zondag 17 juni 2018

Op avontuur met Friese jonker Tinco in de Oriënt

Wat velen niet voor mogelijk hadden gehouden is toch gebeurd. Na 150 jaar is een groot deel van de verzameling van de jonkheer uit Beetsterzwaag, Tinco Lycklama a Nijeholt, teruggekeerd naar zijn geboorteplaats. Het is de grootste buitenlandse uitleen voor Frankrijk dit jaar, met 181 stukken.
Opening Tinco tentoonstelling in Grietenijhuis

Zo'n twee jaar geleden begon het met een email van George Homs naar ondergetekende met de vraag of ik Tinco Lycklama kende, die in Cannes ook een straatnaam naar zich vernoemd zag, de Rue Lycklama. Omdat ik enkele jaren daarvoor bij de boekpresentatie van 'Iran and The Netherlands, interwoven through the Ages' door vriend Leo Barjesteh in Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden was geweest, herinnerde ik mij inderdaad deze bijzondere man. Na het aanvankelijke idee van een digitaal project liep het al gauw uit op de mogelijkheid om een tentoonstelling in Musee de la Castre in Cannes te organiseren, waar zijn collectie eind 19e eeuw aan geschonken werd. Bij die succesvolle expo in de zomer van 2017 regelden we tegelijkertijd het tekenen van een samenwerkingsovereenkomst tussen Cannes en de gemeente Opsterland, en dat pakte goed uit.

Eind mei arriveerde een vrachtwagen met de 181 geselecteerde stukken uit de collectie in Cannes, variërend van de sokken van Tinco tot archeologische opgravingen, een 2500 jaar oude wetstekst op kleitablet van Assurbanipal uit Nineveh en volkskunst uit Perzië. En dat in een tijdelijk museum in de Beetsterzwaagster Hoofdstraat 17, schuin tegenover zijn voormalige museum in het Eysingahuis.

Tentoonstellingsmaker Pat Belgers heeft er iets prachtigs van gemaakt. In 18 vitrines in een leemkleurig landschap (net als destijds rond 1870 gecatalogiseerd door zijn secretaris Ernst Massenot voor zijn museum in Beetsterzwaag) wordt u als bezoeker meegenomen in de reis van de Friese jonker door de Oriënt. Een link naar het heden wordt gelegd met gouaches van kunstenaar Theo de Feyter, naast het prachtige verhaal van Tinco's timmerman Johannes Mook en zijn dagboek.
Toelichting aan Arno Brok, Ellen van Selm & Thomas de Pariente
Commissaris van de Koning in Friesland, Arno Brok, kwam de officiële opening verrichten op woensdag 13 juni bij het geboortehuis van Tinco, het Lycklamahus. In het bijzijn van burgemeester Van Selm, consul Peter van Santen en loco-burgemeester van Cannes, Thomas de Pariente, werden lovende speeches gegeven over dit prachtige Mienskip-project. Zie ook dit foto-album en het leuke filmpje van SA!

Inmiddels is ook de documentaire van Omrop Fryslan van ca 30 minuten online beschikbaar. Via NPO2 ook met Nederlandse ondertiteling van het Frysk.

Ik nodig hierbij alle sneupers uit om langs te komen in het Grietenijhuis aan de Hoofdstraat 17 in Beetsterzwaag, woensdag t/m zondag van 11-17 uur tot 9 september.
Maar als u op donderdag 21 juni komt, kan ik u ook nog persoonlijk een rondleiding geven en kunt u eventueel, na een lekker etentje in de Hoofdstraat, om 20 uur ook nog een lezing bijwonen waarin ik vertel hoe het allemaal zo gekomen is!

zaterdag 16 juni 2018

De Sneuper 130, juni 2018, met eendenkooien, Tjessens en confessies

Het zomernummer van ons verenigingsblad De Sneuper, nummer 130, heeft als cover de eendenkooi
in de polder van Ternaard.

In het omslagartikel neemt Gerard Mast ons opnieuw mee in de wereld van de eendenkooien; dit keer in voormalig Westdongeradeel.
Kees Bangma geeft een voorproefje van het boek over Friesland en de Eerste Wereldoorlog met een doofpotartikel over Wierumer vissers.
Reinder Tolsma beschrijft de vergane glorie van het buiten Tjessens bij Holwerd en Rudolf Broersma beeindigt de beschrijving van de dorpswapens van Dongeradeel met Waaxens, Wetsens en Wierum.
Thijs Gras beschrijft een stranding op ‘de rotsen’ van Ameland en redactielid Theo Delfstra haalt de schoolbesmetting uit Ee, tussen de wereldoorlogen, uit de vergetelheid.
Een bijzondere vondst was de inscriptie in een Album Amicorum van de schoonheid Lisck van Eysinga (van het mooie portret dat in Kollum getoond werd), die tussen haar twee huwelijken nog een aanbidder gehad blijkt te hebben (uit de familie Van Aylva)! Wibo Boswijk en Hans Zijlstra doen verslag van de pikante zaak.
Jan Gaasterland reageert op de ‘opskuor yn Morra’ in De Sneuper 124.
Frans Thuijs tenslotte doorzocht de ‘Confessieboeken’ van het Stadsarchief Amsterdam op kruimeldieven tot moordenaars uit Noordoost-Friesland.

Zo is De Sneuper 129 afwisselend en interessant voor iedereen, maar natuurlijk kan uw artikel daaraan bijdragen in een volgend nummer... Want wij blijven afhankelijk van de kopij van onze leden. Stuur dus vooral uw (genealogische of streekhistorische) bijdrage in! De kopijvoorwaarden kunt u online inzien.

De najaarsledenbijeenkomst zal waarschijnlijk op het eiland Schiermonnikoog plaatsvinden!

