dinsdag 28 juni 2016

Pytter Geerts Zijlstra kon de kolere krijgen

De broer van mijn directe voorvader Jogchum Geerts Zijlstra, Pytter, die in 1803 in Niawier geboren werd, was ik in mijn genealogische naspeuringen een tijdje kwijt.
Uiteindelijk vond ik toch nog aardig wat details van zijn woelige leven, door met enige regelmaat zijn
naam online in te typen in zoekmachines of zoekvelden van archief-websites.

Pytter Geerts Zijlstra is geboren op 4 december 1803 in Niawier, als zoon van Geert Jochems Zijlstra en Gertje Pieters van der Herberg. Pytter is overleden op 13 oktober 1847 in Amsterdam, 43 jaar oud. Pytter trouwde, 38 jaar oud, op 29 juni 1842 in Amsterdam met Jacoba (Koosje) Krans, 30 of 31 jaar oud. Koosje is geboren in 1811 in Zwolle, dochter van Willem Krans en Johanna Ruisink.
Van beroep was Pytter stalknecht en sjouwer. Hij was gelegerd in Zwolle, blijkens volgende acte bij Tresoar: RAF Nadere toegang 42.01: Memories van Successie, kantoor Dokkum (deel 1 1818-1839) FAF/VAF blz. ...
Inv.nr.akte: 3003/093
Voornaam: Aukje,
Patroniem: Saskers,
Familienaam: ----
Woonplaats: Niawier, Overlijdensdatum: 22-02-1823, Onroerend goed: nee,
Opmerkingen: moeder van Sake, gardenier Engwierum, Janke (vrouw van Freerk Roelofs, arbeider Morra) en wijlen NN Pieters (vrouw van Geert Jogchums, voerman Niawier; moeder van Pieter, curassier in garnizoen Zwolle en minderjarige Aukje, Bauke en Jogchum Geerts). 
Een kurassier is een "antieke" cavalerist met helm en kuras (een borst- en rugharnas, bestaande uit een aangegespte plaat vlgs. Van Dale).

Ik had ook nog een oude aantekening, waarvan ik de bron niet meer kan herleiden: Mogelijk deelnemer aan Tiendaagse Veldtocht in 1831 en geëerd met het Metalen Kruis: Register/Militair stamboek 692, Folio 117.
Wel staat er bij Nationaal Archief een Pieter Zijlstra in Militaire Stamboeken.
Hij komt op een gegeven moment in Amsterdam terecht. Hier overlijdt hij op 43-jarige leeftijd, op 13 oktober 1847, in het Binnengasthuis aan de Oudezijds Achterburgwal 237 aan een dodelijke ziekte. In die tijd heerste een cholera-epidemie in Amsterdam.
Er is sinds kort een prachtig interactief kaartje online beschikbaar die het verloop van de cholera in 1866 in Amsterdam visualiseert: Kolerekaart.

Wat hem bezielde om ‘ver weg’  in Amsterdam te gaan leven is nog een beetje onduidelijk. Met zijn vrouw Jacoba (Koosje) Krans woonde het gezin in de Kerkstraat 104 (naast/bij de Franse manege), Weesperstraat 48 en 103 en Lijnbaansgracht 53 te Amsterdam. Vanaf 1845 en na het overlijden van Pytter ontving Koosje bedeling als huiszittende arme van de Amsterdamse regenten. Dit duurde tot en met de winter van 1855.

Kinderen van Pytter Geerts Zijlstra en Jacoba Krans
1. Cornelia Zijlstra, geboren 16 april 1840 te Amsterdam, (Nieuwe) Kerkstraat 104, overleden op 22 december 1916 te Amsterdam. Was dienstbode en gehuwd op 3 november 1880 met Jan Coenraad Jansen, werkman. Vervolgens gehuwd op 3 augustus 1882 te Amsterdam met Hendrik Jan Emmelot, kruier, weduwnaar van Aaltje Lempke.
2. Pieter Zijlstra, geboren 5 mei 1842 te Amsterdam, Weesperstraat 48, overleden 20 oktober 1848 te Amsterdam
3. Geertje Zijlstra, geboren 14 april 1845 te Amsterdam, overleden 9 november 1871 te Amsterdam.
4. Willem Zijlstra, geboren 21 oktober 1846 te Amsterdam, Lijnbaansgracht 53, overleden 9 november 1846.
5. Alida Zijlstra, geboren 28 december 1847, overleden 14 januari 1848 te Amsterdam.
In 1851 woont Jacoba, als Nederlands Hervormd weduwe, met haar dochters Cornelia en Geertje Zeilstra (!) op de Weesperstraat 103. Ze is inmiddels als werkster aan de slag gegaan. Opvallend is dat reeds 2 kinderen voor het huwelijk geboren zijn. Veel geluk en gezondheid heeft het gezin echter niet gekend.

Nu had ik ook nog een digitale aantekening van een vondst in het Noordhollands Archief te Haarlem, maar daarvan waren destijds geen scans beschikbaar:
198-16 Klapper op naam van de veroordeelden
Persoon in vonnis: Pieter Zijlstra
Vonnisnummer: 214
Rechtbank: Amsterdam
Jaar: 1844
Voornaam: Pieter
Achternaam: Zijlstra
Leeftijd: 42
Rol: Gedaagde
Toegangsnummer: 198 Arrondissementsrechtbank Amsterdam
Inventarisnummer: 16.
Nu ik weer eens probeerde bleken er opeens wel scans beschikbaar te zijn. En het leek inderdaad onze Pieter te zijn!
Op 6 april 1844 moest Pieter samen met zijn maat Heinrich Noordziek vernemen hoe hij werd aangeklaagd en veroordeeld. Vermeld wordt dat hij geboren is in Heerenveen (dat klonk een beetje stoerder dan Niawier denk ik) en knecht is in de Franse Manege en daar ook woont. Die manege was gevestigd in de Plantagebuurt van Amsterdam (waar veel stallen gevestigd waren), aan de Nieuwe Kerkstraat 102. De huidige Hollandse Manege aan de Overtoom lijkt nog veel op het inmiddels afgebroken gebouw.
De aanklacht luidde 'onwillige verwonding' en een straf van 'niet minder dan zes dagen en niet meer dan twee maanden' en een geldboete van tussen de 8 en 50 gulden!

Wat was er gebeurd? Een loslopende hond had vlakbij de Franse manege een man in zijn rechterbeen
gebeten, die daardoor het kind dat hij in zijn armen had moest laten vallen. En deze had door de heelmeester verzorgd moeten worden! De hond stond volgens getuigen al als vals bekend in de buurt, en in plaats van de hond weg te halen hadden de verdachten om het voorval gelachen. De verdachten zouden de hond zelfs hebben lopen 'aanhitsen' (ophitsen zouden we nu zeggen) en zich brutaal hebben aangesteld!
Uiteindelijk worden ze tot veertien dagen gevangenisstraf en een geldboete van acht gulden veroordeeld. Pieter Geerts Zijlstra kon dus mooi de kolere krijgen!

zondag 19 juni 2016

De Sneuper 122, juni 2016, met vondsten, kerkramen en dominees

Het zomernummer van 2016 van ons verenigingsblad De Sneuper, nummer 122, heeft als coververhaal een familiedrama in Dokkum in 1902. Piet de Haan zocht vele details uit en doet verslag.

