woensdag 26 april 2017

Verontwaardigde visser bij de Ezumazijl

De leden van de Historische Vereniging Noordoost Friesland die de afgelopen jaren de ledenvergadering hebben bezocht zullen zich ongetwijfeld herinneren dat ik er voor pleit dat de al jaren geleden vrijwel voltooide indexering van de Mairieboeken Dongeradeel (grofweg de Franse tijd van 1812-1816) nu eindelijk eens online moet komen. Simpelweg omdat dit vrijwilligerswerk van onze leden niet was en is bedoeld om op een harde schijf in het Streekarchief te Dokkum bewaard te blijven.

Een mooi voorbeeld uit dit archief is een brief namens botvisser Thomas Rinderts uit Ezumazijl die zich benadeeld voelt omdat een collega, Johannes Sjoukes, met een lager lotingsnummer niet in zeedienst hoeft maar hij wel.
De index gaf de volgende beschrijving bij p. 160: Ingekomen van prefect: Thomas Rinderts is met nummer 38 aangewezen als vervanger van Taede Jans Kok, maar beklaagt zich dat Johannes Sjoukes met nummer 35 voorgeeft niet tot de lichting te behoren, hoewel zij beiden de botvisserij buiten de sluis van Esumazijl beoefenen. Hij heeft daartoe een bijgaand request ingeleverd met handtekeningen van getuigen. Prefect wil van maire horen of deze getuigen geloofwaardig zijn (of waarom niet) In de bijlage het request.
De voorgaande regel, p. 159 vermeld: Ingekomen van prefect: varensgezel Taede Jans Kok is ongeschikt verklaard voor de dienst wegens aamborstigheid. Maires dienen in overleg het eerstvolgende nummer op te roepen, desgewenst met een aangewezen plaatsvervanger, op 17 maart te melden in Leeuwarden

De transcriptie van de originele documenten luidt als volgt:
De Rijks Baron Ridder van het Legioen van Eer, Prefekt van het Departement Vriesland

Aan De Heer Maire van Anjum

Mijn Heer de Maire!

Thomas Rinderts, opgeschrevene van de zeeligting en hebbende getrokken No. 38 in het voormalig District Oostdongeradeel, heeft zich voor den Raad van Levee gesisteerd,
en zich beklaagd, dat Johannes Sjoukes, in hetzelfde District hebbende getrokken No 35 in der tijd was verklaard niet te behoren tot de Ligting, terwijl hij nochtans even
zoveel als hij Thomas Rinderts buiten de sluis van de Ezumazijl de Bot visscherij uitoeffende. Tot staving hiervan heeft dezelve het nevensgaande Stuk overgelegd; doch daar
hetzelve, voorzoo ver de geloofwaardigheid der Getuigen betreft, niet door u is gecertificeerd, maar alleen dat die personen in Uwe Gemeente woonachtig zijn, inviteer ik U
bij dezen Mijn Heer de Maire onder het nevengaande Certificaat eene verklaaring te plaatsen ten bewijze van de geloofwaardigheid der Getuigen, tenzij daaromtrend enige zwarigheid
door U mogt worden gemaakt, in welk geval ik de reden daarvan verzoek te weten.
Tevens zal het mij aangenaam zijn door U geinformeerd te worden, of naar uw inzien, de beide personen, Thomas Rinderts en Johannes Sjoukes, wat hun beroep van visscher aangaat, gelijk
staan, dan of w... de laatstgemelde eenige meerdere aanspraak op..ding heeft.
Deze renseignementen gevoegd bij de genen ik bij Uwer missive van den 23 January u .. ontvangen, zullen gelijk ik mij vlij, den Raaden...ligting en staat stellen omtrent deeze zaak ...te doen.
Ontvang Mijn Heer de Maire, de verzekering mijner achting

De Prefekt voornoemd JG ....
Wij ondergetekende Inwoonders van de Gemeente Anjum, verklaren den persoon van Johannes Sjoukes wonende in voorschreven Gemeente en wel op Ezumburen onder Anjum zeer wel te kennen en menigmaal ooggetuige te zijn geweest dat dezelve met zijn schip buiten de Ezumazijl zedert jaren de Bot visscherij heeft uitgeoeffend.
In kennisse onze handen Anjum den 17e Maart 1812
Handtekeningen:
RS Swart
oud commis
Jan Johannes visser
Pyter Willems van Dijke
Teede Jans Kok
Teede Jan Douwes
Douwe Jans Douwes
Pieter Jans Douwes
Wieger Dirks Kamminga

Certivicere ik onder geteekende Maire van de Gemeente Anjum dat deeze Nevenstaande personen alle zijn inwoonders dezer Gemeente Anjum, den 18 Maart Agtienhondert en Twalf.
De Maire voornoemd
Yme Uilkes Stiemsma

Mijn eigen voorvader Geert Jochums was ook visser bij de Ezumazijl. Ik dacht altijd dat de vissers aldaar voornamelijk schelpenvissers waren (soms verwarrend aangeduid, zoals in de Quotisatiekohieren, als schilders) (skil=schelp). Op Ezumazijl stond namelijk een kalkoven. Blijkbaar was het vissen op bot (een platvis) ook een belangrijke variant.

woensdag 19 april 2017

Verslag ledendag te Dokkum op 15 april 2017

Op een vertrouwde en historisch verantwoorde plek in Dokkum kwamen we samen: De Posthoorn aan de Diepswal, vroeger ook bekend als de Blauwe Clock.
De vaste kern was weer aanwezig, inclusief Reinder Tolsma, Doede Douma en de neven Eimert Smits, en dat zorgde voor ouderwetse gezelligheid!
Nadat het bestuur, met als voorzitter Gosse Bootsma, secretaris Ciska Hoekstra en penningmeester Arjen Dijkstra ons allen had verwelkomd konden we beginnen aan de presentaties.
Warner Banga presenteert De Sneuper covers van 2017

Warner Banga stelde de redactie nog eens voor en liet zien welke covers we voor de uitgaven van 2017 hebben gekozen.

Extra aandacht was er voor het speciale, dubbeldikke, jubileumnummer van juni 2017 (we bestaan 30 jaar!) over bierbrouwen en bierbrouwerijen in Dokkum. Deze zal niet alleen onder onze leden worden verspreid maar ook via het Dockumer biergilde onder 4.000 extra belangstellenden. Zelf houden we ook nog een ruime extra oplage voor promotiedoeleinden. Dit alles mede mogelijk gemaakt door diverse sponsors en een hele schappelijke offerte van onze huisdrukker Andeko.

Jacob Roep praatte ons bij over de Beeldbank en het initiatief van hem en Nykle Dijkstra om namens onze vereniging te presenteren op de Historicidagen in augustus in Utrecht.
Nykle gaf hier nog een nadere toelichting op. Ook is hij met Jacob en onze nieuwe aanwinst Theo Delfstra uit Veenwouden, medewerker HISGIS bij de Fryske Akademy, redacteur van ons nieuwe Facebook-account. Volg ons!
Hans Zijlstra gaf een korte update over onze website en bedankte technisch webmaster Jaap-Sip Faber voor zijn vele werk achter de schermen. Inmiddels hebben we een goede reputatie in heel Friesland opgebouwd en worden we zo goed gevonden via Google dat we vrijwel dagelijks vragen, vondsten of andere mail in onze inbox krijgen. 

Ciska Hoekstra onthulde in haar toespraak namens het bestuur dat een ontdekking van een oud lied door Nykle Dijkstra door een koor wordt ingestudeerd om tijdens de Admiraliteitsdagen in Dokkum gezongen te worden. Vlak daarvoor zal ook een nummer van De Sneuper uitkomen met een maritiem thema. Ook zet het bestuur zich meer in om nu eindelijk eens de Mairieboeken online te ontsluiten die al jaren geleden door onze leden zijn geinventariseerd, en om op drift geraakte herdenkingsstenen uit Ee (1613) en Ezumazijl (1671) terug op hun oorspronkelijke plek te krijgen. Hans Zijlstra is hier een drijvende kracht achter.