Inhoudsopgave:
HISTORIE & STREEKGESCHIEDENIS
- Eendenkooien in Westdongeradeel, Gerard Mast
- Opskuor yn Morra: een reactie, Jan Gaasterland
- Noordoost-Friezen in Amsterdamse confessieboeken, Frans Thuijs
- Dood Wierumer vissers in de doofpot, Kees Bangma
- Tweede liefde van Lisck van Eysinga, Wibo Boswijk/Hans Zijlstra
- Help, we slaan op de rotsen bij Ameland!, Thijs Gras
- De vergeten schoolbesmetting in Ee, Theo Delfstra

GENEALOGIE & FAMILIEGESCHIEDENIS 
RUBRIEKEN & COLUMNS
- COLUMN: Je mutte mar hoare...,Ihno Dragt
.
- Vergane glorie: Tjessens te Holwerd/Waaxens, Reinder Tolsma
- Heraldiek, wapen van Waaxens, Wetsens, Wierum, Rudolf J. Broersma
 
DIGITAAL, ACTUEEL & VARIA
 
- Museumbezoekje: Schierstins Veenwouden, Lisette Meindersma
- Ingeboekt: Pastorieën & Duivelse dillema's, Lisette Meindersma en Warner Banga 
- WEBSITE & -BLOG: Digitaal verhaal: Van Tinco to Sonttol, Hans Zijlstra

Op de Praatstoel 2: verhalen uit NOF. Bestel dit fantastische boek (leuk als kadootje)! Slechts 10 euro voor ruim 400 pagina's hardcover (plus verzendkosten 6,75 ivm dikte boek. Af te halen in Dokkum zonder verzendkosten).
 
Wilt u ook meegenieten van de interessante verhalen uit onze regio, dan kunt u zich eenvoudig aanmelden als lid (slechts 15 euro per jaar voor oa 4 x De Sneuper) via dit online formulier.

U kunt ook altijd een ruim van de belasting aftrekbare gift doen. Wij zijn immers een Algemeen Nut Beogende Instelling: Culturele ANBI. Voor donateurs van culturele ANBI’s geldt een extra giftenaftrek. Particulieren mogen in de aangifte inkomstenbelasting 1,25 keer het bedrag van de gift aftrekken. Ondernemingen die onder de vennootschapsbelasting vallen, mogen 1,5 keer het bedrag van de gift aftrekken in de aangifte vennootschapsbelasting.
Dus een particulier die 1000 euro schenkt mag 1250 euro van de belasting aftrekken, een bedrijf zelfs 1500 euro.

vrijdag 15 juni 2018

Traanjagers, walvisvaarders uit Noordoost-Friesland, geboekstaafd

Anne-Goaitske Breteler op het podium in Thuskomme
In het Friese café-restaurant Thuskomme in Amsterdam vond de lancering plaats van het debuut van Anne-Goaitske Breteler. Zij schreef het boek De Traanjagers, Herinneringen van naoorlogse walvisvaarders, over walvisvaarders uit Noordoost-Friesland. Ooit stond ze achter de bar in walvisvaarderscafé De Bûnte Bok in Lioessens en hoorde de spannende verhalen van de mannen.
Een bus vol met walvisvaarders en aanhang was met BIRWA-tours vanuit Dokkum naar de hoofdstad gekomen.
De oud-leerlinge van master Reinder Tolsma van de Foeke Sjoerdskoalle uit Oosternijkerk, erelid van onze vereniging, had het voor elkaar gekregen een reeks prominenten acte de presence te laten geven op haar debuutfeestje.


Professor Jaap Bruijn, die vele jaren maritieme geschiedenis doceerde aan de Universiteit van Leiden en met Joost Schokkenbroek auteur van De laatste traan, Walvisvangst met de Willem Barendsz, 1946-1964, mocht het openingswoord doen. Hij was onder de indruk van de aanpak en stijl van de 22-jarige debutante die op indringende wijze een beeld schetste van het harde leven van de walvisvaarders aan boord van het schip Willem Barendsz. Rond de tijd van de Korea-oorlog (1953) was het voor Nederland een erezaak om in zijn eigen behoefte aan vetten te voorzien.

De bekende schrijver Midas Dekkers, onlangs weer op de televisie met een prachtige serie over de Waddeneilanden, sprak over didactische kwaliteiten en hoe zijn voormalige leraar biologie daarbij op beeldende wijze indruk maakte met het vertellen over de mannelijke en vrouwelijke geslachtsdelen. De walvispenis die hij daarbij toonde was een hoogtepunt waarna de brave meisjes vaak gillend de klas verlieten. Ook bij Thuskomme was er hilariteit alom!

Een muzikale omlijsting kwam van vader Gerrit Breteler en broer Hylke Breteler (twee meter lang en voormalig jeugdburgemeester van Dokkum in 2012).

Tattoo-koning Henk Schiffmacher, ooit als klein jongetje zwaar onder de indruk van de Willem Barendsz in Amsterdam, mocht de drie nog in levende zijnde walvisvaarders interviewen: Durk van der Veen en Nutte Dijkstra uit Oosternijkerk en Wieb de Jong uit Anjum (Brand Feenstra uit Ternaard is helaas in februari overleden). Het gesprek verliep wat moeizaam omdat Henk steeds vergat de microfoon door te geven. Uiteindelijk vroeg hij het publiek maar om vragen te stellen.

Moeder Anke Bijlsma keek tevreden toe toen vervolgens Anne-Goaitske het woord nam om iedereen te bedanken en de eerste exemplaren aan de walvisvaarders en de zonen van Brand Feenstra uit te reiken.
Ook voor sneupers en geïnteresseerden in maritieme geschiedenis is dit boek een echte aanwinst!