Het eerste deel verscheen in ons maart-nummer, net als deel 1 van de bakkerijen Meindersma van Sake Meindersma of van Reinder Tolsma’s vier nieuwe indexen, die hij vanaf de jaren ‘80 en ‘90 eigenhandig op formulieren en losse kaartjes schreef. Reinder wist te vertellen dat hij in de afgelopen jaren meer dan 13.600 regels in Excel typte, waarmee u als sneuper uw voordeel kunt doen via onze website: http://www.hvnf.nl/indexen/

Zo is De Sneuper 122 wel het nummer van ‘deel 2’ geworden, hoewel Rudolf Broersma een derde deel schreef over het wapen en de vlag van Oostdongeradeel en Hilda Bouta is zelfs al aan deel 4 toe van ‘Veldpost uit WO I’. Zij zijn natuurlijk vaste schrijvers met hun rubrieken.

Redactieleden Hans Zijlstra en Jacob Roep weten ons steeds weer te verrassen met hun prachtige ontdekkingen: opnieuw zijn twee ramen uit de kerk van Hollum Ameland boven water gekomen! Wordt vervolgd?
Bestuurslid Arjen Dijkstra ontmoette in het archief een nazaat van dominee Romar uit Nes en schreef een genealogische bijdrage over diens leven en kinderen. Dat vele anderen zijn voorbeeld mogen volgen!



Zo is De Sneuper 122 weer gevuld met voor elk wat wils en gevarieerde artikelen, waar de volgende keer misschien ook uw onderzoek of tekst tussen kan staan. Want wij blijven afhankelijk van de kopij van onze leden. Stuur dus vooral uw bijdrage in!
Dat en nog veel meer in dit nummer van De Sneuper dat deze week bij de leden op de mat viel (en u kunt ook een digitale versie als gratis extra krijgen, laat het ons weten!):

Inhoudsopgave:
HISTORIE & STREEKGESCHIEDENIS
- Drama in Dokkum: Familiedrama in 1902, deel 2, Piet de Haan
- Gebrandschilderde ramen ontdekt (Hollum, 1680), Hans Zijlstra en Jacob Roep
- De Bordne bij Dokkum, Joep Rozemeyer

GENEALOGIE & FAMILIEGESCHIEDENIS
- Domineesfamilie Romar uit Nes, Arjen Dijkstra

- Bakkerijen Meindersma deel 2, Sake Meindersma
 
RUBRIEKEN & COLUMNS
- COLUMN: Je mutte mar hoare...,Ihno Dragt
. Over de crowdfunding van het langste schilderij van Dokkum en de vondst van de weegschalen uit de Dokkumer Waag voor 1754.
- HERALDIEK: wapen van Oostdongeradeel deel 3, Rudolf Broersma

- Veldpost WO I: Tegen de grens aan, Hilda Bouta 
 
DIGITAAL, ACTUEEL & VARIA
 
- WEBSITE & -BLOG: Digitale vondsten, Hans Zijlstra
- Vier nieuwe indexen, deel 2, Reinder Tolsma
- INGEBOEKT: Muziekminnaars in 1787, Lisette Meindersma


Op de Praatstoel 2: verhalen uit NOF. Bestel dit fantastische boek (leuk als kadootje)! Slechts 20 euro voor ruim 400 pagina's hardcover (plus verzendkosten 6,75 ivm dikte boek. Af te halen in Dokkum zonder verzendkosten).
 
Wilt u ook meegenieten van de interessante verhalen uit onze regio, dan kunt u zich eenvoudig aanmelden als lid (slechts 15 euro per jaar) via dit online formulier. 

zaterdag 18 juni 2016

Sneuper Wibo Boswijk ontdekte schilderij van Friese zeeheld Tjerk Hiddes de Vries

Onder onze leden hebben we diverse enthousiastelingen die op websites en beurzen speuren naar Fries erfgoed. Echte sneupers dus!
Tjerk Hiddes op Groot Frisia en Barend Hiddes op Postiljon
Het is dan handig enige kennis te hebben van de Friese heraldiek, omdat, naast initialen, dat vaak een aanknopingspunt is voor het bepalen wie of wat precies wordt afgebeeld. En anders kunt u op uw gemak thuis nog even zoeken in de Friese wapendatabase van Hessel de Walle, of het Friese wapenoverzicht van Heerma van Voss. Maak dus vooral veel foto's als u iets interessants tegenkomt!

Mijn verre neef (we stammen beide af van Geert Jochums die in 1675 te Ee trouwde), Wibo Boswijk zag in maart op de Brusselse kunstbeurs BRAFA een maritiem schilderij waarop hij het wapen van Friesland herkende. Hij maakte enkele foto's die hij mij toestuurde omdat ik wel eens over de Admiraliteit van Friesland heb gepubliceerd.
Meindert Seffinga overhandigt replica aan Wibo Boswijk(r)

Het afgebeelde schip zou zo maar de Groot Frisia kunnen zijn. En nadat Meindert Seffinga, directeur van het Fries Scheepvaartmuseum in Sneek, was gemaild, begon het balletje te rollen. Bij de antiquair in Gent werd gekeken naar de details op het schilderij en natuurlijk foto's gemaakt. Maritieme schilderijen-kenner Remmelt Daalder werd geraadpleegd, evenals Storck-expert Pieter Roelofs van het Rijksmuseum.  De Ottema-Kingma Stichting bleek bereid de aankoop van het schilderij te financieren!

Uit nader onderzoek bleek niet alleen dat de spiegel van de Groot Frisia van Tjerk Hiddes de Vries was afgebeeld, maar ook die van de Postiljon waarover zijn broer Barend Hiddes de Vries het commando voerde.
Tjerk Hiddes had de gesneuvelde Auke Stellingwerf opgevolgd en speelde een belangrijke rol in de Vierdaagse Zeeslag met de Engelsen in 1666. In de Tweedaagse Zeeslag op 4 en 5 augustus 1666 sneuvelde Tjerk Hiddes echter jammerlijk. Zijn wapenbord met overlijdensdatum is ook nog in de collectie van het Fries Scheepvaartmuseum bewaard gebleven.

dinsdag 7 juni 2016

Boek van oud-minister Pieter Winsemius over een verleidelijke Friese prinses

Zaterdag 11 juni verschijnt bij uitgeverij Wijdemeer het boek "Rowena, de sage van een Friese prinses" van oud-minister Pieter Winsemius.
Het is een hervertelling van een oude sage uit de Chronique ofte historische geschiedenisse van Vrieslant (1622) over de mooie dochter van de Friese prins Hengistus.

Volgens deze sage was Hengistus samen met zijn broer Horsus door de Britse vorst Vortigern te hulp geroepen toen die de problemen met rovende Schotten en Galliërs niet meer zelf de baas kon. Als aanvoerders van duizenden Friezen, Jutten, Angelen en Saksen maakten beide de oversteek naar Brittannië.

In het gevolg was ook de verleidelijke Rowena. Nadat zij eerst de kroonprins verleid had, trouwde ze uiteindelijk met zijn vader, koning Vortigerno. De toenemende invloed van de niet-Britten leidde tot grote onderlinge spanningen in het Britse rijk, waarbij Rowena als middeleeuwse femme fatale een niet altijd fraaie rol speelde.

Pieter Winsemius is bedrijfskundige en oud-minister en daarnaast als genealoog kenner van de Friese geschiedenis.

Het boek wordt zaterdag 11 juni gepresenteerd om 15 uur in Noflik Easterein in Easterein en is te krijgen in de boekwinkel en in  de webshop van Wijdemeer.


zondag 5 juni 2016

Nieuw boek Bauke van der Pol: Holland aan de Ganges

Na o.a. VOC in India heeft de ons bekende Bauke van der Pol wederom een boek het licht doen zien waarin de connectie met India belicht wordt.
Holland aan de Ganges heeft als ondertitel: Prins Willem Frederik Hendrik in India (1837-1838).