Oud-penningmeester Johannes Dijkstra presenteerde voor de laatste keer de financiële cijfers: we staan er nog steeds goed voor! Haije Talsma werd als nieuw lid van de kascommissie benoemd.

Vervolgens riep voorzitter Gosse Bootsma drie redactieleden naar voren: Piet de Haan, Hans Zijlstra en Warner Banga. Alledrie werden ze voor hun jarenlange inzet voor de vereniging beloond met het Lidmaatschap van Verdienste (een ingelijst certificaat) en een bos bloemen.

Penningmeester Arjen Dijkstra meldde dat het project om Dokkum in 3D te realiseren voorlopig in de ijskast gaat. De financiële risico's zijn te groot en we hebben te weinig beschikbaarheid van extra redactionele inbreng om dit nu op te pakken.

Tijdens de rondvraag vroeg Piet de Haan nog even de aandacht voor een presentatie op vrijdagochtend 19 mei in het Dokkumer stadhuis van het project HISGIS van de Fryske Akademy. Dokkum is voor hen een eerste en lichtend voorbeeld van een stad met extra bronnen, zoals de kaart van Smedema uit 1788, Volkstelling 1839 en de Quotisatiekohieren, naast een koppeling van het kadaster aan Floreenkohieren.
Ons Schiermonnikoger lid Hilbert de Vries deelde nog een interessant verhaal uit de Tweede Wereldoorlog over Schiermonnikoog met ons.

Na een eenvoudige doch voedzame lunch (met kroketten en soep uiteraard) maakten we ons klaar voor de middagsessie, een presentatie van Piet de Haan over de Dokkumer binnendiepen.
De zaal luistert aandachtig
Hiervoor schoven ook diverse geïnteresseerde Dokkumers aan, die uiteraard na afloop gevraagd werd lid te worden.
Piet loodste ons op charmante wijze langs bijzondere grachtjes, straten, panden en verhalen, waarin o.a. de van slaaf tot executeur van vonnissen opgeklommen Filander de Baron voorkwam en de scheepstimmerman van tsaar Peter, Gerlof Andries uit Birdaard. Een artikel over de laatste zal in een toekomstig nummer van De Sneuper verschijnen.
De presentatie werd met een groot applaus afgesloten, waarna velen nog onder het genot van een kop koffie bleven napraten of de oude foto's van Hilda Bouta van de Dongeradeler dorpen onder de loep namen. Vooraleer weer een geslaagde ledendag!
Met Jacob Roep en Nykle Dijkstra bezocht ik vervolgens nog het naastgelegen Museum Dokkum, waar o.a. een nieuwe (kleine) Sits-tentoonstelling wordt gehouden en de teruggevonden 17e eeuwse waagschalen staan opgesteld.

Het idee bestaat om een toekomstige ledendag o.a. te besteden aan een bezoek aan het Noordelijk Archeologisch Depot in Nuis. Persoonlijk zou ik een dag in Kollum (met bv de Oudheidkamer en de prachtige NH Maartenskerk) ook leuk vinden!
Piet de Haan presenteert

zondag 16 april 2017

Vroeg-middeleeuwse Friezen op de Grote Walvisweg

Een commerciële videogame die speelt in de middeleeuwen met Oudnederlandse en Oudfriese namen: de middeleeuwen zijn hot (zo wordt er nu ook aan een film over Redbad gewerkt: http://www.radbouddefilm.nl/ ), en een team game-ontwikkelaars in Valencia is bezig met een computerspel dat zich afspeelt in het vroegmiddeleeuwse Noordzeegebied

Hoewel we het Oudfries als geschreven taal pas in de late middeleeuwen aantreffen werd de taal waarschijnlijk ook al in de zevende eeuw gesproken, en daarom is het leuk dat je in de game Oudfriese krijgsheren met namen zoals Siward (Modernfries Sjoerd) en Thiadward (Tjaard) kan tegenkomen en plaatsen zoals Winiwaldaham (Wijnaldum) en Amuthon (Eemden). 

Op dit moment kun je alleen nog de Deense verhaallijn volgen, maar in de loop van de zomer moet het ook mogelijk worden om met Friezen en Franken te spelen. Er is alvast een afbeelding naar buiten gebracht waarop te zien is hoe de Friezen er ongeveer uit gaan zien. De titel van het spel, ‘de grote Walvisweg’, verwijst naar een dichterlijke benaming voor de zee die we uit het Oudengels kennen. Op die manier staat de titel symbool voor de authentieke sfeer die de ontwikkelaars voor ogen stond. Dit streven naar authenticiteit vindt men ook in de verscheidene verhaallijnen terug die met veel aandacht voor historisch detail geschreven zijn.


Auteur: Nykle Dijkstra 

donderdag 30 maart 2017

Voorjaarsledendag op zaterdag 15 april in De Posthoorn te Dokkum

De Voorjaarsledendag van 2017 van de Historische Vereniging Noordoost Friesland zal plaatsvinden op zaterdag 15 april in De Posthoorn te Dokkum, aan de Diepswal.

Piet de Haan zal dan spreken over de Dokkumer binnenstad en het Binnendiept. Ook zal er een
toelichting van Warner Banga zijn op de speciale Sneuper over de Dokkumer biergeschiedenis.  

Ons nieuwe trio jonge redacteuren voor onze Facebook-pagina (Like ons!) zal zich voorstellen: Jacob Roep, Nykle Dijkstra en Theo Delfstra.

Tijdens de ledenvergadering is er een speciale aanbieding omtrent het oral history boek Op de Praatstoel 2: leden kunnen nu voor 10 euro het 400 pagina dikke hardcover boek aanschaffen. Ook mooi om weg te geven aan een vriend of kennis!

En uiteraard kunt u ook nog genieten van de monumentale Dokkumer binnenstad of nog even naar het naastgelegen Museum Dokkum gaan.
 
Komt allen tezamen en meldt u aan bij penningmeester Arjen Dijkstra of telefoon 0519 -589674 (graag na 19.00 uur)!

woensdag 29 maart 2017

Historisch tijdschrift Fryslân met Dokkumer Jaco, Willem Bartel vd Kooi en Schaaf

Op de cover van Historisch Tijdschrift Fryslân, het tweemaandelijkse tijdschrift van het Koninklijk Fries Genootschap voor Geschiedenis en Cultuur, zowaar een persoon met duidelijke link naar Dokkum: Jaco Muller!

Hoewel hij in Amsterdam berucht werd en een enorme mythe-vorming rond hem plaatsvond, lagen zijn roots in Noordoost-Friesland. Weliswaar geboren in Duitsland maar in 1701, op jonge leeftijd, streek hij met zijn moeder Catharina Muller en stiefvader Johan Melchers Overklammer in Dokkum neer. In 1702 werd er zijn halfbroer Johan Clement geboren. Met een bende ging hij op rooftocht, eerst met valse collectes, en kwam hij uiteindelijk in Amsterdam terecht. Hier eindigde hij geradbraakt op het schavot. Hedentendage is hij nog bekend vanwege zijn 'Fort van Sjako' aan de Amsterdamse Elandsgracht.

Willem Bartel van der Kooi werd in 1768 te Augustinusga geboren en werd o.a. opgeleid door huisschilder Wessel Pieters Ruwersma uit Buitenpost. Hij is bekend van zijn portret van een zittende Eise Eisinga maar ook in het Rijksmuseum hangen prominent enkele van zijn schilderijen, waarop o.a. zijn kinderen figureren (momenteel recht tegenover het grootste schilderij van het museum, de Slag bij Waterloo). Willem was een geliefd en beschaafd portrettenschilder!

