Help mee boekendiefstal Universiteit Franeker op te lossen!

Tresoar heeft al in maart 2013 in het kader van het project Cold Case Tresoar een oproep gedaan om uit te kijken naar oude boeken uit de bibliotheek van de Universiteit van Franeker. Deze zijn in de 17e eeuw gestolen en nooit meer opgedoken!

Specifieke Franeker signatuur rechtsboven

Hoe herken je een boek uit de Franeker collectie? Met name een specifiek signatuur aan de bovenzijde van de pagina kan wijzen op een exemplaar uit Franeker (zie detail afbeelding). De oudste Franeker catalogus stamt uit 1601. Boeken die daarin stonden vermeld hebben bijna alle een signatuur, meestal rechtsboven op de titelpagina genoteerd. Dit signatuur verwees naar de opstelling in de bibliotheek anno 1601: eerst een kastnummer, vervolgens een accolade en dan achter boven of onder geplaatst een nummer verwijzend naar de plaatsing op de eerste (bovenste) of tweede (onderste) plank. Zo’n Franeker signatuur in het boek is duidelijk herkenbaar.

Let u dus op als u in een bibliotheek of antiquariaat, waar ook in de wereld, een dergelijke annotatie ziet. En informeer direct Tresoar !
Facebook: www.facebook.com/ColdCaseTresoar
Twitter: @ColdCaseTresoar
Hashtag: #ColdCaseTresoar
Email: coldcase@tresoar.nl

Bijzondere lezing Obama van Fryslân: Talma

Op woensdag 11 december 2013 organiseert het Streekarchief in Dokkum een bijzondere lezing over de Obama van Fryslân, ds. Aritius Sybrandus Talma.

Honderd jaar geleden was de invoering van verplichte sociale verzekering voor ziekte en pensioen in Nederland minstens zo omstreden als ‘ObamaCare’ nu in de Verenigde Staten is. Waar Amerikanen nog tot op het bot verdeeld zijn over ‘wie sociaal verantwoordelijk is’, werd in Nederland in 1913 de knoop doorgehakt dankzij ds. Talma.

Op 9 december van dat jaar kregen zo’n 81.000 arbeiders in het hele land recht op een wekelijkse uitkering voor een stukje levensonderhoud op de oude dag. Deze ‘Ouderdomsrente’ was de voorloper van de AOW.

Spreker Lammert de Hoop (historicus en schrijver van de biografie ‘De rode dominee A.S. Talma’) gaat o.a. in op de Friese roots van Talma en de actualiteit van zijn visie in de hedendaagse discussies over sociale verantwoordelijkheid, pensioenleeftijd en de verzorgingsstaat. Ook wordt er een korte documentaire getoond.

De lezing is gratis toegankelijk en u bent van harte welkom op woensdag 11 december 2013, om 20.00 uur in het Streekarchief/de Bibliotheek Dokkum (Brokmui 62). Meer informatie op www.ontdekdebieb.nl

Zonnewijzer Stania State in tuin Amsterdams Museum van Loon

Recent was ik weer eens in Museum van Loon aan de Amsterdamse Keizersgracht. Willem van Loon was in 1602 medeoprichter van de V.O.C. De ingang aan de Keizersgracht geeft via de achteruitgang entree tot een binnentuin waardoor je kunt oversteken naar het prachtig gerestaureerde koetshuis, met dito koets en paardenhoofdstellen, met een ingang aan de Kerkstraat.

In de binnentuin staat halverwege een intrigerende zonnewijzer met het jaartal 1576 of 1578, waarbij een bordje 'fragile'. Ooit had ik er al eens over gelezen en thuisgekomen vond ik het op dit eigen blog. Het blijkt nota bene uit de tuin van Stania State in Oenkerk te komen (waar het in 1950 nog stond)!
De vraag is natuurlijk hoe zo'n object in Amsterdam kan belanden zonder duidelijk relatie met het museum. Het lijkt in de tuin ook langzaam een beetje te verpieteren, gezien de groene uitslag en doffe uitstraling. Als blijkt dat de zonnewijzer een relatie met Friesland heeft, zou het niet mooi zijn om te proberen een dergelijk object terug te krijgen naar bv het Eise Eisinga Planetarium?
Het zou dan prachtig in de collectie gebruikt kunnen worden voor aanschouwelijk onderwijs over de werking van een zonnewijzer.

Huismerken Noordoost-Friesland: komt allen tezamen!

Tijdens het onderzoek naar de glas-in-loodramen van de NH kerk te Hollum op Ameland doemde de vraag op wat de betekenis zou kunnen zijn van de huismerken op enkele ramen. Het bleek dat het

onderwerp Huismerken nog een vrij onderontwikkeld thema is in de Friese genealogie. Een huismerk is een eenvoudig gelijnd hoekig teken waarmee een persoon of een boerderij en het daarbij behorende bezit worden aangeduid. Er zijn wel summiere onderzoekjes bekend, zoals op Ameland, maar die zijn lang niet uitputtend en vaak slecht ontsloten.
Ook onze heraldisch huisexpert Rudolf Broersma gaf al aan dat binnen de heraldiek niet echt onderzoek is gedaan naar huismerken.
Daarom is het idee ontstaan (i.s.m. collega-redacteur van De Sneuper Jacob Roep van Amelander Historie) om een digitaal bestand aan te leggen waarin we de Naam, plaats, jaartal(len), korte beschrijving en afbeelding samen willen brengen. Hopelijk kan Hessel de Walle ons ook helpen met zijn al bestaande database van familiewapens (voor heel Friesland vind je dan al 330 stuks via veld Wapentype/ huismerk) en inscripties.