Overigens meldde ons lid Haije Talsma recent, tijdens Famillement, dat nog tijdenlang de kookketels van de Willem Barendsz in Birdaard op de wal gelegen hebben, maar nu spoorloos zijn.
De Traanjagers, Herinneringen van naoorlogse walvisvaarders, Anne-Goaitske Breteler, Amsterdam University Press, 19,99

Op 5 juli kunt u in de kerk van Nes nog een voorstelling en lezing rond het boek bijwonen.
Professor Bruijn doet het openingswoord
Midas Dekkers vertelt
Henk Schiffmacher poogt de walvisvaarders te ondervragen
Breteler sr en jr zingen Iers walvislied

Dokkumer bierbijbel met lof ontvangen

Het is deze week wel erg druk op sneupersgebied. Vele boekuitreikingen en openingen van
Uitreikingsceremonie Dokkumer Bierboek
tentoonstellingen. Ik kan het nauwelijks meer bijbenen ;-)
Woensdag 13 juni werd op het Dokkumer stadhuis de langverwachte Dokkumer bierbijbel van onze redacteuren Warner Banga en Piet de Haan door burgemeester mevr. Waanders officieel uitgereikt aan Berend Wouda. Remco en Frank van Dijk, de drie initiatiefnemers van het Bonifatius Bier.

Helaas kon ik er zelf niet bij zijn vanwege de opening van de Tinco-tentoonstelling, maar gelukkig waren onze redactieleden Jacob Roep en Nykle Dijkstra wel aanwezig.
Jacob maakte een mooi filmpje van de ceremonie, ook op Facebook.

Onze columnist van De Sneuper, museumdirecteur Ihno Dragt, opende de speeches met een ode aan de auteurs. Warner Banga vertelde over de totstandkoming van het boek. Daarna kon de overhandiging plaatsvinden aan de burgemeester.

U kunt het boek bestellen voor een lage prijs, dankzij diverse subsidies. Het dikke boek kost slechts € 25 en is te bestellen via  info@historia-doccumensis.nl of via de website www.historia-doccumensis.nl

Via de online namenindex van het boek kunt u ook zien of er familie uit uw genealogie in voorkomt.

Een mooie fotoreportage van de ceremonie, gemaakt door ons lid Henk Aartsma, kunt u bekijken op de site van Harmen Poortman.
Bierdragers van Dokkum bij de ceremonie

woensdag 13 juni 2018

Expositie De historie van Jeppemastate en de kerk van Westernijtsjerk

In de kerk van Westernijtsjerk (bij Marrum) is in de zomer van 2018 een expositie over de kerk en de destijds naastgelegen Jeppemastate en haar bewoners. Er was vroeger een nauwe band tussen de bewoners van Jeppema en de kerk. De kerk is waarschijnlijk zelfs gesticht door de Jeppema’s.


Na de Jeppema’s is de stins/state eigendom geweest van achtereenvolgens de familie Unema, Roorda en Grovestins. De familie Grovestins bouwde de state uit en legde een groot park aan. Over elke periode van Jeppemastate zijn bijzondere verhalen te vertellen. Na het overlijden van de laatste bewoonster Eduarda Lucia van Grovestins in 1764 is de state verkocht en afgebroken.

De expositie bestaat uit een maquette, illustraties en informatiepanelen, die samen het verhaal vertellen van de kerk en Jeppemastate. Studenten van de opleiding Bouwkunde van de NHL Stenden Hogeschool hebben een prachtige maquette vervaardigd van de kerk en de state en illustrator Skelte Braaksma uit Marrum heeft een zestal verhalen uit de geschiedenis in beeld gebracht. De informatie is verzameld door commissielid Titia Jippes-de Boer, die ter gelegenheid van de expositie ook een boekje heeft geschreven.

In de kerk zijn nog enkele zaken zichtbaar die betrekking hebben op de bewoners van Jeppemastate, namelijk een grafzerk uit ca. 1500 die bij de in 2016 uitgevoerde renovatie in de kerk is gevonden. Deze vermeldt twee namen van eigenaren van Jeppemastate. Verder de grote herenbank die in gebruik was bij latere bewoners van Jeppemastate.

Het boek ‘De historie van Jeppemastate en de kerk van Westernijtsjerk’ (67 pagina’s) is tijdens de openingstijden te koop voor € 10. De opbrengst komt ten goede aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken.
(NB Op 14 juli is er een evenement in de kerk, aan het begin van de middag is de expositie dan wel gewoon te bezoeken.)
Openingstijden 2018: elke zaterdagmiddag in juli en augustus en de eerste twee van september, steeds van 13.30 tot 17.00
Locatie: kerk Westernijtsjerk (bij Marrum), Westernijtsjerk 2, 9073 TS Marrum

Maquette Jeppema
Jeppe Jeppema trekt in 1481 met zijn zwager Syds van Botnia ten strijde tegen de Leeuwarder Vetkopers, illustratie van Skelte Braaksma

donderdag 7 juni 2018

Honderden liefdesbrieven van Jaap Broersma (93) naar Tresoar


Drie jaar moest hij zijn geliefde Minke missen, toen hij als militair was gestationeerd in Nederlands-Indië. Maar, vertelt Jaap Broersma zeventig jaar later, haar brieven sleepten hem erdoor. De collectie van in totaal zo’n 2000 brieven wordt nu overhandigd aan het Fries Historisch en Letterkundig Centrum Tresoar. Waaronder een tweetal nog nooit eerder geopende exemplaren.

Zeventig jaar geleden was Jaap Broersma uit Ee (Dongeradeel) gestationeerd als dienstplichtig militair in Perak bij Soerabaja. Jaap had daar een functie in de voedselvoorziening aan Nederlandse militairen. ‘’s Ochtends begon mijn werkdag om 7.00 uur en ‘s middags om 13.00 uur was ik klaar’, zo vertelt hij. Dan kon hij brieven schrijven. En dat heeft hij gedaan. Zelf heeft hij in de drie jaar dat hij weg was zo’n 1200 brieven geschreven, gemiddeld meer dan één per dag. De meeste waren bestemd voor zijn vriendin, Minke Bosgraaf. ‘We schreven elkaar drie brieven per week. Elke dag keek ik weer uit naar post van haar. Minke’s brieven waren zo belangrijk, die sleepten mij erdoor.’

