dinsdag 31 mei 2016

Alice Springs on Whiskey Tour in Dokkum

Het eerste concert van Dokkum Cultureel is dit jaar Iers getint, met de folkgroep "Alice Spings" en de dansgroep  "Keltisch Dansje".

Alice Springs on Whiskey Tour is ontstaan in rokerige kroegen in het noorden van het land. Door tweede te worden in de Oerrock Champions League finale speelden de gedreven jonge mannen op Oerrock en het jaar daarna op het hoofdpodium van dit festival. Ze stonden al samen op het podium met Guus Meeuwis, Miss Montreal, Kensington, Di-RECT en Vangrail.

De akoestische gitaar, banjo, viool, bas, trekzak en drumstel zorgen voor een volle unieke sound. De mannen spelen opzwepende Ierse songs en jigs van bijvoorbeeld The Dubliners, The Pogues en Flogging Molly.

De danseressen van Keltisch Dansje zullen demonstreren hoe je op Ierse muziek kunt dansen.

Het concert is zoals altijd gratis toegankelijk en begint zondag 5 juni om 15.00 uur. Locatie: Grote Breedstraat, Dokkum, bij de Koffiepot.

--------------

Info: Gerda Vis, 0519-220828

zondag 29 mei 2016

Baanbrekend boerderijenonderzoek in Historisch Tijdschrift Fryslan

Tot voor kort was boerderijenonderzoek vooral gericht op de historie van de 'pleats' en zijn bewoners. Voor onze regio was met name het onderzoek van Reinder Tolsma in 1989 voor de Friese Maatschappij van Landbouw rond de geschiedenis van boerderijen in Oostdongeradeel van belang. Deze Friestalige publicatie 'Pleatsen yn Eastdongeradiel' is inmiddels digitaal beschikbaar via onze website.


Ook de online database van het Historisch Geografisch Informatie Systeem, HISGIS, is van belang voor het boerderijenonderzoek, omdat het zowel plaats als bewoner vanaf zeker het kadaster in 1832 weergeeft. Het is in het begin even puzzelen, maar zodra u de zoekmogelijkheden heeft ontdekt gaat er een rijke bron aan gegevens voor u open.

In het meest recente nummer van Historisch Tijdschrift Fryslan, en eerder al in het blad (nr. 1 van 2016) van Letterhoeke van Tresoar, wordt aandacht besteed aan het onderzoek van Paul Borghaerts. Via de Boerderijenstichting heeft hij al met veel eigenaren van boerderijen contact gehad.

Het vernieuwende aspect is dat Borghaerts in staat is met eigen middelen dendrochronologisch onderzoek te doen. Hij kan zelf de houtmonsters nemen, om thuis met een zelf geschreven programma en database van houtdateringen/jaarringen te bepalen wanneer het hout gehakt is en in welke regio. Zelf heeft hij een boerderij, Groot Amswert, in Hennaarderadeel, waarvan hij de geschiedenis heeft uitgezocht.

Het zou mooi zijn als ook in Noordoost Friesland de nodige boerderijen, in navolging van de oude gebouwen in de binnenstad van Dokkum, aan een dendrochronologisch onderzoek onderworpen worden.

woensdag 25 mei 2016

Netwerk regionale geschiedenis Noordwest-Duitsland en Noord-Nederland van start

Onlangs werd in het Oostfriese Leer de lancering gevierd van het Geschiedenisnetwerk. Dit samenwerkingsband richt zich op de regionale geschiedenis van Noordwest-Duitsland en Noord-Nederland.
Molema (links) en Wessels
Een van de initiatiefnemers is Marijn Molema, werkzaam bij de Fryske Akademy en tevens redactielid van het wetenschappelijke jaarboek De Vrije Fries.
Het doel zoals dat op de site van het Geschiedenisnetwerk is geformuleerd is om 'de afzonderlijke historische perspectieven op de geschiedenis van Noordwest-Duitsland en Noord-Nederland met elkaar te verbinden. Zo bouwen we aan de geschiedenis van een Europees grensgebied – een geschiedenis die mensen nader tot elkaar brengt en grensoverschrijdend cultuurtoerisme bevordert.'

De huidige ledenorganisaties binnen dit netwerk zijn:

Tot projecten die het netwerk inmiddels is opgestart behoren:
Migratiegeschiedenis: historici en volkskundigen werken samen bij het verzamelen van individuele ervaringen die bij migratie horen. Het project omvat het 19de en 20ste eeuw en houdt zich bezig met de actuele situatie van grensoverschrijdend werknemers en studenten. Men doet ook een oproep aan mensen die grensoverschrijdend werken en leven via deze online vragenlijst.

Digitaliseringsprojecten: met momenteel twee deelprojecten:

    1. HisGIS Ostfriesland: de bekende website van de Fryske Akademy HISGIS.nl zal daarbij kaartmateriaal van Leer gaan opnemen.

    2. Digitalization Frisian Law of the Middle Ages: Focus op het invloedrijke Oud-Friese recht, dat de kustregio’s tussen de rivieren Vlie en Wezer bevatte. Dit gebied bevat de huidige provincies Friesland en Groningen en de Duitse regio Ostfriesland. In de provincies Groningen, Drenthe en Friesland zijn, deels onafhankelijk van elkaar, digitale infrastructuren ontwikkeld voor de bestudering van rechtsteksten.

Onderzocht zal worden hoe deze systemen geïntegreerd en uitgebreid kunnen worden met Oud-Friese rechtsteksten die zich in Duitse archieven bevinden. Han Nijdam van de Fryske Akademy coördineert dit project.

Marijn Molema heeft in Historisch Jaarboek Groningen 2015 een interessant artikel geschreven over Lichtende voorbeelden van grensoverschrijdende geschiedbeoefening.

woensdag 4 mei 2016

Historische Vereniging Noordoost Friesland deelnemer Famillement te Utrecht

Elke twee jaar wordt door het Centraal Bureau voor Genealogie (CBG) in samenwerking met een regionale archiefinstelling het Famillement georganiseerd.
Dit jaar, 2016, wordt in en met het Utrechts Archief het genealogisch/historische evenement gehouden op donderdag 2 juni, van 11 tot 19 uur.

Het leek ons een prima idee om ons als vereniging ook eens te presenteren. De laatste jaren zijn immers vele leden van buiten de provincie Friesland lid geworden en hebben we steeds meer contacten met personen en organisties in alle delen van Nederland.
Op de donderdag zullen we dan ook met zeker 3 leden aanwezig zijn met een stand. Secretaris Arjen Dijkstra, webmaster Hans Zijlstra en redacteur Jacob Roep zullen in ieder geval aanwezig zijn. Naast ons verenigingsblad De Sneuper zullen we ook boeken als Op de Praatstoel 2, de Dubbel-DVD met De Sneuper 1 t/m 75, fotoboek De Sneuper nummer 100 en andere interessante zaken aanbieden. Op meegebrachte laptops kunnen we digitale bestanden zoals namenlijsten, transcripties, scans, bronbestanden en oude foto's presenteren. Ook kan Hans Zijlstra u meer vertellen over de activiteiten rond de avontuurlijke Friese jonkheer Tinco Lycklama a Nijeholt: het Tinco Project.
Daarnaast kunt u uiteraard bij de stand gewoon een praatje komen maken en ons uithoren over onze kennis van de genealogie, streekhistorie, heraldiek, maritieme en kunstgeschiedenis van Noordoost-Friesland, inclusief Ameland en uiteraard Dokkum.

