Lezing over Tinco Lycklama en de Foundation op 21 juni

Op donderdagavond 21 juni begint om 20:00 uur de lezing ‘Tinco Lycklama en de Foundation, een digitaal avontuur tot leven gewekt’.
Spreker is Hans Zijlstra, bestuurslid en mede-oprichter van de Tinco Lycklama Foundation.

In Cannes, Zuid-Frankrijk, is een straat naar Tinco genoemd, de “Rue Lycklama”. Die straatnaam was het begin van veel speurwerk uitmondend in de oprichting van de Tinco Lycklama Foundation. U wordt meegenomen op een (digitale) beeldreis met Tinco, langs bijzondere mensen en plaatsen en de ontdekkingen, die de Foundation daarbij deed.

Dit is de eerste lezing van de lezingenserie op de donderdagavond bij de Tinco Lycklama Tentoonstelling “een Friese jonker in de Oriënt”, die van 8 juni tot 9 september in Beetsterzwaag (Friesland) te zien is. Hier wordt het bijzondere verhaal verteld van een bijna vergeten adellijke Fries, die opgroeide in Beetsterzwaag en als jonge man ruim drie jaar door de Oriënt reisde.

De lezingen worden elke week gehouden. Onderwerpen zijn o.a: de Friese adel; het Oriëntalisme; Tinco in Syrië; Archeologie van het Nabije Oosten ten tijde van Tinco. Verrijk uw kennis door één of meer lezingen bij te wonen. Kijk voor het complete programma van de lezingen op www.historischbeetsterzwaag.nl/lezingen . De locatie is het statige Lycklamahuis, het geboortehuis van Tinco. Buiten de lezingen om is dit pand niet toegankelijk voor publiek.
De lezingen worden georganiseerd door Historisch Beetsterzwaag samen met Cultbee in het kader van Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad 2018.

Locatie: Lycklamahuis, Hoofdstraat 80, 9244 CP Beetsterzwaag
Periode: van 21 juni t/m 30 augustus 2018 elke donderdagavond.
Tijdstip: donderdagavond om 20:00 uur; ontvangst vanaf 19:30 uur.
Entree: 5 euro
Kaartverkoop: online via www.historischbeetsterzwaag.nl en aan de kassa van de tentoonstelling. Het volledige lezingenprogramma is te vinden op: www.historischbeetsterzwaag.nl/lezingen

Programma Famillement te Leeuwarden op 3 juni 2018 bekend

Het Famillement strijkt zondag 3 juni 2018 neer in Leeuwarden. Het belooft hét grootste evenement op
het gebied van familiegeschiedenis in Nederland te worden. Op het programma staan lezingen, workshops, rondleidingen en een informatiemarkt.

Sprekers zijn onder anderen Harmen Snel, Els Kloek, Pieter Winsemius en Maarten Larmuseau.
Nieuw dit jaar zijn de kinderactiviteiten. De organisatie is in handen van CBG|Centrum voor familiegeschiedenis, Tresoar en Historisch Centrum Leeuwarden (HCL).

Het CBG organiseert het Famillement tweejaarlijks met een regionale partner-organisatie. Dit jaar vindt de vierde editie plaats in Leeuwarden, de culturele hoofdstad van Europa in 2018. Het gratis evenement heeft zowel leken als gevorderden op het terrein van (familie)geschiedenis veel te bieden.

Focus Friese geschiedenis en DNA-onderzoek
Op het programma staan lezingen, workshops, rondleidingen en een (internationale) informatiemarkt bij Stadsschouwburg De Harmonie.
Onze Historische Vereniging Noordoost-Friesland zal hierbij (evenals in 2016 in Utrecht) met een stand aanwezig zijn, net als deze andere organisaties. Ook kunt u dan o.a. ons ledenblad De Sneuper inzien, lid worden en de boeken kopen over oral history in onze regio: Op de Praatstoel 1 en 2.

Daarnaast zijn er diverse activiteiten bij Tresoar en HCL. Dit jaar is er speciale aandacht voor Friese geschiedenis in lezingen over AlleFriezen.nl, de Sonttol-registers en de Sailing Letters.