Minke, die uit de buurt van Kollum kwam, schreef over van alles en nog wat, over wat ze in het dorp hoorde en zag, over familie en kennissen, maar ook over het geloof en de liefde. Dat laatste is een steeds terugkerend onderwerp. Dat geldt ook voor de brieven van Jaap aan Minke. Het verlangen naar elkaar was groot. Meer dan 11.000 kilometer waren ze van elkaar verwijderd en dat drie jaar lang. Een paar keer zijn ze in de gelegenheid geweest om elkaars stem te horen. De zogenaamde gesproken brieven werden vastgelegd op 78-toerenplaten en opgestuurd. Ook die zijn met de collectie aan Tresoar overgedragen.

Het wachten werd uiteindelijk beloond. Half april 1950 konden Jaap en Minke elkaar omarmen. Al gauw maakten ze trouwplannen. Op 12 juli 1951 was het zover. Toen gaven ze elkaar in het gemeentehuis in Kollum het ja-woord.

In 2015 kreeg Reinder Postma uit Oudwoude de collectie van Broersma met de bedoeling om er een boek over te schrijven. Dat boek met als titel ‘Liefde tussen Kollum en Perak’ verscheen nog hetzelfde jaar. Postma en Broersma dragen vrijdag in Tresoar officieel de collectie over. Een mooie aanwinst voor het archief: volgens Otto Kuipers van Tresoar geven de brieven een mooi beeld van de eerste naoorlogse jaren.

De brieven kunnen voorlopig niet ingezien worden. De afspraak is dat de brieven pas na het overlijden van Broersma openbaar worden.

woensdag 6 juni 2018

Presentatie en namenindex Dokkumer Bierboek

In Dokkum wordt sinds kort weer Bonifatiusbier gebrouwen en op de markt gebracht. De geschiedenis van het Dokkumer bier lijkt op de geschiedenis van de stad Dokkum. Het brouwen en drinken van bier is bijna zo oud als de mens zelf. In de Bonifatiusstad is die biertraditie annex aan de Bonifatiusbron of -fontein. Binnen de bolwerken waren ooit bijna twintig brouwerijen gevestigd!

Warner B. Banga en Piet de Haan, twee ‘sneupers’ van de Historische Vereniging Noordoost-Friesland, onderzochten op verzoek van de stichting Dockumer Biergilde het bierbrouwen in Dokkum door de eeuwen heen. Zij haalden uit eeuwenoude archieven de historie van de bierbrouwersstad Dokkum uit de vergetelheid...
Verbluffend veel feiten en gegevens over het bierbrouwen in de noordelijkste stad van Nederland in een boek van ruim 450 bladzijden dik.

Op woensdag 13 juni 2018 wordt het boek ‘Bierbrouwen in Dokkum’ gepresenteerd in de vroedschapszaal van het historische stadhuis van Dokkum onder goedkeuring van de presiderende burgemeester mevrouw Marga Waanders. Het stadsbestuur had namelijk vroeger het toezicht over het Dokkumer Biergilde.

Het standaardwerk over het bierbrouwen in de Bonifatiusstad wordt uitgegeven door de stichting Historia Doccumensis en is geheel in full colour uitgevoerd met een harde kaft. Naast een enorme hoeveelheid informatie over bierbrouwen en de biercultuur van Dokkum, bevat het boek de geschiedenissen van 20 Dokkumer brouwerijen en een uitgebreide namenindex met de namen van liefst 1900 personen die iets met het Dokkumer bier te maken hebben. In Dokkum waren tussen 1600 en 1876 liefst 19 brouwerijen, die gezamenlijk zo’n 240 eigenaren hadden, gemiddeld ruim twaalf brouwers per brouwerij: een schat vol informatie voor genealogen en sneupers naar familiegeschiedenis.

Het dikke boek kost slechts € 25 en is te bestellen via  info@historia-doccumensis.nl of via de website www.historia-doccumensis.nl  Deze lage verkoopprijs werd mogelijk gemaakt dankzij de steun van vele Dokkumer bedrijven en instanties.

dinsdag 29 mei 2018

Dokkumers in oud fotoboek fotograaf Fuchs

In het magazine Gen. van het CBG staat een artikel over de klanten van Leeuwarder fotograaf
Eduard Fuchs.
Hij opende in 1859 een fotografisch atelier in Leeuwarden aan de Grachtswal. In 1864 verhuisde hij naar de Vleesmarkt.

Een album met zo'n 250 afbeeldingen is bij het RKD terechtgekomen.

Er staan mensen op uit oa Ternaard, Dokkum, Stiens, Hallum, Rottevalle en Ureterp.

Wie herkent voorouders uit bv. de families Van der Leij, Andringa de Kempenaer, Tolsma, Bloembergen, Wigersma, Barneveld, Minnema van Haersma de With, Van Harinxma thoe Slooten , Jorritsma en Sevenster.

zondag 27 mei 2018

Verslag lezing “Een revolutionaire gemeente”

Door Tineke Admiraal
Piet de Haan vertelt over de derde vermaning

Op woensdag 23 mei jl. gaf de heer Derk Jansen een lezing over de geschiedenis van de Verenigde Christelijke gemeente (doopsgezind/remonstrants) in Dokkum. De heer Jansen bleek een begenadigd spreker, rap en scherp van de tongriem gesneden en kon in levendige bewoordingen vertellen over de rijke geschiedenis van de kerk c.q. haar gemeente. Het deze avond gepresenteerde boek omschreef hij als ‘184 bladzijden die u toelachen met nieuwe en verrassende informatie’. De feitelijke geschiedenis van de gemeente werd al eerder beschreven in een boekje van 30 pagina’s door de heer Keune, maar is nu aangevuld en vooral uitgebreid met persoonlijke verhalen over de kerk, de predikanten en haar gemeenteleden.

De voorkant van het boek bevat een revolutionaire vlag (van de Bataafse Republiek) en er zijn rijkelijk foto’s en afbeeldingen in verwerkt. ‘Het vertelt uitgebreid over de vele personen die ertoe deden in deze kerk.’ Ook vertelde Jansen boeiend over de predikanten van de kerk door de tijden heen. ‘Deze gemeente is altijd zeer vrouwvriendelijk geweest in al haar facetten, er waren door de jaren heen meerdere vrouwelijke predikanten.’