Marlies Stoter beschrijft een oude foto uit de collectie van het Fries Museum met daarop de werknemers van Slagerij Van der Weide in Leeuwarden.

En Hester Postma van HCL bespreekt de stank van de 'parfumeriefabriek' in Leeuwarden: de gemeentereiniging!

Culinaire avonturen kunt u lezen in het stuk van Jeanine Otten over De Vriesche Keukenmeid en Verstandige Huishoudster uit 1772, met een recept voor boerenkool.

Sjoerd Pieters Schaaf uit Vrouwenparochie was een kleine patriot die verdwaalde in de grote politiek. Nazaat Sjoerd Schaaf tekende zijn levensverhaal op.

Als gevolg van de Eerste Wereldoorlog kwamen diverse deserteurs naar Friesland. De Duitser Joseph Laubacher was een van hen en kwam in Sumar terecht.

Hanno Brand van de Fryske Akademy is per 1 februari benoemd tot bijzonder hoogleraar Fryslan in de handelsnetwerken van pre-industrieel Europa (1000-1800) aan de RUG.

Het Fries Genootschap is dé vereniging voor iedereen met belangstelling voor de geschiedenis en cultuur van Fryslân. Het Genootschap heeft een traditie die teruggaat tot de oprichting in 1827, maar is er in de eerste plaats voor de mensen van hier en nu, voor de Friezen en voor hen die zich met Fryslân verbonden voelen.

Het Fries Genootschap geeft naast Historisch Tijdschrift Fryslân ook het wetenschappelijk jaarboek De Vrije Fries uit, en organiseert allerlei activiteiten op historisch gebied, zoals excursies, lezingen en symposia.

zondag 26 maart 2017

Friesland promotie aan de Cote d'Azur deze zomer

Naast het vrijwilligerswerk voor de Historische Vereniging Noordoost-Friesland en jaarboek De Vrije Fries heb ik vorig jaar ook met George Homs en Wibo Boswijk de Tinco Lycklama Foundation opgericht. Inmiddels heeft deze officieel de ANBI-status.

De stichting brengt het opmerkelijke leven van de Friese jonkheer Tinco Lycklama a Nijeholt (1837-1900) uit Beetsterzwaag in beeld. Op de langere termijn zullen ook andere levensverhalen op multimediale wijze gepresenteerd worden.

Uitgangspunt is het digitaliseren van archivalia die op verschillende plekken verspreid liggen. Zo hebben we inmiddels vele foto's uit de 19e eeuw, 150 brieven van en aan Tinco (met behulp van de familie van kenner Ernst Huisman) en diverse archiefstukken gedigitaliseerd.

Tinco is na zijn jeugd in Friesland gaan studeren in Utrecht en Groningen (bij Vindicat was hij ook praeses van de muziek- en schietvereniging, in 1856/57) en is daarna gaan reizen via Rusland, de Kaukasus en het Midden-Oosten (o.a. Irak, Iran, Syrië en Israel), van 1865-1868.
In Jeruzalem liet hij zich bekeren tot het katholieke geloof.

Na terugkomst richtte hij in het Eysingahuis te Beetsterzwaag een Oriëntaals museum in, dat hij echter binnen 2 jaar weer sloot en in zijn geheel verplaatste naar het Franse Cannes aan de Cote d'Azur, toen nog een slaperig vissersstadje. Zijn collectie aan archeologische vondsten, schilderijen (o.a. uit de Perzische Qajar-dynastie) en persoonlijke eigendommen vormden daarmee de basis van het stadsmuseum boven op de heuvel: Musee de la Castre.

Hij trad op 21 juli 1875 te Oosterhout in het huwelijk met de katholieke Juliana Agatha Jacoba thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg (Oosterhout, 11 juni 1845 - Leeuwarden, 11 juni 1914), dochter van Gemme Onuphrius Tjalling Burmania, baron thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg (1806-1862) en Hendrika de Hoogh (1803-1880).

Tijdens zijn leven aan de Franse kust organiseerde hij grote gekostumeerde bals, waar de creme de la creme van de toenmalige high-society aan deelnam. Hij liet die feesten ook op diverse schilderijen vastleggen. In de binnenstad liet hij, de nu nog bestaande, Villa Lycklama, Villa Burmania en Villa Eritia (de naam van zijn zus) bouwen, welke vlakbij de huidige Rue Lycklama liggen.
Zijn reisavonturen legde hij vast in vier kloeke delen van in totaal 2200 pagina's Franstalige tekst. Ook schreef hij diverse muziekstukken. Deze hebben we onlangs herontdekt in de nationale bibliotheek in Parijs en zouden we graag weer ten gehore willen brengen. Een klein stukje van de mars Gardes de Persepolis hebben we inmiddels laten digitaliseren.

In Friesland zijn diverse katholieke kerken, gebouwd door de beroemde architect Pierre Cuypers, door Tinco en zijn echtgenote gefinancierd (o.a. de RK kerk van Sneek), evenals het Bonifatiushospitaal dat inmiddels is opgegaan in Medisch Centrum Leeuwarden.
Zelfs de mozaïekvloer in de beroemde basiliek van Oudenbosch bij Breda is door het Friese echtpaar betaald!

Het plan is om een deel van de collectie uit Cannes in 2018, in het kader van Leeuwarden 2018 Culturele Hoofdstad, terug te halen naar Beetsterzwaag. Daarbij onderzoeken we of de locatie Hoofdstraat 17, waarin o.a. het atelier van de vermaarde beeldhouwster Eja Siepman van den Berg, een optie voor het vestigen van een pop-up museum kan zijn.
Ook wordt door diverse plaatselijke groepen zoals de Stichting Historisch Beetsterzwaag, Cultbee, kunsthuis Syb , stichting Beekdal Koningsdiep, Jelle Krol en de Tropische Kas, initiatief genomen om rond Tinco activiteiten te gaan ontplooien.

De komende tijd zal vooral in het teken staan van fondsenwerving (donaties welkom!) en organisatie. Zowel het digitaliseren van de muziekstukken, de tentoonstelling in Beetsterzwaag als het schrijven van een Tinco-biografie (i.s.m. Prof.Dr. Yme Kuiper) zal gefinancierd moeten gaan worden. Een behoorlijke klus dus, waarbij we nog best wat hulp kunnen gebruiken!

Afgelopen week is de eerste mijlpaal bereikt met het officiële persbericht van de burgemeester van Cannes over de tentoonstelling in Musee de la Castre waar onze Tinco Lycklama Foundation aan meewerkt: “Le Fabuleux Voyage du Chevalier Lycklama en Orient (1865-1868)“, die van 8 juli t/m 29 oktober 2017 in Cannes (zomervakantie!) gehouden zal worden.

De Leeuwarder Courant berichtte er ook al over: Cannes zet Friese edelman in de schijnwerper.

vrijdag 24 maart 2017

Schoorsteenstukje uit Ee onderwerp van onderzoek profielwerkstuk

Scholiere Jentje Zaal uit klas 5-VWO van het Dockinga College in Dokkum onderzocht voor haar profielwerkstuk een schoorsteenstuk uit een boerderij in Ee.
De boerderij aan de Uniastrjitte 18-20, de voormalige Kennema Sathe, ligt in de oude dorpskern
van het beschermde dorpsgezicht Ee. 
Het zwaar beschadigde paneel, met op de achterzijde de naam Bosch, toonde nog wel genoeg details om een en ander te herkennen. Een burchttoren met water leek te onderscheiden. Waarschijnlijk is het een 19e eeuwse kleurendruk die vrij uniek is.
Via o.a. het Streekarchief in Dokkum kwam ze terecht bij Hans Zijlstra en Douwe Zwart, de kenner van de geschiedenis van Ee.
Met kunstenaar Gerrit Breteler heeft ze de afbeelding weer tot leven gebracht.
Het deed me nu opeens denken aan een fantasievoorstelling van het mythische Ezonstad, met een drooggevallen schip op het Lauwerswad.

