vrijdag 24 april 2015

Haije kwam als symposiumbezoeker en ging weg als ridder

Op 24 april 2015 dacht onze voorzitter Haije Talsma naar een mini-symposium over elektrische vaartuigen te moeten in zijn woonplaats Burdaard. Het pakte iets anders uit. In plaats van zelf een toespraak te moeten houden, naam de burgemeester van Ferwerderadiel, Wil v.d. Berg het woord. De toespraak over elektrisch varen kon Haije ongebruikt in zijn zak steken.
Na een uitvoerige rede van v.d. Berg over de verdiensten van Haije in het bestuurlijke leven werden Haije de versierselen behorende bij Ridder in de Orde van Oranje Nassau opgespeld. Haije herpakte zich daarna (op zijn geheel eigen wijze) snel en schudde een nieuwe toespraak uit zijn mouw!
Een impressie van Haije’s staat van dienst:
Van 2006 tot en met 2014 was Haije wethouder van de gemeente Ferwerderadiel met de portefeuilles Ruimtelijke Ordening, Volkshuisvesting, Openbare Werken, Milieu en Duurzaamheid en Recreatie en Toerisme.

Onder zijn verantwoordelijkheid heeft de gemeente op het gebied van ruimtelijke kwaliteit een belangrijke kwaliteitsslag gemaakt. Met de inzet op ruimtelijke kwaliteit rondom de herstructurering van Burdaard, de Lytse Buorren in Marrum en de bouw van het woonzorgcentrum Offingaburg in Hallum heeft de gemeente Ferwerderadiel in 2010 de eerste Anita Andriesen Prijs gewonnen.

Ook heeft Haije zich ingezet voor een duurzame gemeente en voor de Stichting Lokale Enerzjy Ferwerderadiel. Hij stond aan de basis gestaan van LEF. LEF is een breed platform voor initiatieven op het gebied van hernieuwbare energie, dat anders dan de overheid ook zelf “bedrijfsmatige” zaken kan oppakken. Dit initiatief heeft al snel landelijke bekendheid gekregen en heeft als inspiratiebron voor andere gemeenten gediend.  Ook is Haije nu al enige tijd voorzitter van de Stichting Elektrisch Varen Friesland, deze stichting heeft als doelstelling het stimuleren van elektrisch varen in de provincie.

Sinds 1970 is Haije daarnaast al actief op kerkelijk gebied, zo was hij actief in het jongerenwerk, was hij diaken en voorzitter van de diaconie van de toenmalige Gereformeerde kerk in Burdaard.

Ook op cultureel gebied was Haije actief, zo was hij medeoprichter en bestuurslid van de Stichting Ruurd Wiersma in Burdaard en was hij eveneens medeoprichter en voorzitter van de Stichting Molen De Zwaluw in Burdaard. 


donderdag 23 april 2015

Vrouwenbrievenboek ‘Laet doch niemant dese brief leesen’

In de historische familiearchieven van Tresoar is een groot aantal persoonlijke brieven van vrouwen te vinden, waarvan er nu een zestigtal gebundeld is in de uitgave Laet doch niemant dese brief leesen. Vrouwenbrieven uit Friese familiearchieven 1600-1800. 
De auteur Elizabeth de Groot heeft de brieven ontcijferd, hertaald en van een inleiding voorzien.
Het boek verschijnt bij uitgeverij Bornmeer en zal worden gepresenteerd op vrijdag 24 april aanstaande in stadsschouwburg De Harmonie in Leeuwarden, in het kader van de Dag van de Brief.

Elizabeth de Groot heeft de bundel samengesteld uit de brieven die in de historische familiearchieven van Tresoar in Leeuwarden te vinden zijn. Ze geven een gevarieerd beeld van vrouwenlevens in de zeventiende en achttiende eeuw.

De verzameling brieven is behalve vanuit het oogpunt van vrouwenstudies, ook vanuit historisch perspectief interessant. De onderwerpen waarover wordt geschreven, het taalgebruik, de lengte van de brieven, de schrijver en de lezer van brief; het geeft ons hernieuwd inzicht in de tijdgeest van de zeventiende en achttiende eeuw in Friesland. De persoonlijke brieven zeggen veel over het leven van alledag, maar door de hoeveelheid brieven in deze bundel, zestig stuks, kunnen ook grotere thema’s uit de brieven worden gedestilleerd. Daarnaast biedt een brief bij uitstek inzicht in emoties.

De bundeling van deze zestig brieven uit de periode 1600 tot 1800 levert een uniek tijdsdocument op en vormt een belangrijke toevoeging aan de studies over deze periode (zie voor de namen van de schrijfsters de namenlijst onderaan dit artikel). Om de afstand met de moderne lezer te verkleinen, zijn de brieven ontcijferd en vervolgens hertaald in hedendaags Nederlands. De vele illustraties vormen een passend decor bij de brieven.

Dit jaar wordt voor het eerst een Dag van de Brief georganiseerd om ruim aandacht te geven aan deze geschreven vorm van communicatie. Naast de boekpresentatie worden tevens lezingen gehouden, is er een filmvertoning en zijn er bijzondere brieven te zien in een tentoonstelling. Dit is een evenement van Tresoar, de Fryske Akademy, Historisch Centrum Leeuwarden en Alpita de Jong.

