vrijdag 24 juli 2015

Dokkum, bolwerk van het noorden


In 1954 gaf de Fryske Akademy, ter gelegenheid van het 'Bonifatiusjaar' een boekje uit met de Friestalige titel Dokkum, Bolwurk fan it Noarden. Dit boekje hebben we nu als scan online gezet, als Deel 1 en Deel 2.
Na een inleiding van J.J. Kalma volgt een groot aantal artikelen (in het Fries en soms in het Nederlands) die de historie van Dokkum belichten. Over de naam Dokkum, het leven en de legende van Bonifatius, muziekmakers en het Dokkumer stadszegel. Ook het Dokkumer klooster en Dokkum als land- en zeestad en vestingstad komen aan de orde.
H.T. Obreen heeft het over de Dokkumer secretaris aan het einde van de 16e eeuw, Buwe van Jeltinga.
Er worden diverse afbeeldingen getoond, o.a. Dokkum op de kaart van Blaeu rond 1650.
In de loop der eeuwen hebben diverse vreemdelingen Dokkum beschreven tijdens hun reizen en die worden dan ook samengevat in een artikel. De beroemde Latijnse School van Dokkum komt aan bod in een verhaal over het onderwijs in Dokkum in de 17e eeuw. Verder komt het Dokkumer raadhuis aan de orde en Epo Sjuk van Burmania als burgemeester in 1738.
De Dokkumer vroedvrouw Catharina Schrader kan uiteraard niet ontbreken in dit Dokkumer historie-overzicht evenals kunstschilder Gosling Posthumus. Kijkt u op pagina 4 nog maar even naar de Inhoudsopgave.

Andere recent gescande boekwerkjes over de historie van (Noordoost-)Friesland:

- Nammen ut earder tiid. Namenlijst van mensen die voorkomen in de bijlagen Criminele Sententies Hof van Friesland, door RS Roarda.

- Salt wetter, swiet wetter. Over de zoetwatervoorziening door de eeuwen heen in met name Noordoost Friesland, door Ihno Dragt.

- De voormalige Admiraliteitsbehuizingen te Dokkum, door W.H. Keikes.

- It boek fan de swan. Swannejacht en swannemerken yn Fryslan, door Tsj. de Vries.

- Korte geschiedenis van het dorp Wetzens, door W.T. Keune.

- Geschiedenis van de Hervormde Kerk te Paesens.

- Vinea Domini, kerkgeschiedenis van Aalzum-Wetzens, door dominee J. ter Steege.


vrijdag 17 juli 2015

Friese mummies en reconstructie hoofd uit boomkistgraf

Recent was ik cultureel op stap in Friesland met zoon Berend. Als eerste bezochten we het plaatsje Wieuwerd, bij sommigen bekend van de Friese mummies en voormalige vestigingsplaats van de Labadisten. Uiteraard had ik van beide wel gehoord en summier iets gelezen, maar ter plekke poolshoogte nemen is toch altijd het leukste.

In de zomermaanden is de kerk van Wieuwerd vrijwel de gehele week open. Wel moet je eerst even op een belletje drukken, naast de kerkdeur, waarna enige minuten later de koster verschijnt. Hij opent de kerk en is ook degene die uitleg geeft over de historie van kerk en grafkelder.
Die grafkelder werd ooit in 1609 gebouwd voor de familie Van Walta, maar het is de vraag of die (nog) wel in de grafkelder liggen. De kelder is namelijk verkocht aan een andere rijke familie, Van Sommelsdijck.
Een timmerman vond in 1765 nog 11 gestapelde kisten met gedroogde lijken. Rond 1800 zijn er echter 7 door medewerkers van de Universiteit van Franeker voor 'wetenschappelijke doeleinden' meegenomen en aldus verloren gegaan. Momenteel zijn er dus nog 4 kisten met mummies te bekijken. De grafkelder heeft aan beide zijden een luchtrooster, dat vermoedelijk de mummificerende droge luchtstroom veroorzaakt. Een halve eeuw geleden zijn als test nog een aantal dode dieren aan het plafond van de kelder gehangen, waaronder een papegaai en een kip. Ook die zijn op natuurlijke wijze gemummificeerd!
De mummies en hun kist dragen kleine bordjes met summiere informatie. Zo zou de Labadiste goudsmid Stellingwerf erbij liggen en een 14-jarig kind die aan TBC is overleden
Om een indruk te krijgen van de bezienswaardigheden is deze video over de mummies van Wieuwerd de moeite van het bekijken waard.

Die Labadisten, die zich in 1675 op het Waltaslot vestigden, waren trouwens een interessante groep religieuzen. Prominenten als de Friese geleerde Anna Maria van Schurman, de beroemde autodidactische verloskundige Hendrik van Deventer en de tekenares van schitterende planten en insecten, Maria Sybilla Merian, maakten er deel van uit.
Alleen hierom al is Wieuwerd een bezoekje waard en dat terwijl de wellicht nog uitzonderlijker goudschat van Wieuwerd normaliter in Leiden bij het Rijksmuseum voor Oudheden ligt! De schat moet rond 630 begraven zijn. De goudschat bestaat bijna geheel uit sieraden. In een aantal hangers zijn gouden munten verwerkt, die afkomstig zijn uit uiteenlopende plaatsen. Er zijn munten bij die geslagen zijn in Constantinopel, Ravenna, Viviers, Arles, Marseille, Sevilla en Maastricht.

In het Fries Museum te Leeuwarden is momenteel een prachtige tentoonstelling gaande: Goud, gevonden schatten uit de Middeleeuwen. De goudschat van Wieuwerd is hier in bruikleen nu ook te zien! En dat niet alleen. Ook de reconstructie van de dame uit het boomkistgraf van Hogebeintum is nu gereed en kijkt u priemend aan vanuit een vitrine. Oog in oog met de terpdame! Genoeg redenen dus om deze zomer ook eens cultureel op stap te gaan in Friesland.

donderdag 9 juli 2015

Najaarsbijeenkomst zaterdag 24 oktober 2015 op Ameland

In de jaarvergadering van 2015 hebben we onze plannen gedeeld over een najaarsbijeenkomst op
Ameland.  Zo’n dag vraagt iets meer logistieke aandacht en brengt hogere kosten met zich mee dan een reguliere bijeenkomst. Uw deelname moet daarom echt van te voren bekend zijn.