De kerkgemeenschap noemde hij opmerkelijk, bijzonder en vrijzinnig. Er waren ook kleurrijke dominees, zoals Taurinus. Deze moest vertrekken vanwege ‘dronkenschap op de kansel’. Zo heeft hij eens in beschonken staat het Avondmaal bediend en alle restjes van de wijn uit de Avondmaalsbeker opgedronken. Taurinus heeft zelf ontslag genomen, maar niet na het schrijven van een gloedvolle brief waarin hij uitgebreid uit de doeken deed waarom hij zo gehandeld had. Vooral zijn vele ziekten passeerden de revue als reden.

Camphuijsen passeerde eveneens de revue. Een belangrijke man die echter de eerste paar eeuwen na zijn heengaan genegeerd werd. Pas in de 20e eeuw werd hij op waarde geschat. Hij werd een ‘vrome ketter’ genoemd vanwege zijn opvattingen, en een ‘christelijk anarchist’. Ook Carpentier Alting was deze mening toegedaan. Hij vond Dokkum een vrijplaats voor onorthodoxe geesten. Geen negatieve bewoordingen voor deze kerk en haar leden!

Aansluitend zong zangeres Frederiek van der Hammen live twee prachtige liederen van Camphuijsen, begeleid door Piet de Jong op orgel. Een mooie ‘break’ tussen alle informatie door.

Ook Piet de Haan kwam aan het woord: ‘Ik krijg 10 minuten van de heer Jansen’. Hij deed uit de doeken hoe ze een onbekend vermaanhuis hebben ontdekt in de binnenstad; een vergeten kerk uit het verleden die tot leven is gebracht in het boek! Omdat de kerk niet zichtbaar aan de openbare weg mocht liggen moesten de Mennisten via een steeg naar hun kerkgebouw. Piet liet zien waar het voormalige vermaanhuis heeft gestaan en langs welke steeg men naar binnen kon. De steeg bestaat nog steeds!

Aansluitend werd het eerste exemplaar van het boek uitgereikt door Nanny de Vries-Douma aan mevrouw Nielsen, een van de geliefde predikanten in de 20e eeuw van het kerkgenootschap. Mevrouw Nielsen herinnerde zich ‘haar’ kerkgemeenschap als open en ontvankelijk, een gemeente én gemeenschap. Ze dankte de schrijvers voor het boek, dat deze hopelijk ook in de toekomst bloeiende gemeente recht doet.

Na afloop van de lezing en de boekpresentatie was er een bescheiden receptie in de kerk om de uitgave passend te vieren, en kon het boek met een speciale korting aangeschaft worden.

zondag 20 mei 2018

Lezing over Tinco Lycklama en de Foundation op 21 juni

Op donderdagavond 21 juni begint om 20:00 uur de lezing ‘Tinco Lycklama en de Foundation, een digitaal avontuur tot leven gewekt’.
Spreker is Hans Zijlstra, bestuurslid en mede-oprichter van de Tinco Lycklama Foundation.

In Cannes, Zuid-Frankrijk, is een straat naar Tinco genoemd, de “Rue Lycklama”. Die straatnaam was het begin van veel speurwerk uitmondend in de oprichting van de Tinco Lycklama Foundation. U wordt meegenomen op een (digitale) beeldreis met Tinco, langs bijzondere mensen en plaatsen en de ontdekkingen, die de Foundation daarbij deed.

Dit is de eerste lezing van de lezingenserie op de donderdagavond bij de Tinco Lycklama Tentoonstelling “een Friese jonker in de Oriënt”, die van 8 juni tot 9 september in Beetsterzwaag (Friesland) te zien is. Hier wordt het bijzondere verhaal verteld van een bijna vergeten adellijke Fries, die opgroeide in Beetsterzwaag en als jonge man ruim drie jaar door de Oriënt reisde.

De lezingen worden elke week gehouden. Onderwerpen zijn o.a: de Friese adel; het Oriëntalisme; Tinco in Syrië; Archeologie van het Nabije Oosten ten tijde van Tinco. Verrijk uw kennis door één of meer lezingen bij te wonen. Kijk voor het complete programma van de lezingen op www.historischbeetsterzwaag.nl/lezingen . De locatie is het statige Lycklamahuis, het geboortehuis van Tinco. Buiten de lezingen om is dit pand niet toegankelijk voor publiek.
De lezingen worden georganiseerd door Historisch Beetsterzwaag samen met Cultbee in het kader van Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad 2018.

Locatie: Lycklamahuis, Hoofdstraat 80, 9244 CP Beetsterzwaag
Periode: van 21 juni t/m 30 augustus 2018 elke donderdagavond.
Tijdstip: donderdagavond om 20:00 uur; ontvangst vanaf 19:30 uur.
Entree: 5 euro
Kaartverkoop: online via www.historischbeetsterzwaag.nl en aan de kassa van de tentoonstelling. Het volledige lezingenprogramma is te vinden op: www.historischbeetsterzwaag.nl/lezingen

vrijdag 18 mei 2018

Kletterdei: Boek en app brengen historie Markt Dokkum tot leven

Museum Dokkum presenteert vrijdagmiddag 18 mei – op Kletterdei – een boek  en een bijzondere app: De Abdijtoren. De publicatie ‘Graven in de Bonifatiusterp van Dokkum’ en de app zijn onlosmakelijk verbonden met de Markt en worden dan ook op deze plek gepresenteerd.

In het boek zet auteur Ihno Dragt alle archeologische gegevens van de Markt voor het eerst op een rijtje. Een tijdrovende taak waarmee de directeur van Museum Dokkum al in 2014 is begonnen, meest in zijn schaarse vrije tijd. Bijzonder is vooral de reconstructie van de mozaïekvloer in de Sint Martinuskerk. Door het 11-Fountains Project had hij duidelijk een deadline voor ogen. In tegenstelling tot het realiseren van de IJsfontein, lukte het hem wel om het boek op tijd af te krijgen. Dat gold ook voor de app die gemaakt is door een samenwerking van Museum Dokkum en de Hogere School voor de Kunsten in Utrecht (HKU).