‘Laet doch niemant dese brief leesen’ wordt op vrijdag 24 april om 11.50 uur gepresenteerd in De Harmonie, Leeuwarden. Het eerste exemplaar wordt aangeboden aan Maria Louise van Hessen-Kassel (1688-1765), regentes en stammoeder van ons koningshuis.
Maria Louise van Hessen-Kassel overleed 250 jaar geleden, op 9 april 1765. Het gehele jaar wordt in Friesland aandacht besteed aan haar leven en bestuursperiode. Hoe zij weer tot leven wordt gebracht om deze bundel met brieven uit haar eigen tijd in ontvangst te nemen, blijft tot het laatste moment een verrassing.

Elizabeth de Groot
Laet doch niemant deze brief leesen – Vrouwenbrieven uit Friese familiearchieven, 1600-1800
ISBN: 9789056153489
Prijs: € 17,50

Laet doch niemant dese brief leesen is verkrijgbaar bij de boekhandel, bol.com en bornmeer.nl

De lijst van briefschrijvende vrouwen die in het boek behandeld worden:

Schrijfsters brieven
Luts van Walta
Barbara van Dekema
Barbara Rheen
Theodora van Fritema
Margriet Roussel en Louise Henriëtte
Aemilia van Wassenaer
Juliana Catharina van Aebinga
Isabella Susanna thoe Schwartzenberg
Agatha Tjaerda van Starckenborgh
Gryte Fransen
Susanna Margaretha van Donia
Thecla Maria van Aggama
Thamara Reneman
Judith Voocht
Maria van Diën
Catharina Margaretha van Vierssen
Catharina van Plettenberg
Eduarda en Elisabeth van Haren
Jeannette Isabella thoe Schwartzenberg
Feddina Sophia van Goslinga
Ida Rosier
Aurelia van Haersma
Barbara van Essen
Henrica van Delden
Geertruyd Snevens
Antoinette Arnoldi
Ytje Hayes
Anna van Assendelft
Trijntje Muijs
Josina Petronella Clant
Titia Margaretha Dotingh
Ibella Alegonda Vegelin van Claerbergen
Catharina Marina van Eysinga
Antje Reynders
Johanna Jacoba Hancock
Maria Krullers
Anna Catharina Albertina van Geismar
Susanna Elisabeth van Essen
Aurelia van Haersma
Weduwe Jacob Mutil
Trijntje Hylkes
Tjitske Rinia
Yda Scheltinga
Fokel Helena van Burmania
Catharina Johanna Grevenstein
Charlotte Amelia Kelderman
Johanna Eritia van Poutsma
Amelia Coehoorn van Scheltinga
Fokel Berber van Beyma
Wilhelmina de Winter
Anna Maria van Burmania
Gerlofke Wiarda
Sijke Osinga
 

dinsdag 21 april 2015

Oproep: Wie heeft 78 toeren platenspeler met USB-aansluiting voor digitaliseren?

Sneuper Reinder Postma, die o.a. onlangs met zijn echtgenote een boek publiceerde over Dokkum
in de Tweede Wereldoorlog, heeft een bijzondere vraag.
Hij is in het bezit gekomen van 7 stuks 78-toeren plaatjes, die zijn zo rond 1948 speciaal ingesproken door inwoners van Ee en omgeving voor hun zoon die in Indië zat. De plaatjes werden dan naar Indië opgestuurd en de zoon kon zijn familie dan beluisteren in een audioboodschap.
De plaatjes zijn nog in goede staat maar ik zoek nu iemand die een 78-toeren speler heeft, liefst zo dat die aan de pc gekoppeld is, dat we de plaatjes kunnen afspelen en daarna digitaliseren.
Op het internet lees je wel dat er dergelijke spelers zijn met een USB-aansluiting maar ik heb die niet, wie helpt om dit originele materiaal te digitaliseren?
Postma woont in Oudwoude, dus het zou handig zijn dat iemand met een dergelijke speler ook in Noordoost-Friesland of omgeving woont!
Mail ons met tips!

Aanvulling van Reinder Postma:
Het betreft Jaap Broersma, zijn vader was Tjeerd Broersma en zijn moeder Tjerkje Groen uit Paesens.
 
Er zijn ook twee plaatjes met een bericht van zijn dominee, ds. Baardt.
 
Zie ook foto: Jaap met zijn verloofde Minke Walda uit Kollum. Veel van onze leden kennen Jaap als de grote man achter het Vlasmuseum in Ee !