Prins Hendrik van Oranje-Nassau (1820-1879) die ook wel de ‘Zeevaarder’ werd genoemd, komt eind 1837 aan bij de monding van de Ganges met het marine opleidingszeilschip Bellona. Deze jongste zoon van de latere koning Willem II en Held van Waterloo, is niet de eerste Hollander die deze gevaarlijke rivier bevaart.

Marineopleidingszeilschip Bellona bij Calcutta (afbeelding Bauke vd Pol)
In de 17e eeuw al voeren schepen naar Chinsurah, de hoofdvestiging van de VOC in Bengalen. Maar hij is wel de eerste Nederlandse (en Europese) prins ooit, die voet aan wal zet in Brits-Indië (India).

Prins Hendrik zou slechts een week in Calcutta blijven maar waarom besluit hij een maandenlange reis te maken door de Gangesvlakte naar steden als Agra en Delhi?

De driehonderd overige bemanningsleden moesten zich al die maanden in Calcutta zien te vermaken waar het fregat de Bellona voor anker lag. Voor een select groepje officieren was dat geen straf. Zij maakten boottochten naar het ‘Nederlandse’ Chinsurah en waren daarnaast graag geziene gasten op de vele Engelse feesten.

Het meest memorabele feest was bij de schatrijke Indiër, Baboo Rabindranath Tagore, die zijn buitenverblijf speciaal met oranje zijde had versierd ter ere van het bezoek van prins Hendrik. Bauke
van der Pol treedt in de voetsporen van prins Hendrik en de overige ‘mannen van de Bellona’.

Unieke tekeningen van het Calcutta uit het begin van de 19e eeuw die zij maakten, vergelijkt hij met wat er nu nog herinnert aan hun bezoek.
Van der Pol bezoekt India al sinds 1974 en deed de laatste jaren onderzoek naar de historische relatie India-Nederland.

Overigens zullen wij in een komend nummer van De Sneuper een artikel plaatsen over Nicolaas Tadema, een Dokkumer die namens de VOC als opperhoofd te Pulicat in India actief was in de 18e eeuw.

vrijdag 3 juni 2016

Drukbezochte kraam tijdens Famillement Utrecht

Donderdag 2 juni stond de Historische Vereniging Noordoost Friesland met een kraam op het tweejaarlijkse evenement voor familiegeschiedenis en genealogie: Famillement.
Het CBG was deze keer samen met het Utrechts Archief de organisator. Het in het centrum van Utrecht gelegen archief met voorplein fungeerde natuurlijk als een prima locatie voor deze landelijke bijeenkomst.
We hadden geluk met het weer, want op een paar spettertjes na bleef het de hele dag droog. En dat
was ook wel nodig omdat we buiten op het plein stonden, met stekkerdozen waarmee onze laptops onder stroom bleven.  
Arjen Dijkstra uit Nes, Jacob Roep van Ameland en Hans Zijlstra bemanden de stand.

Al voor het officiële aanvangstijdstip van 11 uur was het een drukte van belang.
Onze kraam hadden we aangekleed met twee mooie banners, laptops, nummers van ons verenigingsblad De Sneuper, fotoboekje De Sneuper 100 en het boek over oral history in onze regio: Op de Praatstoel 2.

De hele dag hadden we goede aanloop van mensen met familie in Friesland of een andere link. Marten Jan Bok kwam langs en meldde dat hij graag nog een keer een artikel schrijft over Munnekezijl als zeehaven (in de Sonttolregisters wordt Muntjeziel vaak verward met Termunterzijl). Wie aanvullingen heeft mag zich melden!
Organisator Rob van Drie verwelkomde ons en had alles goed onder controle.

Zo kwamen er ook drie heren langs die belangstelling hebben voor monumenten als schoorstenen en aankondigden binnenkort naar Oostrum te gaan voor de schoorsteen van de oude steenfabriek, waar ook nog een oude kraan bij zou moeten staan. Ik liet ze alvast het filmpje zien van de fabriek in actie in 1927.

Een andere man vertelde dat hij allerlei technische tekeningen van Schiermonnikoog heeft, oa van het oude electriciteitsnetwerk. Hij beloofde meer informatie en mogelijk scans te sturen.

Diverse bezoekers waren ook verbaasd dat we zo'n prachtig kleurenblad als De Sneuper voor zo'n laag lidmaatschapsbedrag als 15 euro per jaar als kwartaalblad, inclusief porto, kunnen aanbieden. Enkele mensen vroegen dan ook waar we het produceren: bij Andeko in Dokkum dus!
Het blad van de heraldische afdeling van de NGV, Blazoen, wordt inmiddels ook al bij Andeko digitaal gedrukt. Ons lid Wibo Boswijk, die ook aanwezig was, is hierbij betrokken.

Maikel Galama uit Workum kwam langs om ons te groeten en de hand te schudden en ook onze twittervriendinnen Henriette Adema en Tineke Hartman gaven acte de presence en maakten een paar leuke foto's (zoals degene bij dit artikel).
Antonia Veldhuis deed goed aan haar PR door visitekaartjes uit te delen. Binnenkort levert ze een leuk artikel voor De Sneuper!
Een echtpaar kwam langs met interesse voor de reizende dominee Hebelius Potter. Die blijkt ook in het Duitse Hanau bekend te zijn.
Interessant was het onderzoek van Henk Werk over de Groninger kermis en de met gebakkramen reizende familie Werk.
Een heer Boskma uit de buurt van Rotterdam werd lid omdat zijn voorouders vooral uit Dantumadeel komen.
Aan het einde van de dag meldde zich een heer Steen, die familie is van Sibe van Aengium, de kinderboekenschrijver uit Anjum die o.a. Smokkelaars van de Schans schreef. Hij werd ook meteen enthousiast lid en kocht het fotoboek De Sneuper 100. Hij beloofde oude foto's van de familie Steen te scannen en toe te sturen.
Een van onze eerste leden, Bouwe van der Meulen, konden we verblijden met twee exemplaren van Op de Praatstoel 2, voor een schappelijk prijsje.

Al met al een druk en geslaagd dagje, waarbij we weer vele mensen op de hoogte gebracht hebben van De Sneuper en ons netwerk, waaraan we weer drie nieuwe leden konden toevoegen.

In 2018 zal Famillement in Friesland plaatsvinden bij Tresoar, als Leeuwarden ook Culturele Hoofdstad van Europa is!

dinsdag 31 mei 2016

Alice Springs on Whiskey Tour in Dokkum

Het eerste concert van Dokkum Cultureel is dit jaar Iers getint, met de folkgroep "Alice Spings" en de dansgroep  "Keltisch Dansje".

Alice Springs on Whiskey Tour is ontstaan in rokerige kroegen in het noorden van het land. Door tweede te worden in de Oerrock Champions League finale speelden de gedreven jonge mannen op Oerrock en het jaar daarna op het hoofdpodium van dit festival. Ze stonden al samen op het podium met Guus Meeuwis, Miss Montreal, Kensington, Di-RECT en Vangrail.

De akoestische gitaar, banjo, viool, bas, trekzak en drumstel zorgen voor een volle unieke sound. De mannen spelen opzwepende Ierse songs en jigs van bijvoorbeeld The Dubliners, The Pogues en Flogging Molly.

De danseressen van Keltisch Dansje zullen demonstreren hoe je op Ierse muziek kunt dansen.

Het concert is zoals altijd gratis toegankelijk en begint zondag 5 juni om 15.00 uur. Locatie: Grote Breedstraat, Dokkum, bij de Koffiepot.

--------------

Info: Gerda Vis, 0519-220828

zondag 29 mei 2016

Baanbrekend boerderijenonderzoek in Historisch Tijdschrift Fryslan

Tot voor kort was boerderijenonderzoek vooral gericht op de historie van de 'pleats' en zijn bewoners. Voor onze regio was met name het onderzoek van Reinder Tolsma in 1989 voor de Friese Maatschappij van Landbouw rond de geschiedenis van boerderijen in Oostdongeradeel van belang. Deze Friestalige publicatie 'Pleatsen yn Eastdongeradiel' is inmiddels digitaal beschikbaar via onze website.