Het profielwerkstuk was blijkbaar zo goed dat ze genomineerd werd voor de profielwerkstukprijs van de Scholierenacademie van de Universiteit Groningen. Ze eindigde uiteindelijk bij de vijf beste van Nederland!

dinsdag 21 maart 2017

Bijeenkomst Wurkgroep Maritime Skiednis op zaterdag 8 april

De volgende bijeenkomst van de Wurkgroep Maritime Skiednis van de Fryske Akademy wordt op zaterdag 8 april gehouden in Tresoar, Boterhoek 1 in Leeuwarden.

Twee lezingen (let op, dit is een wijziging per 27 maart geweest):

Voorzitter Rob Leemans vertelt over een een VOC-scheepschirurgijn en het duo Jan de Vries en Jelle-Jan Koopmans vertelt over Amsterdamse partenreders in Friese schepen.

Programma
9.30         Inloop / koffie
         
10.00     Huishoudelijke bijeenkomst

  • Opening / welkom
  • Mededelingen van het bestuur
  • Verslag ledenbijeenkomst 8 oktober 2016
  • Terugblik symposium 2017
  • Symposium 2018
  • Nieuwe activiteiten    
  • Rondvraag
  • Afsluiting huishoudelijk gedeelte

10.30         Pauze koffie

10.45         Wetenschappelijke gedeelte

Een scheepschirurgijn in VOC-tijd, Rob Leemans
           
11.15        Een Fries netwerk? Achtergronden van Amsterdamse partenbezitters in Friese schepen. (17e en 18e eeuw), Jan de Vries en Jelle Jan Koopmans              

Afsluiting wetenschappelijk gedeelte

De vergadering en voordrachten zijn overwegend in het Nederlands. Komt allen!

woensdag 15 maart 2017

Oude kaart Dokkum uit 1565 geprojecteerd op Google Maps

Vele mensen houden van oude kaarten. Van Dokkum zijn er vele bekend, waaronder die van Jacob van Deventer uit 1565 en Nicolaes van Geelkercken uit 1616.
Het wordt pas echt leuk als je zo'n kaart kunt projecteren op de huidige situatie om te zien wat er
allemaal nog bewaard is gebleven of verdwenen.
De website Friesland op de Kaart biedt die mogelijkheid.
Zo hebben ze uit een Spaanse bibliotheek de kaart van Dokkum van Van Deventer uit 1565 op Google Maps gelegd. Na het aanklikken van Open kaart in Google Maps kan via een schuifje (rechtsboven) dan de oude kaart doorzichtig gemaakt worden naar wens.

De kaart van Nicolaes van Geelkercken uit 1616 van Dokkum is degene die we, vanwege zijn vogelvluchtperspectief, middels het project Dokkum in 3-D rechtop zouden willen zetten. Dit in navolging van Groningen met de kaart van Haubois uit 1634 en Leeuwarden met de kaart van Sems uit 1603. Wat zou het mooi zijn als je die zou ooit kunnen koppelen en vanuit bv Groningen via de Strooboscher Trekvaart naar het 17e eeuwse Dokkum zweeft en na een rondgang door de stad doorgaat via de Dokkumer Ee naar Leeuwarden.

Van Dokkum is er een prachtige serie kaarten die op dezelfde manier via Google Maps op de huidige situatie geprojecteerd kan worden: De kaart van Schotanus uit 1664, de kaart van Blaeu uit 1649 en de kaart van Braun en Hogenberg uit 1581.
Veel plezier met het sneupen door de online kaarten, natuurlijk ook van andere Friese plaatsen!

zaterdag 11 maart 2017

De Sneuper 125, maart 2017, met Princesse Albertina, vluchtelingen en scheepstimmerman

Het voorjaarsnummer van ons verenigingsblad De Sneuper, nummer 125, heeft als coververhaal het scheepsmodel van De Princesse Albertina. Dit oorlogsschip van de Friese Admiraliteit deed mee in diverse zeeslagen waaronder de Slag in de Sont en de Tocht naar Chatham in 1667. Architect Eimert Smits FAZn. bouwde er een model van dat nu in het bezit is van het Fries Scheepvaartmuseum.
Het schilderij op de cover is gemaakt door de Dokkumer schilder Douwe Hansma, die voornamelijk in Sneek werkte, vandaar dat het ook daar in de collectie van het Fries Scheepvaartmuseum zit. Mogelijk beeldt het een weeshuisvader uit die een weesjongen de wijde wereld instuurt, voorzien van goede raad. Een vergelijkbaar thema kennen we van Hansma bij een groot schilderij in de collectie van Museum Dokkum met een weeshuismoeder en weeshuismeisje.
De moeder van Sybrand van Haersma Buma schreef ooit een boekje over het oeuvre van Hansma.

Op het maritieme thema sluit een verhaal van ons lid Nykle Dijkstra prachtig aan. Hij schrijft over Dokkumer scheepstimmerman Arjen Sjoerds Schuitinga die in krijgsgevangenschap in Engeland (Norman Cross) overleed, eind 18e eeuw. Hij was aan boord bij Dooitzen Eelkes Hinxt op de Beschermer, coververhaal van De Sneuper 119.
De serie Vluchtelingen 1940-1945 heeft een vervolg. Onze leden Doede Douma en Reinder Tolsma onderzoeken nu de stroom vluchtelingen en evacués uit Arnhem en omgeving die Noordoost-Friesland en met name Oostdongeradeel overspoelde tijdens de Tweede Wereldoorlog.
En ons lid John de Vries uit Canada komt met een uitgebreid verhaal over zijn voorvader Wytze Petrus de Vries, die als onderwijzer in Nes (Westdongeradeel) dubieus gedrag vertoonde.

Zo is De Sneuper 125 afwisselend en interessant voor iedereen, maar natuurlijk kan uw artikel daaraan bijdragen in een volgend nummer... Want wij blijven afhankelijk van de kopij van onze leden. Stuur dus vooral uw bijdrage in! De kopijvoorwaarden kunt u online inzien.

De voorjaarsledenvergadering is op zaterdag 15 april in De Posthoorn te Dokkum
Piet de Haan zal dan spreken over de Dokkumer binnenstad en het Binnendiept. Ook zal er een toelichting van Warner Banga zijn op de speciale Sneuper over de Dokkumer biergeschiedenis. Ons nieuwe trio jonge redacteuren voor onze Facebook-pagina (Like ons!) zal zich voorstellen: Jacob Roep, Nykle Dijkstra en Theo Delfstra
Komt allen tezamen en meldt u aan bij penningmeester Arjen Dijkstra of telefoon 0519 -589674 (graag na 19.00 uur)!

Inhoudsopgave:
HISTORIE & STREEKGESCHIEDENIS
- Admiraliteitsschip Princesse Albertina, Eimert Smits FAzn. en Hans Zijlstra
- Vluchtelingen in Oostdongeradeel (2), Doede Douma en Reinder Tolsma

GENEALOGIE & FAMILIEGESCHIEDENIS
- Scheepstimmerman Arjen Sjoerds Schuitinga, Nykle Dijkstra
- Wytze Petrus de Vries, John de Vries

 
RUBRIEKEN & COLUMNS
- COLUMN: Je mutte mar hoare...,Ihno Dragt
.
- Veldpost WO I: Jan zwaait af, Hilda Bouta 
- Heraldiek, dorpswapens Morra en Nes, Rudolf J. Broersma
 
DIGITAAL, ACTUEEL & VARIA
 
- WEBSITE & -BLOG: Beelden, stenen en boeken, Hans Zijlstra

Op de Praatstoel 2: verhalen uit NOF. Bestel dit fantastische boek (leuk als kadootje)! Slechts 20 euro voor ruim 400 pagina's hardcover (plus verzendkosten 6,75 ivm dikte boek. Af te halen in Dokkum zonder verzendkosten).
 
