De Sneuper 131, september 2018, met scheepsramp, boerderij Wie en Cammingha

Het najaarsnummer van ons verenigingsblad De Sneuper, nummer 131, heeft als cover het schip Roline Maria, dat met Holwerder kapitein Hoekstra op de rotsen bij Macao klapte tijdens een orkaan.

In het omslagartikel verhaalt Nykle Dijkstra, op basis van het in het Fries Scheepvaartmuseum in Sneek door Hans Zijlstra gevonden aantekeningenboekje, de lotgevallen van kapitein Hoekstra en zijn internationale bemanning bij het Aziatische Macao in september 1871.

Reinder Tolsma beschrijft de bijzondere geschiedenis van de boerderij Wie bij Nes en Sake Meindersma heeft een doorwrocht verhaal over de bruggen van Burgumerdam.

Frans Thuijs heeft weer enkele stoute staaltjes uit de ‘Confessieboeken’ van het Stadsarchief Amsterdam met crimineeltjes uit Noordoost-Friesland.

Jannie van der Kooi heeft, in samenwerking met onze redactie, een aardig artikel over de familie Van Kuiken, waarvan ze vermoedt dat ze Joods bloed in de aderen hebben. In komende nummers van De Sneuper zullen we nog meer aandacht geven aan dit thema, met Joodse bank van leninghouders in Kollum en de bekende Joodse familie Van Collem (met oa filmkenner Simon van Collem).

In de prachtige nieuwe rubriek over verdwenen states en stinzen uit Noordoost-Friesland behandelt Reinder Tolsma deze keer Cammingha te Ferwert en onze vaste heraldicus Rudolf Broersma legt uit hoe het gemeentewapen van de inmiddels verdwenen gemeente Kollumerland c.a. is opgebouwd.

Zo is De Sneuper 131 afwisselend en interessant voor iedereen, maar natuurlijk kan uw artikel daaraan bijdragen in een volgend nummer... Want wij blijven afhankelijk van de kopij van onze leden. Stuur dus vooral uw (genealogische of streekhistorische) bijdrage in! De kopijvoorwaarden kunt u online inzien.

De najaarsledenbijeenkomst zal in het Groningse Westerkwartier bij het Noordelijke Archiefdepot in Nuis plaatsvinden, met een bezoek aan de mooie Coendersborg in Nuis!

Inhoudsopgave:
HISTORIE & STREEKGESCHIEDENIS
- Schipbreuk van de Roline Maria in 1871, Nykle Dijkstra
- Boerderij Wie te Nes, Reinder Tolsma
- De bruggen van Burgumerdam, Sake Meindersma
- Noordoost-Friezen in Amsterdamse confessieboeken, Frans Thuijs

GENEALOGIE & FAMILIEGESCHIEDENIS 
 - Joden in Fryslan, familie Van Kuiken, Jannie van de Kooi
 
RUBRIEKEN & COLUMNS
- COLUMN: Je mutte mar hoare...,Ihno Dragt.
- Vergane glorie: Cammingha te Ferwert, Reinder Tolsma
- Heraldiek, wapen van Kollumerland c.a., Rudolf J. Broersma
 
DIGITAAL, ACTUEEL & VARIA  
- Museumbezoekje: Sorgdrager Museum, Jacob Roep
- Ingeboekt: Een revolutionaire kerk & Traanjagers, Lisette Meindersma en Hans Zijlstra 
- WEBSITE & -BLOG: Digitaal verhaal: Van Portretten tot Interieur, Hans Zijlstra

Op de Praatstoel 2: verhalen uit NOF. Bestel dit fantastische boek (leuk als kadootje)! Slechts 10 euro voor ruim 400 pagina's hardcover (plus verzendkosten 6,75 ivm dikte boek. Af te halen in Dokkum zonder verzendkosten).
 
Wilt u ook meegenieten van de interessante verhalen uit onze regio, dan kunt u zich eenvoudig aanmelden als lid (slechts 15 euro per jaar voor oa 4 x De Sneuper en deelname aan ledendagen) via dit online formulier.

U kunt ook altijd een ruim van de belasting aftrekbare gift doen. Wij zijn immers een Algemeen Nut Beogende Instelling: Culturele ANBI. Voor donateurs van culturele ANBI’s geldt een extra giftenaftrek. Particulieren mogen in de aangifte inkomstenbelasting 1,25 keer het bedrag van de gift aftrekken. Ondernemingen die onder de vennootschapsbelasting vallen, mogen 1,5 keer het bedrag van de gift aftrekken in de aangifte vennootschapsbelasting.
Dus een particulier die 1000 euro schenkt mag 1250 euro van de belasting aftrekken, een bedrijf zelfs 1500 euro.

Presentatie en namenindex Dokkumer Bierboek

In Dokkum wordt sinds kort weer Bonifatiusbier gebrouwen en op de markt gebracht. De geschiedenis van het Dokkumer bier lijkt op de geschiedenis van de stad Dokkum. Het brouwen en drinken van bier is bijna zo oud als de mens zelf. In de Bonifatiusstad is die biertraditie annex aan de Bonifatiusbron of -fontein. Binnen de bolwerken waren ooit bijna twintig brouwerijen gevestigd!

Warner B. Banga en Piet de Haan, twee ‘sneupers’ van de Historische Vereniging Noordoost-Friesland, onderzochten op verzoek van de stichting Dockumer Biergilde het bierbrouwen in Dokkum door de eeuwen heen. Zij haalden uit eeuwenoude archieven de historie van de bierbrouwersstad Dokkum uit de vergetelheid...
Verbluffend veel feiten en gegevens over het bierbrouwen in de noordelijkste stad van Nederland in een boek van ruim 450 bladzijden dik.

Op woensdag 13 juni 2018 wordt het boek ‘Bierbrouwen in Dokkum’ gepresenteerd in de vroedschapszaal van het historische stadhuis van Dokkum onder goedkeuring van de presiderende burgemeester mevrouw Marga Waanders. Het stadsbestuur had namelijk vroeger het toezicht over het Dokkumer Biergilde.

Het standaardwerk over het bierbrouwen in de Bonifatiusstad wordt uitgegeven door de stichting Historia Doccumensis en is geheel in full colour uitgevoerd met een harde kaft. Naast een enorme hoeveelheid informatie over bierbrouwen en de biercultuur van Dokkum, bevat het boek de geschiedenissen van 20 Dokkumer brouwerijen en een uitgebreide namenindex met de namen van liefst 1900 personen die iets met het Dokkumer bier te maken hebben. In Dokkum waren tussen 1600 en 1876 liefst 19 brouwerijen, die gezamenlijk zo’n 240 eigenaren hadden, gemiddeld ruim twaalf brouwers per brouwerij: een schat vol informatie voor genealogen en sneupers naar familiegeschiedenis.

Het dikke boek kost slechts € 25 en is te bestellen via  info@historia-doccumensis.nl of via de website www.historia-doccumensis.nl  Deze lage verkoopprijs werd mogelijk gemaakt dankzij de steun van vele Dokkumer bedrijven en instanties.

Programma Famillement te Leeuwarden op 3 juni 2018 bekend

Het Famillement strijkt zondag 3 juni 2018 neer in Leeuwarden. Het belooft hét grootste evenement op
het gebied van familiegeschiedenis in Nederland te worden. Op het programma staan lezingen, workshops, rondleidingen en een informatiemarkt.

Sprekers zijn onder anderen Harmen Snel, Els Kloek, Pieter Winsemius en Maarten Larmuseau.
Nieuw dit jaar zijn de kinderactiviteiten. De organisatie is in handen van CBG|Centrum voor familiegeschiedenis, Tresoar en Historisch Centrum Leeuwarden (HCL).

Het CBG organiseert het Famillement tweejaarlijks met een regionale partner-organisatie. Dit jaar vindt de vierde editie plaats in Leeuwarden, de culturele hoofdstad van Europa in 2018. Het gratis evenement heeft zowel leken als gevorderden op het terrein van (familie)geschiedenis veel te bieden.

Focus Friese geschiedenis en DNA-onderzoek
Op het programma staan lezingen, workshops, rondleidingen en een (internationale) informatiemarkt bij Stadsschouwburg De Harmonie.
Onze Historische Vereniging Noordoost-Friesland zal hierbij (evenals in 2016 in Utrecht) met een stand aanwezig zijn, net als deze andere organisaties. Ook kunt u dan o.a. ons ledenblad De Sneuper inzien, lid worden en de boeken kopen over oral history in onze regio: Op de Praatstoel 1 en 2.