Ook de online database van het Historisch Geografisch Informatie Systeem, HISGIS, is van belang voor het boerderijenonderzoek, omdat het zowel plaats als bewoner vanaf zeker het kadaster in 1832 weergeeft. Het is in het begin even puzzelen, maar zodra u de zoekmogelijkheden heeft ontdekt gaat er een rijke bron aan gegevens voor u open.

In het meest recente nummer van Historisch Tijdschrift Fryslan, en eerder al in het blad (nr. 1 van 2016) van Letterhoeke van Tresoar, wordt aandacht besteed aan het onderzoek van Paul Borghaerts. Via de Boerderijenstichting heeft hij al met veel eigenaren van boerderijen contact gehad.

Het vernieuwende aspect is dat Borghaerts in staat is met eigen middelen dendrochronologisch onderzoek te doen. Hij kan zelf de houtmonsters nemen, om thuis met een zelf geschreven programma en database van houtdateringen/jaarringen te bepalen wanneer het hout gehakt is en in welke regio. Zelf heeft hij een boerderij, Groot Amswert, in Hennaarderadeel, waarvan hij de geschiedenis heeft uitgezocht.

Het zou mooi zijn als ook in Noordoost Friesland de nodige boerderijen, in navolging van de oude gebouwen in de binnenstad van Dokkum, aan een dendrochronologisch onderzoek onderworpen worden.

woensdag 25 mei 2016

Netwerk regionale geschiedenis Noordwest-Duitsland en Noord-Nederland van start

Onlangs werd in het Oostfriese Leer de lancering gevierd van het Geschiedenisnetwerk. Dit samenwerkingsband richt zich op de regionale geschiedenis van Noordwest-Duitsland en Noord-Nederland.
Molema (links) en Wessels
Een van de initiatiefnemers is Marijn Molema, werkzaam bij de Fryske Akademy en tevens redactielid van het wetenschappelijke jaarboek De Vrije Fries.
Het doel zoals dat op de site van het Geschiedenisnetwerk is geformuleerd is om 'de afzonderlijke historische perspectieven op de geschiedenis van Noordwest-Duitsland en Noord-Nederland met elkaar te verbinden. Zo bouwen we aan de geschiedenis van een Europees grensgebied – een geschiedenis die mensen nader tot elkaar brengt en grensoverschrijdend cultuurtoerisme bevordert.'

De huidige ledenorganisaties binnen dit netwerk zijn:

Tot projecten die het netwerk inmiddels is opgestart behoren:
Migratiegeschiedenis: historici en volkskundigen werken samen bij het verzamelen van individuele ervaringen die bij migratie horen. Het project omvat het 19de en 20ste eeuw en houdt zich bezig met de actuele situatie van grensoverschrijdend werknemers en studenten. Men doet ook een oproep aan mensen die grensoverschrijdend werken en leven via deze online vragenlijst.

Digitaliseringsprojecten: met momenteel twee deelprojecten:

    1. HisGIS Ostfriesland: de bekende website van de Fryske Akademy HISGIS.nl zal daarbij kaartmateriaal van Leer gaan opnemen.

    2. Digitalization Frisian Law of the Middle Ages: Focus op het invloedrijke Oud-Friese recht, dat de kustregio’s tussen de rivieren Vlie en Wezer bevatte. Dit gebied bevat de huidige provincies Friesland en Groningen en de Duitse regio Ostfriesland. In de provincies Groningen, Drenthe en Friesland zijn, deels onafhankelijk van elkaar, digitale infrastructuren ontwikkeld voor de bestudering van rechtsteksten.

Onderzocht zal worden hoe deze systemen geïntegreerd en uitgebreid kunnen worden met Oud-Friese rechtsteksten die zich in Duitse archieven bevinden. Han Nijdam van de Fryske Akademy coördineert dit project.

Marijn Molema heeft in Historisch Jaarboek Groningen 2015 een interessant artikel geschreven over Lichtende voorbeelden van grensoverschrijdende geschiedbeoefening.

woensdag 4 mei 2016

Historische Vereniging Noordoost Friesland deelnemer Famillement te Utrecht

Elke twee jaar wordt door het Centraal Bureau voor Genealogie (CBG) in samenwerking met een regionale archiefinstelling het Famillement georganiseerd.
Dit jaar, 2016, wordt in en met het Utrechts Archief het genealogisch/historische evenement gehouden op donderdag 2 juni, van 11 tot 19 uur.

Het leek ons een prima idee om ons als vereniging ook eens te presenteren. De laatste jaren zijn immers vele leden van buiten de provincie Friesland lid geworden en hebben we steeds meer contacten met personen en organisties in alle delen van Nederland.
Op de donderdag zullen we dan ook met zeker 3 leden aanwezig zijn met een stand. Secretaris Arjen Dijkstra, webmaster Hans Zijlstra en redacteur Jacob Roep zullen in ieder geval aanwezig zijn. Naast ons verenigingsblad De Sneuper zullen we ook boeken als Op de Praatstoel 2, de Dubbel-DVD met De Sneuper 1 t/m 75, fotoboek De Sneuper nummer 100 en andere interessante zaken aanbieden. Op meegebrachte laptops kunnen we digitale bestanden zoals namenlijsten, transcripties, scans, bronbestanden en oude foto's presenteren. Ook kan Hans Zijlstra u meer vertellen over de activiteiten rond de avontuurlijke Friese jonkheer Tinco Lycklama a Nijeholt: het Tinco Project.
Daarnaast kunt u uiteraard bij de stand gewoon een praatje komen maken en ons uithoren over onze kennis van de genealogie, streekhistorie, heraldiek, maritieme en kunstgeschiedenis van Noordoost-Friesland, inclusief Ameland en uiteraard Dokkum.

We nodigen u dan ook van harte uit om langs te komen op dit gratis toegankelijke evenement. De vorige editie had maar liefst 2300 bezoekers. Dit jaar kunnen het nog meer worden. Met maar liefst 67 deelnemende organisaties en diverse interessante lezingen (van o.a Maarten van Rossem en Dominique van der Heyde) belooft het in ieder geval een afwisselend evenement te worden!

Locatie:
Het Famillement 2016 wordt gehouden in en om Het Utrechts Archief, Hamburgerstraat 28, 3512 NS Utrecht (hartje binnenstad, dus op loopafstand van station en Dom). Zie ook het programma-overzicht.
Donderdag 2 juni, van 11 tot 19 uur.
Gratis toegang. Geen registratie nodig.

U vindt de Historische Vereniging Noordoost Friesland bij standnummer P15 op het plein van het Utrechts Archief.

vrijdag 22 april 2016

Crowdfunding restauratie langste Dokkumer schilderij van start

Museum Dokkum is een crowdfundings-actie gestart om een paneel dat behoort tot de historische topstukken van de stedelijke cultuurhistorie en kunstgeschiedenis te restaureren.

Het schilderij meet 245 x 90 cm en is gemaakt van drie aan elkaar bevestigde planken. Hierop is met olieverf een voorstelling geschilderd van de haveningang van het vestingstadje Dokkum bij de Halvemaanspoort tegen het einde van de 18de eeuw.
Het paneel werd in 1942 aangekocht en het jaar daarop naar het Kabinet van schilderijen (tegenwoordig Het Mauritshuis) in Den Haag vervoerd en gerestaureerd. Juist de restauraties van toen maken dat het schilderij nu, bijna 75 jaar later, nauwelijks nog toonbaar is: vooral het groen is na-gedonkerd, er zijn vele onnodig brede overschilderingen en een hoofd is storend slecht bijgeschilderd. Afgezien daarvan laat hier en daar de verf los van het paneel.
Een conservering en restauratie van dit unieke schilderij zijn daarom dringend nodig en gewenst.
Verder onderzoek moet nog uitwijzen wie de schilder van dit stuk is.

