: de koffer van tante Mathilde, Hilda Bouta
- HERALDIEK: Dorpswapens Bornwird & Brantgum, Rudolf Broersma

DIGITAAL & ACTUEEL & VARIA
- Afscheid van sneuper Eimert Smits
- Op de Praatstoel 2: verhalen uit NOF. Bestel dit fantastische boek! Voor leden slecht 15 euro voor ruim 400 pagina's hardcover en voor niet-leden ook slechts 20 euro.

Wilt u ook meegenieten van de interessante verhalen uit onze regio, dan kunt u zich eenvoudig aanmelden als lid (slechts 15 euro per jaar) via dit online formulier.

Tevens kondigen we de Ledendag aan die dit najaar door onze vereniging op zaterdag 5 oktober wordt gehouden, met publicatie oral history boek Op de Praatstoel 2. Voor leden uiteraard met 25% korting te koop.

Op Ameland zal dit nummer van De Sneuper overigens in een extra oplage in de losse verkoop te verkrijgen zijn, o.a. bij De Hoge Stoep te Hollum, Warenhuis Van den Brink in Nes, de Hervormde kerken en Museum Sorgdrager.

En, last but not least, onze leden kunnen De Sneuper ook als pdf ontvangen als ze dat willen (stuur een mail)!

Brief aan Gualter Zeeman boven water

Afgelopen weekend is het televisieprogramma Brieven boven Water weer van start gegaan. Presentator Derk Bolt, bekend van Spoorloos, gaat hierin op zoek naar afstammelingen van de mensen die in de 17e en 18e eeuw brieven stuurden of ontvingen via zeepost. Deze brieven zijn in de diverse Engels-Nederlandse oorlogen in beslag genomen, samen met het gekaapte schip, en in de National Archives te Kew, London terechtgekomen. Sinds enige jaren is hiervan een deel gefotografeerd dat nu langzamerhand via het internet ontsloten wordt. We hadden al Sailing Letters (Nationaal Archief), Gekaapte Brieven (via het Meertens Instituut), Brieven als Buit (Universiteit Leiden) maar daar is nu ook van deze laatste een online database met scans en transcripties bijgekomen.

Via Judith Brouwer, die donderdag 12 september 2013 aan de Rijksuniversiteit Groningen promoveert op haar onderzoek naar brieven uit het Rampjaar 1672, (dissertatie ‘Levenstekens. Gekaapte brieven uit het Rampjaar 1672' ) wist ik al dat er een of meerdere brieven bestonden die gericht waren aan Gualter Zeeman. Deze Zeeman, een jurist afkomstig uit Alkmaar, was voor de VOC-kamer Hoorn (ook wel Noorderkwartier of West-Friesland genoemd, in combinatie met Enkhuizen) uitgevaren als onderkoopman met het schip De Jonge Prins, mogelijk met de Kerstvloot van 1668 of 1671.
In november 1672 schreef zijn broer Jacobus Zeeman een brief aan hem waarin hij de beroerde gezondheidstoestand van hun moeder en de vele oorlogshandelingen beschreef. Het is zeer interessant om mee te lezen in een persoonlijke brief van broer tot broer, waarin ook gerefereerd wordt aan een beschadigde reputatie. Daar wist Gualter alles van, want niet alleen was hij al met een schoonvader in een rechtszaak verwikkeld geweest, uiteindelijk zou hij ook als Advocaat-Fiscaal te Batavia zijn biezen moeten pakken vanwege frauduleuze handelingen. Rond 1688 werd hij door de Heren Zeventien teruggeroepen naar patria en nam zowel zijn (derde) echtgenote Sara van den Broeke als zijn gevolg aan slaven/huisbediendes mee terug. Dit heb ik uitvoerig beschreven in De Sneuper 105.

En toen hij enige jaren later te Alkmaar overleed, hertrouwde zijn weduwe Sara van den Broeke met de Dokkumer burgemeester Julius Schelto van Aitzema! Vandaar dat zowel zij beide als haar bediendes uit Oost-Indie op het schilderij Maaltijd te Dokkum uit 1697 voorkomen.

Aanstaande zaterdag kunt u het schilderij gratis bekijken tijdens de Monumentendagen in het gemeentehuis van Dongeradeel/stadhuis van Dokkum aan de Zijl. En even verderop in het Admiraliteitshuis kunt u dan zowel het boek Macht en Pracht van een Dokkumer burgemeester rond 1700 aanschaffen, als de bijbehorende tentoonstelling bekijken. U loopt zelfs een gerede kans burgemeester Van Aitzema persoonlijk de hand te kunnen schudden!