Voorlopige programma
9.30         boot vanaf Holwerd
11.00         aankomst in Buren bij het Juttersmuseum
12.00         lunch, gevolgd door een lezing
13.30         met de bus naar Hollum
13.45         aankomst in Hollum bij museum Sorgdrager
15.15         bezoek aan de Nederlands Hervormde Kerk van Hollum/gelegenheid tot bijpraten en bezichtigen van de kerk en begraafplaats.
16.00         verzamelen bij de bus en vertrekken naar de pier bij Nes.
16.30         boot richting Holwerd

Uiteraard zorgen we op de boot en onderweg op het eiland voor koffie, thee en een versnapering.

Kosten
De kosten zijn nog niet volledig bekend. Deelname aan de dag bedraagt maximaal € 30.  
De vereniging draagt bij in een deel van de kosten. Als de deelname bekend is, wordt het definitieve bedrag vastgesteld.

Opgeven
Wij stellen het op prijs, dat u voor 1  augustus 2015 bij ons aangeeft of u mee wilt met deze dag.
Er is die dag ook een wandeltocht op het eiland, dus wij moeten plaatsen reserveren op de boot.

Dit kan via onderstaande strookje of door het opgeven per e-mail op secretaris@hvnf.nl. Uiteraard kunt u hier ook een langer verblijf op Ameland aan vast knopen. Geef dat dan wel even door!

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -- - - - - - - - - - -- - - - - - - - - - -- - - - - - - - - - -- - - - - - - - - - -- - - - - - - - - - -- - - - - - - - - - -- - -
Hierbij geef ik mij op voor de najaarsbijeenkomst op 24 oktober 2015.
o    Ik kom met ….. personen
o    Ik ben in het bezit van een museumjaarkaart              (zo ja, dan graag aankruisen)
o    Ik kom op eigen gelegenheid naar Ameland en terug                 (zo ja, dan graag aankruisen)

Naam:  ……………………………………………………..

Woonplaats: ……………………………………………….

E-mailadres:………………………………………………...
Verstuur dit strookje voor 25 juli 2015 naar:  A. Dijkstra, Keatsbuorren 4a, 9143 VZ, Nes (D) of per email zoals hierboven vermeld.

woensdag 8 juli 2015

Schilderij met zicht op Dokkum of Oostmahorn?

Bij het Engelse veilinghuis Bonhams werd ooit een schilderij geveild met een intrigerende beschrijving: Pieter Cornelis Dommersen (Dutch, 1834-1908)
'Near Dokkum, Holland'
signed 'P.C. Dommersen' and dated 1895 (lower right), inscribed on reverse
oil on panel
30.4 x 40.7cm.(12 x 16in.)


Het suggereert dus dat de schilder Pieter Cornelis Dommersen in 1895 een zeegezichtje schilderde in de buurt van Dokkum, dat natuurlijk in Friesland ligt en niet in Holland!
De geboren Utrechter heeft ook een schilderij gemaakt van een straat in Winschoten in 1889, dus hij had blijkbaar wel connecties in het noorden.

Maar op de skyline van Dokkum lijkt de achtergrond niet. Is het misschien een poging om Anjum met zijn NH kerk op de achtergrond te verbeelden vanaf de Lauwerszee bij Oostmahorn? Daar lijkt de skyline weer te groots voor bebouwd te zijn. Wel deed het me denken aan een Gravure van Gaspar Bouttats van de schans bij Oostmahorn in 1674 (inclusief de galg waarvan bekend is dat die bij Ezumazijl stond).
Zal het dan een fantasierijke voorstelling vanaf de Lauwerszee zijn? Ik betwijfel het, maar als u er een mening over heeft, dan hoor ik het graag.

dinsdag 7 juli 2015

Zaterdag 17 oktober 2015: 14de Friese Genealogische Contactdag

Op zaterdag 17 oktober 2015 vindt de veertiende editie van de Friese Genealogische Contactdag plaats in Tresoar in Leeuwarden. De Contactdag staat in het teken van het thema  van de Maand van de geschiedenis 2015 ‘Tussen droom & daad’ vrij vertaald ‘Van berg papier tot publicatie’.
Stand Historische Vereninging NOF op vorige Contactdag.

Veel genealogen verzamelen jaren met veel plezier bergen papier met namen, maar hikken aan tegen het schrijven van een publicatie. Op deze dag worden bouwstenen aangereikt voor een verantwoorde, lezenswaardige genealogische publicatie. Naast aandacht voor deze problematiek, is er op de Contactdag de theatrale aftrap van het Grutte Pier-project, waarin genealogisch onderzoek de start vormt van een ‘theaterevent’.

Grafstenenkenner en lid van onze vereniging Hessel de Walle draagt bij met een lezing over wat grafstenenonderzoek en heraldiek kunnen toevoegen aan een genealogische publicatie en tenslotte volgt een presentatie van AlleFriezen 3.0. De digitale toegang ’Zoeken naar voorouders’ van Tresoar wordt opgenomen in AlleFriezen.nl;  de huidige digitale toegang tot de Friese historische akten van de burgerlijke stand en het bevolkingsregister. Wat betekent deze integratie voor de gebruikers?