Een ander thema is DNA. In dat kader kan ter plekke een DNA test worden afgenomen. Genetisch-wetenschapper Maarten Larmuseau en DNA-genealoog Gerrit Woertman delen hun kennis over Y-DNA, mt-DNA, autosomaal DNA en X-DNA en de samenhang met genealogie.  
Cisca Wijmenga van het UMC Groningen vertelt over het onderzoeksproject Lifelines waarbij onderzocht wordt waarom de één ziek wordt en de ander niet.

Hoogtepunten programma
Een interview met één van de hoofdpersonen uit Verborgen verleden mag niet ontbreken. Dit jaar vertelt presentatrice Dieuwertje Blok over de verrassingen die de zoektocht naar haar familiegeschiedenis haar bracht.  
Archivaris Harmen Snel praat over het notarieel archief, professor Oscar Gelderblom over Het Kasboekje van Nederland en Oud-minister Pieter Winsemius over het harde maar meeslepende leven van een e-sneuper.
Ook heeft de organisatie historica Els Kloek weten te strikken. Haar boek 1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis werd verkozen tot beste geschiedenisboek aller tijden. Kloek geeft een kijkje in de keuken van het immense project. O.a. de Dokkumer vroedvrouw Catharina Schrader wordt hierin genoemd.

Overige activiteiten
Na het succes van de eerste editie GenTalks krijgen amateurgenealogen dit jaar opnieuw het podium om hun kennis én ervaring op het gebied van familie-historisch onderzoek te delen.
Op de oproep hebben meer dan dertig enthousiaste stamboomonderzoekers gereageerd. Hieruit zijn zes sprekers geselecteerd, waaronder onze redacteur en webmaster Hans Zijlstra, met een verhaal over het familienetwerk van Jeronimus Cornelisz, de onderkoopman van VOC schip Batavia, die na een stranding op de Australische westkust in 1629 een massaslachting aanrichtte.

De Nederlandse Kring voor Joodse Genealogie laat de Medienedag dit jaar samenvallen met het Famillement. In dat kader zijn er diverse activiteiten rondom het thema Joods Leeuwarden. Ook worden de Nederlandse Prijs voor de Genealogie en Dr. De Bruijnprijs uitgereikt. Verder is het mogelijk één-op-één vragen te stellen aan specialisten in expertmeetings of de stad te ontdekken tijdens een stadswandeling of praamvaart.
Tot slot kan het publiek de Oldehove beklimmen en bij HCL en Tresoar terecht voor diverse tentoonstellingen, filmvertoningen, rondleidingen en kinderactiviteiten.

Het Famillement is een samenwerkingsproject waarin het CBG, Tresoar en HCL samenwerken met de Freonen fan de Argiven yn Fryslân (FAF), de Nederlandse Genealogische Vereniging (NGV) Afdeling Friesland en het Genealogysk Wurkferbân fan de Fryske Akademy.

Meer informatie is te vinden op www.famillement.nl  

Leeuwarden ontvangt grootste familie-historisch festival van Nederland in 2018

Het CBG|Centrum voor familiegeschiedenis organiseert samen met Tresoar en het Historisch Centrum Leeuwarden op zondag 3 juni 2018 het Famillement - het grootste evenement op het gebied van familiegeschiedenis in Nederland.

Het Famillement is een gratis evenement dat zowel leken als gevorderden op het terrein van (familie)geschiedenis veel te bieden heeft.

Voor 2018 is Leeuwarden als locatie gekozen omdat de stad dan culturele hoofdstad van Europa is. Het CBG heeft samen met Tresoar en het Historisch Centrum Leeuwarden (HCL) de organisatie in handen. Op het programma staan interviews, workshops, lezingen, rondleidingen en een informatiemarkt. Onderwerpen die aan bod komen zijn onder andere ontwikkelingen op het gebied van DNA-onderzoek en Friese geschiedenis. Ook worden dit jaar activiteiten voor kinderen georganiseerd. Plaats van handeling zal zijn Stadsschouwburg De Harmonie, Tresoar en HCL.


De komende maanden wordt het volledige programma bekend gemaakt op www.famillement.nl

De Historische Vereniging Noordoost Friesland had afgelopen jaar, in Utrecht, een drukbezochte stand en zal ongetwijfeld in 2018 ook van de partij zijn!

