Digitale bevalling dagboek Dokkumer vroedvrouw Schrader

Zoals in een blogbericht van augustus 2015 gemeld is het memorieboek ofwel dagboek van de Dokkumer vroedvrouw Schrader de afgelopen jaren steeds beter digitaal beschikbaar gekomen voor onderzoekers. Het manuscript omvat een unieke lange periode van 1693 tot 1745, waarin op boeiende wijze beschreven is hoe de vroedvrouw in vele bizarre situaties verzeilt raakte.

Laatste pagina getypte transcriptie

De hernieuwde aandacht voor deze medische en genealogische bron, die ooit in bezit was van de Dokkumer Fockema en de arts uit Ee, Jan Jans Kiestra, begon met een boek over dit Memoryboeck van de Vrouwens uit 1984 van de medisch historicus Van Lieburg. Daarin is echter slechts zo'n 20% van de inhoud van het origineel van Schrader getranscribeerd. Ook werden er diverse medische voorbeelden uitgelicht en toegelicht (Een Engelse versie verscheen onder de titel Mother and Child were saved.)

Een volledige transcriptie van de hand van de kunstschilder Van Kammen uit 1958 is aanwezig in de bibliotheek (afdeling Gezondheid) op het Streekarchief in Dokkum. Deze is echter alleen op papier beschikbaar, getypt en is niet vrij van transcriptiefouten, alhoewel die lastig te onderscheiden zijn van de vaak fonetische of zelfs foutieve schrijfwijze van de vroedvrouw.
Inmiddels hadden we al enkele jaren dankzij Tom Zijlstra wel een gedigitaliseerde namen-index en verrijkte ik diverse voorbeelden met genealogische gegevens. Vrouw Schrader beschreef sommige gevallen twee keer (een korte en een lange versie, achterin het manuscript). Meestal was er dan iets bijzonders aan de hand, vaak iets gruwelijks.

In de zomer van 2015 fotografeerde ik het originele boekwerk, dat zich bevindt in de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, naast het Allard Pierson Museum. Voorbeelden daaruit kunt u bij mij opvragen.

Afgelopen week was ik op vrijdag vrij om een dagje te sneupen in Friesland. Na een bezoek aan wethouder Braaksma om nog even toe te lichten waarom de gedenksteen uit 1671 van Ezumazijl een mooie nieuwe plek verdient, begaf ik mij naar het Streekarchief in Dokkum. Ik schrok wat van de omvang van het papieren exemplaar met transcripties want het had een formaat telefoonboek. Toen was het een kwestie van bladzijde voor bladzijde scannen. Monnikenwerk (met dank aan Piet de Haan en de medewerkers van het Streekarchief) en een zware bevalling, maar de moeite waard.
Eindelijk kunnen we nu de volledige transcriptie van vrouw Schraders aantekeningboek met een groot publiek delen! Voor zowel geïnteresseerden in medische historie, streekgeschiedenis als genealogie een ware Fundgrube!
Er is ook een mooie link met het Dokkumer Kohier van de Personele Goedschatting 100e Penning uit 1703. De meeste van de daarin genoemde stadsbewoners komen ook in het manuscript Schrader voor, een prachtige aanvulling op de genealogie. De kordate vrouw kwam echter ook in de wijde omtrek in allerlei dorpen op bezoek, tot op Ameland aan toe.

Begin dus bij de gedigitaliseerde namen-index
Vervolgens kunt u gemakkelijk op datum bladeren naar de bijbehorende transcriptie en eventueel een scan van het origineel opvragen.
Mocht u een mooie vondst doen, laat het ons dan weten!  

Update: In het nieuwe, doorwrochte, boek Bierbrouwen in Dokkum worden scans van de geboortes van brouwerskinderen in ruime mate afgedrukt. Een zeer kleurrijk en informatief boek dat voor slechts 25 euro te koop is!

Gebedenboek uit 1540 van nonnen Van Burmania geveild

Afgelopen woensdag, 23 november 2016, werd bij veilinghuis Bubb Kuyper in Haarlem een Fries gebedenboek uit 1540 geveild.

Lot 2370, Middeleeuwse manuscripten, Gebedenboek. Richtprijs €1,000 - €1,500.

Beschrijving:
Manuscript in Middel-Nederlands op papier, Friesland, ± 1540 (2), (238) LVS., Rode en zwarte inkt, littera hybrida, 16 regels per pagina, afmeting ± 14,5x10 cm., Gerubriceerd in rood en blauwe inkt, twee miniaturen in zwarte inkt, beeltenis van de zon en de maan, tafels, contemp. blindst. kalf m. eenvoudige messing gespen. - Met veel manuscript aantekeningen; boekblok los; eerste drie katernen en een paar volgende bladen gerepareerd met plakband die is verslechterd en zeer plakkerig, en beschadigde originele marges; een blad in tweeën gesneden; een paar blaadjes watervlekken in marges, tekst niet beschadigd. Binding versleten / beschadigd .; hoeken laten zien; rugeinden gespleten.