Daarnaast zijn er diverse activiteiten bij Tresoar en HCL. Dit jaar is er speciale aandacht voor Friese geschiedenis in lezingen over AlleFriezen.nl, de Sonttol-registers en de Sailing Letters.

Een ander thema is DNA. In dat kader kan ter plekke een DNA test worden afgenomen. Genetisch-wetenschapper Maarten Larmuseau en DNA-genealoog Gerrit Woertman delen hun kennis over Y-DNA, mt-DNA, autosomaal DNA en X-DNA en de samenhang met genealogie.  
Cisca Wijmenga van het UMC Groningen vertelt over het onderzoeksproject Lifelines waarbij onderzocht wordt waarom de één ziek wordt en de ander niet.

Hoogtepunten programma
Een interview met één van de hoofdpersonen uit Verborgen verleden mag niet ontbreken. Dit jaar vertelt presentatrice Dieuwertje Blok over de verrassingen die de zoektocht naar haar familiegeschiedenis haar bracht.  
Archivaris Harmen Snel praat over het notarieel archief, professor Oscar Gelderblom over Het Kasboekje van Nederland en Oud-minister Pieter Winsemius over het harde maar meeslepende leven van een e-sneuper.
Ook heeft de organisatie historica Els Kloek weten te strikken. Haar boek 1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis werd verkozen tot beste geschiedenisboek aller tijden. Kloek geeft een kijkje in de keuken van het immense project. O.a. de Dokkumer vroedvrouw Catharina Schrader wordt hierin genoemd.

Overige activiteiten
Na het succes van de eerste editie GenTalks krijgen amateurgenealogen dit jaar opnieuw het podium om hun kennis én ervaring op het gebied van familie-historisch onderzoek te delen.
Op de oproep hebben meer dan dertig enthousiaste stamboomonderzoekers gereageerd. Hieruit zijn zes sprekers geselecteerd, waaronder onze redacteur en webmaster Hans Zijlstra, met een verhaal over het familienetwerk van Jeronimus Cornelisz, de onderkoopman van VOC schip Batavia, die na een stranding op de Australische westkust in 1629 een massaslachting aanrichtte.

De Nederlandse Kring voor Joodse Genealogie laat de Medienedag dit jaar samenvallen met het Famillement. In dat kader zijn er diverse activiteiten rondom het thema Joods Leeuwarden. Ook worden de Nederlandse Prijs voor de Genealogie en Dr. De Bruijnprijs uitgereikt. Verder is het mogelijk één-op-één vragen te stellen aan specialisten in expertmeetings of de stad te ontdekken tijdens een stadswandeling of praamvaart.
Tot slot kan het publiek de Oldehove beklimmen en bij HCL en Tresoar terecht voor diverse tentoonstellingen, filmvertoningen, rondleidingen en kinderactiviteiten.

Het Famillement is een samenwerkingsproject waarin het CBG, Tresoar en HCL samenwerken met de Freonen fan de Argiven yn Fryslân (FAF), de Nederlandse Genealogische Vereniging (NGV) Afdeling Friesland en het Genealogysk Wurkferbân fan de Fryske Akademy.

Meer informatie is te vinden op www.famillement.nl  

Verslag ledendag Historische Vereniging Noordoost Friesland te Ferwerd

Door Arjen Dijkstra.

Gosse Bootsma opent de vergadering en heet iedereen welkom.
Ciska Hoekstra, onze secretaris is in verband met ziekte afwezig.  Er zijn verder afmeldingen van Pier Idsardi, Doede Douma, Riemke Post, Mient Holwerda en de Wiebe & Brecht Zijlstra.

Gosse heeft een aantal mededelingen: Het bestuur is op zoek naar een nieuwe voorzitter. In het najaar wil Gosse ophouden met zijn taak. Daarnaast zijn we ook op zoek naar nieuwe bestuursleden. Inmiddels is Yde van Kammen uit Kollum aspirant, Gosse hoopt hem in het najaar definitief te kunnen presenteren.
De Mairieboeken zijn na een periode van ca. 5 jaar beschikbaar gesteld voor publicatie op onze site. De ambtelijke molens draaien soms lang. Leerpunt voor de vereniging is, dat als we weer een project aangaan met andere partijen, dat dan vooraf goede afspraken worden gemaakt over planningen en verantwoordelijkheden.  Simon Koorn vindt het mooi, dat de indexen online staan, maar vraagt of er ook een inleiding bij komt. Spontaan houdt hij een korte voordracht over hoe e.e.a. in elkaar stak rond deze tijd. Men is het er over eens dat dit een goede aanvulling is. Koorn zal hiervoor wat op papier zetten. 
Onze leden Reinder Postma en zijn echtgenote Yvonne te Nijenhuis zijn op 31 maart geridderd. Zij hebben veel gedaan op het gebied van het in beeld brengen van de geschiedenis van Noordoost-Friesland.  Ons lid Anke Bijlsma uit Nes kreeg de Cultuurprijs NOF 2017.
Warner Banga zal 26 april om 12.00 uur op het Provinsjehûs in het kader van de reeks Wolkom! een lunchlezing houden. Het zal niet verwonderen, dat dit over bierbrouwerijen gaat. 
Op 3 juni staan we met een stand op het Famillement, een tweejaarlijks evenement voor mensen die geïnteresseerd zijn in genealogie. Hans Zijlstra staat op de lijst van sprekers.
Ciska Hoekstra heeft het jaarverslag geschreven en beschrijft puntsgewijs wat er allemaal gebeurd is rond de vereniging in 2017. Arjen Dijkstra leest het verslag voor. Met een paar wijzigingen wordt het vastgesteld. Het jaarverslag wordt in verband met ANBI-verplichtingen ook gepubliceerd op de website.
De financiën worden toegelicht door penningmeester Arjen Dijkstra. De vereniging staat er goed voor. Wel wordt voor het lopend jaar een iets minder hoog overschot verwacht. De hoogte van de contributie kan door dit beperkte overschot gelijk blijven. De kascommissie adviseert het bestuur decharge te geven op de jaarrekening. De leden stemmen daar mee in. Yde van Kammen treedt af als kascommissielid. Henk Aartsma meldt zich aan als nieuw lid.   
Hans Zijlstra doet verslag van de activiteiten van de redactie. Hij vraagt leden om nieuwe bijdragen, alle onderwerpen zijn welkom, maar vooral genealogische artikelen zijn op dit moment niet ruim voorradig. Daarnaast roept Hans op tot het reageren op artikelen. De artikelen zijn immers bedoeld om discussie op te roepen en meer kennis te krijgen.
Eerder is verslag gedaan van de Dokkumer schouw op Paleis het Loo. Ook is hiervan een artikel in de Sneuper verschenen. De hoofdconservator van het Loo heeft Hans laten weten, dat de schouw inmiddels is gedemonteerd en in de opslag ligt. Het is de bedoeling, dat deze wordt overgebracht naar het gemeentehuis in Dokkum. Een uitdaging is, om de schouw passend te maken.
Ook De steen van Ezumazijl blijft om aandacht vragen want het lijkt nog niet erg op te schieten.

De website wordt beheerd en is redelijk statisch. Wel is de beeldbank in gebruik genomen. Nieuwe foto’s zijn welkom, graag voorzien van zoveel mogelijk informatie. De weblog wordt regelmatig voorzien van nieuwe artikelen.
Nykle Dijkstra is betrokken bij het boek Ver van het front, Friesland en de Friezen in de eerste wereldoorlog.  Dit boek verschijnt op 11 november 2018, exact 100 jaar na het einde van de eerste wereldoorlog. Het boek gaat in op diverse aspecten rond de oorlog, zoals de mobilisatie, vluchtingen uit België en Frankrijk, maar ook over zeemijnen, honger en distributie. Het is mogelijk om in te tekenen op het boek.
Daarnaast zijn er diverse punten voor de rondvraag.
Hans Zijlstra vraagt of er geen verenigingsvlag gemaakt kan worden. Deze kan dan gehesen worden op onze activiteiten, zodat we ook meer zichtbaar zijn in de regio. Hij doet een suggestie waar die vlaggen te krijgen zijn.
Henk Aartsma vraagt naar de status van het 3D-project.  Gosse Bootsma vertelt, dat we hierover in eerdere ledenvergaderingen over gesproken hebben. In verband met een laag draagvlak en financiële risico’s is het project definitief van de baan.
Simon Koorn vraagt of er niet een mogelijkheid is om per dorp alle historische feiten op een rij te krijgen. Er is zoveel te vinden op internet en in archieven, maar het is wel erg versnipperd. Hij oppert gebruik te maken van Wikipedia of een soortgelijke oplossing. Hans Zijlstra geeft aan, dat ook dat niet altijd zorgt voor structuur. Hij denkt dat je vooral moet publiceren op internet, zodat men informatie bij elkaar kan garen. 
Pier Idsardi bracht schriftelijk een paar vragen in: 
“De steen van het huis van Foeke Sjoerds. Is deze inmiddels al weer geplaatst in Ee ? Zo nee, dan zou dit in het kader van Kulturele Hoofdstad een prima actie zijn. “
De bewoners van het huis (Boersma & v.d. Meer) zijn aanwezig in de vergadering. Zij geven aan, dat zij hier mee bezig zijn. Het wordt een wat te lang verhaal om te vertellen, hoe dit allemaal loopt, maar zij zijn er mee bezig. Wanneer ze hulp nodig hebben van de vereniging hierbij, dan nemen ze contact op.