We nodigen u dan ook van harte uit om langs te komen op dit gratis toegankelijke evenement. De vorige editie had maar liefst 2300 bezoekers. Dit jaar kunnen het nog meer worden. Met maar liefst 67 deelnemende organisaties en diverse interessante lezingen (van o.a Maarten van Rossem en Dominique van der Heyde) belooft het in ieder geval een afwisselend evenement te worden!

Locatie:
Het Famillement 2016 wordt gehouden in en om Het Utrechts Archief, Hamburgerstraat 28, 3512 NS Utrecht (hartje binnenstad, dus op loopafstand van station en Dom). Zie ook het programma-overzicht.
Donderdag 2 juni, van 11 tot 19 uur.
Gratis toegang. Geen registratie nodig.

U vindt de Historische Vereniging Noordoost Friesland bij standnummer P15 op het plein van het Utrechts Archief.

vrijdag 22 april 2016

Crowdfunding restauratie langste Dokkumer schilderij van start

Museum Dokkum is een crowdfundings-actie gestart om een paneel dat behoort tot de historische topstukken van de stedelijke cultuurhistorie en kunstgeschiedenis te restaureren.

Het schilderij meet 245 x 90 cm en is gemaakt van drie aan elkaar bevestigde planken. Hierop is met olieverf een voorstelling geschilderd van de haveningang van het vestingstadje Dokkum bij de Halvemaanspoort tegen het einde van de 18de eeuw.
Het paneel werd in 1942 aangekocht en het jaar daarop naar het Kabinet van schilderijen (tegenwoordig Het Mauritshuis) in Den Haag vervoerd en gerestaureerd. Juist de restauraties van toen maken dat het schilderij nu, bijna 75 jaar later, nauwelijks nog toonbaar is: vooral het groen is na-gedonkerd, er zijn vele onnodig brede overschilderingen en een hoofd is storend slecht bijgeschilderd. Afgezien daarvan laat hier en daar de verf los van het paneel.
Een conservering en restauratie van dit unieke schilderij zijn daarom dringend nodig en gewenst.
Verder onderzoek moet nog uitwijzen wie de schilder van dit stuk is.

Doe mee om de nog benodigde financiering van ruim 3500 euro te realiseren! De Wassenbergh Clarijs-Fontein Stichting heeft al 15.140 euro toegezegd (garantie onder voorwaarden).

Zie voor nadere uitleg en donatie-mogelijkheden de website van Museum Dokkum.

woensdag 20 april 2016

Postma presenteert biografie van vlaskenner Broersma uit Ee

Onder grote belangstelling werd zaterdag 16 april, dus gelijktijdig met onze ledendag te Westergeest, in Ee door ons lid en auteur Reinder Postma het boek over het leven van de heer Jaap Broersma gepresenteerd.
Broersma met boek links, rechts Reinder Postma

De beheerder van vlasmuseum It Braakhok in Ee nam ontroerd zijn biografie in ontvangst, waarin meer dan tweeduizend brieven zijn verwerkt en diverse opnames van 78-toerenplaten die tijdens een eerdere ledendag door Hans Zijlstra en Postma gedigitaliseerd zijn.

Het boek schetst een beeld van het boerenbedrijf en het leven op het platteland rond 1930. Broersma, nu 91 jaar oud, vertelt ook veel over de veranderingen die tijdens zijn leven plaatsvonden. De families Broersma in en rond Ee en de familie Bosgraaf in de omgeving van Kollum en Oudwoude komen aan de orde, evenals de emigratie in de jaren rond de oorlog.
De oorlogsjaren worden beschreven en de godsdienstige context van Ee en omgeving waartegen dit verhaal zich afspeelt. Ook krijgen we een kijkje in het leven van een Indiëganger.

Bovendien heeft Jaap de reis erheen uitvoerig en beeldend beschreven. Aan boord van de Boissevain vaart hij op 26 april 1947 naar Indië in de veronderstelling dat hij daar twee jaar zal blijven. Het worden er uiteindelijk drie.

Door alles heen klinkt de hunkering naar de liefde van zijn meisje, Minke Bosgraaf, dat achterblijft, het gemis van zijn dierbaren en de blijdschap over de terugkeer…

Het boek Liefde tussen Kollum en Perak is te bestellen bij: Reinder H. Postma De Wygeast 49, 9294 KR Oudwoude Tel: 0511-452100

maandag 18 april 2016

Ledendag Westergeest in teken van 3D, De Ikkers en middeleeuwse grafplaten

De Historische Vereniging Noordoost Friesland hield op zaterdag 16 april 2016 haar ledenvergadering in het MFC De Tredder in Westergeest. De wat merkwaardig buiten het dorp gelegen zaal bood voldoende ruimte voor de ca. 50 belangstellenden.
Tijdens de vergadering werd er over het mogelijke Project Dokkum in 3D gesproken. De ledenvergadering gaf aan dat daar nog wel het nodige huiswerk voor gedaan moet worden en goed naar de financiering gekeken moet worden, voordat de vogelvluchtkaart van Geelkercken uit 1616 overeind gezet mag worden.
Ook werd een nieuw kandidaat-bestuurslid, de heer Bootsma, benoemd en begroette Piet de Haan namens de redactie de nieuwe redactieleden Lisette Meindersma en Nykle Dijkstra.

Hans Zijlstra vertelde over de vele vondsten die ontstaan door het delen van informatie uit onderzoek en de contacten met internationale experts, zoals de onlangs op een veiling opgedoken 2 Amelander ramen uit de NH kerk te Hollum, waarover een artikel in de komende Sneuper zal verschijnen!

Na de lunch hield Oebele Vries een boeiende lezing over de geschiedenis van Westergeest. Jacob Roep maakte deze video-opnamen.
Naast Holwerd en Dokkum was Westergeest de derde primaire parochie die gesticht werd in de middeleeuwen in Noordoost Friesland. De plaats ligt op een zandeiland met daarop vroeger een (heilig) bos. Bij archeologische werkzaamheden rond de kerk van Westergeest is ooit een hele grote zwarte steen gevonden die mogelijk als voorloper voor religieuze doeleinden werd gebruikt. Oebele Vries is nog steeds op zoek naar het Archeologisch Rapport dat in 1956 is gemaakt en waarover alleen Halbertsma summier publiceerde (bij het Noordelijk Archeologisch Depot in Nuis kon zelfs Ernst Taayke niets vinden). Laat het ons weten als u weet waar het is!

Vervolgens werden tijdens een wandeling het bijzondere cultuurlandschap van De Ikkers en de eeuwenoude Hervormde kerk bezocht. De Ikkers zijn lange smalle percelen bouwland met greppels, die nog steeds goed in het grasland te zien zijn. In november 2013 maakte Jeroen Wiersma aan de Rijksuniversiteit Groningen een scriptie over dit fenomeen Ikkers (online te lezen als pdf).
Vries wees ook aan hoe het lijkpad liep, tussen twee knotwilgen door en via de weilanden naar de kerk. Deze Romaanse kerk heeft vele sierbogen aan de buitenkant en een vroegere kapel in de uitbouw wordt met een lichte steen aangegeven. Vlakbij de kerk is ook nog een wel of poel waaraan bijzondere krachten worden toegeschreven.
In de kerk vallen de bijzondere middeleeuwse (13e eeuw) muurschilderingen op en de grafplaten uit de 11e tot 13e eeuw! In De Sneuper 107 schreven we hier eerder over.
Een uitgebreide fotoreportage van Hans Zijlstra en Henk Aartsma kunt u bekijken in ons online foto-album, waarin ook 2 filmpjes met opnames in de kerk van o.a. de toelichting door Oebele Vries.