Reconstructie Abdijtoren

Met de app wordt de Abdijtoren van Dokkum letterlijk weer in beeld gebracht. De Abdijtoren was een icoon die tot ongeveer twee eeuwen geleden op de Markt heeft gestaan. Met behulp van Augmented Reality en GPS is er een digitale reconstructie van de toren bovenop de overblijfselen van de oude toren geplaatst. ,,Dankzij deze 21e eeuwse technologie kunnen we mensen een kijkje geven in het verleden’’, vertelt Friso Booij, Masterstudent aan de HKU en ontwikkelaar van de app. ,,Het enige wat ze hoeven te doen is de gratis app ‘De Abdijtoren’ te downloaden. Omdat het om een nieuwe technologie gaat zijn alleen de meest recente smartphones geschikt voor de beleving. Mensen die niet in het bezit zijn van zo’n modern apparaat, kunnen met de IPads van Museum Dokkum alsnog de toren bekijken. Leuke bijkomstigheid is  dat je jezelf nu ook op de foto kunt zetten met de Abdijtoren op de Markt.’’

Benieuwd naar zowel de reconstructie van de Abdijtoren als naar de mozaïekvloer in de Sint Martinuskerk? Kom dan vrijdagmiddag tussen 15.30 en 17.30 uur naar de Markt in Dokkum om het resultaat met eigen ogen te bewonderen.

zondag 13 mei 2018

Indexen op Mairieboeken Noordoost-Friesland online

Het heeft nogal wat moeite gekost om de al jaren geleden door onze leden gemaakte indexen op de Mairieboeken van Noordoost-Friesland online te krijgen.

De bronbestanden, dus boeken, liggen op het Streekarchief in Dokkum, waar avonden lang mannen als Doede Douma, Arjen Dijkstra, Piet de Haan, Jan de Jager, Reinder Tolsma, Jaap Heeringa en wijlen De Jong korte uittreksels maakten van de uitgevaardigde decreten van de Franse overheersers. We hebben het dus over de Franse tijd, zo rond 1811-1816.

Sneupers zullen er vele namen in aantreffen van voorouders en andere interessante zaken. Zowel Westdongeradeel als Oostdongeradeel is geïndexeerd voor de mairiën Nes, Holwerd, Ternaard, Ee, Anjum en Metslawier.

Uiteindelijk heeft onze webmaster Jaap-Sip Faber het voor elkaar gekregen om de spreadsheets om te zetten naar een formaat dat online goed te lezen is. Vergeet niet dat het enkele jaren laten verouderen van digitale bestanden zo maar kan betekenen dat ze onleesbaar worden! Dat zou al de noeste arbeid overbodig gemaakt hebben. Gelukkig is dat nu voorkomen en kunt u met alle gemak de bestanden via onze website doorbladeren.
Voor meer details in de bronnen moet u nog wel naar het streekarchief in Dokkum! 

vrijdag 4 mei 2018

Morgen gaan we naar het onbekende land: Kinderbrieven uit Westerbork

Auteur: Ihno Dragt. Uitgeverij Walraven de Granje, Teunissenweg 4 9104 ER Damwoude, mei 2018.

ISBN 978-90-821609-2-5 Rijk geïll., 66 pp. Prijs € 15.

Dat de Amsterdamse Cora Walraven (1920-2018) in 1940 getrouwd was met een Joodse weduwnaar met drie jonge kinderen was slechts bij enkelen in de familie bekend. Haar man, Jules Meijer, werd in najaar 1943 in Vught doodgeschoten. Haar kinderen werden, ondanks de status van een Arische stiefmoeder, naar Westerbork gebracht. Vanuit het kamp schreven ze brieven naar Cora, de laatste op 17 mei 1943. Het oudste meisje schrijft dan: “Lieve Mams. Hoe gaat het met u? Dit is de laatste brief die u van ons krijgt, want morgen gaan we naar het onbekende land.“ Ze wisten wel dat ze een reis van drie dagen tegemoet gingen, maar niet dat ze na aankomst in Sobibor direct vergast zouden worden. Heel toevallig troffen ze op die laatste dag in Westerbork hun voormalige hulp in de huishouding, Erna Dosmar-Cahn. Deze al voor de oorlog Duitsland ontvluchte Jodin schreef nog enige woorden voor Cora op de afscheidsbrief van de kinderen. Zij was minder naïef en had wel door dat hun weinig goeds te wachten stond: “Ich bin sehr unglücklich, aber was soll man machen.”

Cora kreeg (of wilde?) in haar tweede huwelijk geen kinderen en had de brieven van haar geliefde stiefkinderen altijd bewaard. Het was eigenlijk haar wens dat ze mee de kist in zouden gaan. Dankzij haar neven en nichten werden ze toch met Cora’s toestemming op 3 mei 2018, precies 75 jaar nadat ze geschreven waren, aangeboden aan het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.

Natuurlijk waren de namen van het gezin Meijer en Erna Cahn wel bekend in de archieven van Westerbork en het NIOD. Ook over hun achtergrond is wel iets te vinden. Zo was Jules Meijer een volle neef van de na de oorlog nationaal bekend geworden broers Jaap en Max van Praag. Maar door dit boekje worden de namen gekoppeld aan foto’s en verhalen, met als bedoeling te zorgen dat deze slachtoffers van de Duitse naziterreur niet in de vergetelheid blijven.

Verkrijgbaar bij de boekhandel en Museum Dokkum of per mail. U kunt het boek ook hier al digitaal doorbladeren.