“Nu Dokkum is verrijkt met Bonifatiusbier zou er misschien ook aandacht besteed kunnen worden aan Dokkumer TaaiTaai. Het oorspronkelijke recept had, naar ik meen, bakker Terpstra (”Germ Sprits”) v/h op de Grote Breedstraat. Als vakman op dit gebied hebben wij natuurlijk dhr. Jan Walda in onze gelederen, die zeker deskundig advies kan geven. Misschien heeft hij nog wel fraaie taaiplanken. “
Veel reactie komt hier niet op. Wellicht kan dhr. Idsardi hier weer informatie over leveren.

“ In het boek “Het landschap van de Friese klei 800 – 1800” van Phil. Breuker staat op pagina 265 vermeld de appelsoort: “Dokkumer Attens” . Ook volgens Google is deze onbekend of verdwenen.
In het kader van de promotie van streekproducten zou herintroductie misschien wel interessant zijn. Hebben wij een pomoloog binnen onze vereniging ? “
Veel reactie komt hier niet op, uit de zaal. Wellicht kan hier eens een blog of artikel over geschreven worden, om hier aandacht aan te geven.

Rond kwart voor twaalf sluit Gosse Bootsma de vergadering en kunnen we bijpraten met andere leden. De lunch wordt iets vervroegd, waardoor ook het middag programma om 13 uur kan beginnen. Johannes van Dijk en Rigt Wiersma leiden ons  ’s middags rond door Ferwerd. De NH Kerk met oude kerkklokken en de oude dorpskern worden bezocht.
Een fotoverslag van de ledendag met fotos van Henk Aartsma, Jan de Jager en Hans Zijlstra vindt u in ons online album

Genealogysk Jierboek 1990-2016 Fryske Akademy nu online

Vanaf vandaag zijn de bekende Genelaogyske Jierboeken (vroeger: Jierboekjes) van de Fryske Akademy online door te bladeren. Het betreft de jaargangen 1990 t/m 2016.

Uiteraard is dit heel goed nieuws voor Friese sneupers met interesse voor genealogie en

streekgeschiedenis.

Om een aantal voorbeelden te noemen die interessant zullen zijn met betrekking tot ons onderzoeksgebied Noordoost-Friesland of bijvoorbeeld maritieme of kunstgeschiedenis:

In Genealogysk Jierboek 2014 de genealogie Binckes/Benckes, waarin de 'vergeten Friese zeeheld' Jacob Binckes voorkomt.

Kwartierstaat Sipkes (Ameland) in Genealogysk Jierboek 2015.

De Dokkumer familie Van Sinderen en Hanya uit Holwerd en grafkelders op het kerkhof van Oudwoude evenals Van der Mey (oa Ternaard) in Genealogysk Jierboek 2009.

Genealogysk Jierboek 2001 met de familie van de Friese admiraal Tjerk Hiddes de Vries.

De familie Eskes uit Kollum (oa bekend van Bote Eskes) wordt in Genealogysk Jierboek 1990 besproken.

Verder, verspreid over diverse nummers, genealogie van Friese adel, zoals Burmania, Lycklama a Nijeholt en anderen.

De mooiste uitgave is eigenlijk wel die van Genealogysk Jierboek 1993, waarin burger-/familiewapens van vele families uit Dokkum en andere plaatsen in Noordoost-Friesland worden getoond, met enkele genealogische gegevens. Gerrit Hesman was de maker van het origineel.

Indexen van oudere jaargangen (die deels nog gedigitaliseerd worden, of anders op papier beschikbaar zijn in de diverse bibliotheken en archieven):

• Inhoudsopgave Genealogysk Jierboekje 1951-1989 (site Rynja)
• Inhoudsopgave Genealogysk Jierboek 1990-2000 (site Rynja)
• Inhoudsopgave Genealogysk Jierboek 2001-2007 (site Rynja)

Kortom, een prachtige bron om eens nader te bestuderen. En hopelijk doet u nog een mooie aanvullende vondst voor uw eigen familiegegevens in de Genealogyske Jierboeken online!

Nieuw boek: De Van Haersma's van Groot Haersmastate

Geert van der Veer heeft na zijn eerdere publicaties in 2001 over de familie Van Haersma een nieuwe uitgave doen uitkomen.
Destijds ging het over de stichter van Haersmastae mr. Daniel de Blocq van Haersma en zijn vrouw Maria Wybrandi, nu ligt de focus op de tak van de Van Haersma familie te Oudega, Smallingerland. Door het verzamelen van stemrecht lukte het de familie langere tijd het lucratieve ambt van grietman te vervullen.
Stamvader is ene Arent Oedses uit Drachten die in 1539 trouwt met Houck Meyerts Hardsma. De eerste Van Haersma die in Oudega woont is kleinzoon Arnoldus Eerckes van Haersma die in 1609 voor het Gerecht te Dokkum in ondertrouw gaat en op 16 juli te Leeuwarden in de NH kerk huwt met Hylck van Harckema uit Augustinusga. In 1625 wordt hij grietman van Smallingerland, om daar in 1637 voor zijn zoon afstand van te doen.
Vervolgens komen uitgebreid testamenten, boedelbeschrijvingen en andere interessante details uit de familie aan de orde.
Een schilderij van Maria van Haersma, geboren op Haersmastate, komt ook voor in deze geschiedenis van de familie Van Haersma.
Een apart hoofdstuk is gewijd aan de vele grafstenen, rouwborden, zegels en glas in loodramen die van de familie bewaard gebleven zijn.

Het boek is in eigen beheer uitgegeven en nog in beperkte oplage beschikbaar.
Deze uitgave is een prachtige verzameling van genealogische informatie, gecombineerd met een rijk pallet aan unieke illustraties.

In het boek veel afbeeldingen en informatie over de geschiedenis van deze personen en hun familie.

Beperkte oplaag van 50 exemplaren.

Prijs 22,50
exclusief porto
118 pagina’s

Geert van der Veer
Tel: 0512 514785

Twee keer herberg Wapen van Oostdongeradeel

Andrys Stienstra, voormalig webmaster van Tresoar en sinds kort met pensioen, mailde ons met een vraag over herberg het Wapen van Oostdongeradeel. Het leek er op dat er twee verschillende herbergen met dezelfde naam in en om Dokkum gevestigd waren. Dit was zijn vraag:
Paulus Baukes was herbergier in het "Wapen van Oostdongeradeel". Ik kom hem in de Leeuwarder Courant als zodanig voor het eerst tegen in 1766, maar al in 1757 is hij herbergier in Oostrum. In mei 1784 is er een verkoping ten huize van de Wed. Paulus Baukes, dus zal hij in 1783/1784 overleden zijn. In 1792 is Jan Wybrens Koning herbergier in het Wapen van Oostdongeradeel.

Halvemaanspoort rond 1800, met rechts Wapen van Oostdongeradeel

Paulus Baukes is herbergier in het Wapen van Oostdongeradeel buiten de Halfmaanspoort onder Oostrum, dus moet dat de huidige IJsherberg zijn. Maar in de Leeuwarder Courant van 23 januari 1765 wordt de verkoping aangekondigd van "Eene Heerlyke en Nieuw betimmerde Huizinge en Herberg by Jan Douwes cum uxore bewoond en gebruikt, staande en gelegen by de Aalsumerpoort binnen Dockum, op den 12 May 1765 vry van Huiringe. Wie Gading maken komen op voorsz. tyden in opgedagte Huizinge en Herberg 't Wapen van Oostdongeradeel genaamt".
Een herberg met dezelfde naam, maar bij een andere poort. Misschien is de naam van de ene herberg overgegaan naar de andere? Het is wel opvallend dat ik de eerste vermelding van Paulus Baukes in het Wapen van O'deel in 1766, dus vlak na de verkoping, vind.

