Verslag lezing “Een revolutionaire gemeente”

Door Tineke Admiraal

Piet de Haan vertelt over de derde vermaning

Op woensdag 23 mei jl. gaf de heer Derk Jansen een lezing over de geschiedenis van de Verenigde Christelijke gemeente (doopsgezind/remonstrants) in Dokkum. De heer Jansen bleek een begenadigd spreker, rap en scherp van de tongriem gesneden en kon in levendige bewoordingen vertellen over de rijke geschiedenis van de kerk c.q. haar gemeente. Het deze avond gepresenteerde boek omschreef hij als ‘184 bladzijden die u toelachen met nieuwe en verrassende informatie’. De feitelijke geschiedenis van de gemeente werd al eerder beschreven in een boekje van 30 pagina’s door de heer Keune, maar is nu aangevuld en vooral uitgebreid met persoonlijke verhalen over de kerk, de predikanten en haar gemeenteleden.

De voorkant van het boek bevat een revolutionaire vlag (van de Bataafse Republiek) en er zijn rijkelijk foto’s en afbeeldingen in verwerkt. ‘Het vertelt uitgebreid over de vele personen die ertoe deden in deze kerk.’ Ook vertelde Jansen boeiend over de predikanten van de kerk door de tijden heen. ‘Deze gemeente is altijd zeer vrouwvriendelijk geweest in al haar facetten, er waren door de jaren heen meerdere vrouwelijke predikanten.’

De kerkgemeenschap noemde hij opmerkelijk, bijzonder en vrijzinnig. Er waren ook kleurrijke dominees, zoals Taurinus. Deze moest vertrekken vanwege ‘dronkenschap op de kansel’. Zo heeft hij eens in beschonken staat het Avondmaal bediend en alle restjes van de wijn uit de Avondmaalsbeker opgedronken. Taurinus heeft zelf ontslag genomen, maar niet na het schrijven van een gloedvolle brief waarin hij uitgebreid uit de doeken deed waarom hij zo gehandeld had. Vooral zijn vele ziekten passeerden de revue als reden.

Camphuijsen passeerde eveneens de revue. Een belangrijke man die echter de eerste paar eeuwen na zijn heengaan genegeerd werd. Pas in de 20e eeuw werd hij op waarde geschat. Hij werd een ‘vrome ketter’ genoemd vanwege zijn opvattingen, en een ‘christelijk anarchist’. Ook Carpentier Alting was deze mening toegedaan. Hij vond Dokkum een vrijplaats voor onorthodoxe geesten. Geen negatieve bewoordingen voor deze kerk en haar leden!

Aansluitend zong zangeres Frederiek van der Hammen live twee prachtige liederen van Camphuijsen, begeleid door Piet de Jong op orgel. Een mooie ‘break’ tussen alle informatie door.

Ook Piet de Haan kwam aan het woord: ‘Ik krijg 10 minuten van de heer Jansen’. Hij deed uit de doeken hoe ze een onbekend vermaanhuis hebben ontdekt in de binnenstad; een vergeten kerk uit het verleden die tot leven is gebracht in het boek! Omdat de kerk niet zichtbaar aan de openbare weg mocht liggen moesten de Mennisten via een steeg naar hun kerkgebouw. Piet liet zien waar het voormalige vermaanhuis heeft gestaan en langs welke steeg men naar binnen kon. De steeg bestaat nog steeds!

Aansluitend werd het eerste exemplaar van het boek uitgereikt door Nanny de Vries-Douma aan mevrouw Nielsen, een van de geliefde predikanten in de 20e eeuw van het kerkgenootschap. Mevrouw Nielsen herinnerde zich ‘haar’ kerkgemeenschap als open en ontvankelijk, een gemeente én gemeenschap. Ze dankte de schrijvers voor het boek, dat deze hopelijk ook in de toekomst bloeiende gemeente recht doet.

Na afloop van de lezing en de boekpresentatie was er een bescheiden receptie in de kerk om de uitgave passend te vieren, en kon het boek met een speciale korting aangeschaft worden.