maandag 20 april 2015

11en30 NGV Friesland april 2015 met Schiermonnikoog gemeentewapen

Schiermonnikoog heeft een gemeentewapen met daarin de schiere monnik prominent verbeeld. Het wapen siert de cover van het nieuwe nummer van 11en30 maar desondanks bevat de inhoud geen aan Schiermonnikoog gerelateerde artikelen. Daarvoor moet je toch bij 't Heer en Feer zijn.
De afdeling Friesland van NGV meldt per 1 februari 2015 in totaal 442 leden te hebben, waarvan 87 'bijkomende leden'. Een dalende trend t.o.v. 2014.
Jeroen Hofstra vermeldt in het artikel Criminele Zaken in Friesland in de 18e eeuw een aantal bronnensites die op ons blog ook regelmatig de revue passeren (en zelfs meer).
In Verdacht maar niet vervolgd: de zaak van Detje Paulus, belicht Martha Kist haar voorouder uit Oostermeer (Eastermar) die in 1809 werd vastgezet op verdenking van diefstal van geld uit het huis van Atje Geerts en Klaas Hayes. Bij gebrek aan bewijs werd ze vrijgesproken.
Jaap de Boer verhaalt over de ouders van Maria Catharina Piron en hun criminele handel en wandel, Mathijs Pieron en Geiske Folkerts. Gedupeerden zijn Wijtze Petrus de Vries, bij de Meelbrug, en Rein van der Ploeg, in de Schrans onder Huizum. Een aantal Joodse handelaren is ook bij de zaak betrokken: Meijer Jacobs, Ephraim Josephs, Adam Levi de Jong en Herman Jacobs. Als getuigen trad zilversmid Ate Offringa op met zijn zoon Jochum en de wachtmeester van Leeuwarden, Lourens Sontag en diens assistent Rinse Roorda. Het ging hierbij om de diefstal van een aantal (vecht-)hoenders!
Schaatser Hilbert van der Duim is onderwerp van een stamreeks door Sytze Giezen. Deze gaat terug tot Jan Hendriks van der Duim die ca 1761 werd geboren en in Terwispel overleed.
Het langste artikel in dit nummer is van de hand van Nynke Buis en is getiteld: Bajesklanten. In 2002 liet zij zich vrijwillig een weekend opsluiten in de gevangenis te Hoorn. Ze vergelijkt haar inschrijving met die van 1875, evenals de destijds geldende regimes qua groep, eten en drinken, dagbesteding, slapen, luchten en ontslag. Haar betovergrootvader Berend Roosenstein was degene die het in 1875 moest ondergaan!


Van de landelijke NGV website is het aardig af en toe eens te kijken naar de pagina met besproken periodieken. Ook De Sneuper wordt kort genoemd via de overzichtspagina.

woensdag 15 april 2015

Dokkumer kaart uit 1550 bewijst nut bij archeologische opgraving middeleeuwse binnenhaven

Kaart Dokkum 1550, Van Deventer
Uit archeologisch onderzoek tussen het Zuiderbolwerk en de Strobossersteeg in Dokkum blijkt dat de structuren van een oude middeleeuwse binnenhaven nog in de grond aanwezig zijn. Ter hoogte van parkeerterrein de Acht Zaligheden zijn onder andere kademuren, grachtvulling, beschoeiing en oudere terplagen ontdekt, die erop wijzen dat er op deze plek ooit een gracht met een binnenhaven is geweest. Via ’t Nauw kwam de gracht uit op de Baantjegracht.

De gracht met binnenhaven staat aangegeven op een historische tekening van 1550 (van Van Deventer). De gracht is dus vóór 1550 en waarschijnlijk in de middeleeuwen aangelegd, toen Dokkum nog een belangrijke zeehaven was. Naast de kademuren en beschoeiing zijn er bij de recente graafwerkzaamheden ook verschillende voorwerpen zoals aardewerkscherven en objecten van leer en glas aangetroffen. Deze voorwerpen dateren van na 1500 en zijn daar vermoedelijk met het dempen van de gracht terecht gekomen. Uit historische kaarten blijkt dat de gracht aan het begin van de 20e eeuw is gedempt.

In een periode dat vaarwegen de belangrijkste verbindingen waren, zal deze haven een belangrijke functie hebben gehad voor het omliggende gebied in het zuidelijke deel van de binnenstad. Op een kadastrale kaart uit 1832 is zichtbaar dat langs de Strobossersteeg vooral gebouwen voor de opslag van goederen stonden. Aan het begin van de 20e eeuw stonden er acht (kleine) woningen, oftewel acht zaligheden, aan de Strobossersteeg. Deze naam is later gebruikt voor het huidige parkeerterrein.

Het archeologisch onderzoek werd uitgevoerd in verband met de aanleg van ondergrondse containers
Kademuur
aan de Strobossersteeg en riolering bij parkeerterrein de Acht Zaligheden. Vanwege de diepe graafwerkzaamheden die hiermee gepaard gaan en de historische locatie waarop deze plaatsvinden, was een archeologisch onderzoek noodzakelijk. Het onderzoek werd uitgevoerd onder leiding van archeoloog Elma Schrijer van ingenieursbureau MUG.

Update: Piet de Haan meldt: over de 'gevonden gracht'. Dat dempen gebeurde al voor 1887 en niet in de 20e eeuw. Het was ook niet een verrassende vondst. Het dempen is eigenlijk een combinatie van enerzijds de volksgezondheid die toen op kwam en anderzijds de ruimte die de stad Dokkum nodig had. Dit doodlopende stuk van het grachtje met stilstaand water was een open riool. Niet veel later werd de gracht, zeg maar het open riool, op de Oostersingel ook gedempt.
Je kunt op de kaart van Van Deventer ook zien dat dit oorspronkelijke grachtje niet direkt met de Ee in verbinding stond. Pas ruim ten westen van de stad kon je in de Ee komen. Later, na of bij de aanleg van de Bolwerken werd er een direkte verbinding gemaakt met het Klein Diep. Dit grachtje had niet echt een naam maar komt wel eens voor als Binnendiep net zoals als het kleine grachtje in het noordelijke deel van de stad. Vandaag de dag noemen ze het verbindingsgrachtje  'De Wortelhaven'.

donderdag 9 april 2015

De Slag bij Noordhorn in 1581: Nederlands militaire historie belicht

Dit jaar viert de Molen Fortuna in Noordhorn haar 125-jarig bestaan. In het kader van dit jubileum organiseert de Stichting Koren- en pelmolen Fortuna een culturele avond over de Veldslag bij Noordhorn in 1581, in samenwerking met de Historische Kring Zuidhorn en de verenigingen van
Dorpsbelangen te Noordhorn, Niezijl en Kommerzijl.
Deze culturele avond zal worden gehouden op donderdag 23 april 2015 in Zalencentrum Balk aan De Gast 39 te Zuidhorn.