Wilt u ook meegenieten van de interessante verhalen uit onze regio, dan kunt u zich eenvoudig aanmelden als lid (slechts 15 euro per jaar) via dit online formulier.

U kunt ook altijd een ruim van de belasting aftrekbare gift doen. Wij zijn immers een Algemeen Nut Beogende Instelling: Culturele ANBI. Voor donateurs van culturele ANBI’s geldt een extra giftenaftrek. Particulieren mogen in de aangifte inkomstenbelasting 1,25 keer het bedrag van de gift aftrekken. Ondernemingen die onder de vennootschapsbelasting vallen, mogen 1,5 keer het bedrag van de gift aftrekken in de aangifte vennootschapsbelasting.
Dus een particulier die 1000 euro schenkt mag 1250 euro van de belasting aftrekken, een bedrijf zelfs 1500 euro.

Wellicht kunnen we dan in 2017 het project Dokkum in 3D realiseren! 

woensdag 8 maart 2017

Digitale bevalling dagboek Dokkumer vroedvrouw Schrader

Zoals in een blogbericht van augustus 2015 gemeld is het memorieboek ofwel dagboek van de Dokkumer vroedvrouw Schrader de afgelopen jaren steeds beter digitaal beschikbaar gekomen voor onderzoekers. Het manuscript omvat een unieke lange periode van 1693 tot 1745, waarin op boeiende wijze beschreven is hoe de vroedvrouw in vele bizarre situaties verzeilt raakte.
Laatste pagina getypte transcriptie

De hernieuwde aandacht voor deze medische en genealogische bron, die ooit in bezit was van de Dokkumer Fockema en de arts uit Ee, Jan Jans Kiestra, begon met een boek over dit Memoryboeck van de Vrouwens uit 1984 van de medisch historicus Van Lieburg. Daarin is echter slechts zo'n 20% van de inhoud van het origineel van Schrader getranscribeerd. Ook werden er diverse medische voorbeelden uitgelicht en toegelicht (Een Engelse versie verscheen onder de titel Mother and Child were saved.)

Een volledige transcriptie van de hand van de kunstschilder Van Kammen uit 1958 is aanwezig in de bibliotheek (afdeling Gezondheid) op het Streekarchief in Dokkum. Deze is echter alleen op papier beschikbaar, getypt en is niet vrij van transcriptiefouten, alhoewel die lastig te onderscheiden zijn van de vaak fonetische of zelfs foutieve schrijfwijze van de vroedvrouw.
Inmiddels hadden we al enkele jaren dankzij Tom Zijlstra wel een gedigitaliseerde namen-index en verrijkte ik diverse voorbeelden met genealogische gegevens. Vrouw Schrader beschreef sommige gevallen twee keer (een korte en een lange versie, achterin het manuscript). Meestal was er dan iets bijzonders aan de hand, vaak iets gruwelijks.

In de zomer van 2015 fotografeerde ik het originele boekwerk, dat zich bevindt in de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, naast het Allard Pierson Museum. Voorbeelden daaruit kunt u bij mij opvragen.

Afgelopen week was ik op vrijdag vrij om een dagje te sneupen in Friesland. Na een bezoek aan wethouder Braaksma om nog even toe te lichten waarom de gedenksteen uit 1671 van Ezumazijl een mooie nieuwe plek verdient, begaf ik mij naar het Streekarchief in Dokkum. Ik schrok wat van de omvang van het papieren exemplaar met transcripties want het had een formaat telefoonboek. Toen was het een kwestie van bladzijde voor bladzijde scannen. Monnikenwerk (met dank aan Piet de Haan en de medewerkers van het Streekarchief) en een zware bevalling, maar de moeite waard.
Eindelijk kunnen we nu de volledige transcriptie van vrouw Schraders aantekeningboek met een groot publiek delen! Voor zowel geïnteresseerden in medische historie, streekgeschiedenis als genealogie een ware Fundgrube!
Er is ook een mooie link met het Dokkumer Kohier van de Personele Goedschatting 100e Penning uit 1703. De meeste van de daarin genoemde stadsbewoners komen ook in het manuscript Schrader voor, een prachtige aanvulling op de genealogie. De kordate vrouw kwam echter ook in de wijde omtrek in allerlei dorpen op bezoek, tot op Ameland aan toe.

Begin dus bij de gedigitaliseerde namen-index
Vervolgens kunt u gemakkelijk op datum bladeren naar de bijbehorende transcriptie en eventueel een scan van het origineel opvragen.
Mocht u een mooie vondst doen, laat het ons dan weten! 

vrijdag 17 februari 2017

Onderzoek naar bijzondere interieurs in de gemeente Dongeradeel

Dongeradeel – In navolging van de gemeente Súdwest Fryslân en de gemeente Harlingen, wordt er een wetenschappelijk onderzoek gestart naar historische interieurs of onderdelen daarvan, die zich mogelijk nog in panden in de gemeente Dongeradeel bevinden.

Het initiatief daartoe wordt genomen door de in 2013 opgerichte Stichting Interieurs in Fryslân. Doel is onder meer het verkrijgen van kennis over historische interieurs die in Fryslân bewaard zijn gebleven. Op dit moment verdwijnen historische elementen in woningen in een hoog tempo. Hiermee verdwijnt definitief een deel van het Friese erfgoed. Middels een inventarisatie probeert de stichting een totaalbeeld van de Friese wooncultuur te krijgen. Hiertoe zullen bewoners van panden waarin wij verwachten dat er zich nog dergelijke interieurs of interieuronderdelen bevinden, worden uitgenodigd voor een informatieavond. Daarna zullen wij contact opnemen voor een afspraak voor een kortdurend onderzoek ter plaatse.

Wij zijn bijvoorbeeld geïnteresseerd in schouwen, fraai snijwerk, originele plafonds, vloeren, tegels, bedstee wanden, glas in lood ramen of een opmerkelijke trap. Meubels en huisraad en dergelijke vallen hier dus niet onder.

De stichting en het onderzoek zijn een particulier initiatief, opgezet door geïnteresseerde kenners. Zo maakt Meindert Seffinga, directeur van het Fries Scheepvaart Museum te Sneek, deel uit van het bestuur. Ook is prof. dr. Johan de Haan, bijzonder hoogleraar vanwege de Ottema-Kingma Leerstoel aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, bij het project betrokken.

Mocht u ons willen helpen bij het onderzoek, door panden aan te dragen, waarin zich mogelijk interessante onderdelen bevinden, dan kunt u contact met ons opnemen via het mailadres: info@interieursinfryslan.nl.

Meer informatie over de stichting vindt u op www.interieursinfryslan.nl


woensdag 15 februari 2017

Piet de Haan en Streekarchief Noordoost Fryslân delen historische huizeninformatie met Fryske Akademy

Kadastrale perceelnummer & bijbehorende 18e eeuwse reeelkohiernrs
In het verleden had menig huis in de Dokkumer binnenstad een eigen naam, zoals ‘De Blauwe Valck’, ‘de Swarte Ruiter’ of ‘de Toorn van Babilonien’. Maar waar bevonden deze panden zich? En wie waren de eigenaren en bewoners door de eeuwen heen?  
Piet de Haan zocht het uit. Daarvoor moest hij verschillende historische bronnen aan elkaar verbinden op basis van voormalige huis- en
perceelnummers. ‘Dat was niet makkelijk, omdat de registratie van huizen door de eeuwen heen steeds veranderde. Zo sluiten huidige huisnummers niet aan op die van de negentiende eeuw, maar ook het kadaster is weer anders opgezet dan de  achttiende-eeuwse reëelkohieren.’