In dit soort gevallen, met een kadastrale component, weet redactielid Piet de Haan vaak raad. Hij ging op onderzoek uit in het streekarchief en vond het volgende.
Oostrum
Herberg Het wapen van Oostdongeradeel in Oostrum net buiten de Halvemaans poort van Dokkum [IJsherberg] wordt in de weesboeken van Oostdongeradeel al in 1685 zo genoemd, mogelijk al eerder [bron: Oostdongeradeel Weesboeken Inv 57]
Paulus Baukes staat in 1756 voor de eerste keer in het reeel op: Huis nr 1.  Zijn aankoop van de herberg staat in de Proclamaties Oostdongeradeel Inv 106  blad 139/140.

Dokkum
De herberg in Dokkum Het Wapen van Oostdongeradeel wordt in mijn bestanden die beginnen vanaf 1760 al in 1778 tot zeker in 1806 al zo genoemd.
De in de mail genoemd Jan Wijbrens Koning was herbergier in de herberg Het Wapen van Oostdongeradeel in Dokkum.  Reeel nr 63 Kadaster 1832 A3 huisnr Nu Aalsumerpoort 10.

Reeelboeken, microfiches etc zijn in het Streekarchief Dokkum, uitgezonderd op maandagmorgen, te raadplegen.

Andrys kwam nog met de volgende aanvullingen:
Antje, het eerste kind uit het huwelijk van Paulus Baukes en Pytje Meinerts wordt in 1747 gedoopt in Dokkum. In het doopboek wordt dan vermeld dat de vader 'wolkammer buiten de Woudpoort' is, dat is dus aan de weg van Dokkum naar Dantumawoude.
In 1749 woont Paulus Baukes met zijn vrouw en één kind in (of bij?) Dantumawoude. Hij is dan nog steeds wolkammer. In de quotisatie wordt hij aangeslagen voor £ 10:1:-.
Paulus Baukes en Pytie Meinerts krijgen drie kinderen: Antje (1747), Meindert (1753) en nog een Meindert (1755). Pytie Meinerts is overleden in 1755 of 1756.

In 1756 wordt Paulus Baukes herbergier in "Het Wapen van Oostdongeradeel" in Oostrum en het jaar daarop hertrouwt hij met Vroukje Hiddes, afkomstig van Dokkum. In het lidmatenboek van Oostrum en Jouswier wordt - pas twee jaar later - opgetekend dat Paulus op 9 februari 1759 is ingekomen van Dantumawoude.« Lidmatenregister Herv. Gemeente Oostrum en Jouswier, archiefnummer 28, Collectie doop-, trouw-, lidmaten- en begraafboeken - Tresoar, inventarisnummer 542, aktenummer 36 »
In de Leeuwarder Courant van 6 augustus 1766 wordt een verkoping van 'een groot party Cromhout' aangekondigd. De verkoping vindt plaats 'ten Huize van Paulus Baukes Herbergier in het Wapen van Oostdongeladeel, buiten de Halfmaans-Poort van Dockum''. Eerder (LC 5 juli 1766) wordt er een verkoping gemeld 'ten Huize van Paulus Baukes buiten de Halfmaanspoort'. In de Leeuwarder Courant zijn meer advertenties te vinden van Paulus Baukes als kastelein in 'het Wapen van Oostdongeradeel', o.a. 2-10-1773, 3-8-1774, 23-11-1782, 7-12-1782 en 11-1-1783.
Op 29 mei 1784 wordt er een verkoping aangekondigd 'ten Huize van de Wed. Paulus Baukes'. Paulus Baukes is dus overleden en de zaak wordt voortgezet door Vroukje Hiddes. Ook in 1788 wordt er nog een verkoping gehouden bij de "Wed. Paulus Baukes".
Froukje Hiddes is overleden op 28 januari 1810 te Dokkum, 85 jaar oud. Ze wordt begraven in Dokkum in graf L67.

De herberg 'Het Wapen van Oostdongeradeel' was gelegen buiten de Halfmaanspoort bij Dokkum onder Oostrum en had twee beneden- en twee bovenkamers. Verder een keuken, bleek, put en regenwatersbak. Het bezat een vrije doorgang voor de gevel en was gebouwd op één bunder grond. Ten noorden van de herberg lag het bouwland van Jan Idses Idsardi, ten oosten op nr.40 lag het huis van Oeds Brouwer, ten westen lag de stadsgracht en ten zuiden liep de dijk (naar Oostrum), De herberg heeft thans weer wat van zijn "oorspronkelijke" functie terug, want het is tegenwoordig een restaurant, gelegen aan het Oostelijk Bolwerk van de stad Dokkum. Dit restaurant heet tegenwoordig "De IJsherberg" en ligt aan de Harddraversdijk. De herberg is o.a. in bezit geweest van de familie Boomsma, distelateurs in Dokkum.
Vanaf 1976 was het de openbare bibliotheek van Dokkum. « De Sneuper 60, september 2001 »
Overigens is er binnen de Dokkumer stadspoorten nog een herberg met dezelfde naam "Het Wapen van Oostdongeradeel" geweest. Deze stond bij de Aalsumerpoort en gebruikte deze naam in ieder geval vanaf 1778 tot in 1806. Een directe concurrent van Paulus Baukes!

Brieven van Agatha, jonkvrouwe van Groot Terhorne te Beetgum

Onlangs kwam bij uitgeverij Bornmeer het aardige boekje Geen honinck soet sonder bitter gal uit. In deze nieuwe publicatie worden de brieven behandeld van Agatha Tjaerda van Starckenborgh (1620-1670), stammend uit een oud adellijk Fries geslacht.
Zij was getrouwd met Georg Frederik thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg; het echtpaar woont op Groot Terhorne te Beetgum, of ‘Horn’, zoals zij hun huis zelf noemen. Het is een van de centra van de Friese adel.

Als een rode draad door het verhaal loopt de correspondentie met de Duitse zaakwaarnemer Michael Buschius (Von dem Busch), die voor de familie moet uitzoeken en bewijzen dat ze recht hebben op een deel van de erfenissen van de Duitse tak van de Thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg familie. Ook moest hij een oogje in het zeil houden op de studerende zoons Johan Georg en Georg Wolfgang in Heidelberg, waar ook een neefje studeert, voordat ze op een grand tour door Europa gaan. Als ondersteuning werden er hals over kop allerlei familieportretten gemaakt of gereproduceerd.
In feite was Buschius een vroege sneuper die de genealogie van de familie moest publiceren, maar wel voor het behalen van financieel voordeel. Want ondanks de vele bezittingen in landerijen en onroerend goed leidt de familie een wankel bestaan op het gebied van financiën en gezondheid.

De mannen zijn vooral op oorlogspad en uiteindelijk komen de beide zoons dan ook jammerlijk om het leven in de Slag bij Seneffe (boven Charleroi) op 11 juli 1674 tussen de geallieerde Spaanse, Staatse en keizerlijke troepen enerzijds en de Fransen onder de prins van Condé anderzijds.
Dit wordt op een prent van Romeyn de Hooghe pijnlijk verbeeld. Onder nummer 17 liggen de broers geveld vooraan in het strijdgewoel, terwijl iets verderop in de stofwolken in het midden van de afbeelding nog de ontzaglijke generaal Hans Willem baron van Aylva (nummer 6, De Generael Alua) moet bewegen, die bij de slag slechts gewond raakt.
Het regiment Nassau-Friesland werd op een heuvel ingesloten en op meedogenloze wijze in de pan gehakt door de Fransen. De kogel uit het lichaam van zoon Johan is in een doosje opgestuurd naar de familie in Friesland. Het doosje is nog bewaard in het familiearchief bij Tresoar maar de kogel is verdwenen.
"Hij suipt hem nu alle dagen strontvol", zei Agatha Tjaerda v Starckenborgh over de labiele stadhouder Willem Frederik van Nassau-Dietz. Haar zoons verkeerden in zijn nabijheid en dat deed de moeder constant vrezen dat ook zij zich teveel aan de alcohol zouden laven.
In zijn dagboeken (online als Gloria Parendi) is Willem Frederik ook heel openhartig over zijn alcoholgebruik en bezoek aan dames van lichte zeden. Op p. 669 schrijft hij: verloopen in dronckenschap eens oft tweemahl en dahrnae in hoereri seuvenmahl op het lest van de maent; ick weet niet, hoe ick den duyvel, de werelt, mijn vleesch sooveul ruym heb gegeven en mij soo laeten vallen, [...] die mensch iss swack.