Dhr. Olaf van Nimwegen van de Universiteit van Utrecht zal ingaan op de militaire aspecten van deze veldslag en de betekenis hiervan voor het ontstaan van de Republiek der Zeven Provinciën. Hierover kan in het kort het volgende worden gezegd:

‘Op 30 september 1581 vochten bij Noordhorn 3.500 Nederlanders, Engelsen en Duitsers onder aanvoering van John Norreys tegen 5.000 à 6.000 Duitsers, Walen en Albanezen of Grieken onder aanvoering van Francisco Verdugo.
De samenstelling van de beide legers maakt nog eens duidelijk dat het lange tijd gangbare beeld van de Nederlandse Opstand van een nationale vrijheidsstrijd tussen gewapende burgers en geuzen enerzijds en Spanjaarden anderzijds niet met de werkelijkheid overeenkomt. Behalve Verdugo zelf was er geen Spanjaard op het slagveld bij Noordhorn te bekennen. De slag bij Noordhorn laat er geen twijfel over bestaan dat de Nederlandse Opstand een oorlog was tussen huurlegers dat samengesteld was uit beroepssoldaten.
De 16-eeuwse huursoldaat staat centraal in deze lezing. Huurlingen riepen hevige gevoelens op bij boeren en stedelingen: tegelijkertijd vreesden, minachtten en bewonderden zij dit krijgsvolk.
Naast de aanleiding en het verloop van de slag zelf en de politiek-militaire context van de oorlog in de drie noordelijke provincies, zal uitgebreid aandacht worden besteed aan de plaats van de soldaat in de zestiende-eeuwse samenleving.

De Slag bij Noordhorn levert een fascinerend voorbeeld op van de militaire problemen waarmee de
Nederlandse opstandelingen tot ongeveer 1590 worstelden’.
Verder zal freelance archeoloog mw. Isabel van der Velde op deze avond iets vertellen over het
archeologisch onderzoek dat onlangs bij Noordhorn is verricht.

U bent vanaf 20:00 uur welkom in zaal Balk te Zuidhorn. Kosten voor entree inclusief koffie of
thee € 3,50. Wij rekenen op een grote opkomst.

woensdag 8 april 2015

Brander-kapitein Adriaen Jansz, alias Gloeiende Oven

Een van onze mooiste online bronnen is de digitale versie van het onderzoek van Eimert Smits
Slag bij Duins 1639
Fazn
. (de gelijknamige neef van onze oud-redacteur) over de Admiraliteit van Friesland: De Friese Admiraliteit boven water
Met enige regelmaat raadpleeg ik deze bron als ik een naam tegenkom van een persoon van wie ik vermoed dat hij ooit gevaren heeft voor deze Friese vestiging van wat later de Nederlandse marine werd. Of als ik een afbeelding vind met ander personeel van de Admiraliteit, zoals raadsleden of de kamerbode Feike Klases van der Lei, vooral toen ze nog tot 1645 in Dokkum zaten.

Bekend is ook dat vele zeelieden die begonnen bij de Admiraliteit van Friesland later overstapten naar de VOC of WIC, of een van de andere Admiraliteiten in de Republiek. De vestiging Friesland leed eigenlijk constant een kwijnend bestaan en moest vaak geld en schepen lenen om überhaupt nog een beetje inzetbaar te zijn. Toch werd er aan een behoorlijk aantal heroïsche zeeslagen meegedaan, zoals bijvoorbeeld de Slag bij Gibraltar in 1607 , de Slag bij Duins in 1639, de Slag in de Sont in 1658 en de Tocht naar Chatham in 1667 waarin Hans Willem baron van Aylva het Friese smaldeel aanvoerde en Hendrik Bruynsvelt schout-bij-nacht was.

Qua naam springt echter een persoon boven alles uit: Gloeyenden Oven. Het was de bijnaam van Adriaan Jansz, die deze ontleende aan zijn faam als degene die branders uitrustte, vaak ondergebracht bij de Admiraliteit van Zeeland te Middelburg.
In de lijst van Varend Personeel onder de Admiraliteit van Friesland vinden we de volgende vermeldingen:
1636-1637. Gloeiende Oven op jacht Arnemuiden. Gewest Groningen onder Admiraliteit van Zeeland.
1639. 18 September op het jacht Arnemuiden onder eskader van Banckert. Gewest Groningen onder Admiraliteit van Middelburg. (Hij deed als konvooier mee aan de Slag bij Duins onder Maarten Harpertsz Tromp).
1652. Kapt. Gloeijende Oven op 12 Juli voor Wielingen met jacht De Jager.
1653. In Slag bij Nieuwpoort op 12/13 Juni op schip de Vrede(2) onder Admiraliteit van Zeeland, hoewel op Wikipedia vermeld wordt dat hij het later gezonken schip Neptunus onder zich had.

vrijdag 27 maart 2015

De Sneuper 117, maart 2015, met Franse Friezen, sigaren en een geleend paspoort

Het voorjaarsnummer van 2015 van ons verenigingsblad De Sneuper, nummer 117, heeft een bijzonder verhaal over een Fransman, Etienne Babois, die als soldaat naar Friesland kwam, daar trouwde en vervolgens met zijn echtgenote in het leger van Napoleon tot diep in Rusland raakte en gewond weer terug kwam. Op basis van dagboeken uit verschillende generaties is een prachtige reconstructie van de barre tocht gemaakt door Linda Moes.