Oproer, staatsgreep en revolutie: "Wij zijn gewezene vrije Friezen"

Met als onderwerp Oproer, staatsgreep en revolutie: "Wij zijn gewezene vrije Friezen" houdt prof.dr. Yme Kuiper in het kader van Wolkom op ‘e lêste tongersdei fan ‘e moanne in oktober in het Provinsjehûs een lezing over de grootste politieke crisis van de 18e eeuw, het Patriottenoproer (in 1787, waaraan o.a. Eise Eisinga meedeed).
De lezing van prof. Kuiper is het verhaal van heftig verzet tegen de heersende elite, een echte staatsgreep die ook onze contreien schokte, een revolutie die de Friese vrijheidsideeën nieuw leven inblies. Fraaie en minder fraaie activiteiten van grietmannen, hoge diplomaten, doopsgezinden, doelisten, patriotten en bewonderaars van de Amerikaanse Revolutie passeren de revue. En: de Friese Statenvergadering was daarbij de belangrijkste arena.

Geen wonder: het in geheel Europa bekende begrip Friese Vrijheid was bij al deze roerige gebeurtenissen een belangrijke drijfveer. Die vrijheid ging in 1498 verloren, maar werd in 1580 teruggewonnen toen Friesland een zelfstandig gewest werd. De Friese Staten vormden het hoogste gezag. Maar die herwonnen Friese vrijheid uit de middeleeuwen kreeg echter een andere inhoud.

Plaats en tijd
De lezing is in het Provinciehuis, Tweebaksmarkt 52 in Leeuwarden, op donderdag 27 oktober. De lezing duurt ongeveer een uur. De inloop is tussen 12:00 en 12:30. De lezing zelf is in het Nederlands, de discussie en vragen in het Fries en/of Nederlands.
U wordt bij deze lezing van harte uitgenodigd. De toegang is gratis.

Prof.dr. Kuiper is bijzonder hoogleraar buitenplaatsen en landgoederen aan de Rijksuniversiteit in Groningen. Hij promoveerde op een proefschrift over de Friese adel. Zijn expertise ligt in de integrale en vergelijkende geschiedenis van buitenplaatsen en landgoederen in Nederland en Europa.

Wolkom op’e lêste tongersdei fan ‘e moanne
Het provinciehuis opent elke laatste donderdag van de maand de deuren voor het publiek. Dan worden interessante, laagdrempelige activiteiten in de publieksruimten van het provinciehuis georganiseerd. Soms door de provincie zelf, soms door inwoners, maar altijd voor de inwoners. Deze lezing is de derde in een serie over het thema van de oude gedachte over de Friese Vrijheid in relatie tot het ontstaan van de Friese Staten. In 2017 zullen nog enkele lezingen binnen dit thema volgen.
Meer informatie is te vinden op www.fryslan.frl/wolkom.

Eksersysje fan de Sneeker patriotten / excercitie van de Sneeker Patriotten
foto: collectie Fries Scheepvaartmuseum, Sneek

Onderzoek uitgeverij Doederus Kamminga te Dokkum

Uitgever Louw Dijkstra is bezig met een onderzoek naar een beroemde voorganger als uitgever: Doederus J. Kamminga uit Dokkum. In september 1999 publiceerden wij een special van De Sneuper, nummer 51, geheel gewijd aan deze Dokkumer oer-sneuper. Doederus Johannes Kamminga leefde van 1884 tot 1977 en was uitgever, drukker en oudheidkundige.

Louw Dijkstra is een Facebook-pagina begonnen over deze uitgeverij en hoopt op die manier Dokkumers en anderen die informatie over Kamminga hebben, te bereiken. Zijn onderzoek richt zich met name op zijn plaats in het Friese literaire veld.

Zie https://www.facebook.com/Uitgeverij-J-Kamminga-947089255375678/
en laat het weten als u informatie heeft!

Oproep om sportpoëzie in te sturen

Abe Lenstra

Eind november 2015 deden taal- en sportliefhebbers Anne Dykstra en Anne Tjerk Popkema een oproep om sportpoëzie in te sturen voor een bundel Friese sportpoëzie. Tot nu toe zijn er een dikke 60 inzendingen binnen gekomen.