De 14de editie van de Genealogische Contactdag belooft een dag vol kennisuitwisseling en ontmoeting te worden. Zeker dertig standhouders, waaronder het Centraal Bureau voor Genealogie, HISGIS, verenigingen (zoals de Historische Vereniging Noordoost Friesland) en particulieren, staan klaar met hun  informatie.
De organisatie van deze contactdag ligt in handen van het Genealogysk Wurkferbân van de Fryske Akademy, de NGV-afdeling Friesland, Tresoar en FAF.
14de Friese Genealogische Contactdag
Locatie:        Tresoar, Boterhoek 1, 8911 DH Leeuwarden
Datum:        zaterdag 17 oktober 2015, 10.00-16.00 uur
Toegang:    gratis

Kijkt u voor het programma op www.tresoar.nl, www.fryske-akademy.nl of www.ngvfriesland.nl.
Voor meer informatie neemt u contact op met Gosse van der Plaats (voorzitter werkgroep 14de Friese Genealogische Contactdag ), mobiel: 06-13788311

vrijdag 3 juli 2015

Fries erfgoed website RedBot.frl online

Tot 2018 wordt er door twaalf Friese organisaties intensief samengewerkt aan het digitaliseren vanFries cultureel erfgoed. De Fries erfgoed hub RedBot.frl is vanaf nu de online portaal voor informatie over digitaal Fries cultureel erfgoed.
Denk daarbij aan atlassen, schilderijen, museumcollecties, films en foto's, monumenteninformatie, juridische stukken, notariële akten, Friese literatuur en publicaties in tijdschriften en kranten of prenten en tekeningen. Het prestigieuze meerjarenproject dat al eerder in het nieuws kwam onder de titel Deltaplan Digitalisering Cultureel Erfgoed wordt gefinancierd vanuit het provinciale investeringsprogramma Wurkje foar Fryslân.

De site waar alles te lezen is over de voortgang van het project en de oplevering van deelprojecten is op 30 juni gelanceerd met zowel een Friestalige als Nederlandse versie. RedBot is een verwijzing naar de oude Friese koning Radboud - in het Fries Redbad - een roemruchte en nogal strijdlustige koning. In ons digitale tijdperk herleeft hij onder de naam RedBot. Nu zorgt hij er namelijk voor dat de Friese cultuur de hele wereld kan veroveren, want dat is precies wat RedBot voor ogen heeft: “zorgen dat het gedigitaliseerde cultureel Fries erfgoed voor iedereen overal ter wereld online ontsloten wordt”. De site waarop nu vooral nog nieuws over de voortgang van het project te vinden is wordt in de toekomst het portaal voor digitaal Fries erfgoed.

Een jaar voorbereiden

De provincie Fryslân gaf in mei 2014 groen licht voor het project. Vanaf die tijd is er vooral gewerkt aan de voorbereidingen. Het samenstellen van een bestuurlijke raad, technische mogelijkheden verkennen, aanbestedingen uitschrijven en prestaties en contracten met de verschillende samenwerkingspartners vastleggen. Bij tijd en wijle een complex project dat door Bert Looper - directeur van erfgoedbewaker Tresoar - als projectleider aangestuurd wordt.
Twaalf samenwerkingspartners uit vooral de culturele hoek gaan binnenkort van start met de digitalisering. Op 16 juni is het contract met Museumfederatie Fryslân getekend. Deze organisatie coördineert de digitalisering van de collecties van circa 30 Friese musea. Ook het Fries Film Archief is inmiddels gestart met de digitalisering van historisch beeldmateriaal.

Banen voor Friezen
Het geld dat beschikbaar is gesteld – vijf miljoen euro - moet in het kader van het programma Wurkje foar Fryslân voor een groot deel worden besteed aan het versterken van Friese werkgelegenheid op korte termijn. Er is inmiddels een aantal mensen aan de slag, maar zakelijkheden als contracten en aanbestedingen zitten een snellere inzet van Friese werknemers wat in het vaarwater. Daar komt met de ingebruikname van de speciaal gebouwde scanstraat en de getekende contracten nu snel verandering in. Binnenkort start het bedrijf GMS dat de scanstraat bouwt met de werving van Friese medewerkers.

donderdag 2 juli 2015

Namenindex en Intekenvoordeel boek Windscheppen op Ameland

Zoals we reeds in een eerder blogbericht meldden publiceert onze eindredacteur Warner B. Banga samen met de Amelander kenner Douwe de Boer het nieuwe boek Windscheppen op Ameland. Hierin worden alle bekende molens die ooit op Ameland hebben gestaan uitgebreid en kleurrijk beschreven.

Voor de geïnteresseerden en snelle beslissers hebben we zowel een Namenindex van het boek Windscheppen op Ameland, als een intekenvoordeel waarover u hieronder en op de afbeeldingen/bonnen kunt lezen.
Details:
- 144 bladzijden
- formaat 21 x 21 cm
- geheel full colour
- met namenindex molenaars
- paperback €15,-
- hardcover €22,50

Intekenvoordeel
U ontvangt de hardcover voor €20 i.p.v. €22,50 en de paperback voor €12,50 i.p.v. €15,- als u nu intekent. Stuur een e-mail met uw adresgegevens en het aantal exemplaren naar bestel@wijdemeer.nl. Deze intekenactie is geldig tot 1 september 2015.


Lees meer: http://www.amelanderhistorie.nl/products/windscheppen-op-ameland/

zondag 21 juni 2015

Cornelis Witteveen en de zeilvaart langs de westkust van Europa

Ons lid Ane G. Witteveen uit Lauwersoog heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar de schippers in
zijn familie. Het resultaat daarvan heeft hij gepubliceerd in een mooi vormgegeven hardcover boek op A4-formaat, geproduceerd bij Andeko, die ook ons blad De Sneuper maken.

Hoofdpersoon van het boek is Cornelis Witteveen, die 300 jaar geleden geboren werd in Noordwolde, grietenij West-Stellingwerf. Hij ontwikkelde zich van een handelsman bij het heidevolk langs de rivier de Linde tot een koopvaarder bij het zeevolk langs de Zuiderzee te Lemmer.
Vanuit een genealogische invalshoek is getracht zijn activiteiten in de vrachtvaart en toegespitst op de handel naar het Oostzeegebied, met daarbij zijn belevingswereld in de zeilvaart van die jaren, zo duidelijk mogelijk en integraal in beeld te brengen.
Na voltooiing van het onderzoek lijkt de conclusie gerechtvaardigd dat we hier te maken hebben gehad met een van de actieve reders langs de westkust van Friesland in de 18de eeuw.

Al eerder schreef Ane een coverartikel voor De Sneuper over voorouder Barteld Witteveen die naar Spitsbergen voer als stuurman op de Willem Barendsz.