En vergeet u niet gehoor te geven aan de oproep om digitale namenlijsten en andere scans beschikbaar te stellen voor op onze website. Het zou zonde zijn als uw noeste sneupwerk verloren zou gaan, dus mail het ons!
Anders kunt u altijd nog een fiscaal interessante schenking doen aan ons als culturele ANBI.


dinsdag 5 april 2016

Komt allen tezamen: Ledendag in Westergeest met lezing Oebele Vries

Op zaterdag 16 april 2016 houden we weer de ledenvergadering met een mooi middagprogramma. Introducees en belangstellenden voor het middagdeel zijn welkom!

Agenda
1.    Opening
2.    Mededelingen
3.    Vaststellen verslag jaarvergadering 2015

4.    Project Dokkum in 3D
We zijn samen met enkele partnerorganisaties al enige tijd bezig met de voorbereidingen van het project ‘Dokkum in 3D’ (vergelijkbaar met wat al eens gedaan is voor Leeuwarden in 3D op basis van de kaart van Sems). In de vergadering vertellen we meer over onze plannen.

5.    Jaarverslag secretaris
6.    Jaarverslag penningmeester
7.    Verslag kaskommissie
8.    Jaarverslag redactie & webmaster

9.    Bestuursverkiezing

Onze voorzitter Haije Talsma heeft aangegeven te stoppen als voorzitter van onze vereniging. Hierdoor ontstaat een vacature in het bestuur. Wij roepen leden op om zich aan te melden als bestuurslid. De voorkeur gaat uit naar een kandidaat voor de functie van voorzitter, ook een andere invulling is mogelijk. Aanmelding als kandidaat is mogelijk bij één van de bestuursleden tot de aanvang van de vergadering. 

10.    Rondvraag

12.30     uur  Lunch en tijd om bij te praten

13.30 uur   Lezing over Westergeest en korte excursie naar ‘de Ikkers’
Dr. Oebele Vries (oud-docent Rijksuniversiteit Groningen en lid van onze vereniging) beet zondag 3 april in Kimswerd in het kader van het grootscheepse Grutte Pier verwantschapsonderzoek het spits af met een verhaal waarin hij Grutte Pier plaatst in de context van de politieke en maatschappelijke situatie van zijn tijd. Op 16 april zal hij ons meer vertellen over de historie van Westergeest. Daarna gaan we naar buiten voor een korte excursie.
Bekijkt uit ook nog even digitaal De Sneuper 107, met een prachtig artikel over de middeleeuwse grafplaten in de NH kerk te Westergeest.

15.00 uur  Sluiting met koffie en thee

Graag even opgeven vóór 13 april bij de penningmeester  (via 0512-778708 of liever nog per e-mail: penningmeester@hvnf.nl)

Tijd:    16 april 2016, inloop 10.00 – 10.30 uur
Plaats:     Dorpshuis / MFC "De Tredder" Westergeest
Eelke Meinertswei 33
9295 KB Westergeest

Het bestuur nodigt een ieder van harte uit om hier bij aanwezig te zijn. 

donderdag 31 maart 2016

De gouden medaille van Sijbrandus Fockema

In Vind Magazine zag ik een medaille van S. Fockema uit 1823.
Sijbrandus Fockema werd geboren op 5 Mei 1777 te Dokkum. Hij doorliep hier de Latijnse school en studeerde geneeskunde te Groningen rond 1794. Hij zal goed Latijn geleerd hebben van rector Epkema en Slothouwer, aldus kenner Piter van Tuinen.

Sybrandus trouwde met Johanna Jacoba Bekius. Zie ook hun vermoedelijke silhouetportretten.
De familie Fockema was een zeer vooraanstaande in Dokkum, met o.a. burgemeesters en juristen. Ook de familie Fockema Andreae stamt hier uit.

Wat staat er precies op deze gouden penning voor 100 gratis koepokvaccinaties in 1 jaar?
S.Fockema med.doctor Leeuwarden 1823 en de Latijnse randtekst Pro variol vacc insit plus civib uno ann gratis alministr. En op de andere zijde een koe met daarboven een engel met trompet en de randtekst Volitat iam fama per orbem MDCCCIX. Wat zoiets betekent als 'over de hele wereld verspreid 1809'.

De vermelding in Vind Magazine verwijst naar een veiling bij veilinghuis Schulman, op 12-14 mei 2016. Richtprijs 2000 euro.

In 2008 heb ik eens over iets vergelijkbaars gepubliceerd van de veearts Coop Wiersma te Ee,  (waar ook bv Jan Jans Kiestra woonde die medische manuscripten verzamelde): http://sneuperdokkum.blogspot.nl/2008/10/erepenningen-van-vee-arts-coop-wiersma.html

vrijdag 25 maart 2016

The Tinco Project in volle vaart vooruit

Zoals u wellicht al gelezen heeft in de Leeuwarder Courant (een dubbele pagina getiteld Ode aan merkwaardige avonturier Tinco) ben ik samen met George Homs, een Limburger wonend in Cannes, bezig de Friese jonkheer Tinco Lycklama à Nijeholt uit de vergetelheid te halen.
Tinco in Albanees kostuum

De telg uit een roemrucht geslacht van grietmannen en verveners zette aan het einde van de 19e eeuw de bloemetjes buiten aan de Franse Cote d'Azur, nadat hij jarenlang door het Midden-Oosten had gereisd en een museum met zijn zelf verzamelde collectie in Beetsterzwaag bestierde.

In Beetsterzwaag wordt hedentendage tijdens rondleidingen nog verhaald over de markante jonkheer die met een agressieve aap door het dorp paradeerde en maar liefst 1 gulden entree hief voor zijn oriëntaalse museum. Er gaat zelfs een verhaal dat Tinco tijdens een wandeling in de bossen rond Beetsterzwaag een lid van het koningshuis in een sloot heeft gekieperd!
Geen wonder dat zijn museum na een jaar al gesloten werd en de hele collectie verhuisde naar het Franse Cannes, waar Tinco met zijn katholieke echtgenote Juliana thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg in Villa Lycklama woonde.
Nog steeds is er een Rue Lycklama in deze mondaine badplaats en is de plaatselijke vereniging van archiefonderzoekers en de directie van het museum inmiddels ook enthousiast!

Naast het benaderen van vele mensen uit de wereld van musea en cultureel erfgoed, hebben we ook een drietalige website http://tincolycklama.org/ gelanceerd, een Wikipedia-pagina gemaakt en daaraan een Facebookpagina gekoppeld. Deze pagina op Facebook kunt u blijven volgen door hem te 'liken' met het opgeheven duimpje.

