Friese Flora Saskia van Uylenburgh steelt show in Amsterdam

Begin mei was ik in Rusland, in Sint-Petersburg en Moskou. In Sint-Petersburg, vanaf 1703 door tsaar Peter gebouwd met behulp van o.a. veel ambachtslieden uit de Republiek, moet je natuurlijk het wereldberoemde Hermitage bezoeken.
In de loop der eeuwen zijn door de tsaren honderden Hollandse meesters verzameld, die dan ook na aankoop nooit meer in Nederland te zien waren. Deze schilderijen werden vaak via agenten op veilingen gekocht en per schip over de Oostzee getransporteerd. Eenmaal ging dit mis en belandde de lading van 27 Hollandse Meesters in het schip de Vrouw Maria op de zeebodem!

Een van de mooiste schilderijen in de vaste collectie in Sint-Petersburg is Rembrandts Flora, een portret van zijn Friese echtgenote Saskia van Uylenburgh, die hij in hun trouwjaar 1634 schilderde. Argeloos kijkt ze de aanschouwer aan. In hetzelfde jaar schilderde Rembrandt de inmiddels beroemde portretten van Marten en Oopjen, terwijl Wybrand de Geest (in 1622 getrouwd met Hendrickje Uylenburgh, een nicht van Saskia) de weelderige Vrijheer van Ameland, Wytze van Cammingha schilderde.

Saskia, geboren in Leeuwarden, woonde vanaf haar twaalfde, toen ze wees werd (1624), met haar broer Geert en zus Titia in het gezin van haar oudere zus Hiskje van Uylenburgh in Sint Annaparochie. Hiskje van Uylenburgh was gehuwd met jurist Gerrit van Loo, secretaris van Het Bildt.
Saskia woonde in 1634 tijdelijk in Franeker, waar ze haar zwager, de Poolse hoogleraar Johannes Maccovius, hielp nadat zijn vrouw Antje van Uylenburgh was overleden.
In 1642 overleed Saskia op 29-jarige leeftijd, vermoedelijk aan tuberculose. Ze werd begraven in de Oude Kerk te Amsterdam, waar hedentendage haar grafsteen nog te zien is. Elk jaar op 9 maart om precies acht over half negen in de ochtend valt de zon op het graf. Er is dan een ontbijtbijeenkomst in de kerk met muziek en een korte lezing.

Sinds afgelopen week is Saskia, middels haar portret als Flora, terug in Amsterdam. Het Hermitage in Sint-Petersburg heeft haar, samen met diverse andere Hollandse Meesterwerken, uitgeleend aan het Hermitage aan de Amstel in Amsterdam. Daar schittert ze nu in het middelpunt van wat al het Rembrandtplein wordt genoemd, de centrale ruimte met diverse schilderijen van Rembrandt, maar ook van fijnschilder Gerard Dou, de zoon van Harlinger glasschilder Douwe Jans. (Dou is dus een verkorte versie van het patroniem Douwes.)

Groepsportretten en de Maaltijd te Dokkum

Afgelopen weekend was ik voor de tweede keer bij de tentoonstelling In all their glory in het Paleis op de Dam te Amsterdam. Tot 31 augustus 2014 zijn hiervoor speciaal de Grote en Kleine Krijgsraadzaal op de derde verdieping van het paleis geopend. Naast vele originelen is ook een replica van de Nachtwacht in de kleine zaal te zien, tussen de twee deuren waarvoor hij bijgesneden moest worden!
Vanaf november zal er een speciale vleugel van de Hermitage in Amsterdam worden ingericht met de schuttersportretten (met uitzondering van de Nachtwacht uiteraard), zodat ze voor iedereen langere tijd op een mooie plek samen te zien zijn.

Bij de tentoonstelling horen drie speciale publicaties over groepsportretten. De ene is een themanummer van Kunstschrift, Hollandse groepsportretten, dat ook los te koop is in de betere boekhandel. In dit full-color blad worden de groepsportretten vanuit verschillende invalshoeken belicht door deskundigen. Zo behandelt Eddy de Jongh (emeritus hoogleraar kunstgeschiedenis Universiteit Utrecht) familiegroepen die aan de maaltijd zijn afgebeeld. En omdat we daarvan in Dokkum een prachtig voorbeeld hebben is ook het schilderij van Gerardus Wigmana, de Maaltijd te Dokkum, in het artikel opgenomen!

Nog mooier is het boek De Amsterdamse schuttersstukken 1529-1656, uitgegeven bij Bas Lubberhuizen. Hierin wordt in groot detail een hele reeks aan groepsportretten geanalyseerd. Voor liefhebbers van dit genre een must voor de boekenkast.
En ook het Jaarboek 2014 van Amstelodamum is gewijd aan de schuttersstukken en andere groepsportretten. Het moge duidelijk zijn dat deze immens grote schilderijen momenteel erg populair zijn!