Het blijkt dat veel dichters worden geïnspireerd door de canon van de Friese sporten en sporthelden: Abe, Epke, skûtsjesilen, schaatsen. Maar er zitten ook lofdichten op memorabele kampioenswedstrijden, promoties en lokale sporthelden bij.

Er is dus al prachtig materiaal binnengekomen, maar de initiatiefnemers willen graag naar minimaal 100 inzendingen. Daarom is de inzendtermijn verlengd tot 30 maart 2016. 

Vandaar een herhaalde oproep om nog eens in de oude jaargangen van het clubblad van de sportvereniging te duiken of om zelf een lofdicht op je favoriete Friese sportheld te schrijven, of dat nu in het Nederlands, Fries of een andere taal is.

Misschien zie je je gedicht dit najaar terug in een mooie bundel.

Inzenden kan via info@taalburopopkema.nl.

Info: Anne Tjerk Popkema, tel. 06-25 42 75 48 of 050-573 5158

Unieke bewaard gebleven 17e eeuwse kleding van Friese stadhouders in Rijksmuseum

Afgelopen zaterdag was ik in het Rijksmuseum, waar twee nieuwe tentoonstellingen waren geopend. De ene draaide om de Amsterdamse schilder George Hendrik Breitner, die van zijn jonge muze Geesje Kwak vele schilderijen in kimono maakte. Deze Japanse mantel (vandaar de naam japon) was veelal zeer kleurrijk en werd door Breitner in opdracht van een fabrikant gepromoot. Interessant is dat Breitner ook al vroeg veel foto's maakte van Amsterdamse straattaferelen.

De andere tentoonstelling heeft een focus op Mode, met onder andere een spectaculaire ronddraaiende catwalk en gigantische jurken, ingericht door fotograaf Erwin Olaf die ook een prachtig portret maakte van het Groningse model Ymre Stiekema.

Ruitermantel Ernst Casimir

Maar wat mij het meeste opviel was een aparte zaal met de enige in Nederland bewaard gebleven 17e eeuwse kleding. Het betrof namelijk de kleding van de Friese stadhouders Ernst Casimir en zijn zoon Hendrik Casimir. Beide sneuvelden op het slagveld en werden als helden vereerd. Hun kleding werd voor het eerst als een soort relikwie bewaard.
Van Ernst Casimir van Nassau-Dietz is de hoed met kogelgat tentoongesteld, met daarnaast zelfs de kogel en enkele botjes. Ook is er een onderbroek, pofbroek en ruitermantel van Ernst Casimir in de vitrines te zien, naast een zeemleren kolder van Hendrik Casimir.

Centraal in de zaal staat een schilderij van Ernst Casimir door de Friese hofschilder Wybrand de Geest.
Ook is er een hemd van Willem Frederik van Nassau-Dietz, die wel eens contact had met de Fries Pibo van Doma te Fogelsanghstate die hem hielp de hand van Albertine Agnes bij haar moeder Amalia van Solms te vragen.

Het informatiepaneel in het Rijksmuseum vermeldt: Uit respect. Dit zijn de enige kledingstukken uit de 17de eeuw die in Nederland over zijn gebleven. Het was in dit land geen traditie om kleren voor het nageslacht te bewaren. Dit komt mogelijk door het ontbreken van grote landhuizen en familiekastelen. Toch hebben de kleren in deze zaal wél de tijd doorstaan, omdat zij herinneren aan helden die vielen voor het vaderland.

Pofbroek Ernst Casimir

Ze zijn gedragen door de Friese stadhouders Ernst Casimir en zijn zoon Hendrik Casimir. Beiden stierven heldhaftig nadat ze waren neergeschoten op het slagveld. Niet alleen de voorwerpen met de kogelgaten, hun hoed en leren kolder, zijn geconserveerd. Ook de overige kleren (zelfs een onderbroek!) zijn niet vergeten.
In 1628 werden in Zweden voor het eerst koninklijke kledingstukken bewaard, ter nagedachtenis aan het staatshoofd dat zijn land had verdedigd. Dit voorbeeld werd in 1632 nagevolgd aan het Friese stadhouderlijk hof in Leeuwarden, door Ernst Casimirs kleren tentoon te stellen en vervolgens te koesteren als relieken.