Lezing door Pieter Sijtsma: “Bijna 35 jaar Gemeente Dongeradeel”

De lezing wordt gehouden op woensdag 21 februari aanstaande

Aanvang: 20.00 uur.
Locatie: Doopsgezinde/Remonstrantse Kerk aan de Legeweg te Dokkum

Korte inhoud lezing:

“Bijna 35 jaar Gemeente Dongeradeel“  door de heer Pieter  Sijtsma.

Op 1 januari 1984 ontstond de gemeente Dongeradeel. Hiermee waren de drie voormalige gemeenten Oost- en Westdongeradeel en Dokkum opgeheven. 

Aan de hand van diverse gebeurtenissen in de afgelopen 35 jaar wordt u meegenomen naar hoe het was rond het jaar 1984 en hoe we er nu voorstaan in 2018. Wat is er verdwenen en welke ontwikkelingen hebben er in de 35 jaar plaatsgevonden.
Maar ook, wat is er niet veranderd? Zo wordt er onder andere aandacht geschonken aan het bestuur en de ambtenaren van de gemeente, de cultuur, sport en recreatie, het onderwijs, de economie. de agrarische sector en de kerken.

Waarom werd het betalen voor een inrit over de stoep van de gemeente in Dokkum afgeschaft en hoe zat het nou precies met de ontwikkeling van de Zuiderschans? Waarom moest men voor het aanvragen van een bijstandsuitkering naar Metslawier en voor een kapvergunning naar Ternaard?

Zomaar een aantal vragen die tijdens deze lezing ter sprake kunnen komen. Bent u nieuwsgierig geworden? Kom dan op 21 februari naar de lezing. Van harte welkom!

Spreker Pieter Sijtsma was ambtenaar van de gemeente Dongeradeel, tegenwoordig ook wel stadsgids en verzorgt rondleidingen in het Gemeentehuis.

Winterjûnenocht-lezing in Hiaure door architect Nynke-Rixt Jukema

Donderdag 2 februari: Winterjûnenocht-lezing in Hiaure

Architect Nynke-Rixt Jukema: Voel het nachtleven in Dongeradeel

Graag willen wij u hierbij uitnodigen voor onze ‘Winterjûnenocht-lêzing ' op donderdag 2 februari

a.s.
Onze gastspreker is architect Nynke-Rixt Jukema uit Mantgum. Jukema organiseert met haar initiatief Feel the Night, pelgrimages en tal van culturele evenementen rond de schoonheid van duisternis en stilte. Met beeld en geluid laat ze zien wat wij ’s nachts aan dieren en planten kunnen waarnemen.  
Dongeradeel is een van de laatste ‘Tsjustermienskippen’ waar de duisternis regeert en die nog grotendeels bedekt worden door een heldere sterrenhemel.

Waar: kerkje Hiaure
Wanneer: donderdag 2 februari
Aanvang: 20.00 uur (kerk open 19.45)

Ieder is welkom. Gratis entree. Wij zorgen voor een warme kachel, koffie, thee en koek.

Stichting Vrienden van de kerk Hiaure
Evt. informatie bij Bert Barten, 0519 220104
Stichting Vrienden van de kerk Hiaure

Knielende beelden Van Aylva terug naar NH kerk Holwerd

Het is altijd een wens geweest van wijlen Sytse ten Hoeve om de prachtige beelden van een echtpaar Van Aylva terug naar Holwerd te brengen.

In de NH kerk van Holwerd bevindt zich het familiegraf van de adellijke Friese familie Van Aylva. Tijdens de grote nieuwbouw van de kerk rond 1780 bleef dit graf intact, inclusief grafplaat. Wel verdween het marmeren praalgraf met hek in de loop der tijd toen in 1795 de Bataafse Revolutie langsraasde. De overhuifde herenbank van de Van Aylva familie met vele prachtige houtsnedes is wel bewaard. Een paar beelden kwam na 1795 bij een boerderij in Oostrum terecht en later als tuinversiering bij boerderij Noord-Kleffens in Raard. De knielende beelden van een echtpaar (van wie de man in militaire outfit) stellen mogelijk de ontzaglijke generaal Hans Willem baron Van Aylva en zijn echtgenote Frouck Ulbes van Aylva voor. Het kunnen echter ook zijn ouders zijn, Hessel Meckema van Aylva en Elisabeth d'Althan, of de oom Ernst van Aylva.