Het Dagblad van het Noorden besteedde al uitgebreid aandacht aan de schenking van de brieven en het boek.

woensdag 25 april 2018

Tentoonstelling Tinco Lycklama in Beetsterzwaag, juni-september 2018

Tinco Lycklama: Een Friese jonker in de Oriënt. Zo heet de nieuwe tentoonstelling over het kleurrijke leven van jonkheer Tinco Lycklama a Nijeholt uit Beetsterzwaag, die van 8 juni tot 9 september 2018 gehouden zal worden in het mooie grietenijhuis aan de Hoofdstraat 17 te Beetsterzwaag (open: woensdags tot en met zondags van 11-17 uur).

Wat twee jaar geleden begon als een simpel idee om deze bijzondere man uit de vergetelheid te halen, leidde al snel tot de oprichting van een stichting: de Tinco Lycklama Foundation, onder voorzitterschap van George Homs uit Cannes, met Hans Zijlstra uit Amsterdam als secretaris en Wibo Boswijk uit het Limburgse Brunssum als penningmeester. Ook werd een mooie Raad van Advies bereid gevonden mee te denken. Ons voornaamste doel was het digitaliseren van zijn nalatenschap en het delen van kennis over deze kleurrijke man.

We zochten contact met de mensen die in Beetsterzwaag al onderzoek naar hem gedaan hadden en kwamen uit bij, de nu 95-jarige, Ernst Huisman en zijn dochter Jikke.
Huisman, inmiddels ere-voorzitter van de stichting, was een van de weinigen die oog had voor de nalatenschap van deze laatste mannelijke telg van de adellijke tak van de Lycklama a Nijeholts. Hij redde diverse bijzondere persoonlijke bezittingen van Tinco die anders bij het grofvuil gezet zouden zijn. Vele oude foto's, de in prachtig leer gebonden vier delen van zijn persoonlijke memoires (2200 pagina's in het Frans!) en ruim 150 brieven uit de periode dat hij reisde in de Oriënt (nu in de collectie van Tresoar). De familie Huisman was meteen enthousiast om diverse zaken te digitaliseren.
In Wolvega, waar op het RK-kerkhof de kapel met Tinco's graf zich bevindt, vonden we zuster Matthea Levering, die vertelde over haar bezoeken aan Cannes en de overblijfselen van Tinco en zijn vrouw Juliana Agatha Thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg (financierster van het Bonifatiushospitaal en de tegelvloeren van de Leeuwarder Bonifatiuskerk en basiliek van Oudenbosch).
Ondertussen bouwde George Homs in Cannes gestaag aan een mooie internationale website over het leven van Tinco evenals een Wikipedia-pagina en een aparte thematische website over zijn bezoek aan de archeologische vindplaats in het oude Perzië, Persopolis, waar hij in 1865 een bezoek aan bracht.
Ook de regionale pers, waaronder de Leeuwarder Courant en het Friesch Dagblad, reageerden enthousiast met uitgebreide artikelen over ons initiatief. In het Ursulinenconvent, internationaal museum voor familiegeschiedenis in het Zuidlimburgse Eysden werd een minisymposium aan hem gewijd.

En uiteindelijk werd men in de Franse badplaats Cannes zelf eveneens wakker geschud. De schenking van de collectie van Tinco Lycklama a Nijeholt had eind 19e eeuw de basis gelegd voor het stadsmuseum van Cannes, Musée de la Castre (bovenop de heuvel die uitkijkt over de mondaine haven). Er was echter nog nooit een specifieke tentoonstelling geweest over het leven van deze grondlegger van het museum.
Homs kwam in contact met de museumdirecteur Christophe Roustan Delatour en samen ontwikkelden ze een plan om een echte tentoonstelling te organiseren met stukken uit de vaste collectie en uit het depot. Naast de prachtige portretschilderijen van Tinco zelf en van zijn gemaskerde bals behoren daartoe ook een collectie Perzische Qajar kunst, schilderijen, textiel en porselein. Topstukken zijn sarcofagen en een gouden masker uit Sidon.
Tinco had op zijn reis van drie jaren die hem via Sint Petersburg en Georgië in Irak, Iran, Libanon en Israel bracht, vele archeologische opgravingen gedaan, naast zijn aankopen op de plaatselijke markten. In Jeruzalem liet de protestants gedoopte Tinco zich zelfs omdopen tot katholiek (en kreeg hij twee extra voornamen: Franciscus Maria). Vele artefacten vonden een plaats op de tentoonstelling, naast het adelsdiploma van Tinco's grootvader en zijn Perzische onderscheidingen die de Tinco Lycklama Foundation op een veiling in München kon aankopen.
Op 8 juli 2017 werd dan ook de tentoonstelling feestelijk geopend, met zo'n 300 belangstellenden uit de Nederlandse gemeenschap aan de Cote d'Azur, waaronder de consul Peter van Santen en burgemeester David Lisnard, die de opening verrichtte van “Le Fabuleux Voyage du Chevalier Lycklama en Orient (1865-1868)“. Tot 29 oktober 2017 kwam een recordaantal bezoekers, ruim 40% meer dan in dezelfde periode van het voorgaande jaar!
Ook een delegatie uit de gemeente Opsterland gaf acte de presence. Burgemeester Ellen van Selm tekende een samenwerkingsovereenkomst met de burgemeester van Cannes en er was een ruime delegatie van de stichting Historisch Beetsterzwaag meegekomen.
Wibo Boswijk had het lumineuze idee om de Friese vlag te laten wapperen op de toren van het kasteel, en zowaar lukte het ons om tijdens het zonnige weekend de Friese pompebledden van de Dokkumer Vlaggencentrale boven de stad te laten wapperen, een unicum!