De aannemersfamilie Egas uit Holwerd siert de cover en Jan Kooistra vertelt ons over Dokkumer sigarenfabrikant Jorritsma te Murmerwoude. Het eilandgevoel krijgt u met het artikel van André Staal over Hein de Bruin op Ameland.
Reinder Postma licht de geschiedenis van de ijsherberg te Oudwoude toe en Henk Plantinga biedt inzicht in de altijd lastige huisnummering, nu van Dantumawoude.
Onze vaste rubrieken staan weer vol met onderhoudende verhalen en verrassende foto's.

Zo is De Sneuper 117 weer gevuld met voor elk wat wils en gevarieerde artikelen, waar de volgende keer misschien ook uw onderzoek of tekst tussen kan staan. Want wij blijven afhankelijk van de kopij van onze leden. Stuur dus vooral uw bijdrage in!
Dat en nog veel meer in dit nummer van De Sneuper dat binnenkort bij de leden op de mat valt (en u kunt ook een digitale versie als gratis extra krijgen, laat het ons weten!):

Inhoudsopgave:
HISTORIE & STREEKGESCHIEDENIS
- Sigarenfabrikant Petrus Jorritsma, Jan Kooistra
- De ijsherberg van Oudwoude, Reinder Postma
- Huisnummering Dantumawoude, Henk Plantinga
- Etienne Babois: Fransman werd Fries, Linda Moes
- Hein de Bruin en Ameland, Andre Staal

GENEALOGIE & FAMILIEGESCHIEDENIS
- De familie Egas uit Holwerd, deel 1, Klaas Egas
- Het geleende paspoort, Klaas Pera

 
RUBRIEKEN & COLUMNS
- COLUMN: Je mutte mar hoare...,Ihno Dragt

- De koffer van Mathilde: De koffer wordt gesloten, Hilda Bouta
- HERALDIEK: wapen en vlag van Dokkum 3, Rudolf Broersma

- Veenhuizen: Signalementen met foto, Piet de Haan
 
DIGITAAL, ACTUEEL & VARIA
- Digitaal verhaal: Virtuele reizen van Kollum tot India, Hans Zijlstra

- Ingeboekt: Windlust Burum, Yvonne ten Nijenhuis

Op de Praatstoel 2: verhalen uit NOF. Bestel dit fantastische boek (leuk als kadootje)! Slechts 20 euro voor ruim 400 pagina's hardcover (plus verzendkosten 6,75 ivm dikte boek. Af te halen in Dokkum, Oosternijkerk en Amsterdam zonder verzendkosten).
 
Wilt u ook meegenieten van de interessante verhalen uit onze regio, dan kunt u zich eenvoudig aanmelden als lid (slechts 15 euro per jaar) via dit online formulier. 

Onze voorjaars-ledendag is op zaterdag 25 april in Hantum:
10.00 tot 10.30 Inloop
10.30 tot 10.45 Opening door de voorzitter
10.45 tot 11.30 Verslag ledenvergadering 2014, jaarverslag 2014, verslag 2014 van de penningmeester, verslag kascontrole commissie, verslag redactie en webmaster.
11.30 tot 11.45 Bestuurszaken en aanstellen nieuwe kascommissie
11.45 tot 12.00 Rondvraag
12.00 tot 13.30 Lunch en informatiemarkt
13.30 tot 14.00 Lezing over de historie van de H-dorpen
14.00 tot 15.30 Bezichtiging van de Sint Annakerk van Hantumhuizen.
De kerk staat op ca. 3 km afstand van de vergaderlocatie. Graag, indien mogelijk, carpoolen.
15.30 Afronding met een kopje koffie of thee en cake.
Als u wenst deel te nemen dan vragen wij u zich aan te melden vóór 19 april bij
onze penningmeester: penningmeester.hvnf@gmail.com De kosten voor deze dag (inclusief lunch) zijn € 15,=
Doarpshûs d’ Ald Skoalle vindt u naast de hervormde kerk van Hantum, aan de Tsjerkestrjitte 4. Er is voldoende parkeergelegenheid in de directe omgeving.