De beelden zijn uiteindelijk in het depot van het Fries Museum terechtgekomen. In dit depot te Nuis zijn ze momenteel nog steeds opgeslagen, maar niet lang meer.
De stichting Alde Fryske Tsjerken liet weten dat de beelden waarschijnlijk voor de zomer van 2017 terug in Holwerd zullen zijn: "Architect Brouwer maakt een plan waarmee we naar fondsen gaan. Daarna uitvoering".
In november 2015 deed de stichting een bruikleenverzoek bij het Fries Museum dat inmiddels gehonoreerd is. Dit sluit ook aan op de trend bij musea om te gaan 'ontzamelen', het niet nodeloos in depot houden van stukken die er anders waarschijnlijk nooit meer uitkomen.

Wat dat betreft zou het misschien ook weer een poging waard zijn de gevelsteen uit 1613 van het geboortehuis van Foeke Sjoerds terug naar Ee te krijgen!

En nu we toch bezig zijn: ik ben met wethouder Pytsje de Graaf, in het kader van het project Suder-Ie, aan de slag om de herdenkingssteen uit 1671 van Ezumazijl nu eindelijk eens een gepaste plek bij de sluis terug te geven!

In het blad van de stichting Alde Fryske Tsjerken schreef Albert Reinstra een uitgebreid artikel over de Van Aylva beelden. Het themanummer 14 van 2016 is geheel gewijd aan artikelen van de hand van en over Sytse ten Hoeve (1945-2016). Hij was vele jaren bestuurslid van de Stichting Alde Fryske Tsjerken en overleed op nieuwjaarsdag. "Heel bijzonder is het artikel over de ridderbeelden van Holwerd. Het was een diepe wens van hem dat die terug zouden keren naar de Willibrorduskerk van Holwerd, nadat ze jarenlang in opslag lagen in het depot van het Fries Museum in Nuis."
Sytse ten Hoeve was ook degene die het coverartikel van De Sneuper 109 met Rococo uit Dokkum op Paleis Het Loo schreef. Hierin werd onthuld dat het oude interieur uit het Dokkumer hoofdpostkantoor thans de kamer van de directeur van Het Loo siert!

Update 26 november 2017: In het nieuwe boek Geen honinck soet sonder bitter gal, van Sieger Rodenhuis en Geertje Kingma, die gaat over de brieven van Agatha Tjaerda van Starckenborgh (1620-1670), getrouwd met Georg Frederik thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg, wordt op blz. 30 aannemelijk gemaakt dat het toch gaat om de ouders van Hans Willem baron van Aylva: Hessel Meckema van Aylva en Elisabeth d'Althan. Zij roddelt namelijk in een brief aan zaakwaarnemer Buschius over een smaadschrift tegen Hessel, drostambt van de stad Leer: Hier is nu wederom een Grouwelick pasquil van Hessel Aylva daer staet in van Stenenbidder, Suipvats ridder, Hoere jaeger, Hoorndrager, dat gaet om een Epitafum dat hij tot Holwert in de kerck heeft laeten maecken.
Vanwege de hoge kosten is het een zeer omstreden monument.

Update juli 2018: In samenwerking met Martin Engels, die de transcripties/vertalingen maakte, heb ik een Album Amicorum van Hessel Meckema van Aylva (rond 1631 in Orleans, Frankrijk) in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag gescand, die nu beschikbaar is via http://www.mpaginae.nl/HZ/AlbumMeckama.htm 
Met meer dan 50 inschrijvers, waaronder diverse Friezen!