De Sont speelt een grote rol in de schippersfamilie omdat diverse telgen met name op de Oostzee voeren als koopvaardijschipper en daarbij de tol in de Sont passeerden.

Er is zelfs een zilveren beker bewaard gebleven, in de collectie van het Fries Scheepvaartmuseum, uit 1782 toen Cornelis Witteveen ontvanger-generaal van Lemsterland was en deze als geschenk van ene F.G. Gerken ontving.

Van de kleine oplage is voor de liefhebber nog een exemplaar te verkrijgen door een  mail te sturen aan Ane G. Witteveen
Na een betaling van 25 Euro ( kostprijs plus verzendkosten ), op rekening NL 32 RABO 0363072225 ten  name van A.G Witteveen, zal deze worden toegestuurd.

vrijdag 19 juni 2015

De Sneuper 118, juni 2015, met trekschuit, Spitkeet en schilderijen

Het zomernummer van 2015 van ons verenigingsblad De Sneuper, nummer 118, heeft als coververhaal 'Met de trekschuit naar Dokkum'. Architect en lid Broor Adema beschrijft, met prachtige oude illustraties (oa een tekening van trekschipper Feenstra en een jonge Dokkumer uit 1834 door de beroemde Deense kunstenaar Martin Rorbye), hoe de trekschuit rond 1650 opkwam in onze regio na de aanleg van de Stroobosser Trekvaart (een financieel debacle trouwens).

Deel 2 van het verhaal over de aannemersfamilie Egas uit Holwerd wordt gelardeerd met oude familiefoto's en Mattie Bruining vertelt ons over Kwartierherhaling in haar familie.
Jan Kooistra neemt ons mee naar de molen De Welkomst te Akkerwoude, die helaas nu niet meer bestaat. Harmen Dates Westerlaan, geboren op 17 mei 1874 te Akkerwoude was de laatste molenaar aan de Molenweg.

Onze huis-heraldicus Rudolf Broersma beschrijft deze keer de dorpswapens van Hantum en Hiaure, waar we de afgelopen voorjaarsvergadering hielden.
Jan de Vries brengt de Spitkeet in Harkema onder de aandacht. Het openluchtmuseum geeft u een mooi inzicht in het harde leven van vroeger. Interessant voor een zomers bezoek!

Sneuper Simon Koorn ontdekte via zijn familie-onderzoek Gulmans dat er 200 jaar geleden in Ternaard een epidemie van Rot- en Zenuwkoorts heerste die in de Visbuurt begon!
Ihno Dragt komt met een schitterende schenking van twee pendanten, schilderijen, aan museum Admiraliteitshuis. Afgebeeld zijn Duco Ant(h)on(ius) de Kampherbeke (Kampferbeek / Campferbeck) von Eichstorff (Dokkum, 18 sept 1771 - 1 maart 1829) en Hendrina Geertruid Suiderbaan (Dokkum 16 sept 1772 - 11 maart 1837), dochter van de Dokkumer stadssecretaris Boote Suiderbaan.
Onze vaste rubrieken staan weer vol met onderhoudende verhalen en verrassende foto's.

Zo is De Sneuper 118 weer gevuld met voor elk wat wils en gevarieerde artikelen, waar de volgende keer misschien ook uw onderzoek of tekst tussen kan staan. Want wij blijven afhankelijk van de kopij van onze leden. Stuur dus vooral uw bijdrage in!
Dat en nog veel meer in dit nummer van De Sneuper dat binnenkort bij de leden op de mat valt (en u kunt ook een digitale versie als gratis extra krijgen, laat het ons weten!):

Inhoudsopgave:
HISTORIE & STREEKGESCHIEDENIS
- Met de trekschuit naar Dokkum, Broor Adema
- Korenmolen De Welkomst, Akkerwoude, Jan Kooistra
- Spitkeet Harkema, Jan de Vries
- Rot- en Zenuwkoorts in Ternaard, Simon Koorn

GENEALOGIE & FAMILIEGESCHIEDENIS
- De familie Egas uit Holwerd, deel 2, Klaas Egas
- Kwartierherhaling (Bijlsma, Renkema, Meines), Mattie Bruining

 
RUBRIEKEN & COLUMNS
- COLUMN: Je mutte mar hoare...,Ihno Dragt

- HERALDIEK: wapen en vlag van Hantum en Hantumhuizen, Rudolf Broersma

 
DIGITAAL, ACTUEEL & VARIA
- Digitaal verhaal: Genealogie-boeken en (Friese/Amelander) ramen, Hans Zijlstra

- Ingeboekt: Ontsnapt aan het bloedbad, Waalse Furie in Dokkum 1572
- Herdruk Geschiedenis van Dokkum. U kunt nog intekenen!

Op de Praatstoel 2: verhalen uit NOF. Bestel dit fantastische boek (leuk als kadootje)! Slechts 20 euro voor ruim 400 pagina's hardcover (plus verzendkosten 6,75 ivm dikte boek. Af te halen in Dokkum, Oosternijkerk en Amsterdam zonder verzendkosten).
 
Wilt u ook meegenieten van de interessante verhalen uit onze regio, dan kunt u zich eenvoudig aanmelden als lid (slechts 15 euro per jaar) via dit online formulier. 

Onze najaars-ledendag is in oktober 2015 op Ameland. Nadere informatie volgt binnenkort!

zondag 14 juni 2015

Onderzoek in gescande archieven VOC in Indonesië

Recent werd de Groninger Henk Niemeijer geïnterviewd door TV- en radiorubriek van
AvroTros: Eenvandaag. Hij vertelde daarin dat er momenteel, met steun van de particuliere Cortsstichting en met behulp van het Nationaal Archief, een grote hoeveelheid documenten uit de VOC-archieven die in Batavia, het huidige Jakarta, zijn opgebouwd wordt gescand. En al vrij snel na het scannen staan de documenten ook online.
Al eerder blogde ik over een document waarin beschreven werd hoe een VOC-schip bij Ameland strandde.