U zult vast wel eens een document in handen hebben gehad waarin onderaan de acte niet (alleen) een naam en/of handtekening stond maar ook een merkteken. Vaak staat er dan iets bij in de trant van 'Dit is Albert Alberts zelfs gezette merk' (zie afbeelding). Hoewel dit in de meeste gevallen een (trillerig) kruisje is omdat ze niet konden schrijven, komt het ook regelmatig voor dat het een symbool is dat lijkt op het cijfer 4 of een soort runeteken met haakjes. Het gaat ons dus om alle tekens, behalve de reguliere kruisjes. Ook publicaties met afbeeldingen en beschrijvingen van huismerken in Noordoost Friesland zijn welkom.

Wat willen we graag ontvangen? Stuur ons via email (info apestaartje hvnf.nl) of Wetransfer (als het veel/zwaar is) de volgende gegevens onder vermelding onderwerp: Huismerk.  En dan in de tekst: Naam, plaats, jaartal(len), korte beschrijving, bronvermelding en afbeelding (als bijlage). 
Hopelijk kunnen we dan online weer een mooie bron met u delen die u bij uw historisch en genealogisch onderzoek helpen!

Huismerken minuutveldwerk Ballum, Ameland 1830

Fronton Admiraliteitshuis Harlingen bij Noordelijk Scheepvaartmuseum

Vaak wordt beweerd dat er van de Admiraliteit van Friesland weinig bewaard is gebleven. Het archief is in ieder geval tot tweemaal toe merendeels bij branden verwoest.
Toch zijn er, naast het Admiraliteitshuis te Dokkum (waar de Friese Admiraliteit zetelde van 1597-1645) nog wel her en der tastbare overblijfselen te vinden.
Zo zijn er wel kanonnen van de Admiraliteit Friesland) bekend en is er een houten bord met het wapen van de Admiraliteit, schilderijen van leden en schepen van de Admiraliteit Friesland, evenals notulen- en resolutieboeken uit 1599 en 1601 van de tijd in Dokkum.

Ons lid Eimert Smits Fazn. heeft een mooie bronpublicatie gemaakt met o.a. Personeel van de Admiraliteit Friesland.
En bij toeval kwam ik er recent achter dat er op de binnenplaats van het Noordelijk Scheepvaartmuseum (NSG) in de stad Groningen ook nog iets van de Admiraliteit van Friesland moest liggen. Na wat heen en weer communiceren via Twitter en email kreeg ik van archiefmedewerker Koos de Jong een foto toegemaild van wat het fronton blijkt te zijn geweest van het Admiraliteitshuis te Harlingen! De Friese Admiraliteit was in Harlingen gevestigd van 1645-1795. Het schijnt dat het stenen gevelstuk ooit wel eens is aangeboden bij het Fries Museum (?) maar daar had men er geen interesse of geld voor (over). En blijkbaar had het NSG dat wel. En zo kwam een stuk Fries cultureel erfgoed bij de buren terecht. In ieder geval hebben zij er voor gezorgd dat het fronton niet in de vuilcontainer beland is. NSG bedankt!

N.B. Afgelopen week was er ook een veiling bij Bubb Kuyper in Haarlem waar voor 1000 euro het volgende werd geveild (benieuwd wie dat gekocht heeft!):
59/1998  [Manuscripts]. "Agtste(-Veertiende) (Extra)Ordinaris Rekening van Martinus Van Scheltinga, Ontvanger Generaal van het Collegie ter Admiraliteit in Frieslandt. Wegens de Convojen en Licenten/ Wegens de Lastgelden etc. In den Jare 1772(-1778)." "Ingeleeverd" Dec. 1775- Nov. 1780, 13 vols., manuscript text in pen and brown ink, manuscript pagination (±145 (7x)/ ±75 (6x) lvs.), contemp. unif. beige roan, folio.
- Contents overall fine. Bindings occas. somewhat whitish. € (300-500) 1000

Bij Tresoar is ook een familiearchief met materiaal van Martinus van Scheltinga.
En in Museum Van Loon aan de Amsterdamse Keizersgracht zag ik kortgeleden dit schilderij van een Catharina van Scheltinga uit 1621.
Al eerder publiceerden we over Wybrandt van Scheltinga die zeeman werd onder tsaar Peter de Grote en wiens familie nog generaties lang hoge functionarissen voor de Russische marine leverde. Met nazaat Sergey Scheltinga uit Rusland hebben we nog contact!

Update: De steen is door het Noordelijk Scheepvaartmuseum in 1980 aangekocht. In 1883 is het Admiraliteitsgebouw Leeuwenburg afgebroken. Op deze plaats werd in 1884 het Kantongerecht (Havenmantsje) gebouwd.

Ramp van Wierum, 120 jaar geleden

Op 1 december 2013 is het precies 120 jaar geleden dat de ramp met de vissers uit Wierum gebeurde. In 1968 werd ter herinnering hieraan een monument op de zeedijk geplaatst.De heer Berend Beimers heeft van alle betrokken vissers de genealogie nagetrokken. Van alle bemanningsleden, ook van diegenen die de ramp hebben overleefd. Ook op welk schip ze voeren heeft hij uitgezocht. Bent u geïnteresseerd in één van deze genealogieën dan kunt u contact met hem opnemen. b.beimers@chello.nl
 

Monument zeedijk Wierum

Wierumer vissers genealogieën
Genealogie van der Bos. Oudste voorvader Pieter Freerks
Sipke Freerks van der Bos, Anne Sipkes van der Bos, Freerk Sipkes van der Bos, Pieter Sipkes van der Bos, Thijs Sipkes van der Bos   

Genealogie Bosgra. Oudste voorvader Freek Bosgraaf
Tiete Berends Bosgra 

Genealogie Dijkstra. Oudste voorvader Gerben Doedes
Atze Johannes Dijkstra

Genealogie Gosma. Oudste voorvader Gosse Arjens
Arjen Gosses Gosma, Anne Gosses Gosma

Genealogie Jongeling. Oudste voorvader Sijbe Tjeerds
Dirk Jans Jongeling, Hoite Dirks Jongeling, Tjeerd Dirks Jongeling, Jan Dirks Jongeling, Dirk Jans Jongeling         

Genealogie Kamma. Oudste voorvader Jacob Pieters
Jacob Pieters Kamma, Freek Christ Kamma, Ulrich Christ Kamma