Dit mooie gebedenboek, met een specifieke kalender, behoorde tot twee leden van de familie Van Burmania, een adellijke familie uit Friesland. Een hedendaagse manuscript annotatie stelt dat dit boek toebehoorde aan Sitke van Burmania (22 april 1536 - 26 oktober 1605) en Ansck van Burmania (27 augustus 1539 - 7 februari 1579), twee zussen, uit een gezin van 6 kinderen van Bocke van Burmania en Frouck Poppesdr van Heemstra. De stamboom is opgeschreven op blad 12r.
De twee zussen waren nonnen van het klooster van Bethlehem in Friesland. Het klooster is ontstaan ​​in de twaalfde eeuw en bloeide tot de reformatie in 1580. Het was een van de rijkste kloosters van Friesland. Dit is een opmerkelijk document, omdat zeer weinig documenten die werden gebruikt in Friese kloosters overleefden na de reformatie in 1580. Het manuscript wordt aangevuld op het einde met een laat 13de eeuw Latijns-fragment, versierd met goud, rood, blauw en groene inkt. Zie afbeelding PLAAT LXIX.

Klooster Bethlehem of Bartlehiem onder Oudkerk aan de Dokkumer Ee was de priorij van premonstratenzer vrouwen van ca. 1163-1580, Het werd gesticht vanuit Klooster Mariëngaarde, waarmee het klooster verbonden bleef. Na verval van het klooster volgde herstel door abt Taka Aebinga van Mariëngaarde (1485-1506), waarbij de witte kleding door zwarte werd vervangen.
Het gebedenboek was blijkbaar al wel bekend, want op de site van wijlen Simon Wierstra wordt in de genealogie Burmania bij Bocke van Burmania gemeld: Uit een gebedenboek bij 7-12-1553: “de edele vrome Bocko van Burmania ….. ende is begraven to Edens in die kerke” (GJB 2000-141). In het Genealogysk Jierboek van de Fryske Akademy van het jaar 2000 is er dus al over gepubliceerd.

Tresoar heeft nog een ander prachtig manuscript uit deze familie, het middeleeuwse Burmaniaboek gedigitaliseerd en online staan.

Het gebedenboek is ook vergelijkbaar met het boek uit 1561, dat geschreven is in klooster Sion te Niawier door Teth Bolta.

Benieuwd wie het Friese manuscript uiteindelijk voor 1800 euro heeft gekocht. Een brief van Anne Frank ging op dezelfde veiling voor 140.000 euro  weg.

Origineel notitieboek Dokkumer vroedvrouw Schrader gedigitaliseerd

Het notitieboek van vroedvrouw Catharina Schrader (1656-1746), dat beschrijvingen bevat van de duizenden bevallingen die zij in onze regio begeleidde in de periode 1693-1745, wordt bewaard in de kluis van de afdeling Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam.
Het KNMG kocht het manuscript ooit uit de boedel van de bekende arts uit Ee, Jan Jans Kiestra,
een verwoed verzamelaar van medische literatuur. Zijn speciale interesse ging uit naar de Labadist en vroedmeester Hendrik van Deventer. In het binnenblad van het manuscript schreef Kiestra: Dit handschrift is belangrijk voor de geschiedenis der verloskunde.
Zie: Dr. A.Cohen's Nieuw Practisch Tijdschrift voor de Geneeskunde in al haren omvang: 1850; pag. 312 enz.
en: Vrije Fries, 4de deel, pag.265 enz.

En hoewel er in 1984 een boek is verschenen van de medisch historicus Van Lieburg, Memoryboeck van de Vrouwens, is daarin slechts zo'n 20% van de inhoud van het origineel van Schrader getranscribeerd. (Een Engelse versie verscheen onder de titel Mother and Child were saved.
Een vollediger transcriptie van de hand van de kunstschilder Van Kammen uit 1958 ligt op het Streekarchief in Dokkum. Deze is echter alleen op papier beschikbaar, getypt en vol met transcriptiefouten. Wel hebben we een gedigitaliseerde namen-index (ook met de nodige spelfouten) en diverse voorbeelden met genealogische gegevens. Maar allemaal lang niet volledig. Daarnaast schreef de van oorsprong Duitse Schrader in een vreemdsoortig fonetisch Nederlands/Duits.
Kortom, wil je echt alle details van de aantekeningen van de Dokkumer vroedvrouw bestuderen, dan moet je terug naar het origineel.

Vandaar dat ik recent de oude papieren in Amsterdam (die dus moeilijk toegankelijk zijn voor de Friese genealoog/streekhistoricus) voor studiedoeleinden gefotografeerd heb. Tegelijkertijd heb ik het formaat maar eens opgemeten, dat in mijn herinerring heel klein was maar in de praktijk best redelijk is. De buitenkant van het ingebonden manuscript meet 16,7 cm breed, 21,7 cm hoog en 5,7 cm dik (de rug).

Het zou mooi zijn als we met mensen van onze vereniging de transcriptie van Van Kammen kunnen digitaliseren, d.w.z. als digitaal tekstbestand beschikbaar maken en, met de originele handgeschreven tekst als referentie, kunnen verbeteren (en daarna koppelen aan de doopgegevens voor zover ze niet direct overleden of doopsgezind waren).
Individuele onderzoekers, bijvoorbeeld sneupers die familieleden in het manuscript vermeld weten, kunnen zich eventueel melden voor een foto van de relevante pagina.

Update: Inmiddels is ook de transcriptie uit 1958 gescand en digitaal beschikbaar gemaakt via onze SlideSharesite.