Door de publiciteit hebben we al vele positieve reacties gehad die ons nieuwe informatie en goede contacten opleverden.
Ook heeft deze week het historisch platform Historiek via een mooi webartikel aandacht besteed aan The Tinco Project.
In Cannes is men weliswaar nog niet ver ontwikkeld met de inventarisatie van de collectie of digitalisering, maar is er grote interesse meer te weten te komen over deze bijzondere Friese jonkheer, die zich ter plaatse uitgaf voor baron. Hij was immers getrouwd met een barones :-)

We hopen te zijner tijd o.a. tentoonstellingen te kunnen organiseren in bijvoorbeeld Cannes of Beetsterzwaag, ook met het oog op het naderende jaar 2018 waarin rond Leeuwarden Culturele Hoofdstad van Europa 2018 allerlei regionale activiteiten worden georganiseerd.
Blijf ons dus volgen via de website en Facebook!

maandag 21 maart 2016

Enno Doedes Star en de Gouden Leeuwen

Vorige week zondag was ik met mijn verre neef Wibo op de TEFAF-kunstbeurs in Maastricht.
Bij Rob Kattenburg, gespecialiseerd in maritieme schilderijen, zag ik een schilderij waarbij een heus boekwerkje was gemaakt.
Het betrof een meesterwerk van Willem van der Velde de jonge uit 1670 die waarschijnlijk speciaal gemaakt werd voor Luitenant-Admiraal Cornelis Tromp (1629-1691). En uiteraard werd een deel van de tekst verzorgd door Remmelt Daalder, de voormalige curator van Het Scheepvaartmuseum te Amsterdam en expert op het gebied van vader en zoon Willem van der Velde. Een Engelse uitgave van zijn boek zou de volgende dag op de stand gepresenteerd worden.

Thuisgekomen las ik het prachtig verzorgde boekwerk over het schilderij, waarop twee schepen in vol ornaat zijn afgebeeld: De Liefde en de Gouden Leeuwen. Op de cover staat alleen de achtersteven van de Gouden Leeuwen. Bij windkracht 5 en gereefde topzeilen lijkt het weer spoedig te zullen omslaan. Een ramp lijkt aanstaande. Er wordt uitgelegd dat de wimpels (lange zwaluwstaartvormige vlaggen) bij de admiraal gevoerd worden in de hoofdmast (de middelste), die van de vice-admiraal in de voorste mast en van de schout-bij-nacht (rear admiral in het Engels) in de achterste mast.
Het tafereel toont de vloot van de Republiek die zich verzamelt voor de Vierdaagse Zeeslag van 11-14 juni 1666. Het oorlogschip Liefde was gebouwd voor de Admiraliteit van Amsterdam rond 1660, voerde maximaal 70 kanonnen en had een bemanning van 270 man. Het was het vlaggeschip van Michiel de Ruyter in 1663. In 1665 onder Cornelis Tromp maar in de Vierdaagse Zeeslag ging het op 11 juni 1666 verloren onder kapitein Pieter Salomonszoon.
Het schip De Gouden Leeuwen, waarvan we de afbeelding zien op de cover, heeft op het hakkebord twee leeuwen die met de rug naar elkaar staan. Het voerde 50 kanonnen en was op de VOC-werf gebouwd in 1665. Het deed aan zijn eerste zeeslag mee, terwijl het voor de Liefde de laatste was, omdat het na een aanvaring met de Hollandia van Tromp door een Engelse brander werd getorpedeerd. De meeste bemanningsleden konden worden opgepikt door de Gouda maar de kapitein overleed kort daarna. Toch ging de slag de geschiedenis in als een glorieuze overwinning voor de Republiek!

De Gouden Leeuwen stond onder commando van Enno Doedes Star. Over hem en zijn problemen veroorzakende zoon heb ik in 2009 al eens gepubliceerd op dit blog. De Oostfries Star had voor de Amsterdamse Admiraliteit op Portugese kapers gejaagd nadat hij eerst op de koopvaardij voer. In 1661 was hij kapitein op de fluit de Groene Kameel met 10 kanonnen en 30 bemanningsleden. Met Michiel de Ruyter ging hij wederom op de Groene Kameel in 1664 naar de Middellandse Zee en keerde pas na ruim een jaar terug omdat ze via Afrika ook nog waren overgestoken naar de Cariben en Newfoundland! In augustus 1665 kwamen ze gezamenlijk in triomf de Eems te Delfzijl binnen. Aansluitend ging Michiel de Ruyter per trekschuit via Groningen, Dokkum en Leeuwarden naar Harlingen om op de Rede van Texel aan zijn volgende avontuur te beginnen.
Het jaar daarop was Enno Doedes Star de gezaghebber op de Gouden Leeuwen tijdens de Vierdaagse Zeeslag van 11-14 juni 1666, als onderdeel van het centrale squadron dat door De Ruyter op de Zeven Provinciën werd geleid. Star zijn schip had het zwaar te verduren en verloor 12 man en had 22 gewonden. Op 15 juni zeilde hij Goeree binnen met ook schout-bij-nacht Isaac Sweers aan boord die zijn schip de Gouda had verloren.

Op 4 augustus 1666 ging Star met De Ruyter weer in de slag met de Engelsen. Tromp ging overmoedig achter een Engels schip aan waardoor De Ruyter geïsoleerd werd van zijn eigen vloot en zich moest terugtrekken, samen met de Gouden Leeuwen van Star. Het schip van De Ruyter bleek naderhand meer dan 450 kogelgaten te hebben, waarvan 17 onder de waterlijn! De Nederlanders brachten 10 Engelse schepen tot zinken maar verloren ook 4000 man.

Enno Doedes Star werd vervolgens tot schout-bij-nacht van de Admiraliteit van Friesland en Groningen benoemd. Maar omdat de Vice-Admiraal Rudolf Coenders overleed werd Star in die functie benoemd, waarbij hij met o.a. Hans Willem baron van Aylva deelnam aan de beroemde Tocht naar Chatham in 1667 op het schip Groningen onder het squadron van Van Nes.

Star was bevelhebber op de Groningen tijdens de Derde Engelse Oorlog, de Slag bij Solebay (1672), Slag bij Schooneveld (1673) en de Slag bij Kijkduin, ook in 1673. In 1678 zeilde hij naar Spanje als vice-admiraal en als laatste expeditie voer hij naar de Ierse Zee in 1691 om een vloot terugkerende VOC-schepen te begeleiden. In 1707 overleed hij op zijn landgoed en buitenplaats Bolhuis te Wirdum in Groningen (ooit bewoond door de kroniekschrijver Abel Eppens).

maandag 14 maart 2016

Vier nieuwe indexen: Floreenkohieren, Weesboeken, Grondpachten en Stedepachten

Ons erelid Reinder Tolsma heeft weer prachtig werk verricht! De laatste tijd zijn er drie nieuwe indexen beschikbaar gekomen op de website van onze vereniging, terwijl een vierde index in opbouw is. Het aantal namen dat in die indexen voorkomt bedraagt al meer dan 13.600 en wordt alleen nog maar groter. Dit wordt ook beschreven in De Sneuper 121 van maart 2016 en zullen we met enige regelmaat verversen.