Update: Johan Steendam van Tresoar meldt dat in de uitzending van 19 oktober a.s. de Friese Sonttolvaarder Tjebbe Rinkes uit Warns zal worden behandeld. "Tjebbe Rinkes schrijft in een brief aan zijn vrouw Fok en zijn moeder dat zijn schip aan de ketting ligt in Lissabon, Portugal. Hij verlangt naar huis en naar zijn jongste zoon waar hij sinasappelen voor zal meenemen.Tjebbe heeft geen idee wanneer hij weer mag vertrekken. Zijn vracht is ingenomen, olijfolie, geen wapens. Het is 1780, en de Vierde Nederlands-Engelse zee-oorlog en Engeland kaapt alle Nederlandse schepen, zo ook het schip van Tjebbe. De brieven zijn nooit aangekomen. Fok blijft dus lang in onzekerheid over het lot van haar man......."

Bewaarnummer Historisch Tijdschrift Fryslan over Gouden Eeuw in Friesland

Friesland en de Gouden Eeuw is het thema van het jongste nummer van Historisch Tijdschrift Fryslan. Een nummer dat absoluut voor elke sneuper interessant is!

Dit is wat de redactie op de website meldt:

De cruciale periode in de vaderlandse geschiedenis is de onvoorstelbare uitbarsting van ondernemingslust eind 16de, eerste helft 17de eeuw. In economische, maar zeker ook in culturele zin ontstegen de kustgewesten met adembenemende ideeënrijkdom en productie elke concurrentie. Het blijft een verbijsterende prestatie, in de eerste plaats van de gewesten Holland en Zeeland, maar kort daarachter Friesland.

 

Die rol van Friesland is gedurende de eeuwen erna wat in de vergetelheid geraakt, tot de Amerikaanse historicus Jan de Vries de feiten op een rij zette: al in loop van de 16de eeuw waren in de Friese landbouw productie en specialisatie sterk gestegen. In 1650 produceerde de Friese boer twee keer zoveel als zijn voorvader in 1500 en bracht hij vier keer zoveel naar de markt. Daarenboven had in Friesland een spectaculaire groei plaatsgevonden in vervening, vrachtvervoer en handel over zee. Cultuurhistoricus Johan Huizinga plaatste Friesland hoog op de ladder van vooroplopende gewesten, volgens hem vooral vanwege de aanwezigheid van het stadhouderlijk hof.

 

Op 13 september opent de koningin het nieuwe Fries Museum, dat de komende twee jaar sterk focust op “onze” Gouden Eeuw. Dat was voor ons aanleiding een bijzondere special van Fryslân samen te stellen, méér dan dubbeldik. 

Gastredacteuren Yme Kuiper (RUG), Hanno Brand (net officieel directeur geworden van de Fryske Akademy, gefeliciteerd nog!) en Frank van der Velden (Fries Museum) brachten, samen met onze ‘eigen’ redacteuren Marijke de Boer, Jeanine Otten, Meindert Seffinga en Siebrand Krul, de beste auteurs bijeen om allerlei facetten van onze Gouden Eeuw te belichten. Het Fries Genootschap en de Kingma Stichting maken deze bijzondere uitgave (wordt zeker een bewaaruitgave) mogelijk. Onze lezers betalen dezelfde lage prijs als ze gewend zijn. 

Fryslân-Gouden Eeuw met bijdragen van: Yme Kuiper, Hans Goedkoop, Hotso Spanninga, Ruud Spruit, Joop W. Koopmans, Rudi Ekkart, Goffe Jensma, Arjen Dijkstra (over Pierius Winsemius en de Universiteit van Franeker), Wiebe Bergsma, Mirjam de Baar, Piet Bakker, Marlies Stoter, Peter Karstkarel, Philippus Breuker, Harm Nijboer, Meindert Schroor, Femme Gaastra, Doeke Sijens, Hans Koppen (met een stuk over de Zijl te Dokkum), Hanno Brand (over de Sonttolvaart) en Kees Kuiken.

Fryslân, het historische tijdschrift, editie september 2013, is nu te koop!