woensdag 25 maart 2015

Historisch Tijdschrift Fryslan, maart 2015 met Friese filmgeschiedenis

Het nieuwste nummer van het blad van het Koninklijk Fries Genootschap voor Geschiedenis en Cultuur, Fryslan, richt zich vrijwel volledig op de Friese filmgeschiedenis.
Er zijn relatief veel oude Friese films bewaard gebleven. Er werd namelijk al vroeg gerealiseerd dat deze oude bewegende beelden van historisch belang waren, wat uiteindelijk resulteerde in een heus Fries Filmarchief. De basis werd gevormd door Anneke van Renssen die begon met een catalogus die in de loop der tijd de 'Dikke Anneke' genoemd werd.
Hein Faber was de zeeman onder de Friese filmmakers. Nadat hij de grote vaart vaarwel had gezegd werd hij een zwerver in Friesland, zich opwerpend als schrijver, publicist, kenner van volkscultuur en conservator. Samen met zijn vrouw Trude Hornstra beheerde hij kunsthuis Statum in Makkum.
De oudste Friese speelfilm is Kar ut Twa, uit december 1937. De film gaat over de strijd van twee jongens om een meisje. Gerrit Aalfs (1892-1970) was de drijvende kracht achter het filmerscollectief 'Film yn Fryslan'.
In Taal yn byld wordt Tsjebbe Hettinga (1949-2013) in de schijnwerpers gezet. De dichter werd regelmatig gefilmd door Pieter Verhoeff.
Henk Penninga uit Buitenpost is een echte filmliefhebber. Hij heeft zowel veel films getoond aan zijn leerlingen als diverse gemaakt met zijn productiemaatschappij in Minnertsga, Noorderlicht Film.
Van een geheel andere orde is het verhaal over de terugkeer van een zilveren troffel naar de kerkvoogdij van Berltsum. De herdenkingssteen uit 1773 van Georg Wolfgang Carel Duco baron Thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg werd herenigd met de zilveren troffel die de destijds zevenjarige telg uit de adellijke familie hanteerde. Nazaat George Wolfgang Carel Duco Kan was de schenker.
Verder gaan Marijn Molema van de Fryske Akademy en Binne de Haan de boer op om de oral history op te tekenen van boeren, onder het motto De boer, hij investeerde voort. Een boek met die titel zal nog dit jaar verschijnen.
En als laatste komt Willem van Eysinga aan de orde, rechter in het Vredespaleis te Den Haag tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Overigens heb ik zelf ooit de dorpsfilm van Munnekezijl uit 1952 online gezet op YouTube:  https://www.youtube.com/watch?v=4DRT4-APJqY

dinsdag 24 maart 2015

Zilveren huwelijkslepel van Kollumer uurwerkmaker Oeds Molles en Stijntje Gosses

In de catalogus Dokkumer, Kollumer en Amelander Zilver staat op bladzijde 146 een lepel met De Vriendschap van de Kollumer zilversmid Pieter Martens. De achterzijde van de bak is gegraveerd met de letters O M en S G.
Jan Schipper, Fries zilverkenner, met de website www.zilverstudie.nl wees mij op het volgende.
Recent is aan het licht gekomen dat dit een huwelijkslepel is van het echtpaar Oeds Molles, uurwerkmaker te Kollum, en zijn eerste vrouw Stijntje Gosses.
Zij trouwen in Kollum op 25 juli 1756.

Pieter Martens is dezelfde zilversmid die het zilverwerk maakte van de familiebijbel van Geeske Harmens uit Burum, die zich tegenwoordig bevindt in de Bijzondere Collecties van de Vrije Universiteit Amsterdam.

Oeds Molles stond aan het begin van een dynastie van uurwerkmakers, goud- en zilversmeden en juweliers, de familie Radema. In 2011 werd het 250-jarig jubileum gevierd. De jongste telg uit de familie runt tegenwoordig een webjuwelierswinkel.

Update: Reinder Postma meldde dat in ons boek over oral history in Noordoost-Friesland, Op de Praatstoel 2, een hoofdstuk is opgenomen over de familie Radema. Een mooie reden dus om dat prachtige boek te bestellen!
Het artikel verhaalt over de opeenvolgende generaties Radema, die al voor 1811 de achternaam voerden, gelieerd waren aan zilversmid Hylke Martens en het feit dat ook zilversmid Gieke Andeles al eind 17e eeuw in het pand werkzaam was. Zijn grafsteen uit 1715 ligt nu in de tuin van Oudheidkamer Mr Andreae. De huidige zaak is in het pand naast het oorspronkelijke pand van de uurwerkmakers en zilversmeden.
André Buwalda merkte daarnaast op dat Oeds Molles ook vermeld wordt in 'Uurwerkmakers in Friesland' van Siet en Lammert de Bruin. Oeds was werkzaam als uurwerkmaker van 1755 tot ca. 1791.

zondag 22 maart 2015

Brief aan Johan Willem Friso door Dokkumer Julius Schelto van Aitzema in 1709

In het Koninklijk Huisarchief in Den Haag berusten enkele brieven van de Dokkumer burgemeester Julius Schelto van Aitzema. Hij stuurde ze als afgevaardigde van de Friese Staten in de Staten-Generaal naar zowel Hendrik Casimir II van Nassau-Dietz, Henriëtte Amalia van Anhalt-Dessau als hun zoon Johan Willem Friso (1687-1711).
Zijn moeder was regentes voor hem gebleven tot 1707, waarna hij zelf het stadhouderschap op zich nam. Het jaar daarop, meerderjarig geworden, volgde het stadhouderschap van Groningen.
In 1709 was de jonge prins in het huwelijk getreden en in 1710 en 1711 werden respectievelijk een dochter en een zoon geboren. Vanuit het oogpunt van erfopvolging was dat maar goed ook, want in juli 1711, terwijl zijn vrouw hoogzwanger was, verdronk de jonge stadhouder bij het oversteken van het Hollands Diep bij Moerdijk. De stadhouder en prins van Oranje nam als generaal deel aan de Spaanse Successieoorlog (1701-1714) die het gevolg was van het kinderloze overlijden van Karel II van Spanje. Opnieuw was het Koning Lodewijk XIV van Frankrijk die de spil was in deze oorlog.