1.Index op de floreenkohieren van Oostdongeradeel (6083 namen)
Deze index staat al enige tijd op de webside. De floreenkohieren geven naast de eigenaren, gebruikers, naastlegers en grootte ook de belasting weer die voor elke boerderij betaald moest worden. Deze floreenrente gaat terug tot het Register van Aanbreng uit 1511, eigenlijk het eerste floreenkohier. Nadat in 1640 het aan het floreenkohier gekoppelde stemkohier opnieuw wordt vastgelegd, worden in 1698 de floreenkohieren vernieuwd en daarna iedere 10 jaar aangepast tot 1858, het jaar waarin ook de kadastrale nummers per boerderij worden weergegeven waardoor lokalisatie van de boerderij mogelijk wordt. Zo is in veel gevallen de bezitsgeschiedenis van een boerderij van 1511 tot 1858 te volgen.
Het belang van de floreenkohieren voor de hedendaagse onderzoeker is velerlei. Omdat op de genoemde boerderijen ook het stemrecht in dorps- en grietenijzaken rustte, kan worden nagegaan wie er in dorp en grietenij veel te zeggen had. Voor genealogen is ook veel uit deze index te halen omdat de gebruikers worden genoemd. Soms is iemand te volgen op meerdere boerderijen, een enkele keer in meerdere dorpen. Soms wordt een boerderij generaties lang door dezelfde familie gebruikt, maar er zijn ook boerderijen die vrijwel elke tien jaar een andere gebruiker hebben.

De prachtig gerestaureerde boerderij Humaldawei 37 te Ee, in het floreenkohier bekend onder nummer 10, is niet meer in gebruik voor het boerenbedrijf.

2.Index op de weesboeken van Oostdongeradeel (4158 namen)
Bleven er na het overlijden van de ouders minderjarige wezen over dan werden er door het nedergerecht voogden aangewezen, waarvan nota werd gemaakt in het autorisatieboek; van Oostdongeradeel zijn ze van 1614-1810 aanwezig en van de jaren 1656-1810 heeft de FAF indexen gemaakt.
De benoemde voogden waren aanwezig wanneer door het gerecht een inventaris (later opgenomen in het weesboek) opgemaakt werd na het overlijden van de ouders. Ook als één van de ouders overleed, werd een inventaris opgemaakt om het moeders- of vadersaandeel van de kinderen te bepalen, zeker wanneer de andere ouder wilde hertrouwen. Naast de namen van de ouders, de kinderen (en hun leeftijd!) en de voogden (meestal een oom van moeders- of vaderskant) vindt men ook eventueel de tweede echtgenoot en de woonplaatsen vermeld. Van Oostdongeradeel zijn deze ‘weesboeken’ bewaard gebleven van 1582-1810 in maar liefst 35 delen.
U wordt al een heel eind op weg geholpen met de Uittreksels van de Weesboeken Oostdongeradeel van 1691 tot 1810.

3.Index op de grondpachten van het weeshuis te Dokkum (2927 namen)
De armvoogdij/weesvoogdij had verschillende inkomsten, van de verhuur van de Westerisselanden tot oortjesgelden, marktgelden, collecten, gaven bij het beluiden der doden en bij de verkoop van beurtschepen enz.
Een belangrijke vaste post was die van de grondpachten en eeuwige renten die op huizen in de stad Dokkum, maar ook op landerijen en boerderijen in de regio rustten en die jaarlijks konden worden geïnd. Deze grondpachten zijn op enig moment aan het gasthuis geschonken, de oudste gegevens daarover in de registers komen uit 1509.
Deze registers zijn bijgehouden van 1585-1819 en bevatten honderden namen van eigenaren en bewoners van huizen die een jaarlijkse grondpacht moesten betalen aan het weeshuis. Per huis is zo de bewoningsgeschiedenis na te gaan van 1585 tot na 1800 en daarmee zijn deze ‘staten’ een unieke bron. Door de gegevens uit deze staten te koppelen aan het reëelkohier vanaf 1711 komen er tot 1805 nog meer gegevens beschikbaar.
Redacteur en lid van onze vereniging, Piet de Haan
, is er in geslaagd om het reëelkohier weer te koppelen aan kadastrale leggers vanaf 1832 waardoor van een aantal huizen in Dokkum gegevens beschikbaar komen vanaf 1585 tot aan onze tijd.
Uit de gegevens over de 148 in de ‘staten’ genoemde huizen zijn in totaal 2927 namen van eigenaren/bewoners gehaald, een prachtige bron voor genealogen met voorouders uit Dokkum: de straat waarin hij of zij woonde, soms zelfs het huisnummer, en de jaren waarin raken hierdoor bekend. Sommige personen zijn in meerdere huizen te volgen of werden van bewoner eigenaar (ook andersom!).

4.Stedepachten, 1630 (466 namen)
In het archief van de stad Dokkum is het volgende archiefstuk opgenomen:
"Stadsgrondpachten iaerlijx opden 1 Maij verschinende soo wel van heer Magnus, Heer Hardus ende heer Hidde, lenen, kercke grondpachten ende andere". Dat register lijkt een mooie aanvulling op de index van de hierboven genoemde registers van grondpachten van het weeshuis. Dit register is weliswaar maar van één jaar, maar bevat toch weer 233 huizen/kamers. Opgeteld bij de 148 huizen uit de weeshuisboeken zijn dat in totaal 381 huizen in de stad Dokkum waarvan gegevens beschikbaar komen

Vroeg floreenregister

Het tweede gedeelte van dit register bevat de: ‘Florenen van landen onder dese stads tafel schietende ende alle tue maenten betaelt wordende’. Daarmee is een vroeg floreenregister nu ook ontsloten want zoals hierboven al is geschreven zijn van de meeste grietenijen de floreenkohieren pas bewaard gebleven vanaf 1698.

Laat het ons weten als u iets moois vindt en/of er een artikel voor De Sneuper over wilt schrijven!

vrijdag 11 maart 2016

De Sneuper 121, maart 2016, met gouden ringen, dwarswegen en drama

Het voorjaarsnummer van 2016 van ons verenigingsblad De Sneuper, nummer 121, heeft als
coververhaal Detector-archeologie: gouden ringen. Johan Postma is lid van onze vereniging en detector-amateur-archeoloog. Hij geeft in een interessant artikel zijn visie en een hypothese over de relatie tussen het drama van de moord op Bonifatius in 754 en de vondst van verschillende vroegchristelijke gouden ringen in het terpengebied van Fryslan.

Regelmatig worden wij verblijd met korte, interessante artikeltjes van Jan Kooistra, dit keer over paden en dwarswegen in Dantumadiel.

Veel Meindersma’s afkomstig van Paesens waren bakker. Over de bakkerijen Meindersma heeft Sake Meindersma een uitgebreid genealogisch artikel gemaakt, dat in twee delen geplaatst wordt. Veel van die bakkerijen waren gevestigd in Noordoost-Fryslân.

Een artikel van opnieuw Piet de Haan moest vele vorige keren wegens ruimtegebrek terug in de kopijportefeuille, maar wordt nu eindelijk geplaatst: Piet dook dit keer eens in de Armvoogdijrekeningen en ontdekte daar een drama dat zich afspeelde aan ‘t Vliet in Leeuwarden. Vandaar dat Piets aandeel aan dit nummer van De Sneuper weer optimaal is.