De gedigitaliseerde archieven van Arsip Nasional Republik Indonesia (ANRI) beslaan grofweg de periode 1600-1800 en zijn eenvoudig te doorzoeken met een zoekveld waarin de zoekterm kan worden ingevoerd. In de resultaten kunt u dan doorklikken naar de bijhorende scans met uitgebreider teksten, die u dan zelf moet transcriberen.
Wat kunt u zoal vinden over VOC-opvarenden uit onze regio?

- De familie Canter Visscher bijvoorbeeld met diverse familieleden (20 resultaten).
- Ene Ruurt Johannes de Vries, die voor bigamie naar Nederland werd teruggezonden, 7 Nov 1774. Bij Tresoar vind je iemand met die naam die stuurman is en in 1762 en 1765 kinderen in Dokkum laat dopen.
- Den lieutenant collonel Gerardus Beilanus de Wendt over Bantamse rebellen, 1750
- Kollumer Eyso de Wendt in VOC archief Indonesie: 1755, fol. 37.
- Tot commandeur derselve aangesteld Abel Tasman, met ad­sistentie van den piloot majoor Frans Visser, 13 Jan.1644
-  Zuyderlanden aan volk v Abel Jansz. Tasman, ten dien eynde uytgeweest zijnde, 1 maand gagie te vereeren, 21 Dec 1643.
- Commando daarover zal Martin Gerrits de Vries (uit Harlingen), met adsistentie van Frans Visser, voeren, 17 October 1644.

Als u zelf ook een mooie vondst doet, laat het dan weten of schrijf er een artikel over!

zondag 7 juni 2015

Zoekakten.nl mooie bron voor familieonderzoekers

De meeste van ons kennen wel het werk van de Mormonen uit Salt Lake City die wereldwijd
genealogische bronnen hebben gescand en online beschikbaar hebben gesteld via www.familysearch.org
Het is echter niet vanzelfsprekend dat men gemakkelijk zijn weg in deze rijke online bron kan vinden.
Maar er zijn initiatieven om dit voor Nederlandse onderzoekers wat te vereenvoudigen. In eerste instantie was er Genver.nl en tegenwoordig is deze service te vinden via de website Zoekakten.nl

Wat kunt u zoal vinden voor Friesland?
De toegevoegde waarde zit hem met name in de scans van de DTB boeken en Huwelijkse bijlagen.
Via Overzicht Plaatsnamen kunt u een lijst van Friese plaatsen vinden via het tabje FR.
Als u dan bijvoorbeeld Kollum aanklikt heeft u een keuze uit Dopen, (Onder)Trouwen, Trouwbijlagen en Lidmaten. Als u het cirkeltje bij Dopen aanklikt ziet u dat deze beschikbaar zijn over de periode 1696-1794, 1696-1811 en 1696-1812. Burgerlijke Stand-data zijn niet beschikbaar voor Kollum maar die staan al op Tresoar.nl en AlleFriezen.nl.
Vervolgens krijgt u bij het verder klikken de scans te zien die u kunt vergroten en doorbladeren.
Uiteraard werkt het bij andere Friese plaatsen op een vergelijkbare manier.

Daarnaast heeft u via www.Tresoar.nl al vele bronnen in digitale vorm beschikbaar. In Alle Friezen kunt u zelfs de bijbehorende akte van de Burgerlijke Stand digitaal opvragen.

Anton Musquetier scande daarnaast ook vele kerkboeken (DTB) uit onze regio, zodat die eenvoudig per computer zijn door te bladeren.

Ons eigen Streekarchief te Dokkum vindt u met o.a. unieke scans van oude foto's via www.HICNOF.nl 

Op landelijk niveau is de Archiefzoeker van Erik Hennekam een goed startpunt, ook als u specifieke personen zoekt.
En vergeet het Nationaal Archief in Den Haag niet met prachtige bronnen over VOC, WIC etc.

Zoeken op naam of plaats in oude kranten, boeken en tijdschriften levert vaak interessante artikelen op via Delpher.
Voor recentere gegevens, bijvoorbeeld grafstenen, is www.graftombe.nl een mooie bron.
En Inscripties in Friesland voor 1811 vindt u in de onvolprezen database van Hessel de Walle. 


zaterdag 6 juni 2015

Gen.magazine CBG binnenkort (ook) digitaal beschikbaar

CBG kondigt in een begeleidende brief bij het kwartaalmagazine Gen. (80 pagina's per nummer) dat het 70-jarig bestaan het moment is om diverse wijzigingen door te voeren. Het jaarboek is afgeschaft (vandaar het relatief dikke magazine) en per 1 juli 2015 zal het magazine ook (dus extra) te lezen op PC of tablet via www.genmagazine.nl ) Per die datum zal gelijk ook het nummer van maart en juni digitaal beschikbaar komen.
Leden van onze vereniging kunnen dat al langere tijd (we kunnen u een pdf toesturen of kijkt u voor oudere nummers van De Sneuper en gedigitaliseerde boeken en artikelen op ons Sneuper Slideshare platform).

Een van de peilers van het nieuwe CBG is de website WieWasWie. Ook vraagt men de leden zoveel mogelijk digitaal te communiceren en een email-adres door te geven. Dat kunt u bij ons ook doen via onze website Historische Vereniging Noordoost-Friesland en ons email-adres.
Het dossier met thema 'Erfenissen van de oorlog' bevat een artikel over de late gevolgen van de Hongerwinter, een interview met twee overlevenden van het bombardement op Doetinchem en een artikel over familiegeschiedenis en de oorlog.
Buiten het dossier gaat het hoofdartikel over Sport en familiegeschiedenis. In de jaren 1930 kwamen contacten - ook tussen jongens en meisjes - vaak tot stand op de sportclub, en werden hele families lid van 'de club'. De archieven van al die sportclubs zijn doorzoekbaar via databestanden van het Huygensinstituut voor Nederlandse Geschiedenis.
En er bestaat de mogelijkheid dat u behoort tot een andere club: die van de Lisser Wassenaars. De familie heeft een familiewapen met wassende manen (inderdaad: wassenaars). Ook in Friesland heeft zich een tak van deze familie gevestigd.
Mocht u denken van één van de in het door Kees Kuiken geschreven artikel genoemde personen uit Lisse (19 afstammelingen van Jacob Filipsz in 1622) af te stammen, dan kunt u dat bewijzen door uw dna af te staan.
Om de digitalisering een flinke stap in de goede richting te geven heeft CBG momenteel 5 nieuwe vacatures.

maandag 1 juni 2015

1250 jaar Westergeest uitgebreid gevierd

Burgemeester Bilker van Kollumerland c.a. opent op woensdag 3 juni 2015 de viering van het 1250-jarig bestaan van Westergeest. Om 19 uur wordt met medewerking van Brassband De Bazuin het startschot gegeven voor 4 dagen jubileumfeest.