Doe mee om de nog benodigde financiering van ruim 3500 euro te realiseren! De Wassenbergh Clarijs-Fontein Stichting heeft al 15.140 euro toegezegd (garantie onder voorwaarden).

Zie voor nadere uitleg en donatie-mogelijkheden de website van Museum Dokkum.

woensdag 20 april 2016

Postma presenteert biografie van vlaskenner Broersma uit Ee

Onder grote belangstelling werd zaterdag 16 april, dus gelijktijdig met onze ledendag te Westergeest, in Ee door ons lid en auteur Reinder Postma het boek over het leven van de heer Jaap Broersma gepresenteerd.
Broersma met boek links, rechts Reinder Postma

De beheerder van vlasmuseum It Braakhok in Ee nam ontroerd zijn biografie in ontvangst, waarin meer dan tweeduizend brieven zijn verwerkt en diverse opnames van 78-toerenplaten die tijdens een eerdere ledendag door Hans Zijlstra en Postma gedigitaliseerd zijn.

Het boek schetst een beeld van het boerenbedrijf en het leven op het platteland rond 1930. Broersma, nu 91 jaar oud, vertelt ook veel over de veranderingen die tijdens zijn leven plaatsvonden. De families Broersma in en rond Ee en de familie Bosgraaf in de omgeving van Kollum en Oudwoude komen aan de orde, evenals de emigratie in de jaren rond de oorlog.
De oorlogsjaren worden beschreven en de godsdienstige context van Ee en omgeving waartegen dit verhaal zich afspeelt. Ook krijgen we een kijkje in het leven van een Indiëganger.

Bovendien heeft Jaap de reis erheen uitvoerig en beeldend beschreven. Aan boord van de Boissevain vaart hij op 26 april 1947 naar Indië in de veronderstelling dat hij daar twee jaar zal blijven. Het worden er uiteindelijk drie.

Door alles heen klinkt de hunkering naar de liefde van zijn meisje, Minke Bosgraaf, dat achterblijft, het gemis van zijn dierbaren en de blijdschap over de terugkeer…

Het boek Liefde tussen Kollum en Perak is te bestellen bij: Reinder H. Postma De Wygeast 49, 9294 KR Oudwoude Tel: 0511-452100

maandag 18 april 2016

Ledendag Westergeest in teken van 3D, De Ikkers en middeleeuwse grafplaten

De Historische Vereniging Noordoost Friesland hield op zaterdag 16 april 2016 haar ledenvergadering in het MFC De Tredder in Westergeest. De wat merkwaardig buiten het dorp gelegen zaal bood voldoende ruimte voor de ca. 50 belangstellenden.
Tijdens de vergadering werd er over het mogelijke Project Dokkum in 3D gesproken. De ledenvergadering gaf aan dat daar nog wel het nodige huiswerk voor gedaan moet worden en goed naar de financiering gekeken moet worden, voordat de vogelvluchtkaart van Geelkercken uit 1616 overeind gezet mag worden.
Ook werd een nieuw kandidaat-bestuurslid, de heer Bootsma, benoemd en begroette Piet de Haan namens de redactie de nieuwe redactieleden Lisette Meindersma en Nykle Dijkstra.

Hans Zijlstra vertelde over de vele vondsten die ontstaan door het delen van informatie uit onderzoek en de contacten met internationale experts, zoals de onlangs op een veiling opgedoken 2 Amelander ramen uit de NH kerk te Hollum, waarover een artikel in de komende Sneuper zal verschijnen!

Na de lunch hield Oebele Vries een boeiende lezing over de geschiedenis van Westergeest. Jacob Roep maakte deze video-opnamen.
Naast Holwerd en Dokkum was Westergeest de derde primaire parochie die gesticht werd in de middeleeuwen in Noordoost Friesland. De plaats ligt op een zandeiland met daarop vroeger een (heilig) bos. Bij archeologische werkzaamheden rond de kerk van Westergeest is ooit een hele grote zwarte steen gevonden die mogelijk als voorloper voor religieuze doeleinden werd gebruikt. Oebele Vries is nog steeds op zoek naar het Archeologisch Rapport dat in 1956 is gemaakt en waarover alleen Halbertsma summier publiceerde (bij het Noordelijk Archeologisch Depot in Nuis kon zelfs Ernst Taayke niets vinden). Laat het ons weten als u weet waar het is!

Vervolgens werden tijdens een wandeling het bijzondere cultuurlandschap van De Ikkers en de eeuwenoude Hervormde kerk bezocht. De Ikkers zijn lange smalle percelen bouwland met greppels, die nog steeds goed in het grasland te zien zijn. In november 2013 maakte Jeroen Wiersma aan de Rijksuniversiteit Groningen een scriptie over dit fenomeen Ikkers (online te lezen als pdf).
Vries wees ook aan hoe het lijkpad liep, tussen twee knotwilgen door en via de weilanden naar de kerk. Deze Romaanse kerk heeft vele sierbogen aan de buitenkant en een vroegere kapel in de uitbouw wordt met een lichte steen aangegeven. Vlakbij de kerk is ook nog een wel of poel waaraan bijzondere krachten worden toegeschreven.
In de kerk vallen de bijzondere middeleeuwse (13e eeuw) muurschilderingen op en de grafplaten uit de 11e tot 13e eeuw! In De Sneuper 107 schreven we hier eerder over.
Een uitgebreide fotoreportage van Hans Zijlstra en Henk Aartsma kunt u bekijken in ons online foto-album, waarin ook 2 filmpjes met opnames in de kerk van o.a. de toelichting door Oebele Vries.

En vergeet u niet gehoor te geven aan de oproep om digitale namenlijsten en andere scans beschikbaar te stellen voor op onze website. Het zou zonde zijn als uw noeste sneupwerk verloren zou gaan, dus mail het ons!
Anders kunt u altijd nog een fiscaal interessante schenking doen aan ons als culturele ANBI.


dinsdag 5 april 2016

Komt allen tezamen: Ledendag in Westergeest met lezing Oebele Vries

Op zaterdag 16 april 2016 houden we weer de ledenvergadering met een mooi middagprogramma. Introducees en belangstellenden voor het middagdeel zijn welkom!

Agenda
1.    Opening
2.    Mededelingen
3.    Vaststellen verslag jaarvergadering 2015

4.    Project Dokkum in 3D
We zijn samen met enkele partnerorganisaties al enige tijd bezig met de voorbereidingen van het project ‘Dokkum in 3D’ (vergelijkbaar met wat al eens gedaan is voor Leeuwarden in 3D op basis van de kaart van Sems). In de vergadering vertellen we meer over onze plannen.

5.    Jaarverslag secretaris
6.    Jaarverslag penningmeester
7.    Verslag kaskommissie
8.    Jaarverslag redactie & webmaster

9.    Bestuursverkiezing

Onze voorzitter Haije Talsma heeft aangegeven te stoppen als voorzitter van onze vereniging. Hierdoor ontstaat een vacature in het bestuur. Wij roepen leden op om zich aan te melden als bestuurslid. De voorkeur gaat uit naar een kandidaat voor de functie van voorzitter, ook een andere invulling is mogelijk. Aanmelding als kandidaat is mogelijk bij één van de bestuursleden tot de aanvang van de vergadering. 