Zo is De Sneuper 121 weer gevuld met voor elk wat wils en gevarieerde artikelen, waar de volgende keer misschien ook uw onderzoek of tekst tussen kan staan. Want wij blijven afhankelijk van de kopij van onze leden. Stuur dus vooral uw bijdrage in!
Dat en nog veel meer in dit nummer van De Sneuper dat binnenkort bij de leden op de mat valt (en u kunt ook een digitale versie als gratis extra krijgen, laat het ons weten!):

Inhoudsopgave:
HISTORIE & STREEKGESCHIEDENIS
- Vroeg-Christelijke gouden ringen, Johan Postma
- Akkerwoudster dwarswegen & paden, Jan Kooistra
- Drama in Dokkum: Familiedrama in 1902, Piet de Haan

GENEALOGIE & FAMILIEGESCHIEDENIS
- Bakkerijen Meindersma deel 1, Sake Meindersma

 
RUBRIEKEN & COLUMNS
- COLUMN: Je mutte mar hoare...,Ihno Dragt
. Over de nieuwe tentoonstelling over het Kollumer Oproer in Museum Dokkum.
- HERALDIEK: wapen van Oostdongeradeel deel 2, Rudolf Broersma

- Veldpost WO I: Heeren leventje in Jutphaas, Hilda Bouta
- Armvoogdijrekeningen: Gevonden op ‘t Vliet, Piet de Haan
 
DIGITAAL, ACTUEEL & VARIA
 
- WEBSITE & -BLOG: Digitale vondsten, Hans Zijlstra
- Vier nieuwe indexen, deel 1, Reinder Tolsma
- INGEBOEKT: Windscheppen op Ameland, Jacob Roep


Op de Praatstoel 2: verhalen uit NOF. Bestel dit fantastische boek (leuk als kadootje)! Slechts 20 euro voor ruim 400 pagina's hardcover (plus verzendkosten 6,75 ivm dikte boek. Af te halen in Dokkum en Oosternijkerk zonder verzendkosten).
U kunt ook nog met korting intekenen op de herdruk van het unieke boek Geschiedenis van Dokkum!
 
Wilt u ook meegenieten van de interessante verhalen uit onze regio, dan kunt u zich eenvoudig aanmelden als lid (slechts 15 euro per jaar) via dit online formulier. 

vrijdag 4 maart 2016

Van snik naar smak

Door Nykle Dijkstra.
Ooit geweten dat een inwoner van Schiermonnikoog tijdens de Vierde Nederlands-Engelse oorlog een vloot, bestaande uit VOC-schepen en marineschepen, redde door hen te waarschuwen dat ze door een sterkere Britse vloot werden opgewacht?

En ooit geweten dat vissers van Schiermonnikoog vroeger met kormachines oesters vingen? Deze, en andere weetjes kwam ik tegen bij het maken van mijn bachelorscriptie geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen.

De scriptie gaat over de zeevaart van het eiland in de achttiende eeuw, en met name de overgang van visserij naar koopvaardij. Dit bleek een vrij onbekend stukje geschiedenis te zijn, maar niet minder interessant. Zo werd de eilander gedroogde schol ooit zelfs in het buitenland verkocht, zijn er enkele bijzondere verhalen over de walvisvaart te vertellen en bleek dat veel zeevaardersfamilies in de achttiende eeuw al een belangrijke rol speelden bij de eilander koopvaardij.

Achterin de scriptie staat een overzicht van alle koopvaardijschippers die ik tijdens het onderzoek ben tegengekomen. Ook als je wilt weten hoe de bestekset van de bevelvoerder op een achttiende-eeuwse walvisvaarder eruit ziet, is dit werk een aanrader. U kunt de scriptie lezen via deze link.

(Dit artikel verscheen eerder in de De Dorpsbode, 67e jaargang, nr.15, 1 augustus 2014, Schiermonnikoog.)

woensdag 2 maart 2016

Onderzoek uitgeverij Doederus Kamminga te Dokkum

Uitgever Louw Dijkstra is bezig met een onderzoek naar een beroemde voorganger als uitgever: Doederus J. Kamminga uit Dokkum. In september 1999 publiceerden wij een special van De Sneuper, nummer 51, geheel gewijd aan deze Dokkumer oer-sneuper. Doederus Johannes Kamminga leefde van 1884 tot 1977 en was uitgever, drukker en oudheidkundige.

Louw Dijkstra is een Facebook-pagina begonnen over deze uitgeverij en hoopt op die manier Dokkumers en anderen die informatie over Kamminga hebben, te bereiken. Zijn onderzoek richt zich met name op zijn plaats in het Friese literaire veld.

Zie https://www.facebook.com/Uitgeverij-J-Kamminga-947089255375678/
en laat het weten als u informatie heeft!

maandag 29 februari 2016

Oproep om sportpoëzie in te sturen

Abe Lenstra
Eind november 2015 deden taal- en sportliefhebbers Anne Dykstra en Anne Tjerk Popkema een oproep om sportpoëzie in te sturen voor een bundel Friese sportpoëzie. Tot nu toe zijn er een dikke 60 inzendingen binnen gekomen.

Het blijkt dat veel dichters worden geïnspireerd door de canon van de Friese sporten en sporthelden: Abe, Epke, skûtsjesilen, schaatsen. Maar er zitten ook lofdichten op memorabele kampioenswedstrijden, promoties en lokale sporthelden bij.

Er is dus al prachtig materiaal binnengekomen, maar de initiatiefnemers willen graag naar minimaal 100 inzendingen. Daarom is de inzendtermijn verlengd tot 30 maart 2016

Vandaar een herhaalde oproep om nog eens in de oude jaargangen van het clubblad van de sportvereniging te duiken of om zelf een lofdicht op je favoriete Friese sportheld te schrijven, of dat nu in het Nederlands, Fries of een andere taal is.

Misschien zie je je gedicht dit najaar terug in een mooie bundel.

Inzenden kan via info@taalburopopkema.nl.

Info: Anne Tjerk Popkema, tel. 06-25 42 75 48 of 050-573 5158

zondag 21 februari 2016

Unieke bewaard gebleven 17e eeuwse kleding van Friese stadhouders in Rijksmuseum

Afgelopen zaterdag was ik in het Rijksmuseum, waar twee nieuwe tentoonstellingen waren geopend. De ene draaide om de Amsterdamse schilder George Hendrik Breitner, die van zijn jonge muze Geesje Kwak vele schilderijen in kimono maakte. Deze Japanse mantel (vandaar de naam japon) was veelal zeer kleurrijk en werd door Breitner in opdracht van een fabrikant gepromoot. Interessant is dat Breitner ook al vroeg veel foto's maakte van Amsterdamse straattaferelen.

De andere tentoonstelling heeft een focus op Mode, met onder andere een spectaculaire ronddraaiende catwalk en gigantische jurken, ingericht door fotograaf Erwin Olaf die ook een prachtig portret maakte van het Groningse model Ymre Stiekema.