Julius Schelto schreef de stadhouder vier dagen na de Slag bij Malplaquet op 11 September 1709. Hij feliciteert hem weliswaar met zijn behoud, maar begint met de kwestie van de benoeming van een predikant in Dokkum. Het contrast tussen dit feit en de gebeurtenissen in Malplaquet kan niet groter zijn. Dit gehucht op de grens van de Zuidelijke Nederlanden en Frankrijk werd het toneel van een enorme veldslag tussen Frankrijk en de Geallieerden.

De onervaren maar moedige Johan Willem Friso was de feitelijke bevelhebber van het Staatse leger. Als gevolg van een misverstand tussen hem en de Engelse bevelhebber verloren vele duizenden geallieerden het leven. De schuld van het misverstand lag overigens niet bij de prins, maar bij de Engelse bevelhebber, John Churchill, de hertog van Marlborough. Alleen al bij het Staatse leger waren er ruim 2000 doden en 6000 gewonden. Zelf werd tot tweemaal toe zijn paard onder hem doodgeschoten en ontsnapte hij ternauwernood aan de dood. Uiteindelijk wonnen de geallieerden, maar het was een Pyrrhus-overwinning.
Julius Schelto was de dag erna al op de hoogte van deze gebeurtenissen, zoals blijkt uit zijn brief:
Doorluchtige Prins,
De tijd van een nieuwe predikant te kiezen was verschenen, en gelijk als Uwe Hoogheid mij daarover had geschreven, zijn de meeste stemmen van de kerkenraad gevallen op Dr. Van Tuinen, predikant te Dronrijp; waarop zijn edele gevolgelijk tot predikant van deze stad verkozen is. De Burgerij had veel tegen hem wegens zijn uitspraak en zwakke stem, uit vrees van hem niet te zullen kunnen horen, dat ik hoop boven verwachting ten goede te zullen uitvallen.
Wij hebben hier met veel alteratie uit zeker Relaas van de 12de dezer, gelezen, hoe dat onder Uwe Hoogheid twee paarden, In deze laatste bataille waren doodgeschoten. Het is wel glorieus maar tegelijk bekommerlijk, en meest voor ons; God zij gedankt voor deze genadige behouden is, de tweede maal nu al in zo korte tijd, en gebeden om continuatie van zijn zegen. Ik feliciteer onderdanigst Uwe Hoogheid met dit geluk en met de victorie in de Bataille. Waarmede blijve met schuldig respect,
Doorluchtige Prins, Uwe Hoogheids Onderdanigste en Allergehoorzaamste Dienaar,
JS v Aitzema.
Dokkum 15 september 1709.

 
Deze brief en vele andere brieven van Julius Schelto van Aitzema worden besproken in het boek van Ihno Dragt, Macht en pracht van een Dokkumer burgemeester rond 1700

dinsdag 17 maart 2015

Oudste huis van Moddergat gerestaureerd

Door Paul Hillebrand

Het pand De Oere 10 heeft na vele jaren zijn oorspronkelijke tuitgevel teruggekregen. Dat dit gelukt is mag een wonder heten, want het terugbrengen van een gevel stuit bij de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed al snel op bezwaren. Dankzij de steun van wethouder Pytsje de Graaf en haar ambtenaren is het plan uiteindelijk toch werkelijkheid geworden.
Oere 10 te Moddergat

Architect Siebe van Seijen van Adema Architecten te Dokkum heeft de gevel met behulp van oude foto’s  weer weten te reconstrueren. Vervolgens heeft bouwbedrijf Dijkstra-de Graaf uit Engwierum zijn restauratie-vakmensen Klaas Jenne Wouda en Klaas Willem Zweering aan het werk gezet. Zorgvuldig is de oude gevel weer steen voor steen opgebouwd. Dit oudste nog bestaande huis van Moddergat dateert uit 1684, toen het als boerderij gebouwd werd door Frans Fetzes en zijn vrouw Ettie Hooghacker. Voor de zware draagbalken gebruikte men boomstammen, die het jaar daarvoor gekapt waren, zo ontdekte Siebe van Seijen toen hij een jaarringenonderzoek uitvoerde. Vanaf 1750 is het twee eeuwen lang een vissershuis geweest.
Sinds enkele jaren heeft het huis de naam: “De Vrouw Trijntje”, naar het vissersschip dat in 1883 verging en waarvan de bemanning in het huis woonde. Schipper Tiete Waeltjes Post en zijn vrouw Trijntje Thomas Fokkens woonden hier vanaf 1853. Zij kwam in het kraambed te overlijden, waarna Tiete zijn blazer naar haar vernoemde. Nu staat deze scheepsnaam op de deurpost geschilderd.