Het succes van de tentoonstelling in Cannes leidde al snel tot het idee om de collectie in het kader van Leeuwarden/Fryslan 2018, Culturele Hoofdstad van Europa, naar Beetsterzwaag te halen. Klein probleem was alleen dat Beetsterzwaag geen museum heeft. In samenwerking met de plaatselijke stichting Historisch Beetsterzwaag, die het leeuwendeel van de activiteiten op poten heeft gezet, werden plannen gemaakt voor fondsenwerving en het zoeken van een geschikt pand. Het bestuur, onder voorzitterschap van Nardus Huiskes, de zeer actieve penningmeester Heleen Verhage en kundige secretris Sijanda Jelsma, wist de lokale 'mienskip' massaal te motiveren. Hulp kwam hierbij o.a. van Cultbee, Aafje Bohlander-Sinnema en de familie Huisman.
Een prachtige locatie werd gevonden in de galerie van beeldhouwster Eja Siepman van den Berg, het voormalige grietenijhuis aan de Hoofdstraat 17. Schuin tegenover het Eysingahuis, het voormalige woonhuis en oriëntaals museum van Tinco zelf! Later woonde daar nog de schrijver Slauerhoff enige tijd.
Tijdens de tentoonstelling zal een link gelegd worden met de tegenwoordige tijd in Syrië. Deel van de expositie zijn gouaches van archeoloog/kunstenaar/Syrië kenner Theo de Feyter. Ook wordt voor het eerst het bijzondere dagboek van Tinco's timmerman Johannes Mook getoond, die in 1872 met de trein naar Cannes ging om vitrines en apenhokken te bouwen!

Eerder dit jaar werd het culturele jaar in Beetsterzwaag al ingeluid met de opening van de Culturele Hoofdstraat.
En dat er in 2018 veel te doen is moge wel blijken uit het omvangrijke programma van nevenactiviteiten rond de Tinco-tentoonstelling:
Een theatrale busreis door het landschap van Koningsdiep en Boarn doet oa Beetsterzwaag aan voor een ontvangst door een Tinco in kostuum.
Er zijn rondleidingen, wandelingen en een tsjerkepaad. U kunt zelfs vanuit Leeuwarden, Drachten of Heerenveen met de bus op Tinco-excursie!
En wat te denken van een concert-arrangement op dinsdag 31 juli als onderdeel van het Peter de Grote festival?

De familie Lycklama a Nijeholt, zeker de telgen uit de VS en Canada, organiseren zelfs een speciale dag in Beetsterzwaag voor al hun naamgenoten.
Mooi worden ook de opvoeringen van twee muziekstukken die Tinco schreef (die we terugvonden in de Nationale Bibliotheek van Frankrijk te Parijs). Gerenommeerd pianiste Valentina Toth en Lucas van der Vegt zullen dit quatre-mains spelen op 14 juli in de Dorpskerk.

Een hele reeks lezingen belicht gedurende de tentoonstelling de achtergrond en context van Tinco en zijn tijd.
Zelf mag ik op donderdagavond 21 juni daarvoor de aftrap geven, met latere sprekers als Yme Kuiper, Lucas Petit en Bearn Bilker. Prima te combineren dus met een bezoek aan de tentoonstelling en een lekker etentje in een van de vele goede restaurants in de Hoofdstraat. Mooi idee ook om als groep vanuit onze vereniging of een stel vrienden te doen!

Kijkt u ook op de site van LF2018 naar de info over Tinco Lycklama, Een Friese jonker in de Oriënt! De meest uitgebreide info over alle activiteiten vindt u bij Stichting Historisch Beetsterzwaag. Komt allen deze zomer!
Hoofdstraat 17, locatie Tinco-tentoonstelling Beetsterzwaag

maandag 23 april 2018

Vlasmuseum Ee klaar voor de toekomst

Vlasmuseum It Braakhok in Ee is compleet vernieuwd. Op Koningsdag – vrijdagochtend 27 april
Heer Broersma (voor), met Sikke Tuma (rechts) en Evert Douma (achter)
om 10 uur – wordt het museum officieel heropend, precies 40 jaar na de opening. Vanaf dan kunnen bezoekers elke dag zo het museum binnenlopen om de oude machines en gereedschappen te bekijken. Iedereen is welkom!
Onze leden kennen het kleine museum in Ee van de humoristische presentaties van de heer Broersma.

Bij binnenkomst gaan de lampen automatisch aan. Vervolgens kunnen bezoekers aan de hand van bordjes, filmpjes en knopjes onder andere ontdekken hoe mensen vroeger van vlasplanten kleding maakten en hoe zwaar het werk was dat in dit braakhok werd verricht. De manier waarop het vlasmuseum toegankelijker is gemaakt voor publiek kan volgens deskundigen een voorbeeld zijn voor andere kleine musea in de regio.

Het Braakhok in Ee is het enige museum in Nederland waar de bewerking van vlas tot linnen nog is te zien. De laatste jaren stonden toeristen steeds vaker voor de dichte deur. Voor demonstraties konden zij bellen met het telefoonnummer dat op het bord stond, maar in de praktijk bleek die drempel voor veel mensen te hoog te zijn. Om te voorkomen dat dit museum verloren zou gaan nam de Dorps Ontwikkelings Maatschappij (DOM) in Ee het initiatief om het braakhok klaar te maken voor de toekomst. De repelbank, rolbreker en zwingelmolen zijn nu door de glazen vitrines te zien. Op aanvraag kunnen er nog steeds demonstraties worden gegeven door de heren van het vlasmuseum.

Op Koningsdag wordt het vlasmuseum feestelijk heropend door jong en oud. De proppenschieters, die ook een belangrijke rol speelden tijdens het openingsweekend van Leeuwarden-Fryslân 2018 in Ee, zullen met propjes van vlas het museum open 'schieten'. Het papier dat daarvoor gebruikt wordt, is versierd door de leerlingen van basisschool De Gearing uit het dorp. Na de opening gaat het feest in dorpshuis De Jister verder.

De verbouwing van het vlasmuseum werd mede mogelijk gemaakt dankzij subsidies van de DOM, het Iepen Mienskipsfûns, de Rabobank, NAM en het Prins Bernhard Cultuurfonds. Bedrijven uit de regio werkten mee aan de herinrichting van het museum, zoals LauwersDesign uit Dokkum (inrichting), de Bonte Hont uit Westergeest (glazen deuren en vitrines) en Klasina van der Werf uit Ee (Tekst & PR).
Opening Vlasmuseum Braakhok in 1978 te Ee