Agatha schrijft in 1665 over het ongeluk van graaf Johan Maurits van Nassau-Siegen bij Franeker, (na zijn bezoek aan de begrafenis van Willem Frederik), waar haar beide zoons Thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg bij betrokken waren! Gelukkig overleven ze het hachelijke avontuur.

Verder roddelt Agatha natuurlijk graag en heeft ze het o.a. over Hessel Meckema van Aylva en de ophef die zijn grote grafmonument in Holwerd veroorzaakte.

Ook de familie op Holdinga State in Anjum komt regelmatig ter sprake want er is een slepend conflict met neef Wilco Holdinga Thoe Schwartzenberg over een huwelijksbelofte.

Al met al een heel interessant inkijkje in de wereld van de 17e eeuwse Friese adel!

Voorgeslacht van Mata Hari in kaart: Genealogysk Jierboek 2017

Op 15 oktober was het honderd jaar geleden dat Margaretha Geertruida (Griet) Zelle, beter bekend als Mata Hari, in Frankrijk door een vuurpeloton werd geëxecuteerd. Het nieuwste Genealogyske Jierboek, dat aanstaande zaterdag wordt gepresenteerd, besteedt aandacht aan haar voorgeslacht en familieleden.

De familienaam Zelle stamt uit Duitsland. Griet Zelle’s betovergrootvader Herman Otto Zelle (1744-1806) was afkomstig uit de heerlijkheid Rheda en vestigde zich in 1771 in Leeuwarden als linnenwever. In maart 1780 werd hij als burger van de Friese hoofdstad vermeld. Met zijn gezin woonde hij aan de Kelders. Aan dezelfde gracht is ook Margreet Zelle alias Mata Hari geboren. Haar geboortehuis werd in de grote brand van 19 oktober 2013 verwoest.

Enkele generaties Zelle waren werkzaam als kastmakers, schrijnwerkers, pettenmakers en kooplieden. Griets vader Adam Zelle (1840-1910) begon als winkelier in hoeden en petten in het pand aan de Kelders en betrok in 1883 een prestigieus herenhuis aan de Grote Kerkstraat. Nadat hij in 1889 failliet werd verklaard, trok hij met zijn gezin naar Den Haag. In zijn laatste jaren heeft hij in Amsterdam gewoond.

De auteurs van de uitgebreide kwartierstaat, Bouwe van der Meulen en Pieter Nieuwland, zijn verre verwanten van Griet Zelle. Zij zullen op zaterdag 2 december a.s. hun genealogische onderzoek toelichten bij de presentatie van het Genealogysk Jierboek 2017.

Wanneer:       zaterdag 2 december 2017
Waar:             De Koperen Tuin, Prinsentuin 1, Leeuwarden
Meer info:     Genealogysk Wurkferbân

Zie ook: www.fryske-akademy.nl

Leeuwarden ontvangt grootste familie-historisch festival van Nederland in 2018

Het CBG|Centrum voor familiegeschiedenis organiseert samen met Tresoar en het Historisch Centrum Leeuwarden op zondag 3 juni 2018 het Famillement - het grootste evenement op het gebied van familiegeschiedenis in Nederland.

Het Famillement is een gratis evenement dat zowel leken als gevorderden op het terrein van (familie)geschiedenis veel te bieden heeft.

Voor 2018 is Leeuwarden als locatie gekozen omdat de stad dan culturele hoofdstad van Europa is. Het CBG heeft samen met Tresoar en het Historisch Centrum Leeuwarden (HCL) de organisatie in handen. Op het programma staan interviews, workshops, lezingen, rondleidingen en een informatiemarkt. Onderwerpen die aan bod komen zijn onder andere ontwikkelingen op het gebied van DNA-onderzoek en Friese geschiedenis. Ook worden dit jaar activiteiten voor kinderen georganiseerd. Plaats van handeling zal zijn Stadsschouwburg De Harmonie, Tresoar en HCL.


De komende maanden wordt het volledige programma bekend gemaakt op www.famillement.nl

De Historische Vereniging Noordoost Friesland had afgelopen jaar, in Utrecht, een drukbezochte stand en zal ongetwijfeld in 2018 ook van de partij zijn!

Voorintekenaktie Dokkumer Bierboek

In Dokkum wordt sinds kort weer Bonifatiusbier gebrouwen en op de markt gebracht. De geschiedenis van het Dokkumer bier lijkt op de geschiedenis van de stad Dokkum. Het brouwen en drinken van bier is bijna zo oud als de mens zelf. In de Bonifatiusstad is die biertraditie annex aan de Bonifatiusbron of -fontein. Binnen de bolwerken waren ooit bijna twintig brouwerijen gevestigd!

Warner B. Banga en Piet de Haan, twee ‘sneupers’ van de Historische Vereniging Noordoost-Friesland, onderzochten op verzoek van de stichting Dockumer Biergilde het bierbrouwen in Dokkum door de eeuwen heen. Zij haalden uit eeuwenoude archieven de historie van de bierbrouwersstad Dokkum uit de vergetelheid...

Verbluffend veel feiten en gegevens over het bierbrouwen in de noordelijkste stad van Nederland in een boek van ruim 300 bladzijden dik. Dat komt eind dit jaar uit en is nu verkrijgbaar met een aantrekkelijke korting bij voorintekening. Zie ook onze digitale flyer met bestelformulier.

Het standaardwerk over het bierbrouwen in de Bonifatiusstad wordt uitgegeven door de stichting Historia Doccumensis en wordt geheel in full colour uitgevoerd met een harde kaft.
Naast een enorme hoeveelheid informatie over bierbrouwen en de biercultuur van Dokkum, bevat het boek de geschiedenissen van 20 Dokkumer brouwerijen en een uitgebreide namenindex voor genealogen en speurders naar familiegeschiedenissen.

Het boek zal in de winkel € 24,95 gaan kosten, maar is vooraf te bestellen voor € 17,50 via www.historia-doccumensis.nl.

Historisch Dokkum digitaal in kaart gebracht

Binnenkort kunnen Dokkumers digitaal opzoeken wie er in het verleden in hun huizen hebben

gewoond en wie de eigenaars waren. 
Op vrijdag 19 mei zal de Fryske Akademy een grote hoeveelheid historische bewonersgegevens uit het Dokkum van de 18de en 19de eeuw toevoegen aan het digitale informatiesysteem HisGIS. Burgemeester Marga Waanders van Dongeradeel zal de officiële lanceringshandeling verrichten. 

Op HisGIS Dokkum zal informatie uit uiteenlopende historische bronnen beschikbaar worden gemaakt, zoals de quotisatie van 1749, de volkstelling van 1830 en een serie reëelkohieren uit de periode 1750-1805. In HisGIS komen gegevens beschikbaar over beroepen, levensovertuiging, burgerlijke status, leeftijd en vermogen van de Dokkumers van weleer. De basis wordt gevormd door de bekende stadskaart van Smedema uit 1788, het oudste kadaster van 1832 en kadastergegevens uit 1887. Zo’n rijkdom aan historische bewonersgegevens is in Nederland niet eerder op deze manier in kaart gebracht.

Het uitgebreide HisGIS Dokkum is het resultaat van een samenwerking tussen de Fryske Akademy , Historische Vereniging Noordoost Friesland en het Streekarchief Noordoost-Fryslân.  
Tjeerd Jongsma van het Streekarchief zegt daarover: ‘Wij zijn verheugd dat wat in 2015 begon als een bescheiden project om oude huisnamen in kaart te brengen nu veel groter is geworden. Vrijwilliger Piet de Haan en redacteur van de Historische Vereniging Noordoost Friesland (bekend van het kwartaalblad De Sneuper) heeft hier bijna twee jaar aan gewerkt.’

Dokkum is ook een prachtig voorbeeld voor de rest van Nederland, vanwege de gevelaanzichten (gebaseerd op een publicatie van de neven Smits, Dokkum in Kadastraal Perspectief), met dit historische Google Streetview, aldus Hans Mol in een gesprek met Omrop Fryslan.