Ruitermantel Ernst Casimir
Maar wat mij het meeste opviel was een aparte zaal met de enige in Nederland bewaard gebleven 17e eeuwse kleding. Het betrof namelijk de kleding van de Friese stadhouders Ernst Casimir en zijn zoon Hendrik Casimir. Beide sneuvelden op het slagveld en werden als helden vereerd. Hun kleding werd voor het eerst als een soort relikwie bewaard.
Van Ernst Casimir van Nassau-Dietz is de hoed met kogelgat tentoongesteld, met daarnaast zelfs de kogel en enkele botjes. Ook is er een onderbroek, pofbroek en ruitermantel van Ernst Casimir in de vitrines te zien, naast een zeemleren kolder van Hendrik Casimir.

Centraal in de zaal staat een schilderij van Ernst Casimir door de Friese hofschilder Wybrand de Geest.
Ook is er een hemd van Willem Frederik van Nassau-Dietz, die wel eens contact had met de Fries Pibo van Doma te Fogelsanghstate die hem hielp de hand van Albertine Agnes bij haar moeder Amalia van Solms te vragen.

Het informatiepaneel in het Rijksmuseum vermeldt: Uit respect. Dit zijn de enige kledingstukken uit de 17de eeuw die in Nederland over zijn gebleven. Het was in dit land geen traditie om kleren voor het nageslacht te bewaren. Dit komt mogelijk door het ontbreken van grote landhuizen en familiekastelen. Toch hebben de kleren in deze zaal wél de tijd doorstaan, omdat zij herinneren aan helden die vielen voor het vaderland.
Pofbroek Ernst Casimir
Ze zijn gedragen door de Friese stadhouders Ernst Casimir en zijn zoon Hendrik Casimir. Beiden stierven heldhaftig nadat ze waren neergeschoten op het slagveld. Niet alleen de voorwerpen met de kogelgaten, hun hoed en leren kolder, zijn geconserveerd. Ook de overige kleren (zelfs een onderbroek!) zijn niet vergeten.
In 1628 werden in Zweden voor het eerst koninklijke kledingstukken bewaard, ter nagedachtenis aan het staatshoofd dat zijn land had verdedigd. Dit voorbeeld werd in 1632 nagevolgd aan het Friese stadhouderlijk hof in Leeuwarden, door Ernst Casimirs kleren tentoon te stellen en vervolgens te koesteren als relieken.

De lijkstatie van Ernst Casimir in 1633 in Leeuwarden was ook een waar spektakel. Er is een prachtige reeks tekeningen van bewaard gebleven, waarop de hele Friese adel paradeert.
Over de lijkstatie van Willem Frederik is in 1918 een artikel verschenen in De Vrije Fries.
Ook hij kwam door een kogel om het leven, maar dan wel eentje die hij zelf per ongeluk afvuurde toen hij in 1664 zijn pistool (ook bewaard in het Rijksmuseum) schoonmaakte.
Een briefje dat hij vlak daarna aan zijn hofmeester Vegelin van Claerbergen schreef met bloedvlekken is nog in de collectie van Tresoar aanwezig.

Update: Marlies Stoter, conservator bij het Fries Museum, meldt een recenter artikel van haar hand over de lijkstatie van Willem Frederik in Jaarboek Oranje Nassau 2012: "‘Soo Godt belieft, kom ick’: De begrafenisstoet van Willem Frederik van Nassau-Dietz als spiegel van zijn netwerken" , Jaarboek Oranje Nassau 2012. pp. 50-67.

dinsdag 16 februari 2016

De Italiaanse voorvader van mij en Jochem Myjer

Afgelopen zaterdag was in het tv-programma Verborgen Verleden de beurt aan cabaretier Jochem Myjer om uit te vinden hoe zijn stamboom, en dus afkomst, in elkaar zit.

In een zeer afwisselende en interessante aflevering begon het met een bezoek aan het Stadsarchief
Harmen Snel en Jochem Myjer. Foto: CBG.
Amsterdam
, waar archivaris Harmen Snel de vaderlijke lijn Myjer uit de doeken deed en de verklaring vond voor de vreemde spellingswijze van de familienaam Myjer: een schrijffoutje van de pastoor!
Het spoor leidde naar een immigrant uit Paderborn die in onecht geboren was en daardoor niet de ouderlijke boerderij kon overnemen en aldus zijn heil in Amsterdam zocht.

Via de moederlijke lijn werd het allemaal een stuk spectaculairder, met veel dominees, en kwam er zelfs een link naar de broer van Willem van Oranje (Jan de Oude, graaf van Nassau-Dillenburg) boven water. Ook was er een voorvader die in de Aya Sofia in Istanbul met naam en afbeelding op een muur staat afgebeeld. De uitzending kunt u online nog bekijken.

Veel van het onderzoekswerk naar de voorouders van bekende Nederlanders wordt gedaan door het Centraal Bureau voor Genealogie, CBG. En omdat een televisieprogramma ook maar beperkte ruimte heeft geeft het CBG online via haar blog nog aanvullende details over de afkomst van, in dit geval, Jochem Myjer. En daar zag ik onderaan, onder het kopje Italiaanse voorouders, een naam die ik kende: Sormani. Ik citeer: "In de kwartierstaat van Jochem Myjer komen we ook Italiaanse voorouders tegen. Pietro Vittore Sormani, in 1791 geboren te Rezzago in Noord-Italië, trok naar Groningen, noemde zich voortaan Pieter Victor en trouwde in 1821 met Catharina Allegonde Witte." En verder: "De familielijn naar Jochem loopt via Christina, de vierde dochter van Pietro/Pieter en Catharina. Christina Josepha Elisabeth Sormani trouwde in 1851 in Groningen met de Groninger Johannes Hinderikus Harmannus Raken. Ze kregen dochter Catharina, die de moeder werd van de vader van de oma van Jochem".

Ik heb namelijk in mijn kwartierstaat via mijn (katholieke) moeder en grootmoeder Kappelhof ook een Italiaanse voorvader die Sormani heet, die ook uit het kleine dorpje Rezzago komt.
Jaren geleden had ik al via onderzoeker Ton Kappelhof, gepensioneerd medewerker van het IISG in Amsterdam, vernomen dat we beide afstammen van ene Carlo Antonio Vittore Donato Sormani c.a., zoon van Andreas Satiro Sormani en Giuseppa Christina Caminada (ook van deze familienaam zijn er hedentendage in Nederland nog nazaten)
geboren 7 augustus 1781 te Rezzago, overleden 4 augustus 1819 te Groningen.
Hij had uit zijn relatie (niet gehuwd) met zijn huishoudster Geesien Harms Kappelhoff drie kinderen:
Harmanus (1814-1856)
Christina (1816-1862)
Andreas (1818-?)
In ieder geval éen van deze drie kinderen, Harmanus, kreeg de achternaam van de moeder: Kappelhof.

Carlo werd op 14-jarige leeftijd door zijn ouders naar familie in Groningen gezonden (ooms en koopman/winkeliers Carlo Antonio Sormani en Giovanni Carlo Sormani) om inlijving in het leger van Napoleon te ontgaan (volgens familie-overlevering). In 1798 vertrok hij van Groningen naar Farmsum, keerde in 1801 terug naar Groningen en trad met pauselijke dispensatie in 1802 in het huwelijk met zijn volle nicht Francisca Sormani. Door dit huwelijk kon hij weer de dienstplicht van Napoleon ontwijken. Later verliet hij zijn vrouw en keerde in 1813 naar Farmsum terug, de omgeving van Geesien.