Genealogie Kamma . Oudste voorvader Kornelis Piers
Jouw Piers Kamma, Klaas Piers Kamma       

Genealogie Logterman. Oudste voorvader Kornelis Rienks
Kornelis Ages Logterman                  

Genealogie Sikkema. Oudste voorvader Tjeerd Jietzes
Sjoerd Renzes Sikkema, Pier Sjoerds Sikkema, Sape Sjoerds Sikkema, Kornelis Sjoerds Sikkema

Genealogie Smit. Oudste voorvader Folkert Haikes
Pieter Folkerts Smit

Genealogie Vaderloos. Oudste voorvader Jan Jouws
Freerk Minnes Vaderloos, Jan Freerks Vaderloos, Minne Freerks Vaderloos

Genealogie Vaderloos. Oudste voorvader Remmeren Sjoukes
Remmeren Sjoukes Vaderloos

Genealogie Visser. Oudste voorvader Tjerk Pieters
Gosse Tjerks Visser, Tjerk Gosses Visser, Jacob Doekes Visser

Genealogie Visser. Oudste voorvader Kornelis Sijberens
Kornelis Sijberens Visser, Atze Sijberens Visser, Kornelis Tjeerds Visser, Tjeerd Kornelis Visser, Sijberen Jitzes Visser, Freerk Jans

Genealogie Visser. Oudste voorvader Tjerk Jans
Sijtse Tjerks Visser, Jan Jans Visser, Tjerk Jans Visser, Marten Sijtses Visser, Rense Martens Visser

Genealogie Visser. Oudste voorvader Sipke Lieuwes Visser
Sipke Lieuwes Visser            

Genealogie Vonk. Oudste voorvader Jan Eelkens
Christiaan Jans Vonk, Hille Jans Vonk, Wijbe Jans Vonk, Sape Jans Vonk, Lieuw Jans Vonk, Johannes Wijbes Vonk, Tjipke Hilles Vonk

Genealogie de Vries. Oudste voorvader Pieter Sapes
Sape Jacobs de Vries

Genealogie de Vries. Oudste voorvader Gerben Doedes
Aant Tjeerds de Vries            

Genealogie van der Zee. Oudste voorvader Jan Sijbes
Jan Sijbes van der Zee, Sijbe Jans van der Zee, Willem Sijbes van der Zee

Genealogie Hiemstra. Oudste voorvader Sjoerd Tjeerds
Thomas Tjeerds Hiemstra, Lieuwe Thomas Hiemstra, Lieuwe Sjoerds Hiemstra,Wouter Thomas Hiemstra, Jelle Lieuwes Hiemstra,Christiaan Lieuwes Hiemstra, Jacob Sjoerds Hiemstra, Pieter Dirks Hiemstra, Dirk Pieters

Genealogie Prins. Oudste voorvader Hoite Atzes
Hoite Atzes Prins sr, Sjoerd Jans Prins, Jan Sjoerds Prins, Atze Hoites Prins, Hoite Atzes Prins jr, Anne Atzes Prins, Hoite Jacobs Prins, Minne Atzes Prins, Minne Hoites Prins,     
Pieter Pieters Prins, Lieuwe Hoites Prins

N.B. Beste leden van de HVNF: Noteert u alvast in de agenda van 2014 voor de ledendagen: Niawier, Nij Sion zalen: 12 april 2014  van 10-1600 uur. De najaarsledendag wordt gehouden in het interessante IJstijdenmuseum in Buitenpost op 4 oktober 2014 van 10-16.00 uur (bij De Kruidhof)

Heraldische databank CBG online

Onlangs heeft het CBG een vernieuwde versie gelanceerd van de Heraldische Databank.

De Heraldische DataBank (HDB) is een product van het Centraal Bureau voor Genealogie (CBG) en brengt de rijke Nederlandse familieheraldiek in kaart. In de HDB zijn moderne en historische wapenafbeeldingen op naam toegankelijk gemaakt. Deze hebben vaak een beschrijving en zijn voorzien van bronvermelding, waardoor de HDB een waardevol instrument wordt voor allerlei soorten van wetenschappelijk en familiehistorisch onderzoek.

Als we dan weer eens op Dokkum zoeken dan zien we familiewapens van o.a. de familie Bergsma (Bargsma) met de varkentjes (bargjes), De Roos, Land (interessant genoeg met een type VOC-schip waarmee mogelijk Jan Pieter Land, een oud-burgemeester, jeneverstoker en hoofd van het postkantoor van Dokkum gevaren heeft. Hij was ook bij de VOC.), Tritzum, Riemersma, Quintus en Vlastra (een nieuw wapen met vlas).

Uiteraard vind je op zoekwoord Holwerd, Schiermonnikoog of Ameland ook het een en ander. Probeer het eens uit via http://www.heraldischedatabank.nl/ !

Sonttolregisters online nu getranscribeerd tot 1634

Onlangs werd het eerste (grote) deel van de transcribering van de Sonttolregisters online voltooid. De periode 1634-1857 met 1,5 miljoen passages is daarmee doorzoekbaar op o.a. naam schipper en thuishaven.
Als we dan even zoeken op thuishaven Dokkum vinden we de oudste vermelding in 1636, toen Fudde (Fedde?) Jansen de Sont passeerde met stenen, zout, oud ijzer, bakstenen en dakpannen.

Andere Dokkumers die voor 1681 de Sont passeerden: Datum passage, Naam schipper, Thuishaven, Vertrekhaven, Aankomsthaven.