Personen en percelen.

Voor de Fryske Akademy is Dokkum de eerste stad in het project Friesland 1750-1900: personen en percelen die wordt opgeleverd. Dit project maakt deel uit van het RedBot-programma van de provincie Fryslân, waarbinnen een groot deel van het Fries cultureel erfgoed gedigitaliseerd wordt.
Het project Friesland 1750-1900 bestaat uit twee delen.
Ten eerste wordt alle laat-negentiende-eeuwse kadastrale informatie voor heel Friesland ingevoerd, en ten tweede wordt het systeem uitgebreid met een grote hoeveelheid bewoners- en huisgegevens voor in aantal steden uit de 18de en 19de eeuw. Het project ving aan in oktober 2015. Nadat geschikt en relevant bronmateriaal is geïdentificeerd, is een groep medewerkers van de Fryske Akademy begonnen met de vectorisatie (het computermatig tekenen) van het kaartmateriaal en het overnemen van geschreven informatie uit allerhande registers.

Projectleider prof. Dr. Hans Mol ziet veel perspectieven voor het uitbouwen van historische informatie over Friesland in HisGIS: ‘Dokkum is de eerste stad die gepresenteerd wordt. De andere Friese steden komen in de loop van 2017 en 2018 aan de beurt. Dit project opent talloze mogelijkheden voor nieuw historisch-ruimtelijk onderzoek.’

Digitale bevalling dagboek Dokkumer vroedvrouw Schrader

Zoals in een blogbericht van augustus 2015 gemeld is het memorieboek ofwel dagboek van de Dokkumer vroedvrouw Schrader de afgelopen jaren steeds beter digitaal beschikbaar gekomen voor onderzoekers. Het manuscript omvat een unieke lange periode van 1693 tot 1745, waarin op boeiende wijze beschreven is hoe de vroedvrouw in vele bizarre situaties verzeilt raakte.

Laatste pagina getypte transcriptie

De hernieuwde aandacht voor deze medische en genealogische bron, die ooit in bezit was van de Dokkumer Fockema en de arts uit Ee, Jan Jans Kiestra, begon met een boek over dit Memoryboeck van de Vrouwens uit 1984 van de medisch historicus Van Lieburg. Daarin is echter slechts zo'n 20% van de inhoud van het origineel van Schrader getranscribeerd. Ook werden er diverse medische voorbeelden uitgelicht en toegelicht (Een Engelse versie verscheen onder de titel Mother and Child were saved.)

Een volledige transcriptie van de hand van de kunstschilder Van Kammen uit 1958 is aanwezig in de bibliotheek (afdeling Gezondheid) op het Streekarchief in Dokkum. Deze is echter alleen op papier beschikbaar, getypt en is niet vrij van transcriptiefouten, alhoewel die lastig te onderscheiden zijn van de vaak fonetische of zelfs foutieve schrijfwijze van de vroedvrouw.
Inmiddels hadden we al enkele jaren dankzij Tom Zijlstra wel een gedigitaliseerde namen-index en verrijkte ik diverse voorbeelden met genealogische gegevens. Vrouw Schrader beschreef sommige gevallen twee keer (een korte en een lange versie, achterin het manuscript). Meestal was er dan iets bijzonders aan de hand, vaak iets gruwelijks.

In de zomer van 2015 fotografeerde ik het originele boekwerk, dat zich bevindt in de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, naast het Allard Pierson Museum. Voorbeelden daaruit kunt u bij mij opvragen.

Afgelopen week was ik op vrijdag vrij om een dagje te sneupen in Friesland. Na een bezoek aan wethouder Braaksma om nog even toe te lichten waarom de gedenksteen uit 1671 van Ezumazijl een mooie nieuwe plek verdient, begaf ik mij naar het Streekarchief in Dokkum. Ik schrok wat van de omvang van het papieren exemplaar met transcripties want het had een formaat telefoonboek. Toen was het een kwestie van bladzijde voor bladzijde scannen. Monnikenwerk (met dank aan Piet de Haan en de medewerkers van het Streekarchief) en een zware bevalling, maar de moeite waard.
Eindelijk kunnen we nu de volledige transcriptie van vrouw Schraders aantekeningboek met een groot publiek delen! Voor zowel geïnteresseerden in medische historie, streekgeschiedenis als genealogie een ware Fundgrube!
Er is ook een mooie link met het Dokkumer Kohier van de Personele Goedschatting 100e Penning uit 1703. De meeste van de daarin genoemde stadsbewoners komen ook in het manuscript Schrader voor, een prachtige aanvulling op de genealogie. De kordate vrouw kwam echter ook in de wijde omtrek in allerlei dorpen op bezoek, tot op Ameland aan toe.

Begin dus bij de gedigitaliseerde namen-index
Vervolgens kunt u gemakkelijk op datum bladeren naar de bijbehorende transcriptie en eventueel een scan van het origineel opvragen.
Mocht u een mooie vondst doen, laat het ons dan weten!  

Update: In het nieuwe, doorwrochte, boek Bierbrouwen in Dokkum worden scans van de geboortes van brouwerskinderen in ruime mate afgedrukt. Een zeer kleurrijk en informatief boek dat voor slechts 25 euro te koop is!

Sonttolregisters 1600-1634 getranscribeerd

Tijdens de bijeenkomst van de Wurkgroep Maritieme Skiednis van de Fryske Akademy in Harlingen over 1666, de ramp van Vlieland en Terschelling, sprak ik weer diverse maritieme onderzoekers.

Van Ubo Kooijinga, projectleider van de Sonttolregisters, begreep ik dat inmiddels ook de ruim 182.000 doorvaarten van de jaren 1600-1634 getranscribeerd zijn en online staan (in database 2).
Vanaf 1634 is de opbouw van de gegevens anders, zodat er een aparte database(structuur) is opgezet, database 1.

In de doorvaarten van 1600-1634 zien we dat 169 keer een schipper Dokkum als thuishaven opgaf, weliswaar onder verschillende schrijfwijzen. Het was echter maar een beperkt aantal schippers dat relatief vaak de Sont passeerde. De Dokkumers hadden namen als Alef Oedzes (ook als bv Aluff/Alluff Onsches/Onskes/Untzes/Wesches/Vntzses etc. geschreven), Abraham Clausen of Clauwsen, Jacob Sibrantsen (deze eerste 3 zijn samen goed voor ruim 150 doorvaarten), Lunas Mystard, Jan Dirksen en Wiegert Allertsen.
Als vertrekhaven komt Dokkum 51 keer voor in de jaren 1600-1634, met name vanaf 1616. Al deze tochten zijn door de drie hiervoor genoemde grootschippers uitgevoerd.
Jacob Sijbrands vinden we terug als hij zich op 28 december 1611 in het Burgerboek van Dokkum laat inschrijven als grootschipper. De andere twee veelvarende grootschippers heb ik nog niet verder kunnen traceren.
Ameland wordt maar liefst 430 keer als thuishaven opgegeven door schippers die de Sont passeren tussen 1600 en 1634. Remmert Issebrands is in de eerste jaren zeer actief en later o.a. Pieter Gerbrands, David Pieters, Thomas Gerrits en Pieter Simens.
Om het project Sonttolregisters voort te zetten (en u begrijpt dat 15e en 16e eeuws Deens schrift lastig te lezen is) zoekt het team nog naar verdere financiering. Als dit project uw sympathie heeft, neem dan contact op met Ubo Kooijinga.
Ziet u overigens ook de eerdere blogartikelen over de Sonttol registers, met o.a de Dokkumer schippers Tal en Veltcamp.

Jan de Vries uit Koudum is bezig met een artikel waarin schilderijen van (Friese) zeehelden, met name uit de tijd van de WIC, beschreven worden. Momenteel bekijkt Piet Bakker (auteur van Friese schilderkunst in de Gouden Eeuw) het artikel, hoewel hij druk bezig is voor de Amerikaanse kunstkoper Tom Kaplan, eigenaar van de Leiden Collection, een catalogus te maken die binnenkort online beschikbaar zal zijn.

Nykle Dijkstra, maritiem historicus en redactielid van De Sneuper en webredacteur van de Nederlandse Vereniging voor Zeegeschiedenis, heeft weer diverse artikelen op stapel staan voor ons ledenblad, met een verrassende link naar de Dokkumer Admiraliteitsdagen. Binnenkort meer daarover.