10.    Rondvraag

12.30     uur  Lunch en tijd om bij te praten

13.30 uur   Lezing over Westergeest en korte excursie naar ‘de Ikkers’
Dr. Oebele Vries (oud-docent Rijksuniversiteit Groningen en lid van onze vereniging) beet zondag 3 april in Kimswerd in het kader van het grootscheepse Grutte Pier verwantschapsonderzoek het spits af met een verhaal waarin hij Grutte Pier plaatst in de context van de politieke en maatschappelijke situatie van zijn tijd. Op 16 april zal hij ons meer vertellen over de historie van Westergeest. Daarna gaan we naar buiten voor een korte excursie.
Bekijkt uit ook nog even digitaal De Sneuper 107, met een prachtig artikel over de middeleeuwse grafplaten in de NH kerk te Westergeest.

15.00 uur  Sluiting met koffie en thee

Graag even opgeven vóór 13 april bij de penningmeester  (via 0512-778708 of liever nog per e-mail: penningmeester@hvnf.nl)

Tijd:    16 april 2016, inloop 10.00 – 10.30 uur
Plaats:     Dorpshuis / MFC "De Tredder" Westergeest
Eelke Meinertswei 33
9295 KB Westergeest

Het bestuur nodigt een ieder van harte uit om hier bij aanwezig te zijn. 

donderdag 31 maart 2016

De gouden medaille van Sijbrandus Fockema

In Vind Magazine zag ik een medaille van S. Fockema uit 1823.
Sijbrandus Fockema werd geboren op 5 Mei 1777 te Dokkum. Hij doorliep hier de Latijnse school en studeerde geneeskunde te Groningen rond 1794. Hij zal goed Latijn geleerd hebben van rector Epkema en Slothouwer, aldus kenner Piter van Tuinen.

Sybrandus trouwde met Johanna Jacoba Bekius. Zie ook hun vermoedelijke silhouetportretten.
De familie Fockema was een zeer vooraanstaande in Dokkum, met o.a. burgemeesters en juristen. Ook de familie Fockema Andreae stamt hier uit.

Wat staat er precies op deze gouden penning voor 100 gratis koepokvaccinaties in 1 jaar?
S.Fockema med.doctor Leeuwarden 1823 en de Latijnse randtekst Pro variol vacc insit plus civib uno ann gratis alministr. En op de andere zijde een koe met daarboven een engel met trompet en de randtekst Volitat iam fama per orbem MDCCCIX. Wat zoiets betekent als 'over de hele wereld verspreid 1809'.

De vermelding in Vind Magazine verwijst naar een veiling bij veilinghuis Schulman, op 12-14 mei 2016. Richtprijs 2000 euro.

In 2008 heb ik eens over iets vergelijkbaars gepubliceerd van de veearts Coop Wiersma te Ee,  (waar ook bv Jan Jans Kiestra woonde die medische manuscripten verzamelde): http://sneuperdokkum.blogspot.nl/2008/10/erepenningen-van-vee-arts-coop-wiersma.html

vrijdag 25 maart 2016

The Tinco Project in volle vaart vooruit

Zoals u wellicht al gelezen heeft in de Leeuwarder Courant (een dubbele pagina getiteld Ode aan merkwaardige avonturier Tinco) ben ik samen met George Homs, een Limburger wonend in Cannes, bezig de Friese jonkheer Tinco Lycklama à Nijeholt uit de vergetelheid te halen.
Tinco in Albanees kostuum

De telg uit een roemrucht geslacht van grietmannen en verveners zette aan het einde van de 19e eeuw de bloemetjes buiten aan de Franse Cote d'Azur, nadat hij jarenlang door het Midden-Oosten had gereisd en een museum met zijn zelf verzamelde collectie in Beetsterzwaag bestierde.

In Beetsterzwaag wordt hedentendage tijdens rondleidingen nog verhaald over de markante jonkheer die met een agressieve aap door het dorp paradeerde en maar liefst 1 gulden entree hief voor zijn oriëntaalse museum. Er gaat zelfs een verhaal dat Tinco tijdens een wandeling in de bossen rond Beetsterzwaag een lid van het koningshuis in een sloot heeft gekieperd!
Geen wonder dat zijn museum na een jaar al gesloten werd en de hele collectie verhuisde naar het Franse Cannes, waar Tinco met zijn katholieke echtgenote Juliana thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg in Villa Lycklama woonde.
Nog steeds is er een Rue Lycklama in deze mondaine badplaats en is de plaatselijke vereniging van archiefonderzoekers en de directie van het museum inmiddels ook enthousiast!

Naast het benaderen van vele mensen uit de wereld van musea en cultureel erfgoed, hebben we ook een drietalige website http://tincolycklama.org/ gelanceerd, een Wikipedia-pagina gemaakt en daaraan een Facebookpagina gekoppeld. Deze pagina op Facebook kunt u blijven volgen door hem te 'liken' met het opgeheven duimpje.

Door de publiciteit hebben we al vele positieve reacties gehad die ons nieuwe informatie en goede contacten opleverden.
Ook heeft deze week het historisch platform Historiek via een mooi webartikel aandacht besteed aan The Tinco Project.
In Cannes is men weliswaar nog niet ver ontwikkeld met de inventarisatie van de collectie of digitalisering, maar is er grote interesse meer te weten te komen over deze bijzondere Friese jonkheer, die zich ter plaatse uitgaf voor baron. Hij was immers getrouwd met een barones :-)

We hopen te zijner tijd o.a. tentoonstellingen te kunnen organiseren in bijvoorbeeld Cannes of Beetsterzwaag, ook met het oog op het naderende jaar 2018 waarin rond Leeuwarden Culturele Hoofdstad van Europa 2018 allerlei regionale activiteiten worden georganiseerd.
Blijf ons dus volgen via de website en Facebook!

maandag 21 maart 2016

Enno Doedes Star en de Gouden Leeuwen

Vorige week zondag was ik met mijn verre neef Wibo op de TEFAF-kunstbeurs in Maastricht.
Bij Rob Kattenburg, gespecialiseerd in maritieme schilderijen, zag ik een schilderij waarbij een heus boekwerkje was gemaakt.
Het betrof een meesterwerk van Willem van der Velde de jonge uit 1670 die waarschijnlijk speciaal gemaakt werd voor Luitenant-Admiraal Cornelis Tromp (1629-1691). En uiteraard werd een deel van de tekst verzorgd door Remmelt Daalder, de voormalige curator van Het Scheepvaartmuseum te Amsterdam en expert op het gebied van vader en zoon Willem van der Velde. Een Engelse uitgave van zijn boek zou de volgende dag op de stand gepresenteerd worden.

Thuisgekomen las ik het prachtig verzorgde boekwerk over het schilderij, waarop twee schepen in vol ornaat zijn afgebeeld: De Liefde en de Gouden Leeuwen. Op de cover staat alleen de achtersteven van de Gouden Leeuwen. Bij windkracht 5 en gereefde topzeilen lijkt het weer spoedig te zullen omslaan. Een ramp lijkt aanstaande. Er wordt uitgelegd dat de wimpels (lange zwaluwstaartvormige vlaggen) bij de admiraal gevoerd worden in de hoofdmast (de middelste), die van de vice-admiraal in de voorste mast en van de schout-bij-nacht (rear admiral in het Engels) in de achterste mast.
Het tafereel toont de vloot van de Republiek die zich verzamelt voor de Vierdaagse Zeeslag van 11-14 juni 1666. Het oorlogschip Liefde was gebouwd voor de Admiraliteit van Amsterdam rond 1660, voerde maximaal 70 kanonnen en had een bemanning van 270 man. Het was het vlaggeschip van Michiel de Ruyter in 1663. In 1665 onder Cornelis Tromp maar in de Vierdaagse Zeeslag ging het op 11 juni 1666 verloren onder kapitein Pieter Salomonszoon.
Het schip De Gouden Leeuwen, waarvan we de afbeelding zien op de cover, heeft op het hakkebord twee leeuwen die met de rug naar elkaar staan. Het voerde 50 kanonnen en was op de VOC-werf gebouwd in 1665. Het deed aan zijn eerste zeeslag mee, terwijl het voor de Liefde de laatste was, omdat het na een aanvaring met de Hollandia van Tromp door een Engelse brander werd getorpedeerd. De meeste bemanningsleden konden worden opgepikt door de Gouda maar de kapitein overleed kort daarna. Toch ging de slag de geschiedenis in als een glorieuze overwinning voor de Republiek!