	17-4-1652	Jan Petersen	Dockum,	Dockum - Dantzigh
	19-4-1652	Clauss Geertsen	Dockum,	Dockum - Kiøbenhafn
	25-5-1652	Clauss Goosen	Dockum,	Danzig - Dockum
	5-6-1652	Jan Pieterssen	Dockum,	Riga - Dockum
	2-7-1652	Claus Goossen	Dockum,	Aallborg - Stettin
	27-3-1653	Claess Geertssen	Dockum,	Aalborig - Damzig
	8-4-1653	Johannes Edwis	Dockum,	Dockum - Sillsenhaffen
	30-5-1653	Johanness Douwess	Dockum,	Dansig - Holland
	11-6-1655	Claes Dockum	Dockum,	Dockum - -
	9-12-1655	Jan Peterssen	Dockum,	Amsterdam - -
	19-7-1656	Frans Godtzen	Dorkum,	Allborg - -
	12-9-1656	Clauss Goessen	Dochum,	Dochum - -
	27-10-1656	Claes Gorsen	Dockum,	Colbergen - -
	23-4-1657	Claes Gasses	Dockum,	Alborg - Dantzig
	12-11-1657	Claes Gossen	Dockum,	Dockum - -
	28-5-1658	Claes Gossen	Dockum,	Stochholm - -
	31-7-1658	Claes Dossenn	Dockum,	Hamborig - -
	28-8-1661	Class Gossum	Dockum,	Harlingen - -
	20-8-1662	Peter Berentzenn	Dockum,	Amsterdam - -
	15-5-1663	Claus Gossen	Døckum,	Allborigh - -
	22-7-1680	Frerick Ieppess	Dockum,	Hamborg - Statin
	9-9-1680	Hendrich Jaspes	Dockum,	Stetin - Hamborg

De periode van 1497-1634 gaat men proberen via crowdsourcing te realiseren. De scans staan overigens al wel online! Als u geinteresseerd bent om een bijdrage te leveren, stuurt u dan een mail naar de projectleiding bij Tresoar.

Update: Nu ik bovenstaande lijst nog eens goed bekijk, lijkt het me dat de Claes/Class/Claus Geertsen/Gorsen/Gasses/Dossenn/Gossum/Dockum/Goossen/Gossen steeds naamsvarianten zijn van een en dezelfde persoon tussen 1652 en 1663!

Friezen in Averijgrossen Amsterdam

Het Stadsarchief Amsterdam heeft een index online van de Averijgrossen.

Koopvaardij hoeker, G.Groenewegen, 1787, Rijksmuseum

In de index kan gezocht worden op naam van de schipper, datum of periode, naam van het schip (via de knop ‘ander’), of haven van vertrek of bestemming (via de knop ‘locatie’). Gebruik voor meer zoekopbrengsten een wildcard (*) aan het begin of eind van de zoekterm.

Helaas kan niet gezocht worden op thuishaven. Als je echter wel de naam van de schipper hebt kun je leuke aanvullende zaken vinden. Allereerst de naam van het schip en reisbestemming. U kunt ook direct de bijbehorende scans van de documenten bestellen, maar daar moet u wel voor betalen.

Ik heb eens even gezocht op de Dokkumer schippers Veltcamp. En met een wildcard (*) vond ik inderdaad een paar vermeldingen, en wel tussen 1798 en 1802:
naam schipper: Veltkamp, Enne Lubbers    datum vertrek    23-09-1780  
naam schipper: Veltkamp, Enne Lubbers    datum vertrek    08-09-1798  
naam schipper: Veldkamp, Enne Lubberts    datum vertrek    23-10-1801
naam schipper: Veltkamp, Enne Lubberts    datum vertrek    16-06-1802
Scheepsnamen:
1780: Op Hoop van Goede Negotie
1798-1802: De Trijntje en Petronella

Over de schippersfamilie Veltkamp publiceerde ik al eens eerder op dit blog.

1813, Waling Dijkstra en Kollumer Oproer in Historisch Tijdschrift FRYSLÂN

Dit jaar is het 200 jaar geleden dat Friesland werd bevrijd van de Franse overheersing. Het waren .

Kozakken die Friesland als eerste bevrijders bereikten
Het nieuwe nummer van Historisch tijdschrift FRYSLÂN heeft een focus op het jaar van de bevrijding, 1813, waarin ook het Koninkrijk der Nederlanden ontstond.
Wat is zoal de inhoud van Historisch tijdschrift FRYSLÂN, 19de jaargang, nr.6, november/december 2013? Dit is wat de redactie meldt:

De keuzes van 1813
Dit en de komende twee jaar wordt veel aandacht besteed aan “200 jaar koninkrijk”. “1813” is een belangrijk jaar in de vaderlandse geschiedenis. Het geldt als een nieuwe start op de puinhopen van de Franse Tijd.
Feitelijk herdenken we twee eeuwen Oranje op de troon en, min of meer, twee eeuwen de centraal bestuurde natiestaat als reflex op de chaos die de oude Republiek er met haar gewestelijk gekift en gekijf van had gemaakt. Deze vastgebakken zwartwit-tegenstelling bepaalt de feestelijkheid van vandaag. Vraag is of die hosannah terecht is, of we ons niet teveel laten leiden door het beeld dat achteraf is ontstaan. Komt dat wel overeen met de historische werkelijkheid? En, wat ons betreft: deed toentertijd ‘de Friese geschiedenis’ niet meer mee om de toekomst vorm te geven? Had ze afgedaan als inspiratiebron? Of spanden de frisisten zich in om de gewestelijke eigenheid meer volume en heroïek te geven, als extra argument tegen het weggeven van de soevereiniteit aan “Den Haag”?

Deze Fryslân reflecteert de keuzes van toen tegen de achtergrond van hun alternatieven, al dan niet gedreven door persoonlijke belangen en hardnekkige oude principes. En: hoe Fries konden de federatieven zijn nadat eigenlijk al in 1801 onder zware Franse druk het pleit was beslecht en de kans op gewestelijke soevereiniteit zo goed als verkeken was? Jacques Kuiper, gepromoveerd op het onderwerp, met o.a. De lotgevallen van een Friese Jacobijn, Cornelis Godschalk en Een duivels complot: Het Kollumer Oproer van 1797.  
Philippus Breuker, op dit terrein bijna publicist te noemen, met 1813: rem op de ontwikkeling van het liberalisme. En Peter de Haan, met het verhaal van de bevrijding van de Fransen: Kozakken verjagen Fransen (Leeuwarden), laten in vier artikelen hun licht schijnen op een interessante fase van onze geschiedenis.