Anne Doedens, die samen met Jan Houter veel onderzoek heeft gedaan naar de maritieme geschiedenis van Vlieland, wees erop hoe belangrijk het is om vele verschillende archiefbronnen te koppelen. Niet alleen online bronnen maar vooral ook de pareltjes die nog in kilometers ongescande papieren archieven zijn opgeslagen. In het Rijksarchief te Brussel vond hij recent weer zeer interessante zaken over de 16e eeuwse scheepvaart op de Wadden. In die tijd werden we immers vanuit Brussel bestuurd, waar toen ook Viglius Aytta gestationeerd was.

Frans Breukelman vertelde over de Terschellinger dominee Johannes Grevesteijn, die na de furie van 1666 in Noord-Holland fondsen wierf voor de wederopbouw en daar buitengewoon goed in slaagde!
De oorlogsmisdaad van de Engelsen in 1666 op het Vlie werd in 1667 gewroken met de beroemde Tocht naar Chatham, met o.a. een Fries smaldeel onder leiding van de Holwerder generaal Hans Willem baron van Aylva.
In juni van dit jaar kunt u overigens in Chatham de overwinning van de vloot van de Republiek na de Tocht naar Chatham herbeleven!

Update: Ubo Kooijinga geeft context over het hardnekkige verhaal dat schepen door de Sont belast werden op basis van dekbreedte, en dat zo het smalle scheepstype fluit zou zijn ontstaan. Daar is dus (nog) geen enkel bewijs voor! Het is een verhaal wat regelmatig tevoorschijn komt, ook bij zogenaamde ‘deskundigen’, maar wat ik tot nu toe nergens bewezen zie, niet in de registers, nog ergens anders. Ik hoop nog steeds dat we daar concrete informatie over vinden, over de berekeningen van de tol.

Het enige wat we tot nu weten is dat de (scheeps-)tol is gebaseerd op lastage. De categorieën zijn < 30 last, > 30 en < 100 last, en > 100 last. Daar zijn de tolbedragen aan gekoppeld.  We hebben inmiddels ook de registers van 1590/1591 (deels) gedaan, en ook daarin is er geen sprake van enige tol die berekend wordt aan de hand van het dek-oppervlak of dek-breedte. Dat is wel de periode waarin de fluiten ontstaan, maar ook daarin zijn de categorieën als gezegd. En dat blijft zo in de decennia die volgen.
Wat we echter nog niet goed weten is hoe de lastage van het schip werd berekend/bewezen. Stond het in de scheepspapieren? Of werd er een bepaalde berekening uitgevoerd? Dat is (mij) nog onbekend. Eén van de vrijwilligers is zowel nu als in het verleden intensief bezig geweest met deze materie, maar ook nog op zoek naar de regels die gehanteerd werden voor het bepalen van de lastage. Eventueel kan ik je met hem in contact brengen.

De Vrije Fries deel 96 met Mata Hari, Alma Tadema en huisnummering

Het nieuwe nummer van jaarboek De Vrije Fries, jaargang 96, 2016, is onlangs verschenen en bevat weer diverse nijsgjirriche artikelen.
Niet alleen zijn er artikelen van wetenschappelijk niveau over een Friese kunstschilder en legendarische types als Mata Hari, ook is er een themakatern over de kennisontwikkeling in de moderne bedrijfsgeschiedenis van Fryslân opgenomen. Deze bevat de essentie van de presentaties die gisteren op het Sieperda-symposium zijn gegeven.

Wat kunt u zoal in De Vrije Fries, jaargang 96, 2016, vinden?
- Piet Bakker en Anne Lenders: De wonderbaarlijke wederopstanding van een Amsterdamse historieschilder, Rombout van Troyen (1605-na 1657) en zijn tweede leven in Friesland.
- Mark Raat: Friesland en de landelijke invoering van huisnummers in 1806, Sleutels tot het verkrijgen, lokaliseren en integreren van historische bewonersinformatie.
- Yves Rocourt en Garance Laporte: The Image of Mata Hari, Stories and Photos.
- Herman Maring: Een samenweefsel van leugens en onjuiste voorstellingen’, Beeldvorming van Mata Hari, 1906-heden.

KRITIEK EN TERUGBLIK
- Lex Heerma van Voss: Michael Pye’s The Edge of the World. Een succesvolle, maar mislukte geschiedenis van de Noordzee.
- Wio Joustra: Alma Tadema en Friesland: een ambivalente relatie.

THEMA: KENNISONTWIKKELING IN DE MODERNE BEDRIJFSGESCHIEDENIS VAN FRYSLÂN
- Marijn Molema: Inleiding themagedeelte. Kennisontwikkeling in de moderne bedrijfsgeschiedenis van Fryslân.
- Sjoukje de Boer: Bruggenbouwer tussen wetenschap en praktijk. De zuivelconsulent in Fryslân rond 1900.
- Ronald Plantinga: Een opleiding van formaat. Een beeldverhaal over de Bolswarder zuivelschool (ca. 1880-1996).
- Marijn Molema en Binne de Haan: Agrarische bedrijfsveranderingen 1955-1980. Enkele observaties uit een oral history-project.
- Jan Ybema: Trochleare en omstean leare .Yndividu en modernisearring yn de Fryske suvel (1955-1980).

KRONIEK
- Nelleke IJssennagger: Archeologische Kroniek van Fryslân over 2015.

Jaarverslag Koninklijk Fries Genootschap over 2015.

Webpagina met alle jaargangen sinds 1839: http://www.friesgenootschap.nl/index.php/nl/online-artikelen

Als u een artikel wilt insturen, dan kan dat via de contactpagina van de redactie van De Vrije Fries.
Voor meer informatie over het Koninklijk Fries Genootschap voor Geschiedenis en Cultuur, zie ook: http://www.friesgenootschap.nl/

Historisch tijdschrift Fryslân met Gysbert, Tjerk en PEB

Op de cover van Historisch Tijdschrift Fryslân, het tweemaandelijkse tijdschrift van het Koninklijk Fries Genootschap voor Geschiedenis en Cultuur, deze keer Gysbert Japicx.

Zijn testament werd 350 jaar geleden voorgelezen maar Doeke Sijens vindt hem het 'Ofsliten symboal fan de Fryske literatuer'.
In Friesland staan heel wat panden volgens de architectuur van de Amsterdamse School. In Gebouwen als sculptuur beschrijft Peter Karstkarel diverse voorbeelden, uit o.a. Leeuwarden, Nes (Ameland), Gorredijk en Sneek.
Hans Koppen zet de huisjes van de PEB in het nieuwe licht. Deze electriciteitshuisjes werden vaak Pake en Beppe huisjes genoemd.
Directeur van het Fries Scheepvaartmuseum Meindert Seffinga is nog steeds dolenthousiast over zijn topaanwinst, het schilderij van de zeeslag met Tjerk Hiddes de Vries.
En verder bespreekt Atte Jongstra op geheel eigen wijze de Nieuwe Encyclopedie van Fryslân.

Het Fries Genootschap is dé vereniging voor iedereen met belangstelling voor de geschiedenis en cultuur van Fryslân. Het Genootschap heeft een traditie die teruggaat tot de oprichting in 1827, maar is er in de eerste plaats voor de mensen van hier en nu, voor de Friezen en voor hen die zich met Fryslân verbonden voelen.

Het Fries Genootschap geeft naast Historisch Tijdschrift Fryslân ook het wetenschappelijk jaarboek De Vrije Fries uit, en organiseert allerlei activiteiten op historisch gebied, zoals excursies, lezingen en symposia.

Met Historisch Tijdschrift Fryslân laat het Fries Genootschap zien dat de geschiedenis van Fryslân een spannend verhaal is, dat nooit is afgelopen. Door de verbinding met de actualiteit te leggen maakt het tijdschrift duidelijk dat wie het Fryslân van nu wil begrijpen, het verleden moet kennen.

Lid worden van de vereniging: Voor € 42,50 per jaar bent u lid van het Koninklijk Fries Genootschap. Niet alleen ontvangt u dan Historisch Tijdschrift Fryslân en jaarboek De Vrije Fries, u hebt ook gratis toegang tot het prachtige Fries Museum en tot de activiteiten van het Genootschap. Wie iets met Fryslân heeft, is lid van het Genootschap!
Voor meer informatie over de vereniging zie ook: http://www.friesgenootschap.nl/

Nieuwe website Ottema-Kingma Stichting met meer mogelijkheden

Over de website van de Ottema-Kingma Stichting heb ik wel vaker geblogd. In 2010 meldde ik het bestaan van de online database, waarin met enige moeite enkele afbeeldingen te vinden waren.
Twee jaar later kon ik berichten dat de database was uitgebreid met een groot aantal objecten, waardoor ongeveer de helft van de toen 30.000 objecten tellende collectie van OKS in beeld werd

gebracht.