De Haan heeft zijn informatie op 13 februari 2017 overgedragen aan de Fryske Akademy, die het zal betrekken in HISGIS. In deze digitale toepassing is de oudste kadastrale kaart uit 1832 de basislaag. Momenteel zijn daarin kadastrale gegevens te raadplegen, maar binnenkort zal dit uitgebreid worden met informatie over Dokkumer huizen, eigenaren en bewoners uit de periode van 1750-1850. Onder meer zal de bekende kaart van Smedema uit 1788 hierin betrokken worden. Ook het Streekarchief Noordoost Fryslân is verheugd met de samenwerking. Archivaris Tjeerd Jongsma: ‘We liepen al langer met het idee om de door onze vrijwilligers verzamelde gegevens digitaal beschikbaar te maken. HISGIS is hiervoor bij uitstek een geschikt platform.’

Dokkum is onderdeel van het grotere project ‘Fryslân 1750-1900: personen en percelen’ , waarmee de Fryske Akademy HISGIS uitbreidt met nieuwe gegevens over huiseigenaren en -bewoners van Friese steden en dorpen. Het project is onderdeel van het door de provincie Fryslân gefinancierde digitaliseringsprogramma Redbot. Projectleider Hans Mol: ‘Door voormalige huisregistraties aan elkaar en het oudste kadaster te verbinden is het mogelijk om de geschiedenis van onze voorouders te
Fragment uit het reëelkohier van 1789,P.de Haan
vertellen tot op het microniveau van huizen. Denk aan informatie uit volkstellingen en bevolkingsadministraties, waarin niet alleen de namen van mensen zijn opgenomen maar hun beroepen, leeftijd, inkomen en religie. Een wereld gaat open voor zowel de lokaal geïnteresseerden als historici en andere wetenschappers.’
Naar verwachting zal HISGIS Dokkum medio 2017 officieel gepresenteerd worden.

Voor meer informatie over  ‘Fryslân 1750-1900: personen en percelen’ zie: https://www.fryske-akademy.nl/undersyk/undersykstemas/macht-besit-en-romte-yn-fryslan/fryslan-1750-1900-persoanen-en-perselen/

zondag 12 februari 2017

Wat doet Redbot nu eigenlijk met digitalisering Friese collecties?

Binnen het project Redbot is het initiatief ondergebracht om de Friese culturele collectie te digitaliseren. Daar ben ik een groot voorstander van. Maar de aankondiging hiervan is al weer een tijdje geleden en ze zijn dus al even bezig. Maar ik heb geen flauw idee wanneer we nu concreet iets
te zien krijgen.
Eerst maar weer eens kijken op de centrale website Redbot.frl

De essentie geef ik hier integraal weer:
RedBot is dé online plek waar je informatie vindt over digitaal Fries erfgoed. Er is namelijk een groot project aan de gang waarbij een groot deel van het Fries cultureel erfgoed digitaal wordt gemaakt. Vanaf 2018 - en soms al eerder - kan iedereen online zoeken naar cultureel Fries erfgoed. Denk dan aan oude kaarten uit je regio, museumcollecties, Friese literatuur of films en foto’s. Maar ook notariële aktes en oude juridische stukken. De Friese culturele historie is straks nog maar één muisklik verwijderd van iedere huiskamer. Tot die tijd kun je hier alles vinden over de voortgang van het project, deelprojecten en de mensen die eraan werken.

Maar wanneer zien wij daar als cultureel geïnteresseerde gebruiker nu iets van? Vanaf 2018 pas? Een nogal vaag ruim begrip lijkt het. Enige specificatie van dit miljoenenproject kan toch niet teveel gevraagd zijn?

In het meest recente Nieuwsbericht (van 14 december 2016, dus 2 maanden geleden!) lees ik over de digitalisering van de collectie van het Jopie Huisman Museum. En wat staat daar dan vermeld: Of en wanneer de collectie van het Jopie Huisman online te zien zal zijn is nog niet helemaal duidelijk. Hiervoor moeten nog een aantal belangrijke besluiten genomen worden op het gebied van bijvoorbeeld de rechten, toekomstvisie en marketingstrategie. Ook het gedachtengoed van Jopie is hierin heel belangrijk: wat zou zijn mening hierover zijn geweest? In het voorjaar 2017 moet deze klus klaar zijn en gaat het museum bekijken wat de volgende stap is.
Dat klinkt mij wel heel erg vrijblijvend in de oren!

Of op de Projectenpagina/Kolleksjes Tichteby – Friese collecties online: De Friese museale collecties zijn straks voor een groot deel digitaal beschikbaar. Wanneer is dat straks dan? Dat kan toch wel wat concreter?

Goed is wel dat het project ook de samenwerking zoekt met bestaande (nationale) open platformen zodat de digitale collectie ook hier ontsloten wordt:
Europeana, De digitale erfgoedbibliotheek van Europa

Dimcon, De digitale museale collectie Nederland

Digitale collectie, Metadata van digitale erfgoedcollecties Nederland

Oorlogsbronnen, Alle digitale collecties van verzetsmusea en NIOD

Beste mensen van Redbot, wees dus alstublieft wat duidelijker en concreter over wat en wanneer het gedigitaliseerde online komt! Het kan in deze snelle tijd toch niet zo zijn dat alles pas in de loop van 2018 te zien is? Wat bv het Fries Museum aan digitale collecties online laat zien is vrij treurig momenteel.
Prachtig allemaal die digitale initiatieven met grote budgetten, maar vergeet niet ook wat geld aan de communicatie te besteden!

dinsdag 31 januari 2017

Historisch Tijdschrift Fryslân met landverhuizer, 1666 en visworst

Op de cover van Historisch Tijdschrift Fryslân, het tweemaandelijkse tijdschrift van het Koninklijk Fries Genootschap voor Geschiedenis en Cultuur, een jonge Fries die in de Amerikaanse Burgeroorlog vocht en omkwam. Sake Kooistra vocht als Silas Coster mee en was in 1853 met zijn
ouders na een barre tocht uit Arum naar de VS gereisd. In Fryslân beschrijft Wim van de Giesen zijn bijzondere levenswandel.
Het Rampjaar 1666, waarin op het Vlie een grote vloot koopvaarders door de Engelsen in brand werd gestoken, en daarna West-Terschelling, komt aan bod in twee artikelen. Anne Doedens beschrijft in Republiek in crisis hoe de Engelsen vrij spel hadden na de Tweedaagse Zeeslag. De Engelsen herdenken deze slag als 'Holmes Bonfire'.
Frans Breukelman vult aan met een artikel over dominee Grevesteyn, die geld ging inzamelen in Noord-Holland om de getroffenen te helpen.

Dat er niet alleen maar juichend over Lourens Alma Tadema geschreven werd en wordt bewijst Doeke Sijens in zijn artikel over 'Onzen beroemden voormaligen gewestgenoot'. In Engeland werd zijn werk soms schamper 'Victorians in togas' genoemd. Toch zijn er ook diverse aanwijzingingen dat Alma Tadema wel degelijk een 'echte romantische Fries' was.

Jeanine Otten neemt ons weer mee op een culinaire ontdekkingsreis. In de Eerste Wereldoorlog aten Duitse soldaten, die in België en Frankrijk gelegerd waren, visworstjes van mosselen die in Friese mosselpellerijen waren gekookt en gepeld. Hedentendage beleeft de 'Leeuwarder Ziltezee Worst' een revival.