Hoogtepunt zal ongetwijfeld de reünie zijn voor (oud-)dorpsbewoners op zaterdag 6 juni 2015. Opgave voor de reünie kan digitaal via www.westergeest.net of telefoonnummers 0511-444312 of 0511-444726.

Het 1250-jarig bestaan vindt plaats op basis van aanwijzingen en aannames. Zo werden in 1870 meer dan duizend jaar oude 'skeletten van drie volwassen menschen' gevonden in de Aldswemmer bij Westergeest en ligt er nog een onbeschadigd gedeelte van een dijkwering uit ca 900. Waarschijnlijk wordt daarmee de Walddyk bedoeld.

De oude bijnaam van Westergeest, Foestrum, geeft ook te denken. Het zou een verbastering zijn van Fostera-hiem. De plek van verering van de Germaanse godheid Fosite of Fostera. De eerste zendelingen bouwden dit heidense heiligdom om tot een Christelijke kerk. Karel de Grote (742/747-814) speelde daarbij een belangrijke rol. Hij werkte zodoende aan een soort verlengstuk van zijn wereldlijke macht.

De monumentale sporen van 1250 jaar geschiedenis zijn nog steeds te zien. En dit unieke jubileum wordt aangegrepen om die dorpshistorie extra onder de aandacht te brengen. Liefhebbers van regionale en lokale historie zullen bijvoorbeeld zeer ingenomen zijn met de prachtige informatieborden die verspreid door het dorp staan. Daarop staat kort de geschiedenis beschreven van de lokatie waar het bord staat. Een QR-code op de borden verwijst naar uitgebreidere informatie.

Er is het afgelopen jaar druk aan het programma gewerkt. Westergeest heeft er van alles aan gedaan om een geweldig jubileumfeest neer te zetten. Veel initiatieven en ideeën zijn uitgewerkt in een prachtig feestprogramma. Houd voor de ontwikkelingen de website www.westergeest.net in de gaten!


Kijkt u ook voor historische informtatie en de geschiedenis van Westergeest in zeven vensters, op het Hystoblog.

vrijdag 29 mei 2015

Historisch Tijdschrift Fryslan met special over Maria Louise van Hessen-Kassel

Onder het Friese volk werd ze liefkozend Marijke Meu genoemd. Maria Louise, landgravin van
Hessen-Kassel (1688-1765), mocht zich na haar huwelijk met Johan Willem Friso, vorst van Nassau-Dietz en Prins van Oranje, Prinses van Oranje noemen. In 1711 werd ze weduwe nadat haar man verdronk in het Hollands Diep. Tot de meerderjarigheid van haar zoon, de later Willem IV, was ze gouvernante en in 1759 was ze nog eens zes jaar gouvernante in Friesland voor haar kleinzoon en latere stadhouder Willem V. Dit jaar wordt met tal van evenementen het 250e sterfjaar van Marijke Meu herdacht.
Op 10 april organiseerde de Fryske Akademy een wetenschappelijk symposium met acht lezingen die diverse facetten van haar leven belichtten. Een selectie daaruit verschijnt in dit nummer.
Marijke Bruggeman behandelt de contacten van Maria Louise met Den Haag, die via correspondenten verliep.
Hanno Brand gaat in op de stadhouderlijke hofhouding op het Princessehof.
Kunsthistoricus en lid van onze vereniging Piet Bakker zet het (portret-)schilderijenbezit van de prinses op een rijtje en Jeanine Otten schijnt haar licht op de culinaire cultuur van het 18e eeuwse hofleven. Over de Duitse hovenier Knoop, die de tuinaanleg verzorgde van haar Friese buitenverblijven, rapporteert Geart de Vries uitvoerig. Ook is er in Historisch Centrum Leeuwarden een tentoonstelling over Knoop en de tuinen van Mariënburg. En tenslotte laat Yme Kuiper zien hoe landgraaf Carl van Hessen-Kassel een grote inspiratiebron voor haar was.

Historisch Tijdschrift Fryslan is bij diverse boekhandels in Friesland verkrijgbaar in de losse verkoop of via een abonnement en lidmaatschap van het Koninklijk Fries Genootschap voor Geschiedenis en Cultuur.

dinsdag 26 mei 2015

Nieuw boek Reinder Postma: Ter Lune, Van burcht tot boerderij

Binnenkort zal verschijnen:

Ter Lune
Van burcht tot boerderij


Auteur: Reinder H. Postma
144 pagina’s , hardcover, 88 pagina’s in kleur

Enkele jaren geleden is het pand Wouddijk 7 te Kollum in handen gekomen van de familie Veenstra-Boom. Boven de deur zit een zandsteen met twee familiewapens. Het was hen niet bekend van wie die wapens waren en ze vroegen of dit te achterhalen was. Dat heeft ertoe geleid dat er een uitvoerige zoektocht heeft plaats gevonden naar eigenaren en bewoners. Het pand heeft namelijk een zeer lange geschiedenis en is net voor 1400 voor het eerst gebouwd. Er zijn  stukken uit het kadaster opgespoord, artikelen over de bewoners in de kranten terug gevonden enz.

Een paar voorbeelden: op deze plaats hebben ruim 100 jaar Kloppenburgen geboerd, ze hadden Friese hazenwindhonden, ze fokten met stamboekkoeien en stamboekpaarden van het Friese ras, daarbij zijn foto’s teruggevonden en een stamboom van die paarden die terug gaat tot 1700, bijzonder, in veel families komen we zover niet eens.