Daarna bleef het eigenlijk langere tijd stil. Wel werd op 1 september 2013 Dr. Johan de Haan bij de Radboud Universiteit in Nijmegen benoemd als bijzonder hoogleraar van de Ottema-Kinga leerstoel met als onderzoeksthema het Friese interieur. De Beetsterzwaagster is nog steeds in die functie actief. U kunt hem via Twitter volgen.

Op 7 november j.l. organiseerden de Ottema-Kingma Stichting en de afdeling Kunstgeschiedenis van de Radboud Universiteit het symposium 'Roerend en onroerend erfgoed: een tweeluik over interieurs en bouwfragmenten'.
En inmiddels is er ook een nieuwe website van de OKS!
Nu niet alleen met een verbeterde lay-out en een goede zoekfunctie, maar ook met als extra, gedigitaliseerde publicaties van wijlen notaris Ottema zelf. In deze Ottema Bibliografie diverse 'nijsgjirriche' artikelen, over o.a. Friese uurwerkmakers, scheepstimmerwerven, gebrandschilderd glas en veel porselein/aardewerk.
Ook kunt u per thema (Keramiek & aardewerk, Fries Erfgoed, Prenten, Zilver, Ottema Bibliografie en Leerstoel) gewoon door de website wandelen en u vergapen aan de mooie stukken keramiek of zilver. Vergeet niet dat vele stukken uit het bezit van OKS als langdurig bruikleen in vele Friese musea staan.

Gaat u dus vooral even lekker sneupen op deze vernieuwde website van de Ottema-Kingma Stichting!

De Sneuper 123, september 2016, met VOC-opperhoofd Nicolaas Tadema, broeihokken en poldermolens

Het herfstnummer van 2016 van ons verenigingsblad De Sneuper, nummer 123, heeft als coververhaal Louw Petroleum, oliehandelaar op De Kooten. Mattie Bruining deelt dit familieverhaal met ons.

Een terloopse vermelding in het boek VOC in India van ons lid Bauke van der Pol over Dokkumer Nicolaas Tadema deed Hans Zijlstra zijn bijzondere levensverhaal uitzoeken. De voorgeschiedenis van zijn familie speelde daarin een grote rol.

Jack Boersma beschrijft de (polder)molens van de Triemen, André Buwalda de Dokkumer tak van zijn familie en zijn boek, IJde Haakma neemt ons met mooie anekdotes en oral history mee naar de opheffing van begrafenisvereniging ‘Buiten de Woudpoort’ en Ihno Dragt komt terug op zijn ontdekking van twee oude waagbalansen.  
Gerrit Herrema doet onderzoek naar aardappelbroeihokken en vraagt uw hulp en redactielid Lisette Meindersma beschrijft de Friese periode van de familie Zimmerman. Natuurlijk weer de vaste rubrieken van Hilda Bouta en Rudolf Broersma en de digitale connecties van Hans Zijlstra maken er weer een gevarieerd en compleet nummer van.

Zo is De Sneuper 123 weer gevuld met voor elk wat wils en gevarieerde artikelen, waar de volgende keer misschien ook uw onderzoek of tekst tussen kan staan. Want wij blijven afhankelijk van de kopij van onze leden. Stuur dus vooral uw bijdrage in! De kopijvoorwaarden kunt u online inzien.

Dat en nog veel meer in dit nummer van De Sneuper (en u kunt ook een digitale versie als gratis extra krijgen, laat het ons weten!):

Inhoudsopgave:
HISTORIE & STREEKGESCHIEDENIS
- Nicolaas Tadema: VOC-opperhoofd in India, Hans Zijlstra
- De Triemster poldermolens, Jack Boersma,
- Broeihokken in Noordoost-Friesland, Gerrit Herrema
- Opheffing van 'Buiten de Woudpoort', IJde Haakma
- Raadsels rond Dokkumer balansen, Ihno Dragt

GENEALOGIE & FAMILIEGESCHIEDENIS
- Louw Petroleum, Mattie Bruining
- De Buwalda's van Dokkum, André Buwalda
- Friese periode familie Zimmerman, Lisette Meindersma
 
RUBRIEKEN & COLUMNS
- COLUMN: Je mutte mar hoare...,Ihno Dragt.
- HERALDIEK: wapens van Oostdongeradeel: Lioessens en Metslawier, Rudolf Broersma
- Veldpost WO I: Uit het zuiden weinig nieuws, Hilda Bouta 
 
DIGITAAL, ACTUEEL & VARIA  
- WEBSITE & -BLOG: Digitale connecties, Hans Zijlstra

Op de Praatstoel 2: verhalen uit NOF. Bestel dit fantastische boek (leuk als kadootje)! Slechts 20 euro voor ruim 400 pagina's hardcover (plus verzendkosten 6,75 ivm dikte boek. Af te halen in Dokkum zonder verzendkosten).
 
Wilt u ook meegenieten van de interessante verhalen uit onze regio, dan kunt u zich eenvoudig aanmelden als lid (slechts 15 euro per jaar) via dit online formulier.

U bent ook welkom in Moddergat op zaterdag 8 oktober bij de middaglezingen van onze redacteur Nykle Dijkstra en lid Henk Goslings bij de Maritime Wurkgroep van de Fryske Akademy.

Onze ledendag op zaterdag 15 oktober in Oostmahorn mag u zeker niet missen!

Ledendag Historische Vereniging Noordoost Friesland te Oostmahorn

Op zaterdag 15 oktober 2016 is het alweer zover: een ledendag met ook een korte ledenvergadering. We gaan ditmaal naar Oostmahorn, locatie de Gouden Stek (voormalig Toxopeus en boven op de dijk), Oostmahorn 29, Oostmahorn /Anjum (officieel).
 

Inloop tussen 10.00 en 10.30 uur. Eerst is er een korte ledenvergadering. Daarna is er informatie over Dokkum in 3D.
Om ongeveer 12.00 uur gaan we lunchen - met een prachtig uitzicht over het Lauwersmeer - en is er tijd voor een wandeling.

Na de lunch houdt Willem Wilstra een lezing met beeldmateriaal over het reddingswezen. Willem is oud-kapitein van de reddingsboot Insulinde (opvolger van Klaas Toxopeus). Hij heeft ook in Oostmahorn gewoond. Op de website www.anjumfoto.nl is als voorpret de nodige informatie te vinden.

U kunt zich opgeven bij de penningmeester via: j.dijkstra33@gmail.com
of door te bellen met 0512-778708.
De kosten voor deze ledendag bedragen € 15.
Komt allen tezamen!

Dokkum in kadastraal perspectief is nu gratis te downloaden

Dokkum in kadastraal perspectief bevat de bewoners en gegevens van alle panden en percelen in de binnenstad van Dokkum van het Kadaster van 1832 tot ongeveer 1970.
De historische Dokkumer binnenstad spreekt velen aan. De neven Eimert Smits Azn. en Eimert Smits F.Azn. speurden 10 jaar lang in archieven en kadaster naar alle mogelijke gegevens over eigenaars en bewoners van alle panden in de binnenstad vanaf 1832. Het resultaat van dat onderzoek werd uitgegeven door de stichting Historia Doccumensis in een luxe bewaarcassette, met alle gegevens op CD die zo gebruikt konden worden voor eigen onderzoek. Minstens zo uniek zijn de 76 tekeningen van de straatwandbeelden in de binnenstad anno 1945: uitgevoerd op schaal 1: 200 in (uitvouwbare) tekeningen per straat.

In de beknopte handleiding is een index van de huidige huisnummering opgenomen, gekoppeld aan de kadasternummers en straatwandbeelden.

In overleg met samenstellers de heren Smits heeft het bestuur van de stichting Historia Doccumensis onlangs besloten de inhoud van ‘Dokkum in kadastraal perspectief’ digitaal beschikbaar te stellen via de website:

• Dokkum in kadastraal perspectief [PDF/16,4MB]
• Handleiding Dokkum in kadastraal perspectief [PDF/2,7MB]
• Minuutplan kadaster 1832 [PDF/3,5MB]