De lijkstatie van Ernst Casimir in 1633 in Leeuwarden was ook een waar spektakel. Er is een prachtige reeks tekeningen van bewaard gebleven, waarop de hele Friese adel paradeert.
Over de lijkstatie van Willem Frederik is in 1918 een artikel verschenen in De Vrije Fries.
Ook hij kwam door een kogel om het leven, maar dan wel eentje die hij zelf per ongeluk afvuurde toen hij in 1664 zijn pistool (ook bewaard in het Rijksmuseum) schoonmaakte.
Een briefje dat hij vlak daarna aan zijn hofmeester Vegelin van Claerbergen schreef met bloedvlekken is nog in de collectie van Tresoar aanwezig.

Update: Marlies Stoter, conservator bij het Fries Museum, meldt een recenter artikel van haar hand over de lijkstatie van Willem Frederik in Jaarboek Oranje Nassau 2012: "‘Soo Godt belieft, kom ick’: De begrafenisstoet van Willem Frederik van Nassau-Dietz als spiegel van zijn netwerken" , Jaarboek Oranje Nassau 2012. pp. 50-67.

Frysk nu bijna in Google Translate

Nog even en dan is het zover: de Friese taal in Google Translate.

Afgelopen vrijdag kwamen in Tresoar weer vele Friezen opdagen om de vertalingen van het Engels naar het Frysk te valideren, zo meldde de Leeuwarder Courant. Dat valideren gaat via de computer en is in feite nakijken en bevestigen of de vertalingen kloppen. En dat is voor sommige moderne woorden nog best lastig. Een groot deel van de data was al rechtstreeks goedgekeurd door Google.
In 2012 schreef ik een blogartikel waarin ik opriep te streven naar het opnemen van het Frysk in Google Translate. Toendertijd was er door bezuinigingen sprake van dat leerstoelen Fries aan universiteiten gingen verdwijnen. Ook adviseerde ik de Fryske Akademy, naast het grootschalig digitaliseren, zich te beijveren voor opname in deze online vertaalmachine. Het maakt het veel gemakkelijker om de Friese taal online te delen met een enorm internationaal netwerk, maar alleen al om het bereik en de PR-waarde die Google genereert is het de moeite waard.

Een grote rol bij dit project was weggelegd voor Dr. Anne Dijkstra, oud-lexicograaf bij de Fryske Akademy.
Om de kwaliteit van de vertalingen zo goed mogelijk te maken kunnen nog steeds woorden en zinnen worden toegevoegd of gevalideerd. Zoals bij welhaast alle online vertalingen zal het nooit helemaal perfect worden, maar de essentie is meestal wel duidelijk. Dit is ook een mooi voorbeeld van crowdsourcing. 
Het valideren van de Friese tekst mag natuurlijk gewoon thuis, zoals de website van de Provincie Fryslan vermeldt. Lees daarvoor hieronder de instructie.

Instructies

1. Ga naar: https://translate.google.nl/community. Log in met jouw Google-account en kies ‘Engels-Fries’.
2. Klik op ‘valideren’.
3. U kunt aan de slag! De eerste te valideren zin verschijnt op u scherm. Klik op het vinkje om de vertaling goed te keuren af op het kruisje als de vertaling niet deugt. Klik op ‘verzenden’ wanneer u het rijtje bij langs bent geweest. Komt u er niet uit, klik dan op ‘overslaan’.

Ik ben benieuwd wanneer we Frysk in Google Translate voor het eerst kunnen gebruiken!

Update: Vanaf donderdag 18 februari 2016 is het zover! Dan kunt u globale vertalingen van Engels naar Frysk en andere talen maken. Met de Google Translate-button aan de linkerzijde van dit blog kunt u in 1 keer het hele blog in het Frysk lezen!

