Posts tonen met het label transcriptie. Alle posts tonen
Posts tonen met het label transcriptie. Alle posts tonen

woensdag 8 maart 2017

Digitale bevalling dagboek Dokkumer vroedvrouw Schrader

Zoals in een blogbericht van augustus 2015 gemeld is het memorieboek ofwel dagboek van de Dokkumer vroedvrouw Schrader de afgelopen jaren steeds beter digitaal beschikbaar gekomen voor onderzoekers. Het manuscript omvat een unieke lange periode van 1693 tot 1745, waarin op boeiende wijze beschreven is hoe de vroedvrouw in vele bizarre situaties verzeilt raakte.
Laatste pagina getypte transcriptie


De hernieuwde aandacht voor deze medische en genealogische bron, die ooit in bezit was van de Dokkumer Fockema en de arts uit Ee, Jan Jans Kiestra, begon met een boek over dit Memoryboeck van de Vrouwens uit 1984 van de medisch historicus Van Lieburg. Daarin is echter slechts zo'n 20% van de inhoud van het origineel van Schrader getranscribeerd. Ook werden er diverse medische voorbeelden uitgelicht en toegelicht (Een Engelse versie verscheen onder de titel Mother and Child were saved.)

Een volledige transcriptie van de hand van de kunstschilder Van Kammen uit 1958 is aanwezig in de bibliotheek (afdeling Gezondheid) op het Streekarchief in Dokkum. Deze is echter alleen op papier beschikbaar, getypt en is niet vrij van transcriptiefouten, alhoewel die lastig te onderscheiden zijn van de vaak fonetische of zelfs foutieve schrijfwijze van de vroedvrouw.
Inmiddels hadden we al enkele jaren dankzij Tom Zijlstra wel een gedigitaliseerde namen-index en verrijkte ik diverse voorbeelden met genealogische gegevens. Vrouw Schrader beschreef sommige gevallen twee keer (een korte en een lange versie, achterin het manuscript). Meestal was er dan iets bijzonders aan de hand, vaak iets gruwelijks.

In de zomer van 2015 fotografeerde ik het originele boekwerk, dat zich bevindt in de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, naast het Allard Pierson Museum. Voorbeelden daaruit kunt u bij mij opvragen.

Afgelopen week was ik op vrijdag vrij om een dagje te sneupen in Friesland. Na een bezoek aan wethouder Braaksma om nog even toe te lichten waarom de gedenksteen uit 1671 van Ezumazijl een mooie nieuwe plek verdient, begaf ik mij naar het Streekarchief in Dokkum. Ik schrok wat van de omvang van het papieren exemplaar met transcripties want het had een formaat telefoonboek. Toen was het een kwestie van bladzijde voor bladzijde scannen. Monnikenwerk (met dank aan Piet de Haan en de medewerkers van het Streekarchief) en een zware bevalling, maar de moeite waard.
Eindelijk kunnen we nu de volledige transcriptie van vrouw Schraders aantekeningboek met een groot publiek delen! Voor zowel geïnteresseerden in medische historie, streekgeschiedenis als genealogie een ware Fundgrube!
Er is ook een mooie link met het Dokkumer Kohier van de Personele Goedschatting 100e Penning uit 1703. De meeste van de daarin genoemde stadsbewoners komen ook in het manuscript Schrader voor, een prachtige aanvulling op de genealogie. De kordate vrouw kwam echter ook in de wijde omtrek in allerlei dorpen op bezoek, tot op Ameland aan toe.

Begin dus bij de gedigitaliseerde namen-index
Vervolgens kunt u gemakkelijk op datum bladeren naar de bijbehorende transcriptie en eventueel een scan van het origineel opvragen.
Mocht u een mooie vondst doen, laat het ons dan weten!  