De Gouden Leeuwen stond onder commando van Enno Doedes Star. Over hem en zijn problemen veroorzakende zoon heb ik in 2009 al eens gepubliceerd op dit blog. De Oostfries Star had voor de Amsterdamse Admiraliteit op Portugese kapers gejaagd nadat hij eerst op de koopvaardij voer. In 1661 was hij kapitein op de fluit de Groene Kameel met 10 kanonnen en 30 bemanningsleden. Met Michiel de Ruyter ging hij wederom op de Groene Kameel in 1664 naar de Middellandse Zee en keerde pas na ruim een jaar terug omdat ze via Afrika ook nog waren overgestoken naar de Cariben en Newfoundland! In augustus 1665 kwamen ze gezamenlijk in triomf de Eems te Delfzijl binnen. Aansluitend ging Michiel de Ruyter per trekschuit via Groningen, Dokkum en Leeuwarden naar Harlingen om op de Rede van Texel aan zijn volgende avontuur te beginnen.
Het jaar daarop was Enno Doedes Star de gezaghebber op de Gouden Leeuwen tijdens de Vierdaagse Zeeslag van 11-14 juni 1666, als onderdeel van het centrale squadron dat door De Ruyter op de Zeven Provinciën werd geleid. Star zijn schip had het zwaar te verduren en verloor 12 man en had 22 gewonden. Op 15 juni zeilde hij Goeree binnen met ook schout-bij-nacht Isaac Sweers aan boord die zijn schip de Gouda had verloren.

Op 4 augustus 1666 ging Star met De Ruyter weer in de slag met de Engelsen. Tromp ging overmoedig achter een Engels schip aan waardoor De Ruyter geïsoleerd werd van zijn eigen vloot en zich moest terugtrekken, samen met de Gouden Leeuwen van Star. Het schip van De Ruyter bleek naderhand meer dan 450 kogelgaten te hebben, waarvan 17 onder de waterlijn! De Nederlanders brachten 10 Engelse schepen tot zinken maar verloren ook 4000 man.

Enno Doedes Star werd vervolgens tot schout-bij-nacht van de Admiraliteit van Friesland en Groningen benoemd. Maar omdat de Vice-Admiraal Rudolf Coenders overleed werd Star in die functie benoemd, waarbij hij met o.a. Hans Willem baron van Aylva deelnam aan de beroemde Tocht naar Chatham in 1667 op het schip Groningen onder het squadron van Van Nes.

Star was bevelhebber op de Groningen tijdens de Derde Engelse Oorlog, de Slag bij Solebay (1672), Slag bij Schooneveld (1673) en de Slag bij Kijkduin, ook in 1673. In 1678 zeilde hij naar Spanje als vice-admiraal en als laatste expeditie voer hij naar de Ierse Zee in 1691 om een vloot terugkerende VOC-schepen te begeleiden. In 1707 overleed hij op zijn landgoed en buitenplaats Bolhuis te Wirdum in Groningen (ooit bewoond door de kroniekschrijver Abel Eppens).

maandag 14 maart 2016

Vier nieuwe indexen: Floreenkohieren, Weesboeken, Grondpachten en Stedepachten

Ons erelid Reinder Tolsma heeft weer prachtig werk verricht! De laatste tijd zijn er drie nieuwe indexen beschikbaar gekomen op de website van onze vereniging, terwijl een vierde index in opbouw is. Het aantal namen dat in die indexen voorkomt bedraagt al meer dan 13.600 en wordt alleen nog maar groter. Dit wordt ook beschreven in De Sneuper 121 van maart 2016 en zullen we met enige regelmaat verversen.

1.Index op de floreenkohieren van Oostdongeradeel (6083 namen)
Deze index staat al enige tijd op de webside. De floreenkohieren geven naast de eigenaren, gebruikers, naastlegers en grootte ook de belasting weer die voor elke boerderij betaald moest worden. Deze floreenrente gaat terug tot het Register van Aanbreng uit 1511, eigenlijk het eerste floreenkohier. Nadat in 1640 het aan het floreenkohier gekoppelde stemkohier opnieuw wordt vastgelegd, worden in 1698 de floreenkohieren vernieuwd en daarna iedere 10 jaar aangepast tot 1858, het jaar waarin ook de kadastrale nummers per boerderij worden weergegeven waardoor lokalisatie van de boerderij mogelijk wordt. Zo is in veel gevallen de bezitsgeschiedenis van een boerderij van 1511 tot 1858 te volgen.
Het belang van de floreenkohieren voor de hedendaagse onderzoeker is velerlei. Omdat op de genoemde boerderijen ook het stemrecht in dorps- en grietenijzaken rustte, kan worden nagegaan wie er in dorp en grietenij veel te zeggen had. Voor genealogen is ook veel uit deze index te halen omdat de gebruikers worden genoemd. Soms is iemand te volgen op meerdere boerderijen, een enkele keer in meerdere dorpen. Soms wordt een boerderij generaties lang door dezelfde familie gebruikt, maar er zijn ook boerderijen die vrijwel elke tien jaar een andere gebruiker hebben.

De prachtig gerestaureerde boerderij Humaldawei 37 te Ee, in het floreenkohier bekend onder nummer 10, is niet meer in gebruik voor het boerenbedrijf.

2.Index op de weesboeken van Oostdongeradeel (4158 namen)
Bleven er na het overlijden van de ouders minderjarige wezen over dan werden er door het nedergerecht voogden aangewezen, waarvan nota werd gemaakt in het autorisatieboek; van Oostdongeradeel zijn ze van 1614-1810 aanwezig en van de jaren 1656-1810 heeft de FAF indexen gemaakt.
De benoemde voogden waren aanwezig wanneer door het gerecht een inventaris (later opgenomen in het weesboek) opgemaakt werd na het overlijden van de ouders. Ook als één van de ouders overleed, werd een inventaris opgemaakt om het moeders- of vadersaandeel van de kinderen te bepalen, zeker wanneer de andere ouder wilde hertrouwen. Naast de namen van de ouders, de kinderen (en hun leeftijd!) en de voogden (meestal een oom van moeders- of vaderskant) vindt men ook eventueel de tweede echtgenoot en de woonplaatsen vermeld. Van Oostdongeradeel zijn deze ‘weesboeken’ bewaard gebleven van 1582-1810 in maar liefst 35 delen.
U wordt al een heel eind op weg geholpen met de Uittreksels van de Weesboeken Oostdongeradeel van 1691 tot 1810.