Als een soort aankondiging van een later themanummer over de Friese film, een kort artikel van Syds Wiersma van het Fries Film Archief. Verder vertelt Nelleke IJssennagger over de opvallende Joost Swarte-strip in het Fries Museum, is er aandacht voor een fraaie uitgave over historische vestingwerking in het Noorden, de vermarkting van de Canon van de Friese Geschiedenis via de Omrop, en belicht Doeke Sijens de meest volkse van de Friese Bewegers, Waling Dijkstra (de man die tot zijn dood in 1914 te Holwerd schrijver en boekhandelaar was).
Verder nog een pagina met foto van een spitkeet/ plaggenhut op de heide tussen Zwaagwesteinde en Twijzel vanuit de Topografische Atlas van het Fries Museum.

Het is weer een volle en rijke editie, de Fryslân van november/december!

Fryslân, het historische tijdschrift, editie november 2013, is nu te koop!

Noordelijk Oostergo boekenserie digitaal en meer online

In 2012 schreef ik al eens op dit blog over de bekende grote blauwe boeken van Herma vd Berg over De Monumenten van Geschiedenis en Kunst in Noordelijk Oostergo. Toen waren al de delen over de Dongeradelen, Ferwerderadeel en Dantumadeel volledig gedigitaliseerd en online doorzoekbaar.
Nu is daar ook Kollumerland en Nieuwkruisland bij gekomen. Dan hebben we het dus over plaatsen als:

Augsbuurt
Burum
Kollum
Kollumerpomp
Kollumerzwaag
Munnekezijl
Oudwoude
Triemen
Veenklooster
Warfstermolen
Westergeest
Zwagerbosch

Ook recent is er een prachtige nieuwe zoekmachine voor historische boeken en publicaties gelanceerd. Met Delpher zoekt u in meer dan 1 miljoen boeken, kranten en tijdschriften. 

En als u toch gewoon het liefst een papieren boek in handen heeft dan heeft ons lid Jan Dijkstra voor zijn medeleden nog boeken in de aanbieding met 20% korting: 

01. Dongeradeel Byda Aestersiida Der Pasen. Uitgave It Baeken - July 1964,
228 Pagina's. Met o.a.foto's, illustraties en namenindex. By it ofgaen fan Boargemaster F. Sijtsma
Prijs 14,50.
02. Reboelje yn de Dongeradielen. Door D.P. Keizer. ISBN 90062722318.
128 pagina's. Zie ook de index met namen in dit boek,
Prijs € 12,00.

Lezing donderdag 21 november: Winterjûnenocht in Hiaure

Waarom start Rijksdienst terponderzoek Hiaure?

In de kerk van Hiaure is donderdag 21 november een Dongeradeellezing door Rijksconsulent  Dr. Jos Stöver van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed in Amersfoort.
Stöver is enthousiast over de betekenis van de eerste proefboringen in de Hiauster terp die wellicht wijzen op bewoning in de ijzertijd, ver voor het begin van de jaartelling. Hij schetst een beeld van deze eerste 'Jousters' , wat hen kenmerkt, waarop ze jaagden en of ze wellicht later ook betrokken kunnen zijn geweest bij de onopgeloste moord in 754 op de heilige Bonifatius...

De terpafgraving met archeologisch onderzoek, gaat komend voorjaar in Hiaure van start.

Waar: kerkje Hiaure
Wanneer: donderdag 21 november 2013
Aanvang: 20.00 uur

Wij zorgen weer voor koffie en een warme kachel.

Van harte uitgenodigd, gratis entree, iedereen is welkom!

Stichting Vrienden van de kerk Hiaure
Evt. informatie bij Bert Barten, 0519 220104
Locatie via Google Maps.

Volkstelling 1744 Dokkum nu ook online raadpleegbaar

Het is al weer even geleden dat ik via een 'prijsvraag' van Tresoar op Twitter het idee kreeg ingewilligd om de Volkstelling van 1744 in Friesland gedigitaliseerd te krijgen. De scans waren al wel beschikbaar maar er waren nog geen transcripties in de Tresoar database viel mij pas recent op. De voormalige gemeenten Oostdongeradeel en Westdongeradeel waren al door o.a. Piet de Haan getranscribeerd.

Na wat rondvragen bij projectleider Aly de Boer van Tresoar ontdekten we dat Rinske van Brederode de transcriptie van Dokkum voor haar rekening had genomen en eigenlijk al zo goed als klaar was. Ze stuurde de excel-file naar Tresoar, waar nog een laatste kwaliteitscontrole plaatsvond voordat het bestand online gezet kon worden en dat is dus nu gebeurd. We hebben zelf ook het excel-bestand, dus als er leden zijn die dat willen hebben/inzien mail ons dan even.
Redelijk uniek aan de Volkstelling van 1744 van Dokkum is de toevoeging van beroepsnamen bij elk huishouden. Opvallend is dat er bv vrij veel ruilebuitschippers (een soort parlevinkers) in Dokkum geregistreerd staan. Dat maakt ook een interessante vergelijking mogelijk met de Quotisatiekohieren van 1749 die ook van Dokkum bewaard zijn gebleven en in de Tresoar database te vinden zijn.
Zelf zoeken doet u dus via de site van Tresoar. Let er wel op dat er spelfouten in namen of beroepen kunnen voorkomen dus gebruik wildcards (* of %).

Archief Rooms-Katholiek Friesland met vele linnenweversfamilies

In Noordoost-Friesland vestigden zich in de voorbije eeuwen (met name tussen 1760 en 1850) vele katholieke linnenwevers die van oorsprong uit Westfalen in Duitsland kwamen. Familienamen als Bary, Beckers, Demes, Holtewes, Rouing en Woltring herinneren daar aan.