Update: In het nieuwe, doorwrochte, boek Bierbrouwen in Dokkum worden scans van de geboortes van brouwerskinderen in ruime mate afgedrukt. Een zeer kleurrijk en informatief boek dat voor slechts 25 euro te koop is!

vrijdag 27 december 2013

VOC journaal Dokkumer Theodorus Bergsma 1770/1771

Theodorus Bergsma werd geboren in Dokkum op 16 juni 1745, als zoon van dominee Eiso
Bergsma (1700-1766) en Sytske van Thuynen (1718-1786).
Vader Eiso was een broer van de invloedrijke Adriaan Bergsma (geboren 1702 te Dokkum als zoon van Engwierumer Pieter Arriens en Trijntje de Wendt), die eerst advocaat was bij het Hof van Friesland maar in 1734 met de VOC als Advocaat-Fiscaal naar Batavia ging met zijn 17-jarige neef Eyso de Wendt uit Kollum. Adrianus kwam 5 jaar later terug als Admiraal van de VOC-retourvloot en kreeg daarvoor een gouden medaille die nog bewaard is. In 1743 werd hij burgemeester van Sneek.

Neefje Theodorus Bergsma reisde in november 1770 als 25-jarige jurist op het schip Aschat naar Batavia. Na een lange reis, door de vele stormen, kwam het schip op 9 september 1771 pas aan op de rede van Batavia. Bergsma kreeg daar de functie van Ordinaris Raad van Justitie maar overleed reeds op 11 januari 1773.

Een andere Bergsma die dankzij Adriaan Bergsma een goede functie kreeg in Oost-Indie was Johannes Casparus Bergsma, geboren 16 oktober 1746 in Dokkum. Zijn vader Willem Bergsma was een broer van Adriaan Bergsma. Johannes Casparus werd in 1773 onderkoopman van het provisiemagazijn te Batavia. Van hem is een zwierig schilderij bewaard gebleven met de wapenspreuk Rieugt uwt de baarge snuwt (rechtuit de varkenssnuit). Een rouwbord van hem met de drie bargjes (varkentjes) hangt in het kerkje van Jouswier. De naam Bargsma/Bergsma is waarschijnlijk gebaseerd op de boerderij Bar(g)wegen te Engwierum.

En dan hadden we ook nog de in Japan beroemde Titia Bergsma. Zij was een dochter van de broer van Theodorus Bergsma, Mr Ennius Harmen Bergsma (1755-1828). Omdat zij enige tijd illegaal op het eiland Deshima woonde werd ze uiteindelijk het archetype van de westerse vrouw in Japan en komt nog steeds vaak voor op porselein en prullaria.

In het Jaarboek Fries Scheepvaart Museum en Oudheidkamer 2002 geeft de huidige directeur Meindert Seffinga een introductie op de transcriptie van het journaal van Theodorus Bergsma (waarvan het origineel in het Nationaal Archief). Vreemd genoeg wordt in de titel het jaar 1773 genoemd, dat dus eigenlijk 1770/1771 zou moeten zijn. Het is niet een heel enerverend verslag maar het geeft wel een mooi beeld van wat er zoal aan boord gebeurde (diverse zeelieden werden waanzinnig en pleegden zelfmoord/ sprongen overboord). Ook vertelt hij over een uitstapje aan Kaap de Goede Hoop naar het wijnlandgoed Groot Constantia (ik ben er zelf ook wel eens geweest). 
Leest u op uw gemak maar eens de scans van de transcriptie van het Journaal van Theodorus Bergsma in 1770/1771.

N.B. In het Nationaal Archief ligt naast dit journaal in hetzelfde dossier ook nog een brief. Mocht u eens in Den Haag zijn en tijd hebben, maak een foto en stuur deze naar ons toe!

donderdag 17 mei 2012

Achter de schermen bij digitalisering Mairieboeken Dongeradeel

Er wordt al enige tijd door diverse leden van de Historische Vereniging Noordoost-Friesland hard gewerkt aan de digitale ontsluiting/ indexering van de Mairieboeken (gemeenten in de Franse Tijd) van diverse gemeenten in Dongeradeel. Vele handen maken immers licht werk.
Een daarvan is Gerrit de Jong. Elke week komt hij trouw een middag puzzelen, om de handschriften te ontcijferen. Normaal zie je hem niet, als hij ermee aan het werk is, want hij zit dan niet in het openbare deel van het Streekarchief in Dokkum. 
Hilda Bouta nam een kijkje achter de schermen en maakte bijgaande foto. 