3.Index op de grondpachten van het weeshuis te Dokkum (2927 namen)
De armvoogdij/weesvoogdij had verschillende inkomsten, van de verhuur van de Westerisselanden tot oortjesgelden, marktgelden, collecten, gaven bij het beluiden der doden en bij de verkoop van beurtschepen enz.
Een belangrijke vaste post was die van de grondpachten en eeuwige renten die op huizen in de stad Dokkum, maar ook op landerijen en boerderijen in de regio rustten en die jaarlijks konden worden geïnd. Deze grondpachten zijn op enig moment aan het gasthuis geschonken, de oudste gegevens daarover in de registers komen uit 1509.
Deze registers zijn bijgehouden van 1585-1819 en bevatten honderden namen van eigenaren en bewoners van huizen die een jaarlijkse grondpacht moesten betalen aan het weeshuis. Per huis is zo de bewoningsgeschiedenis na te gaan van 1585 tot na 1800 en daarmee zijn deze ‘staten’ een unieke bron. Door de gegevens uit deze staten te koppelen aan het reëelkohier vanaf 1711 komen er tot 1805 nog meer gegevens beschikbaar.
Redacteur en lid van onze vereniging, Piet de Haan
, is er in geslaagd om het reëelkohier weer te koppelen aan kadastrale leggers vanaf 1832 waardoor van een aantal huizen in Dokkum gegevens beschikbaar komen vanaf 1585 tot aan onze tijd.
Uit de gegevens over de 148 in de ‘staten’ genoemde huizen zijn in totaal 2927 namen van eigenaren/bewoners gehaald, een prachtige bron voor genealogen met voorouders uit Dokkum: de straat waarin hij of zij woonde, soms zelfs het huisnummer, en de jaren waarin raken hierdoor bekend. Sommige personen zijn in meerdere huizen te volgen of werden van bewoner eigenaar (ook andersom!).

4.Stedepachten, 1630 (466 namen)
In het archief van de stad Dokkum is het volgende archiefstuk opgenomen:
"Stadsgrondpachten iaerlijx opden 1 Maij verschinende soo wel van heer Magnus, Heer Hardus ende heer Hidde, lenen, kercke grondpachten ende andere". Dat register lijkt een mooie aanvulling op de index van de hierboven genoemde registers van grondpachten van het weeshuis. Dit register is weliswaar maar van één jaar, maar bevat toch weer 233 huizen/kamers. Opgeteld bij de 148 huizen uit de weeshuisboeken zijn dat in totaal 381 huizen in de stad Dokkum waarvan gegevens beschikbaar komen

Vroeg floreenregister

Het tweede gedeelte van dit register bevat de: ‘Florenen van landen onder dese stads tafel schietende ende alle tue maenten betaelt wordende’. Daarmee is een vroeg floreenregister nu ook ontsloten want zoals hierboven al is geschreven zijn van de meeste grietenijen de floreenkohieren pas bewaard gebleven vanaf 1698.

Laat het ons weten als u iets moois vindt en/of er een artikel voor De Sneuper over wilt schrijven!

vrijdag 11 maart 2016

De Sneuper 121, maart 2016, met gouden ringen, dwarswegen en drama

Het voorjaarsnummer van 2016 van ons verenigingsblad De Sneuper, nummer 121, heeft als
coververhaal Detector-archeologie: gouden ringen. Johan Postma is lid van onze vereniging en detector-amateur-archeoloog. Hij geeft in een interessant artikel zijn visie en een hypothese over de relatie tussen het drama van de moord op Bonifatius in 754 en de vondst van verschillende vroegchristelijke gouden ringen in het terpengebied van Fryslan.

Regelmatig worden wij verblijd met korte, interessante artikeltjes van Jan Kooistra, dit keer over paden en dwarswegen in Dantumadiel.

Veel Meindersma’s afkomstig van Paesens waren bakker. Over de bakkerijen Meindersma heeft Sake Meindersma een uitgebreid genealogisch artikel gemaakt, dat in twee delen geplaatst wordt. Veel van die bakkerijen waren gevestigd in Noordoost-Fryslân.

Een artikel van opnieuw Piet de Haan moest vele vorige keren wegens ruimtegebrek terug in de kopijportefeuille, maar wordt nu eindelijk geplaatst: Piet dook dit keer eens in de Armvoogdijrekeningen en ontdekte daar een drama dat zich afspeelde aan ‘t Vliet in Leeuwarden. Vandaar dat Piets aandeel aan dit nummer van De Sneuper weer optimaal is.

Zo is De Sneuper 121 weer gevuld met voor elk wat wils en gevarieerde artikelen, waar de volgende keer misschien ook uw onderzoek of tekst tussen kan staan. Want wij blijven afhankelijk van de kopij van onze leden. Stuur dus vooral uw bijdrage in!
Dat en nog veel meer in dit nummer van De Sneuper dat binnenkort bij de leden op de mat valt (en u kunt ook een digitale versie als gratis extra krijgen, laat het ons weten!):

Inhoudsopgave:
HISTORIE & STREEKGESCHIEDENIS
- Vroeg-Christelijke gouden ringen, Johan Postma
- Akkerwoudster dwarswegen & paden, Jan Kooistra
- Drama in Dokkum: Familiedrama in 1902, Piet de Haan

GENEALOGIE & FAMILIEGESCHIEDENIS
- Bakkerijen Meindersma deel 1, Sake Meindersma

 
RUBRIEKEN & COLUMNS
- COLUMN: Je mutte mar hoare...,Ihno Dragt
. Over de nieuwe tentoonstelling over het Kollumer Oproer in Museum Dokkum.
- HERALDIEK: wapen van Oostdongeradeel deel 2, Rudolf Broersma

- Veldpost WO I: Heeren leventje in Jutphaas, Hilda Bouta
- Armvoogdijrekeningen: Gevonden op ‘t Vliet, Piet de Haan
 
DIGITAAL, ACTUEEL & VARIA
 
- WEBSITE & -BLOG: Digitale vondsten, Hans Zijlstra
- Vier nieuwe indexen, deel 1, Reinder Tolsma
- INGEBOEKT: Windscheppen op Ameland, Jacob Roep


Op de Praatstoel 2: verhalen uit NOF. Bestel dit fantastische boek (leuk als kadootje)! Slechts 20 euro voor ruim 400 pagina's hardcover (plus verzendkosten 6,75 ivm dikte boek. Af te halen in Dokkum en Oosternijkerk zonder verzendkosten).
U kunt ook nog met korting intekenen op de herdruk van het unieke boek Geschiedenis van Dokkum!
 
Wilt u ook meegenieten van de interessante verhalen uit onze regio, dan kunt u zich eenvoudig aanmelden als lid (slechts 15 euro per jaar) via dit online formulier. 

vrijdag 4 maart 2016

Van snik naar smak

Door Nykle Dijkstra.
Ooit geweten dat een inwoner van Schiermonnikoog tijdens de Vierde Nederlands-Engelse oorlog een vloot, bestaande uit VOC-schepen en marineschepen, redde door hen te waarschuwen dat ze door een sterkere Britse vloot werden opgewacht?

En ooit geweten dat vissers van Schiermonnikoog vroeger met kormachines oesters vingen? Deze, en andere weetjes kwam ik tegen bij het maken van mijn bachelorscriptie geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen.

De scriptie gaat over de zeevaart van het eiland in de achttiende eeuw, en met name de overgang van visserij naar koopvaardij. Dit bleek een vrij onbekend stukje geschiedenis te zijn, maar niet minder interessant. Zo werd de eilander gedroogde schol ooit zelfs in het buitenland verkocht, zijn er enkele bijzondere verhalen over de walvisvaart te vertellen en bleek dat veel zeevaardersfamilies in de achttiende eeuw al een belangrijke rol speelden bij de eilander koopvaardij.

Achterin de scriptie staat een overzicht van alle koopvaardijschippers die ik tijdens het onderzoek ben tegengekomen. Ook als je wilt weten hoe de bestekset van de bevelvoerder op een achttiende-eeuwse walvisvaarder eruit ziet, is dit werk een aanrader. U kunt de scriptie lezen via deze link.

(Dit artikel verscheen eerder in de De Dorpsbode, 67e jaargang, nr.15, 1 augustus 2014, Schiermonnikoog.)