Ons themanummer De Sneuper 90 was geheel gewijd aan de vlasteelt en linnenweverij in Noordoost-Friesland.
Ook hielden we een ledendag in Ee, waar vlasmuseum It Braakhok gevestigd is, waar we diverse filmopnamen maakten.

De linnenwevers maakten van het ruim aanwezig gewas vlas met hun weefgetouwen linnen textiel.

De verbouw van vlas is eeuwenlang een waardevol gewas geweest voor de akkerbouwer en de gardenier in de gemeenten aan de Waddenkust van Friesland. Voor de grotere akkerbouwers was, sinds de tweede helft van de negentiende eeuw, de aardappelteelt veelal de belangrijkste bron van inkomen met later, in de twintigste eeuw, daarbij de teelt van suikerbieten. Deze beide gewassen vroegen indertijd behoorlijk veel handarbeid zodat er vanaf het zaaien en poten tot en met de oogst in verhouding veel arbeiders nodig waren, dit in tegenstelling tot het veehouderijbedrijf waar alleen in de zomermaanden veel extra arbeid nodig was voor de hooioogst.
De akkerbouwer had in de winterperiode geen werk voor zijn arbeiders, dit eveneens in tegenstelling tot het veehouderijbedrijf waar er elke dag gevoerd en gemolken moest worden. Het bewerken van vlas gedurende de winterperiode was één van de mogelijkheden om zowel de arbeider met een vast werkband als die met een los werkverband, toch nog lonend werk te laten verrichten. Daarmee was dat één van de belangrijkste redenen dat er in het noorden van Friesland vlas werd verbouwd, met name in de gemeenten grenzend aan de Waddenzee: Wonseradeel, Barradeel, het Bildt, Menaldumadeel, Ferwerderadeel, West- en Oostdongeradeel en Kollumerland c.a.

De stichting Archief- en Documentatiecentrum voor R.K. Friesland heeft via haar website ruim 40.000 scans van o.a. bidprentjes, rouwbrieven en overlijdensadvertenties beschikbaar gesteld.
Via het zoekscherm zult u vele van de RK linnenweversfamilies vinden die in Noordoost-Friesland hun sporen hebben nagelaten.

Historische kaarten met Friesland rond 1600

Het is druk aan het front van de historische cartografie. Er gaat geen week voorbij of er komt wel weer een bericht over een mooie oude kaart die online staat of, zoals bij Friesland Op de Kaart, gelijk een hele groep oude kaarten digitaal beschikbaar komen.

Deze keer wil ik kort twee kaarten delen die Friesland weergeven rond het jaar 1600.

De Koninklijke Bibliotheek in Den Haag digitaliseerde een exemplaar van de Nederlandse editie van het Theatrum Orbis Terrarum  van Abraham Ortelius (1527-1598), verschenen te Antwerpen in 1571. De Latijnse editie van dit werk werd een jaar eerder gepubliceerd in diezelfde stad en wordt beschouwd als de eerste moderne atlas. Friesland heeft hierin een aparte dubbele pagina die u op uw scherm kunt vergroten. De kaart vermeldt als maker de monnik Sibrandus Leo van het premonstratenzer klooster Lidlum, die ook abtenkronieken heeft geschreven van Lidlum en Mariengaarde.

De Koninklijke Bibliotheek van Belgie heeft daarnaast een kaart van Blaeu uit 1604 Inferioris Germaniae Provinciarum Nova Descriptio online gezet (dus van vlak na de oprichting van de VOC in 1602), en ook hierin is Friesland tot in detail uit te vergroten. Bij dit artikel ziet u alvast een uitsnede van Friesland en de Waddeneilanden, een kwartslag gedraaid ten opzicht van wat we gewend zijn.

Oude film Dokkum over kleinschalige industrie

Handkarren, petten, het Dockumer Lokaaltje, sigarenwinkel, steenfabriek, draadtrekkers, krullenjongen, houthandel. Zo maar wat zaken die je voorbij ziet komen in dit bedrijvige filmpje van oud Dokkum van bijna een half uur!
Gaat u er even rustig voor zitten en geniet van de nostalgische beelden. Misschien ontdekt u nog wel een familielid in beeld.
Toneelspel rond 1927.

Op het Facebook-account van Oud Dokkum nog veel meer leuk oud beeld.

Lezing Meer dan drie eeuwen Latijnse School in Dokkum door Piter van Tuinen

Deze  interessante lezing zal worden gehouden op woensdagavond 20 november om 20.00 uur in de Doopsgezinde

Admiraliteitshuis, de vroegere Latijnse School

Kerk aan de Legeweg te Dokkum. Piter van Tuinen, zoon van een vroegere burgemeester van Dokkum, is expert op het gebied van Latijnse Scholen in Friesland.

Het huidige Admiraliteitshuis was tot begin 1900 in gebruik als Latijnse school.

De inwoners van Dokkum hadden vroeger wel eens de naam niet al te snugger te zijn. De stad heeft echter behalve topsporters en artiesten ook vele geleerden voortgebracht. Die gingen in vroeger eeuwen naar de Latijnse school. In Friesland hadden alle steden (behalve IJlst) en de dorpen Kollum en Joure zo’n instituut voor voortgezet onderwijs. Ook Dokkum dus, tot 1879, toen de laatste rector zijn laatste leerlingen naar de academie promoveerde.                                   

Met drie klassen was de school nooit erg groot en het onderwijs was zoals overal wel erg eenzijdig op het spreken, schrijven en vertalen van Latijn gericht. Maar dit gaf de leerlingen toegang tot de geleerde wereld en ook tot beroepen als secretaris of chirurgijn. De magistraat was trots op de school en de promoties waren openbare plechtigheden waar alle burgers welkom waren.                                                                                                                       
Ook al zijn de inrichting en het lesprogramma van alle Latijnse scholen min of meer gelijk, toch maken een paar factoren de school in Dokkum bijzonder. Het stadsbestuur had meestal een gelukkige hand bij de benoeming van rectoren en conrectoren. Niet altijd, want ook hier speelden drank- en ordeproblemen en geldzucht een rol. Er is een interessante schoolwet uit 1662 die licht werpt op de organisatie en de inhoud van de lessen. En onder de opvallende schoolmeesters neemt conrector Johannes Hilarides (1681-1699) een speciale plaats in met zijn moderne ideeën over onderwijs. Reden genoeg dus om aandacht te vragen voor de Latijnse school in Dokkum.