De rubriek Historici in Friesland portretteert Marlies Stoter, conservator bij het Fries Museum. Nieuwsgierigheid is haar grootste drijfveer.
Han Nijdam van de Fryske Akademy heeft samen met Henk Meijering een groot project afgesloten dat tot een publicatie leidt van het boek Ommelander handschriften als spiegel van de Oudfriese rechtsliteratuur. Het zal een mooie aanvulling zijn op het eerdere boek Lichaam, Eer en Recht in middeleeuws Friesland.
In de rubriek Kort Nieuws o.a. een tentoonstelling over de oudste filmclub van Fryslan, Kleare Kimen, met films over de Elfstedentochten van 1954, 1956 en 1963.

Streekmuseum-Volkssterrenwacht van Burgum is gerenoveerd en heropend met twee tentoonstellingen, waarvan een over kapper Hendrik Bulthuis die de ontwerper was van de 12-kwadraat BM-er uit 1931. Deze afkorting van een type zeilboot staat voor BergumerMeer.

In de boekbespreking, door Wytse Vellinga, wordt het boek Gasten tegen wil en dank, van Erik Betten, besproken. Het gaat over Belgische vluchtelingen in de Eerste Wereldoorlog in Menaldumadeel.

zondag 29 januari 2017

Winterjûnenocht-lezing in Hiaure door architect Nynke-Rixt Jukema

Donderdag 2 februari: Winterjûnenocht-lezing in Hiaure

Architect Nynke-Rixt Jukema: Voel het nachtleven in Dongeradeel

Graag willen wij u hierbij uitnodigen voor onze ‘Winterjûnenocht-lêzing ' op donderdag 2 februari
a.s.
Onze gastspreker is architect Nynke-Rixt Jukema uit Mantgum. Jukema organiseert met haar initiatief Feel the Night, pelgrimages en tal van culturele evenementen rond de schoonheid van duisternis en stilte. Met beeld en geluid laat ze zien wat wij ’s nachts aan dieren en planten kunnen waarnemen.  
Dongeradeel is een van de laatste ‘Tsjustermienskippen’ waar de duisternis regeert en die nog grotendeels bedekt worden door een heldere sterrenhemel.

Waar: kerkje Hiaure
Wanneer: donderdag 2 februari
Aanvang: 20.00 uur (kerk open 19.45)

Ieder is welkom. Gratis entree. Wij zorgen voor een warme kachel, koffie, thee en koek.

Stichting Vrienden van de kerk Hiaure
Evt. informatie bij Bert Barten, 0519 220104
Stichting Vrienden van de kerk Hiaure

vrijdag 27 januari 2017

Waddencanon

Door Hilbert G. de Vries, Schiermonnikoog

De schrijvers van het boek “Geschiedenis van de Wadden; de canon van de Waddeneilanden”, Anne Doedens en Jan Houter noemen het boek een allereerste aanzet tot een cultuurgeschiedenis van alle Nederlandse Waddeneilanden en het wordt gepresenteerd als een naslagwerk; het boek ziet er ook mooi uit, met veel mooie foto’s. Kortom: het zal wel veel gebruikt worden in toekomstige onderzoeken en scripties.
En juist daar wringt het nu. Want het is wel een mooi boek, maar het zou nog veel mooier zijn als er niet zo veel fouten in zouden staan!
En dan heb ik het niet over drukfouten (volgens mij staan die er niet zo veel in), maar over inhoudelijke fouten.

Ik beperk me tot Schiermonnikoog en wil een paar voorbeelden noemen (er zijn er meer, maar ik laat het hier bij een selectie – een volledig lijstje kunt u bij mij krijgen).
Op blz. 46 wordt gesteld dat de vuurtoren onbemand is (dat is toch – gelukkig – echt niet zo);
op blz.84/85 wordt gesproken over het Riga-aardewerk, terwijl dat toch van hout is!
Op blz. 64 staat dat Johan Stachouwer het eiland in 1638 kocht – dat moet zijn 1640.
In Venster 22 over Beeldende kunst van, over en op de Wadden (het boek is, net zoals bijv. de Canon van de Nederlandse Geschiedenis, verdeeld in hoofdstukken, vensters genoemd) wordt Schiermonnikoog alleen genoemd als plaats waar Haaike Jaarsma de zeevaartschool heeft bezocht;
maar de naam van Martin van Waning wordt helemaal niet genoemd – hoewel er in het venster over kloosters wel een foto is afgedrukt van het standbeeld van de Schiere Monnik, dat gemaakt is door Van Waning.
Op blz. 120 staat dat Schiermonnikoog tussen 1801 en 1806 bij Groningen heeft gehoord – terwijl het toen (tijdens het Bataafs Gemenebest) toch echt bij het ‘Departement Friesland’ heeft gehoord (zie bijvoorbeeld op Wikipedia).
Venster 38 gaat over Banck en Bernstorff. De eerste zin daarvan luidt: ‘In 1859 verkochten Edzard van Starkenborch Stachouwer en zijn vrouw Schiermonnikoog’. (Het jaartal 1859 komt nog een paar keer voor in het boek).
Dit is een zin waarbij je de haren ten berge rijzen.
Het eiland werd namelijk door mr. Banck in 1858 gekocht van Edzard Tjarda van Starkenborch Stachouwer (die het eiland voor 2/3 in bezit had) en Gratia Susanna Stachouwer (die 1/3 van het eiland in bezit had). (zie Foskea van der Ven – Een omstreden eiland; blz. 129/130). En Edzard en Gratia waren niet man en vrouw, maar achterneef en –nicht.
Blz. 184: sedert 2007 is er een sneldienst naar Schiermonnikoog vanaf het Groningse (!) vakantiepark Esonstad.

De presentatie van het boek op Schiermonnikoog (het boek werd op alle eilanden gepresenteerd) was begonnen met de aanbieding van een ‘ingelijste, op zeer duurzaam papier geprinte kopie van een oorkonde uit Tresoar van 1465 – daarin komt het woord Schiermonnikoog voor het eerst voor’.
Afgezien van het feit dat de foto een kopie is van een deel van de bij Tresoar berustende foto van de oorkonde van 1465, is het niet waar dat de oudste vermelding van de naam Schiermonnikoog op de oorkonde van 1465 voorkomt; de oudste vermelding komt voor op een oorkonde van 1440.

woensdag 25 januari 2017

Lezing Beurtschippers & Bodediensten Dockum & Omstreken

Uitnodiging lezing door de heer Wim Mollema
Titel:  “Beurtschippers & Bodediensten Dockum & Omstreken”

De lezing zal worden gehouden op woensdag 22 februari 2017.
Aanvang: 20.00 uur.
Locatie: Doopsgezinde/Remonstrantse Kerk aan de Legeweg te Dokkum.

Bijschrift foto archief W.S Mollema : drukte op het bodeterrein op de Markt in Dokkum

Inhoud lezing:
Wim Mollema neemt ons in deze lezing terug in de tijd van beurtschippers en boderijders in Dockum & Omstreken. Het geheel wordt begeleid door unieke historische beelden.
Deel 1    Het ontstaan van de beurtschippers
Deel 2   Het ontstaan van de bodediensten
Deel 3    Beurtschippers en boderijders  Dockum & Omstreken

Het belooft weer een interessante avond te worden waarvoor u van harte bent uitgenodigd! We zien u graag op 22 februari a.s.

zondag 22 januari 2017

Sonttolregisters 1600-1634 getranscribeerd

Tijdens de bijeenkomst van de Wurkgroep Maritieme Skiednis van de Fryske Akademy in Harlingen over 1666, de ramp van Vlieland en Terschelling, sprak ik weer diverse maritieme onderzoekers.