Liefhebbers kunnen dit boek bij de auteur bestellen, de oplage zal beperkt zijn.
rhpostma4045@gmail.com

Inhoud
Inleiding .............................................................................................................................................3
1. Slot Ter Lune 1399.........................................................................................................................6
2. Meckema 1464 ............................................................................................................................15
3. Benckema / Eisma 1489.................................................................................................................20
4. Trimunt 1541 ............................................................................................................................26
5. Trimunt, het gaat nog goed 1547...............................................................................................30
6. Trimunt 1578 ............................................................................................................................34
7. Staten van Stad en Lande 1594 ...................................................................................................39
8. De periode 1580 tot 1650 ...........................................................................................................43
9. Dirk Fogelsangh ............................................................................................................................45
10. De periode 1698 tot 1708 ............................................................................................................47
11. Jacob Andries en Co / erfgenamen ............................................................................................50
12. De periode 1728 tot 1738 .........................................................................................................53
13. Na 1738 ....................................................................................................................................55
14. De periode 1758 tot 1778 ..............................................................................................................57
15. De erven van grietman Martinus van Scheltinga ..........................................................................59
16. Na 1788 - Frans Pieters van Lune ................................................................................................62
17. Erven Martinus van Scheltinga, kadaster 1832 ............................................................................65
18. Van Scheltinga, Van Limburg Stirum en Kloppenburg ................................................................67
19. Kloppenburg, Limburg Stirum, Heeckeren van Kell ...................................................................75
20. Van Heeckeren van Kell, Kloppenburg .....................................................................................83
21. De oorlog ...................................................................................................................................99
22. Lilian Guinevere Justine May van Heeckeren van Kell ............................................................111
23. Wybe en Ytje, 1957 ...................................................................................................................114
24. Van der Schaaf, SBL, zin en onzin, Veenstra / Boom.................................................................118
25. Plaatsbepaling, Minnema ........................................................................................................131
Familiewapens ...............................................................................................................................136
Bronnen .........................................................................................................................................138

donderdag 21 mei 2015

Fries wapenglas met halve adelaar, lelies, boom en vogels

In een Nederlandse privé-collectie ontdekte glas-in-lood expert Kees Berserik wederom een ogenschijnlijk Fries wapenglas. Wat zien we afgebeeld?: een gedeeld wapenschild: heraldisch rechts (voor de kijkers links): goud de halve Friese adelaar in zwart en zilver drie lelies in zwart. Het andere deel: goud, een boom met drie vogeltjes.

In de Heraldische databank van het CBG staat het wapen van de familie De Jongh die de Friese halve adelaar met drie zwarte lelies draagt. Het lijkt hier een vrouwelijk wapen te betreffen.
In Familiewapens in Noord-Nederland (Bultsma,Dull en Brongers) is geen aanvullende informatie gevonden.
De boom (het mannelijk wapen) doet denken aan het familiewapen van Van Haersma maar daarin komen geen vogels voor.
Ik ben verder gaan sneupen in Wapenboek Hesman e.d. Het bracht geen nieuwe inzichten (Update: er is toch een wapen IJssel met drie vogels aan buitenkant van een boom). Ook Hessel de Walle en zijn online database met voorbeelden van Friese familiewapens gaf geen match.

Uiteindelijk bleek ik een aanwijzing te vinden op onze eigen site in de online Index op de Collectie Wapenfiches, Samengebracht door dr. A.L. Heerma van Voss, Gerangschikt naar wapenfiguren, Drs. J. Visser, Editie 2004, Onder auspiciën van de Fryske Rie foar Heraldyk, R.H. Postma:
1 boom met 3 vogels: IJssel

Bij Tresoar komt de familienaam (Van de) IJssel of IJsel voor in Dokkum en op Het Bildt. Maar welk echtpaar zal het betreffen?

Welke Friese heraldiek-kenner of genealoog heeft een suggestie?

Update: ons lid Klaas Pera verwees naar het boek “Graven spreken: perspectieven op grafcultuur in de middeleeuwse en vroegmoderne Nederlanden”, geredigeerd door Peter Bitter, Viera Bonenkampová en Koen Goudriaan. Daarin wordt ook de familie (Van) IJssel in Het Bildt en enkele Friese steden besproken. Zie daarvoor de volgende link:
https://books.google.nl/books?id=BcPSAQAAQBAJ&pg=PA228&dq=familie+ijssel+in+dokkum&hl=nl&sa=X&ei=mqddVafoMMX-UoDcgNgB&ved=0CCAQ6AEwAA#v=onepage&q=familie%20ijssel%20in%20dokkum&f=false

zondag 10 mei 2015

Friese glas-in-loodramen in Vlaanderen

Kenner van gebrandschilderde ramen in de Nederlanden, Kees Berserik, legde ons een vraag voor met betrekking tot enkele ramen waarop het woord Fries te herkennen is. De ramen bevinden zich in een particuliere collectie in Vlaanderen, al zeker 80 jaar.

Oud-directeur van het Fries Scheepvaartmuseum, Sytse ten Hoeve, had het antwoord:
De fragmenten gebrandschilderd glas komen zeker uit een Friese kerk. Het ensemble met de allegorie op de Gerechtigheid komt uit een glas dat geschonken is door de [hoogmog]ende [Gedepu]teer [de] Staten van Fries[land]. Het andere ensemble met een allegorie op de Eenheid (zeven gebundelde pijlenbundels) komt uit een glas van de [Reken]mees [t]ers Va[n Friesland] uit 17[..]. De fragmenten zij dus 18de-eeuws, maar vroeg. De kwaliteit van de voorstellingen is beter dan die van de bekende Friese glasschilders Ype en Jurjen Staak.
Over het derde raam: De allegorische figuur is te geschonden om vast te stellen wat ze voorstelt. Op de voorgrond inderdaad een ankerstok. Het anker is doorgaans het symbool van de hoop.

Over gebrandschilderde ramen in Friese kerken kunt u meer lezen in deze gedigitaliseerde versie van een artikel van Sytse ten Hoeve.