De lezing is toegankelijk voor Donateurs van stichting Oud – Dockum en belangstellenden.

Hopelijk zal naar aanleiding van deze lezing ook een artikel over de Latijnse School van Dokkum in een toekomstig nummer van De Sneuper verschijnen.

Museum Admiraliteitshuis Dokkum viert dit weekend 50-jarig bestaan

50 jaar Museum het Admiraliteitshuis en dus een feestweekend met veel activiteiten.

Dit jaar is het vijftig jaar geleden dat het museum in het Admiraliteitsgebouw in Dokkum gehuisvest werd en bij die gelegenheid haar naam veranderde van “Oudheidkamer Dockum en Omstreken” in “streekmuseum Het Admiraliteitshuis.”

In het weekend van 9 en 10 november staan we daar uitgebreid bij stil.
Het museum is beide dagen open van 13.00 tot 17.00 uur. Er is een mini antiekmarkt, er wordt geld ingezameld voor de restauratie van een stoplap en donateurs hebben 10% korting op aankopen in de winkel.
Programma zaterdag 9 november:

1. Sara van Aitzema (in kleding uit 1697) en andere figuranten in (Fries)kostuum, ontvangen de bezoekers.
2. Voor kinderen is er een leuke verkleedpartij.
3. Doe de leuke speurtocht met Mark en Ant.
4. Om 14.00 uur is er een gratis workshop portretboetseren voor kinderen en hun ouders.

Programma zondag 10 november (deze dag staat in het teken van de collectie): 

1. 13.30 - 15.00 uur: Rondleiding langs zes hoogtepunten in de collectie. Welke objecten dit zijn blijft tot die zondag geheim.
2. 13.15 uur: Directeur-conservator Ihno Dragt onthult twee niet eerder geëxposeerde en recent gerestaureerde schilderijen en neemt een bijzonder en kostbaar antiek kostuumboek in ontvangst, geschonken door textielconservatrice mw. L. Schurer-de Haan.
3. 16.00 uur: Lezing met het thema ‘Kleur' door Ihno Dragt in het Hellinghûs. Opgeven is verplicht, via info@museumdokkum.nl of 0519 293 134.

Restauratie stoplap
Tijdens het weekend wordt er geld ingezameld om de restauratie van een stoppenlap mogelijk te maken. Op de randen van deze lap uit 1771 zit een dikke laag lijm, die verwijderd moet worden. De lap is afgelopen jaar aan het museum geschonken en heeft 25 verschillende soorten stoppen. Geïnteresseerden kunnen een aandeel in de restauratie kopen voor € 25.

Lezing
Conservator Ihno Dragt van het museum vertelt over de betekenis van kleuren. De lezing sluit aan bij de expositie over de Foudgumse school, die nu te zien is.
Locatie: Hellinghûs, Zuiderbolwerk 79 in Dokkum
Prijs: € 7,50
Aanmelden verplicht via het contactformulier of 0519 293 134

Mini antiekmarkt
Het hele weekend is er een kleine antiekmarkt. Particulieren verkopen in twee vitrines in het museum, een deel van de opbrengsten is voor het museum.

Korting museumwinkel
Donateurs hebben 10% korting op aankopen in de winkel (niet op boeken en antiek).

Entree
Donateurs hebben natuurlijk gratis toegang. Andere geïnteresseerden betalen de normale toegangsprijs of kunnen donateur van het museum worden. De activiteiten zijn wel gratis (behalve de lezing, € 7,50 en gratis voor donateurs).

Drukker en uitgever Louis Vlasbloem te Dokkum rond 1650

De naam Vlasblom of Vlasbloem was ik wel vaker tegengekomen in oude Friese geschriften. Maar Louis Vlasbloem kende ik nog niet. Toch heeft hij enige jaren vanuit Dokkum boeken gedrukt en uitgegeven. Daar kwam ik achter toen ik op dit boek stuitte over Chirurgie: Methodus der vryer conste van de medecyne ende chyrurgie, door Pieter Carels met prachtige voorplaat in 1650 uitgegeven door Louis Vlasbloem. De Universiteitsbibliotheek van Gent heeft hem digitaal op haar website beschikbaar gemaakt.

Ook te Dokkum gepubliceerd en blijkbaar in de collectie van Tresoar: 1650, Anthropon Adami, Nieuw Woud-Boers Almanach Voor 't Jaer ons Heeren MDCL. Ghedruckt tot Doccum By Louis Vlasbloem, Boeckdrucker. Tresoar, A3348. Uitgave: Estrik LXXXII, p.96.

Blijkbaar was Louis Vlasbloem van het Remonstrantse geloof blijkens zijn inschrijving uit 1655:
Lidmatenboek Dokkum, 1655: Louis Vlasbloem
 - In 1655 lidmaat
Bron: Archief: Tresoar
Toegang: 28 Collectie Doop-, Trouw-, Begraaf- en Lidmaatboeken (DTBL)
Invnr. : 203 Remonstrantse Gemeente Dokkum, lidmaten 1623-1678, 1696, 1703,

1709, 1716, 1729, 1734 en ca. 1755. Klik hier voor pagina lidmatenboek.