Burgemeester Van Aitzema voor even terug uit de historie

Afgelopen zaterdag vond de uitreiking van het boek Macht en Pracht van een Dokkumer

burgemeester rond 1700 plaats. Auteur Ihno Dragt, directeur van Museum Admiraliteitshuis, overhandigde aan de huidige burgemeester, Marga Waanders, het eerste exemplaar van het kloeke boek waarin vele wetenswaardigheden over de onderkoning van Dokkum rond 1700.
Julius Schelto van Aitzema was voor de gelegenheid even teruggekomen uit de krochten van de historie om samen met zijn vrouw Sara van den Broecke en de Russische gezant Golovin de plechtigheid bij te wonen. Onder grote belangstelling van de pers uit Friesland, waaronder uiteraard de Nieuwe Dockumer Courant en Waldnet, werd het beroemde schilderij uit 1697 nog even in een historisch kader geplaatst.
Dit alles ook als opmaak voor de Monumentendagen 2013, volgend weekend, in Dokkum. Op zaterdag en zondag zal het gezelschap wederom acte de presence geven, nu tijdens een tentoonstelling over hun leven rond 1700 en de pracht en praal van toen in het Admiraliteitshuis aan de Diepswal. Op zondag zal de burgemeester door een stand-in gespeeld worden, aangezien Van Aitzema zelf dan verplichtingen in Amsterdam heeft...
Het boek is te koop, af te halen of te bestellen bij het Museum Admiraliteitshuis. De uitgave van de Stichting Historia Doccumensis kost 29,50, (dankzij enkele giften onder de kostprijs!)

Er zijn voorzichtige plannen om de Maaltijd te Dokkum in de toekomst te doen herleven, met interessante gasten en heerlijke streekproducten. U gaat hier nog meer van horen!

Historische topografie en cartografie in Friesland

Kerk Ee, 1723

Veel genealogische en historische onderzoekers in Friesland zullen de tekeningen kennen die Jacobus Stellingwerf (of Stellingwerff) rond 1725 van een groot aantal Friese kerken maakte. Wat minder bekend is dat hij dat in opdracht deed van de oudheidkundigen Matheus Brouerius van Nidek en Andries Schoemaker.
Mattheus Brouërius van Nidek stond in 1696-1697 als student ingeschreven aan de academie in Franeker. Waarschijnlijk omdat hij bij de familie Aikema in Grijpskerk woonde. Uit de twee studiejaren in Franeker stammen acht schetsen van gebouwen uit die stad, waaronder 'De Academia van Vrieslandt'. Zeven er van zijn gedateerd 1696 en één 1697. Ze zijn rond 1724 nagetekend door Jacobus Stellingwerf, van wiens hand ook het onderschrift is. Brouërius zelf schreef onder deze kopieën: 'M. Brouërius ad vivum delineavit' en het jaartal. Hij heeft zich ook actief met de civetkat-houderij bezig gehouden. De civetkat is een kattensoort die onder de anus een klierzak heeft waarin een stof met een doordringende geur wordt afgescheiden, die dient om aanvallers af te schrikken. Deze stof, civet, werd vroeger in Europa, en in sommige gebieden ook nu nog, hoog gewaardeerd als parfum en geneesmiddel. Tegenwoordig wordt het nog synthetisch gemaakt ten behoeve van de parfum-industrie.

De doopsgezinde Andries Schoemaker was een oudheidkundige die ook graag wandelingen maakte. De Atlas Schoemaker van zijn hand is geheel online te bekijken, nadat de Koninklijke Bibliotheek deze via het Geheugen van Nederland digitaliseerde. O.a. van Dokkum en Anjum zijn fraaie tekeningen in kleur bewaard gebleven.

Binnenkort zullen er weer diverse prachtige voorbeelden van Friese cartografie en topografie digitaal beschikbaar komen. In Leeuwarden wordt 10 september in het Natuurmuseum een 3-Dimensionale uitgave (9 minuten durende film) op DVD gelanceerd van de kaart van Sems uit 1603 en ruim een week later, op donderdag 19 september, wordt eveneens in Leeuwarden, bij Tresoar, Friesland op de Kaart gelanceerd. Hierbij worden historische kaarten gecombineerd met Google Maps, zodat op eenvoudige wijze per dorp de oude met de huidige situatie kan worden vergeleken. Gelardeerd met o.a. oude foto's uit het foto-archief van Tresoar.

Update: Mooi artikel van Antonia Veldhuis uit Veenwouden in Gens Nostra juli/augustus 2013 over Kaarten en atlassen digit@@l. Als startpunt de bijna vergeten startpagina http://cartografie-nederland.startpagina.nl/ 
O.a. Noordoost Friesland in 1773 op de kaart, waarbij je mooi de vaargeul naar Ezumazijl en het Dokkumer Diep ziet.
Of Dokkum in 1652 door Blaeu. En ook Dokkum op blad 53li-53re in de Stedenatlas van De Wit uit 1698.
En niet te vergeten de Geografische Informatie Systemen (GIS) van WatWasWaar en HISGIS.
Verder studeren op cartografie kunt u met Studiekring Historische Cartografie.
Update 2:
Niet historisch maar wel heel mooi is deze nieuwe interactieve kaart van Nederland met bouwjaren van alle gebouwen.