Klaas Wouda en Klaas Zweering (rechts)
Het huis is opgetrokken uit Friese geeltjes. Deze werden destijds in Harlingen gebakken. Het is het enige woonhuis in Moddergat van deze steen. Op Schiermonnikoog daarentegen zijn vrijwel alle commandeurshuizen van deze steen opgemetseld. De gelijkenis met dit vissershuis is treffend, maar dit 17e eeuwse huis is ouder. Dank zij het enthousiasme van de Gemeente Dongeradeel en de steun van de DOM Paesens-Moddergat heeft het pand zijn oude glorie herkregen.

zondag 15 maart 2015

Dokkumers in Notarieel Archief Amsterdam

Het Stadsarchief Amsterdam heeft een omvangrijk Notarieel Archief dat helaas nog niet goed digitaal ontsloten is. Wel is er een uitgebreid kaartjes-systeem waarin op kleine kaartjes de essentie van de akte is overgeschreven. Het herkomstonderzoek van archivaris Simon Hart is daarbij ook interessant. Zowaar zijn er enkele sorteringen op plaatsnaam, zodat (als je eenmaal de weg weet) je alle Dokkumers er snel tussenuit kunt vissen.
Dat heb ik dan ook gedaan en van de meeste meteen maar een foto genomen. Sommige wat al te obscure vermeldingen heb ik niet gefotografeerd.
De vermeldingen betreffen met name Dokkumers in de scheepvaart, zoals bijvoorbeeld de Sontvaart, verkoop van schepen of vermeldingen van bemanning bij de VOC.

Sneupt u maar eens rustig door de online collectie van de gefotografeerde kaartjes heen. Bij een behoorlijk aantal heb ik al een korte transcriptie in het venster naast de foto geplaatst.

Laat het ons weten als u een voorouder tegenkomt, en als u daarover wilt publiceren!

vrijdag 13 maart 2015

Symposium: Marijke Meu, prinses in Fryslân

Het symposium: Marijke Meu, prinses in Fryslân vindt plaats op vrijdag 10 april 2015 van 10.00-17.00 uur.
Locatie: De Koperen Tuin, Ljouwert/ Leeuwarden
Entree: 15 euro (inclusief lunch)
Opgave:  Via dit formulier.

Dagvoorzitter: Hanno Brand
Voertaal: Nederlands

Programma
9.30 uur Inloop
10.00 uur Opening en welkom door Hanno Brand
10.10 uur Bearn Bilker -  De familie Van Haren - In het belang van Oranje, of in het belang van de eigen dynastie?
        Marijke Bruggeman - Hier passeert niets van eenige attentie. Nieuwsberichten en geruchten uit Den Haag
11.10 uur Koffiepauze
11.40 uur Mirjam de Baar - Friese Nassaus en hun engagement met het piëtisme
        Piet Bakker - De schilderijencollectie aan het Friese hof ten tijde van Marijke Meu: samenstelling en functie.

 12.40 uur Lunch

 13.45 uur Hans Cools - Treurnis aan het hof: de verbeelding van de Friese aanspraken bij de uitvaarten van Johan-Willem Friso (1711) en van Willem IV (1751)
        Joop Koopmans - De publicitaire verbeelding van Maria Louise van Hessen Kassel in de achttiende eeuw
        Yme Kuiper - Friese Nassaus en de Europese cultuur van het arcadische buitenleven in de achttiende eeuw

 15.15 uur Theepauze en aansluitend muziek door Broer de Witte: Rynoldus Popma van Oevering: Suite IV in C (Capricio, Allemanda, Corrente, Sarabanda, Gavotta, Menuet, Giga) (1692 - 1782)
        Domenico Scarlatti: Sonate in f (K69) (1683 - 1757)
        Johann Sebastian Bach: Toccata in d (BWV913) (1685 - 1750)

 16.00 uur Geart de Vries - Johann Hermann Knoop, meer dan de hovenier van Maria Louise
        Jeanine Otten - "Een lekkere schotel die wel op een koningstafel gediend mag worden": eten en drinken aan het hof van Marijke Meu en Willem IV
 17.00 uur Afsluiting met een drankje en een hapje

zaterdag 7 maart 2015

Lezing over Maria Louise van Hessen-Kassel door Bearn Bilker op zaterdag 14 maart

2015: het Maria Louise jaar
In 2015 is het 250 jaar geleden dat prinses Maria Louise stierf. De prinses heeft een belangrijke rol gespeeld in het voortbestaan van de Oranjes. Zij trouwde in 1709 met de Friese stadhouder Johan Willem Friso. Een lang huwelijk was hen niet gegund. In 1711 verdronk de stadhouder, terwijl zijn vrouw zwanger was, bij een ongeluk op het Hollandsch Diep. De familie was op dat moment uitgestorven, tenzij de ongeboren vrucht van de prinses een jongetje zou zijn. Dat bleek zo te zijn: nog in hetzelfde jaar werd Willem IV geboren en was de dynastie gered. Maria Louise regeerde daarna lange tijd als regentes en zorgde ervoor dat haar zoon met de juiste vrouw trouwde.

Volgens (lid van onze vereniging en burgemeester) Bearn Bilker mag Maria Louise dan ook gezien worden als landsmoeder.

Elk jaar wordt in maart een gemeenschappelijke genealogische bijeenkomst gehouden met de Nederlandse Genealogische Vereniging (NGV). Deze keer organiseert het Genealogysk Wurkferbân deze en is de NGV de gast.

Bearn Bilker


Belangstellenden zijn van harte welkom op deze bijeenkomst!
De lokatie is het HISTORISCH CENTRUM LEEUWARDEN, Groeneweg 1, bij de Prinsentuin.
Aanvang 13.30 uur. Toegang is vrij. Parkeren kunt u in de parkeergarage Oldehove