Later ook te Amsterdam:  http://thesaurus.cerl.org/record/cnp00148513

Hij publiceerde deze mooie paskaart van de Zuiderzee: http://www.raremaps.com/gallery/detail/22787/Paskaart_vande_ZuyderZee_Nieulicx_Uytgegeuen_Door_Louis_Vlasblom/Vlasbloem.html 

En deze prachtige Celestial hemispheres (hemelkaarten): http://modcult.org/read/2011/4/21/celestial-hemispheres Highres hier: http://modcult.org/image/3013 

In 1674 tekent hij als Ludovicus Vlasbloem, med.doct., in het Album Amicorum van Jacob Heyblocq (1623-1690), rector van de Latijnse school te Amsterdam. In hetzelfde schitterende album Heyblocq tekenden overigens ook Rembrandt, Govert Flinck, Vondel, Jacobus Revius en Anna Maria van Schuurman!

In de kunsthistorische database Ecartico van ons lid Dr. Marten Jan Bok heet hij Louis Hessels Vlasblo(e)m: http://burckhardt.ic.uva.nl/ecartico/persons/13463

Zijn vader, blijkbaar een Hessel Vlasbloem zou wel eens deze Hessel Jans Vlasbloem kunnen zijn die in Leeuwarden in 1617 koper was.
In het Weeskamerarchief van Amsterdam komt hij voor in combinatie met de Remonstrantse klokkenmaker, kompasmaker en kunstkoper Gerrit Brant in 1637.

En is dit waarschijnlijk de zoon van Louis Vlasbloem, die ik wel eens eerder op het blog beschreven heb:
Ik kom bijvoorbeeld in de database VOC-opvarenden assistent Hessel Vlasblom in het Rampjaar 1672 tegen met als herkomstplaats Doctum, op het schip Rhenen! Hem kende ik nog van een aantekening die ik vele jaren geleden maakte op de Sneuper-websitepagina Friezen in de VOC, gebaseerd op een publicatie in De Navorscher van 1861, p. 187: Onder de nagelaten goederen van wijlen Hessel Vlasblom, van Dokkum, boekhouder aan boord van het Oostind. compagnieschip Rheenen den 10den december 1672 overleden, komt voor "Een coopere schrijffpen": deze wordt, in éen koop, "met 1 koocker met pennemes en 1 duymstock" gekocht voor de som van twee gulden zeven stuivers door Sebastiaan Pittavin van Amsterdam. Deze Pittavin was de fiscaal op het schip, die onfortuinlijk genoeg op oudejaarsdag 1672 zelf ook aan boord overleed. Er was zelfs een kunstschilder mee op deze reis, Esaias Boursse, die op een eerdere VOC-reis naar Ceylon vele (portret-)tekeningen had gemaakt (nu in de collectie van het Rijksmuseum). Maar ook hij overleed aan boord, op 16 november 1672.
In een andere publicatie wordt de verkoop van Hessel Vlasbloms spullen nog wat uitvoeriger belicht (op pag.6): het bracht 378,10 gulden op, waaronder boeken van Ovidius, Vondel, een bijbel en vele kaarten en atlassen. Misschien wel gedrukt door zijn eigen vader...

Update: Reactie van Harry Perton:  In Groningen had je een familie Vlasbloem, zie foto gevelsteen Hoge der A - zouden het verwanten zijn? https://twitter.com/Gelkinghe/status/396305251264761856/photo/1

Noord-Friese spoorlijntjes definitief te boek gesteld

Zo af en toe komt er een boek uit die je als bijbel zou mogen bestempelen. Een kanjer van een boek onder redactie van Oege Kleijne, getiteld Opkomst en Ondergang van de NFLS is onlangs uitgekomen. Dit prachtige boek beslaat werkelijk elk detail dat je maar zou kunnen bedenken over de lokaalspoortjes, die met name goederen vervoerden tussen de dorpen in het noorden van Friesland en de diverse Friese steden. Niet alleen zijn vele oude afbeeldingen van treinen, stations en passagiers opgenomen, maar ook concurrerende voertuigen als bussen, trams en schepen. Het bekendste voorbeeld van een van de lokaalspoorlijnen is het Dockumer Lokaaltje, waarbij van het bekende liedje meer dan 100.000 platen zijn verkocht!

In meer dan 500 oblong bladzijden nostalgie wordt de route van de NFLS verreden met zowel beelden van de huidige situatie als de situatie op het hoogtepunt van de lijntjes. Honderden oude foto's, het vervoer in Friesland begin 19e eeuw, alle plannen met tekeningen, vele anekdotes, materieel als locomotieven en wagons, ongelukjes, de exploitatie van de Noord-Friese lokaalspoorwegen 1900-1939 tot in detail met rekeningen, overzichten, schema's, enfin te veel om op te noemen! Het is dus vrijwel uitgesloten dat er details over de NFLS gemist zijn in dit boek.
Als afsluiting worden alle bekende werknemers van de NFLS genoemd (229 man en vrouw), met hun functie en loon (per uur, dag, week, maand of jaar), zoals Daniel Minnes Zijlstra uit Ee, Klaas Willem Wassenaar uit Holwerd, Jacob Bansberg uit Ternaard, Gerrit Wijmenga uit Hardergarijp, Tijs Wiebe Visser van Schiermonnikoog en Koenraad Schregardus uit Dokkum. Prachtige informatie voor de genealoog!
Aanvullend op het heerlijke bladerboek is er een app beschikbaar voor smartphone en tablet (iPad etc.) waarmee in Noord-Friesland ter plekke informatie en afbeeldingen van vroeger opgeroepen kunnen worden. Een mooie multimediale benadering!
Op YouTube staan ook nog wel oude filmpjes van het Dokkumer Lokaaltje.

U kunt alvast even digitaal bladeren door een deel van het boek om een indruk te krijgen: http://www.brochure.dot72.nl/brochure/?id=39
Het boek kunt u online bestellen. Er worden ondanks het stevige gewicht geen verzendkosten in rekening gebracht! In de betere boekhandel en bv Afuk en het HCL in Leeuwarden is het boek ook verkrijgbaar. Een must voor elke sneuper met interesse in de streekgeschiedenis van Noord-(Oost) Friesland!

Nog even over het heden: Er is ook een Stichting NFLS die momenteel actief bezig is een deel van het oude spoor weer in gebruik te nemen! Goed voor de regiomarketing.