Van Ubo Kooijinga, projectleider van de Sonttolregisters, begreep ik dat inmiddels ook de ruim 182.000 doorvaarten van de jaren 1600-1634 getranscribeerd zijn en online staan (in database 2).
Vanaf 1634 is de opbouw van de gegevens anders, zodat er een aparte database(structuur) is opgezet, database 1.

In de doorvaarten van 1600-1634 zien we dat 169 keer een schipper Dokkum als thuishaven opgaf, weliswaar onder verschillende schrijfwijzen. Het was echter maar een beperkt aantal schippers dat relatief vaak de Sont passeerde. De Dokkumers hadden namen als Alef Oedzes (ook als bv Aluff/Alluff Onsches/Onskes/Untzes/Wesches/Vntzses etc. geschreven), Abraham Clausen of Clauwsen, Jacob Sibrantsen (deze eerste 3 zijn samen goed voor ruim 150 doorvaarten), Lunas Mystard, Jan Dirksen en Wiegert Allertsen.
Als vertrekhaven komt Dokkum 51 keer voor in de jaren 1600-1634, met name vanaf 1616. Al deze tochten zijn door de drie hiervoor genoemde grootschippers uitgevoerd.
Jacob Sijbrands vinden we terug als hij zich op 28 december 1611 in het Burgerboek van Dokkum laat inschrijven als grootschipper. De andere twee veelvarende grootschippers heb ik nog niet verder kunnen traceren.
Ameland wordt maar liefst 430 keer als thuishaven opgegeven door schippers die de Sont passeren tussen 1600 en 1634. Remmert Issebrands is in de eerste jaren zeer actief en later o.a. Pieter Gerbrands, David Pieters, Thomas Gerrits en Pieter Simens.
Om het project Sonttolregisters voort te zetten (en u begrijpt dat 15e en 16e eeuws Deens schrift lastig te lezen is) zoekt het team nog naar verdere financiering. Als dit project uw sympathie heeft, neem dan contact op met Ubo Kooijinga.
Ziet u overigens ook de eerdere blogartikelen over de Sonttol registers, met o.a de Dokkumer schippers Tal en Veltcamp.

Jan de Vries uit Koudum is bezig met een artikel waarin schilderijen van (Friese) zeehelden, met name uit de tijd van de WIC, beschreven worden. Momenteel bekijkt Piet Bakker (auteur van Friese schilderkunst in de Gouden Eeuw) het artikel, hoewel hij druk bezig is voor de Amerikaanse kunstkoper Tom Kaplan, eigenaar van de Leiden Collection, een catalogus te maken die binnenkort online beschikbaar zal zijn.

Nykle Dijkstra, maritiem historicus en redactielid van De Sneuper en webredacteur van de Nederlandse Vereniging voor Zeegeschiedenis, heeft weer diverse artikelen op stapel staan voor ons ledenblad, met een verrassende link naar de Dokkumer Admiraliteitsdagen. Binnenkort meer daarover.

Anne Doedens, die samen met Jan Houter veel onderzoek heeft gedaan naar de maritieme geschiedenis van Vlieland, wees erop hoe belangrijk het is om vele verschillende archiefbronnen te koppelen. Niet alleen online bronnen maar vooral ook de pareltjes die nog in kilometers ongescande papieren archieven zijn opgeslagen. In het Rijksarchief te Brussel vond hij recent weer zeer interessante zaken over de 16e eeuwse scheepvaart op de Wadden. In die tijd werden we immers vanuit Brussel bestuurd, waar toen ook Viglius Aytta gestationeerd was.

Frans Breukelman vertelde over de Terschellinger dominee Johannes Grevesteijn, die na de furie van 1666 in Noord-Holland fondsen wierf voor de wederopbouw en daar buitengewoon goed in slaagde!
De oorlogsmisdaad van de Engelsen in 1666 op het Vlie werd in 1667 gewroken met de beroemde Tocht naar Chatham, met o.a. een Fries smaldeel onder leiding van de Holwerder generaal Hans Willem baron van Aylva.
In juni van dit jaar kunt u overigens in Chatham de overwinning van de vloot van de Republiek na de Tocht naar Chatham herbeleven!

Update: Ubo Kooijinga geeft context over het hardnekkige verhaal dat schepen door de Sont belast werden op basis van dekbreedte, en dat zo het smalle scheepstype fluit zou zijn ontstaan. Daar is dus (nog) geen enkel bewijs voor! Het is een verhaal wat regelmatig tevoorschijn komt, ook bij zogenaamde ‘deskundigen’, maar wat ik tot nu toe nergens bewezen zie, niet in de registers, nog ergens anders. Ik hoop nog steeds dat we daar concrete informatie over vinden, over de berekeningen van de tol.
Het enige wat we tot nu weten is dat de (scheeps-)tol is gebaseerd op lastage. De categorieën zijn < 30 last, > 30 en < 100 last, en > 100 last. Daar zijn de tolbedragen aan gekoppeld.  We hebben inmiddels ook de registers van 1590/1591 (deels) gedaan, en ook daarin is er geen sprake van enige tol die berekend wordt aan de hand van het dek-oppervlak of dek-breedte. Dat is wel de periode waarin de fluiten ontstaan, maar ook daarin zijn de categorieën als gezegd. En dat blijft zo in de decennia die volgen.
Wat we echter nog niet goed weten is hoe de lastage van het schip werd berekend/bewezen. Stond het in de scheepspapieren? Of werd er een bepaalde berekening uitgevoerd? Dat is (mij) nog onbekend. Eén van de vrijwilligers is zowel nu als in het verleden intensief bezig geweest met deze materie, maar ook nog op zoek naar de regels die gehanteerd werden voor het bepalen van de lastage. Eventueel kan ik je met hem in contact brengen.

vrijdag 6 januari 2017

Scans Stadsarchief Amsterdam gratis beschikbaar

In het Stadsarchief van Amsterdam ligt een wereld aan documenten. Voor genealogen en historici met interesse voor Friesland is er ook heel wat te halen.

Zo schreef ik in 2013 over het Signalementenregister, waarin vele criminelen uit alle windstreken
genoemd worden, dus zeker ook uit Dokkum en omgeving.

In 2015 schreef Antonia Veldhuis over Veroordeelde Dokkumers in de confessieboeken van Amsterdam (tot 1732).

De Averijgrossen hebben we wel eens gebruikt voor een artikel, omdat hier veel gegevens over (Friese) schippers met schade in staan. Bijvoorbeeld Lolke Hilles die in 1753/54 met het schip Het Raadhuijs van Dockum op de route Setubal-Viborg schade had. Lolke Hilles werd in 1759 als grootschipper ingeschreven in het Burgerboek van Dokkum, mogelijk vanuit Warga. Hij was ook schipper van de Martinus en Dina.
De Dokkumer schipper Uilke Menkes of Minkes komt voor met verschillende schepen, zoals in 1752 met de Schermont Kogereij van Dockum (bijzondere naam! Verbastering van Schiermonnikogerij Ei of IJ?) en de Juffrouw Cornelia en de Juffrouw Anna (1753, 1765), ook in de Collectie Beetstra bij Tresoar. Blijkbaar werd hij door kapers ook regelmatig belaagd, want zelfs een klaagbrief van hem vanuit Rochefort haalde de krant in 1757, de Leeuwarder Courant.

En recent nog over Pieter Doekes van Bil (stuurman van Australië-ontdekker Dirk Hartog) en Abel Tasman uit Lutjegast.

Sinds korte tijd zijn de scans die van de documenten gemaakt zijn gratis toegankelijk.
Doe er uw voordeel mee, en laat het ons weten als u een mooie vondst doet of een artikel wilt publiceren in De Sneuper.