Zowel Pietro Vittore als Carlo Antonio Vittore Donato zijn zoons van Andreas Satiro Sormani en Giuseppa Christina Caminada. Broers dus. En blijkbaar is Pietro Vittore op 4-jarige leeftijd met zijn 10 jaar oudere broer meegegaan naar Groningen! Er is zelfs nog een foto van Pietro Vittore.
Dat maakt Andreas Satiro Sormani de gemeenschappelijke voorvader van mij, Ton Kappelhof en Jochem Myjer!

Er is nog een vrij groot aantal nakomelingen met de familienaam Sormani in Nederland. In 2007 waren dat er zeker 147 volgens de familienamen-database van het Meertens Instituut. De familie Caminada had er in 2007 zelfs 173.

De actieve familie Sormani houdt nog jaarlijks een familiedag.

Het dorp van stamvader Sormani, Rezzago ligt ten noordwesten van Lecco, op een schiereiland dat aan twee zijden wordt begrensd door het Lago di Como. Ton Kappelhof was in Lecco in oktober 2005 maar wegens slecht weer niet in Rezzago, dat erg hoog ligt en waar veel toeristen komen, vanuit Milaan om van het bergklimaat in Lombardije te genieten. Dit gebied was vanouds Italiaans, maar ligt in de Alpen en dichtbij de Zwitserse grens.

Harmanus Kappelhof werd rijksveearts en huwde met Margaretha Schoonbeek op 23 augustus 1840. Margaretha werd geboren in 1816 te Groningen en is overleden in 1890 te Groningen. Zij waren de grootouders van mijn grootmoeder van moederskant, dochter van Petrus Victor Kappelhof en Geeske Laffra.

En nu we toch bezig zijn: mijn grootmoeder Kappelhof vertelde mij vroeger altijd dat ze familie was van de beroemde filmster Doris Day. Nu heet deze actrice van origine wel Doris Mary Ann Kappelhoff, maar het is nooit bewezen dat er een connectie is!

maandag 15 februari 2016

Frysk nu bijna in Google Translate

Nog even en dan is het zover: de Friese taal in Google Translate.

Afgelopen vrijdag kwamen in Tresoar weer vele Friezen opdagen om de vertalingen van het Engels naar het Frysk te valideren, zo meldde de Leeuwarder Courant. Dat valideren gaat via de computer en is in feite nakijken en bevestigen of de vertalingen kloppen. En dat is voor sommige moderne woorden nog best lastig. Een groot deel van de data was al rechtstreeks goedgekeurd door Google.
In 2012 schreef ik een blogartikel waarin ik opriep te streven naar het opnemen van het Frysk in Google Translate. Toendertijd was er door bezuinigingen sprake van dat leerstoelen Fries aan universiteiten gingen verdwijnen. Ook adviseerde ik de Fryske Akademy, naast het grootschalig digitaliseren, zich te beijveren voor opname in deze online vertaalmachine. Het maakt het veel gemakkelijker om de Friese taal online te delen met een enorm internationaal netwerk, maar alleen al om het bereik en de PR-waarde die Google genereert is het de moeite waard.

Een grote rol bij dit project was weggelegd voor Dr. Anne Dijkstra, oud-lexicograaf bij de Fryske Akademy.
Om de kwaliteit van de vertalingen zo goed mogelijk te maken kunnen nog steeds woorden en zinnen worden toegevoegd of gevalideerd. Zoals bij welhaast alle online vertalingen zal het nooit helemaal perfect worden, maar de essentie is meestal wel duidelijk. Dit is ook een mooi voorbeeld van crowdsourcing
Het valideren van de Friese tekst mag natuurlijk gewoon thuis, zoals de website van de Provincie Fryslan vermeldt. Lees daarvoor hieronder de instructie.

Instructies

1. Ga naar: https://translate.google.nl/community. Log in met jouw Google-account en kies ‘Engels-Fries’.
2. Klik op ‘valideren’.
3. U kunt aan de slag! De eerste te valideren zin verschijnt op u scherm. Klik op het vinkje om de vertaling goed te keuren af op het kruisje als de vertaling niet deugt. Klik op ‘verzenden’ wanneer u het rijtje bij langs bent geweest. Komt u er niet uit, klik dan op ‘overslaan’.

Ik ben benieuwd wanneer we Frysk in Google Translate voor het eerst kunnen gebruiken!

Update: Vanaf donderdag 18 februari 2016 is het zover! Dan kunt u globale vertalingen van Engels naar Frysk en andere talen maken. Met de Google Translate-button aan de linkerzijde van dit blog kunt u in 1 keer het hele blog in het Frysk lezen!

donderdag 11 februari 2016

Meer dan 300.000 opnamen uit de Nedergerechten Friesland online

Op de website van Tresoar zijn vandaag 304.412 opnamen uit de Nedergerechten van Friese gemeenten geplaatst. De Nedergerechten waren lokale rechtbanken in de grietenijen (gemeenten) en steden van Friesland in de periode van de late Middeleeuwen tot 1811. Zij hielden zich bezig met criminele, civiele en vrijwillige rechtspraak.

In 2009 is de stichting Vrienden van de Archieven in Friesland (FAF) begonnen met het digitaliseren van de bij Tresoar aanwezige archieven van de Nedergerechten. Alle archiefstukken zijn weliswaar op microfiche op de studiezaal Tresoar te raadplegen maar een aantal van deze fiches is van slechte kwaliteit. In eerste instantie was de inspanning er op gericht om alleen te digitaliseren ter vervanging van deze fiches. In de loop der tijd is dit project echter in de breedte gegroeid waardoor het nu de ambitie is om het complete Nedergerechtsarchief te digitaliseren. Vandaag is het eerste deel daarvan online beschikbaar gesteld.

Zowel voor algemeen historisch als voor genealogisch onderzoek zijn de Nedergerechten van groot belang. Naast informatie over (kleine) rechtzaken bevinden zich ook weesrekeningboeken, aanstellingen van voogden, boedelbeschrijvingen, verkopingen en hypotheken in de Nedergerechten. Voor wat betreft criminele zaken mocht het nedergerecht alleen lichte overtredingen behandelen, maar in de zogenaamde Informatieboeken wordt verslag gedaan van vooronderzoek van criminele zaken die werden opgestuurd naar het Hof van Friesland.

Het deel van de Nedergerechten wat nu op internet beschikbaar is gesteld, omvat nog maar zo'n 10% van de honderden meters Nedergerechtsarchief in de depots van Tresoar. Van sommige gemeenten zijn nog maar een beperkt aantal stukken gefotografeerd, terwijl van een kleine gemeente als Schiermonnikoog het gehele Nedergerecht nu digitaal beschikbaar is.

De Nedergerechten zijn te vinden op de pagina 'Zoeken naar voorouders' of rechtstreeks op de pagina 'Nedergerechten'.

Voor bijvoorbeeld Dokkum zijn deze bronnen en perioden beschikbaar:
13-10, 15 : Dokkum 1555-1561   Recesboeken 
13-10, 185 : Dokkum 1588-1592   Verkoopboeken. Processen-verbaal van de decretale en andere publieke verkopingen van onroerend goed 
13-10, 222 : Dokkum 1603-1614   Hypotheekboeken 

Helaas ontbreken de Dongeradelen, Kollumerland, Ameland, Ferwerderadeel en Dantumadeel nu nog!