Gerrit de Jong aan het werk in het Streekarchief Dokkum
Een applausje voor alle vrijwilligers die werken aan deze digitalisering waar weer vele sneupers plezier aan gaan beleven!

Enige tijd geleden heb ik voor het schrijven van het artikel Kozakken in Noordoost-Friesland in 1813 (Sneuper 98, September 2010) ook gebruik gemaakt van deze bron. Met name Reinder Tolsma heeft toen handmatig veel voor mij uitgezocht.

Nadat het Nederlandse grondgebied in 1810 werd ingelijfd bij Frankrijk werd ook hier de Franse bestuurlijke indeling van departementen en mairiën ingevoerd. De voormalige grietenijen werden verdeeld in kleinere mairiën en hebben gefunctioneerd vanaf 1811 tot en met 1816. De verdeling was als volgt:
Westdongeradeel 

mairie Holwerd
mairie Nes
mairie Ternaard

Oostdongeradeel
mairie Anjum
mairie Ee
mairie Metslawier
Dokkum blijft hierna buiten beschouwing. De hoeveelheid stukken uit deze periode is meer dan in Oost- en Westdongeradeel en was bovendien een voortzetting van de bestaande archieven. Het blijft wel een mogelijkheid voor 'een tweede ronde'.

De archieven van de mairiën zijn niet groot, maar wel interessant. De nieuwe indeling betekende als het ware een toename van de bureaucratie en daarmee een toename van het aantal archiefstukken, zeker in vergelijking met de archieven van de voorgaande grietenijen.

De archiefstukken vormen daarmee ook het begin van de (huidige) gemeentelijke archiefvorming.
Met name de correspondentie van de maire vormt het belangrijkste en meest interessante onderdeel van deze archieven.

Verschijningsvorm is divers :

Ingebonden
Los in een omslag

Toegankelijkheid:

Alleen beschreven vanuit een archivistisch standpunt.
Niet toegankelijk op onderwerp of naam/namen.
Alleen bekend via een eigentijdse chronologische index

Voor het zoeken van specifieke stukken nu is eigenlijk doorbladeren en doornemen noodzakelijk.

Indien het bovengenoemde toegankelijker gemaakt kan worden door indexeren op naam/namen, onderwerp/trefwoorden, korte beschrijving, dan vergemakkelijkt het zoeken naar specifieke onderwerpen en krijgen we gedetailleerdere kennis over dit tijdvak

WESTDONGERADEEL

Mairie Holwerd

270-211 indices op de ingekomen stukken
270 1812-1814
271 1814-1816(ontbreekt)
272-273 registers met afschriften van verzonden stukken
272 1811-1815
273 1815-1816
Mairie Nes

276 Ingekomen stukken (voornamelijk betreffende militaire zaken) 1811-1813
276a Agenda op de ingekomen stukken,1812-1816
277 Register met afschriften van verzonden stukken aan de prefect,1812-1816
Mairie Ternaard

279-280 Agenda's op de ingekomen stukken
279 1811-1814
280 1815-1816
281-282 Registers met afschriften van verzonden stukken
281 1812-1814
282 1814-1816

OOSTDONGERADEEL

Mairie Anjum

195-198 Ingekomen stukken,1811-1815
195 1811-1812
196 1813
197 1814
198 1815
200 Register van door maire en schout verzonden stukken,1812-1816
Mairie Ee

216 Notulen van de municipale-later gemeenteraad, 1812-1816
217- 221 Ingekomen stukken,1811-1816
217 1811-1812
218 1813
219 1814
220 1814-1815
221 1815-1816
222-223 Agenda's op de ingekomen stukken, 1811-1816
222 1811-1812
223 1813-1814
224 Register van ingekomen aanschrijvingen van de hogere overheid, 1812-1815
225-226 Register van ingekomen stukken van prefect en gouverneur, 1813-1816
225 1813-1814
226 1814-1816
227- 229 Registers van door maire en schout verzonden stukken,1812-1816
227 1812-1814
228 1814-1816
229 1815-1816
Mairie Metslawier

Agenda op ingekomen stukken, 1811-1816
Register van door maire en schout verzonden stukken,1812-1816