Uit welke kerk de ramen precies komen weten we (nog) niet. In ieder geval niet uit de kerk van Hollum op Ameland, waarvan we zoveel nieuws ontdekt hebben sinds ons gepubliceerde onderzoek in De Sneuper nummer 111 en De Sneuper nummer 115.


donderdag 7 mei 2015

Boek over Waalse Furie 1572 in Dokkum, door Ihno Dragt

Museumdirecteur, lid van onze vereniging en columnist van De Sneuper, Ihno Dragt reikte op 6 mei zijn nieuwste boek uit aan de gepensioneerde Dokkumer huisarts André Jansen. Het boek heet “Ontsnapt aan het bloedbad: Hendrik van Bra’s verhaal over de ‘Waalse Furie’ van 1572 in Dokkum.”

Een tweede exemplaar was voor ons erelid Reinder Tolsma van de Commissie Naamgeving van de gemeente Dongeradeel en gaat vergezeld van het verzoek om het pleintje bij de Hanspoort om te dopen tot “Plein van de Waalse Furie”.

Het rijk geïllustreerde boek (100 pagina’s), uitgegeven door de Stichting Historia Doccumensis, verhaalt het ooggetuigenverslag van de Dokkumer arts Hendrik van Bra.

Deze wist ternauwernood aan het bloedbad te ontsnappen dat aangericht werd in opdracht van Caspar de Robles. Die was stadhouder van Friesland in naam van de Spaanse koning.

Na de inname van Den Briel eerder dat jaar (1 april 1572) ontstond er overal in de Nederlanden gewapend verzet tegen de Spaanse overheersing. Dokkum had zich juichend aangesloten bij de geuzen maar werd weer ingenomen door De Robles. Tussen de 400 en 500 burgers en boeren werden afgeslacht, de stad werd geplunderd en uiteindelijk in brand gestoken. Het wrede lot van Dokkum moest een waarschuwing zijn voor andere Friese steden om zich niet bij de Oranjegezinde geuzen aan te sluiten.

Het gebeuren ging de geschiedenis in als De Waalse Furie van Dokkum omdat de krijgsmacht van De Robles voornamelijk uit Waalse huurtroepen bestond.

Omdat deze de stad makkelijk binnen konden dringen bij de Hanspoort, pleit Dragt ervoor het pleintje daar te noemen naar die Waalse Furie. Als nagedachtenis aan het grootste bloedbad dat Dokkum ooit beleefde en dat doet denken aan de huidige gruweldaden van de I.S.

Al eerder werd in Dokkum dendrochronologisch onderzoek gedaan dat in relatie stond met de Waalse Furie. De binnenstad werd niet geheel platgebrand zoals eerst werd gedacht.

Het eerste exemplaar werd aangeboden aan André Jansen. Hij is één van de opvolgers van Hendrik van Bra als arts in Dokkum (nadat Van Bra in Heidelberg had gestudeerd) en tot zijn pensionering huisarts van de auteur.
Ihno Dragt werd telefonisch geinterviewd door Omrop Fryslan. Ook is er een video waarin Dragt en Reinder Tolsma aan het woord komen.

Update: Een prachtig artikel over 'Furies in beeld' verscheen in Tijdschrift Zeventiende Eeuw van 2014, online te raadplegen!

woensdag 6 mei 2015

Lezing Processiepark en Bonifatiuskapel: een icoon, woensdag 20 mei

Uitnodiging lezing op locatie 20 Mei a.s. om 20.00 uur, georganiseerd door Oud-Dockum.

Sprekers: Lammert de Hoop (historicus) & Broor Adema (architect)
Titel:  “Processiepark en Bonifatiuskapel: een icoon

Deze presentatie wordt gehouden op 20 Mei a.s. in de kapel.

Thema: “ Wat bezielde katholieken tot herleving van Bonifatius bedevaarten in protestants Dokkum? Welke visie schuilt er achter de unieke architectuur van de kapel? 

Wat zijn eigentijdse functies van dit religieuze monument voor stad en regio?  “

Op  20 Mei   2015   20.00 uur   Bonifatiuskapel  Bronlaan 12 te Dokkum

maandag 4 mei 2015

Kennis delen waar het kan

Tijdens onze ledendag in Hantum was éen ding meer dan duidelijk: Alleen door het delen van kennis helpen we elkaar verder met onze onderzoeken en wordt het sneupen pas echt leuk. Je hebt er niets aan jarenlang onderzoek te doen en vervolgens de vruchten daarvan niet te delen middels een publicatie of het uitwisselen van gegevens met leden en andere geïnteresseerden in uw onderwerp.

Sneupers op oud streekarchief boven brandweerkazerne te Dokkum
Ons eerste erelid en mede-oprichter van onze vereniging, wijlen W.T. Keune, was niet alleen streekarchivaris van Noordoost-Friesland, hij schreef ook nog vele artikelen en kleine boekjes over o.a. de kerken in onze regio. Op het streekarchivariaat Noordoost-Friesland in Dokkum kunt u deze publicaties gratis inzien.

Maar wie niet in de gelegenheid is in Dokkum ter plaatse poolshoogte te nemen kan tegenwoordig ook via internet al veel vinden. Recent heb ik enkele boekjes van Keune gescand en via ons Slideshare-kanaal beschikbaar gesteld.

Deze boekjes kunt u als pdf downloaden of via de pijltjestoetsen online doorbladeren en vergroten:
- Doopsgezind en remonstrant in Dokkum, 1973
- De kerk van Anjum, in het licht van oude rekeningen, 1973
- De kerk in Hantum, 1978

Heeft u zelf ook nog een mooie publicatie die zonder copyright te scannen en publiceren is, stuur dan de pdf of scans per email en wij delen het via onze website!

Het sluit ook allemaal mooi aan op het plan om het al lang uitverkochte standaardwerk Geschiedenis van Dokkum te herdrukken. Als u belangstelling heeft kunt u zich aanmelden via de inteken-actie, waarvoor 500 geïnteresseerden nodig zijn.
Intekenaren krijgen een voordeel van 10 euro op de normale verkoopprijs  van € 49,50 en kopen het boek dus voor slechts €39,50. Bovendien worden er onder de intekenaren 10 exemplaren verloot.