Schepen van de Friese Admiraliteit in zeeslagen

Bij het doorzoeken van de online databases van het Maritime Museum te Greenwich bij London en het Rijksmuseum vond ik recent toch weer een aantal nieuwe afbeeldingen van Friese schepen. Deze schepen waren in dienst van de Admiraliteit van Friesland, eerst in Dokkum en later (vanaf 1645) in Harlingen.
Een prachtige tekening van het eskader van de Friese Admiraliteit in 1665, voor anker bij de Schotse kust. In het midden de spiegel van het schip 'Steden', het schip van Luitenant-Admiraal Tjerk Hiddes de Vries. De 'Stad en Lande', onder Vice-Admiraal Coenders links op de achtergrond. Er is een galjoot in het midden, en een snauw- een vierkant-getuigd, twee-mast schip - is

aan de linkerzijde in beeld. Linksboven de tekst: ‘Woensdach smorgens de Wint N: N oost den 26 augustij 1665/ hoe de vloot haer verthoont esquadron vande vrieschen admirael’.

Op 18 augustus 1665 vond een confrontatie plaats waarbij de Sevenwolden betrokken was met Tjerk Hiddes de Vries, links op de achtergrond.

De in de slag verloren Sevenwolden werd onder de Engelsen Seven Oaks, maar al gauw weer teruggewonnen, wat op het schilderij van Willem van de Velde de jonge prachtig in beeld werd gebracht.
Het was kapitein Van der Zaen die de Sevenwolden terugveroverde, wat onder nummer 10 op deze prent te zien is (rechts van het midden, over bakboord).

Ook het schip Groningen, uit 1666 behoorde tot de Admiraliteit van Friesland.

Van de Vierdaagse Zeeslag van 1-4 juni 1666 is een prachtig schilderij waarop de spiegel van de 'Groot Frisia', 74 kanonnen sterk, onder commanda van Tjerck Hiddes van het Friese squadron is afgebeeld (linksachter het Engelse schip op rechtsmidden nog deels te zien).

Het Rijksmuseum heeft een tekening van de slag waarop duidelijk vooraan, met nummer 17, de Sevenwolden over stuurboord te zien is.

Over zeeschilders vader en zoon Willem van de Velde, werkend voor de Hollandse en later Engelse admiraliteit, is onlangs een boek verschenen van de hand van Remmelt Daalder.

Album Amicorum van Poppe van Feytsma

Onlangs liep ik weer eens door de permanente tentoonstelling Het Geheugen van Nederland, in de Koninklijke Bibliotheek te Den Haag. Regelmatig worden de kleine vitrines in de donkere zaal vernieuwd. Vanwege het afscheid van directeur Wim van Drimmelen was een nieuwe expositie ingericht met aanwinsten tijdens zijn directoraat (1991-2008). Hieronder diverse 16e eeuwse Alba Amicorum, de zogenaamde vriendenboeken. In een van de vitrines zag ik een prachtige afbeelding van de Friese student Poppe van Feytsma.
Thuisgekomen checkte ik natuurlijk even wie dat nu wel was en direct merkte ik dat de KB de expositie ook in digitale vorm had gepubliceerd. Het Album Amicorum van Poppe van Feytsma lag opengeslagen op een pagina, gedateerd 1573. Hierop liet "Domitianus a Valta" zichzelf en zijn wapen op 24 juli 1573 in het album van Poppe te Douai door een schilder ter plaatse vereeuwigen. De Latijnse opdracht aan Poppe is van de hand van Walta zelf.
In het Noordfranse Douai (of Dowaai) was, naar Leuvens model, een katholieke universiteit gesticht die bij de studenten uit de Lage Landen vrij populair was. Vooral vanwege het onderwijs in de Franse taal die in diplomatieke kringen belangrijk was. Poppe ging na zijn studie naar Parijs en overleed in 1583, volgens de online Feytsma genealogie op de site van sneuper Simon Wierstra (waarschijnlijk op basis van een grafschrift dat ook in het boek van ons andere Sneuper-lid, Hessel de Walle, Friezen in Vroeger Eeuwen, staat vermeld):
Poppe Hessels van Feytsma, afkomstig uit Deinum, overleden 31 mei 1583, begraven Deinum, grafschrift, zoon van Hessel Ruurds van Feytsma en Luts van Mellema, ook Louise.
Poppe was gehuwd met Ursel Wybrensdr van Roorda, overleden 7 jun 1581, begraven Deinum, grafschrift, dochter van Wybren van Roorda en Tieth Scheltesdr van Scheltema.