Hessel Meckema van Aylva,

Najaarsbijeenkomst Historische Vereniging Noordoost Friesland op Ameland

Op zaterdag 24 oktober 2015 hield de Historische Vereniging Noordoost Friesland haar najaarsbijeenkomst op Ameland. Anders dan vorige bijeenkomsten was deze dus op een eiland gepland.

Ruim 60 leden hadden zich voor deze dag opgegeven. De dag begon goed want de 9.30 uur boot was op tijd én het was redelijk weer.

Om 10.45 kwam de bus met de leden bij landbouw- en juttersmuseum Swartwoude in Buren aan. Daar stond directeur Joop de Jong van de Amelander musea de leden op te wachten. Binnen werden de leden welkom geheten en stond er koffie klaar. De groep was te groot voor een rondleiding door het museum dus werd het in tweeën gedeeld. Eén groep kreeg een rondleiding van Jan Oud en de andere groep kreeg een presentatie van Joop de Jong over de organisatie van de Amelander musea.

Na een uur was het bezoek aan dit museum voorbij en was het etenstijd. De groep toog naar hotel De Klok waar de tafels gedekt en wel klaar stonden. Daar konden alle ca. 60 personen plaatsnemen. Onder de aanwezigen waren namelijk ook drie bestuursleden van Stichting ‘De Ouwe Pôlle’ die speciaal voor deze dag waren uitgenodigd. Ook Pieter Jan Borsch was mee die na de geslaagde maaltijd een zeer boeiende lezing over de geschiedenis van Ameland (video) gaf.

Het programma was goed gevuld waardoor de tijd goed in de gaten gehouden moest worden. Pieter Jan Borsch verteld waarom de doopsgezinden zulke zoetekouwen zijn (Menno Simons zakte ooit door een vat met honing en zijn volgers likten hem vervolgens schoon) en waarom de katten ontdaan werden van hun oren (dan doken ze niet de konijnenholen in om konijnen te vangen, anders kregen ze zand in hun oren. De konijnen waren belangrijk als jachtdoel). Hij was nog niet helemaal klaar met zijn lezing toen secretaris Arjen Dijkstra hem aan de tijd herinnerde. De bus stond al weer voor het hotel om de leden naar de volgende bestemming te brengen: Hollum. Daar zou een bezoek aan museum Sorgdrager gebracht worden. Om 13.45 stond de bus voor het museum en verzamelden alle leden zich in de hal. Daar werd de groep in drieën gesplitst: één groep kreeg een rondleiding van Jan Oud, één groep kon rondkijken en de laatste groep kon met podcatchers een audiotour door de Amelander geschiedenis volgen.

Na een uur was ook dit onderdeel van het programma ten einde en liepen alle leden via de prachtige Oosterlaan richting de hervormde kerk in Hollum. In het kwartaalblad De Sneuper nr. 111 en nummer 115 stonden twee artikelen over de gebrandschilderde ramen van de hervormde kerk in Hollum. Vandaar dat de organisatoren hadden besloten om de dag bij deze prachtige kerk te laten

eindigen, waar ooit de 36 gebrandschilderde ramen hingen. Als verrassing liet de heer Hakman zijn origineel gebrandschilderde raam zien en vertelde over de bijzondere geschiedenis. O.a. de 96-jarige heer Straatsma luisterde aandachtig.
Ondertussen konden de leden de kerk (waarin ook een prachtig scheepsmodel) en de begraafplaats bezichtigen en werd er bovenin de kerk koffie gedronken. De tijd vloog voorbij want 15.50 stond de bus alweer klaar die de leden voor de 16.30 uur boot naar Nes bracht.

Voor een uitgebreide fotoreportage, met diverse filmpjes van de locaties zie ons online foto-album.
Henk Aartsma verzorgde ook nog een fotofilmpje.

En zo kwam er een eind aan een geslaagde najaarsbijeenkomst op Ameland. Wie weet, is de volgende keer Schiermonnikoog aan de beurt…

Friese glas-in-loodramen in Vlaanderen

Kenner van gebrandschilderde ramen in de Nederlanden, Kees Berserik, legde ons een vraag voor met betrekking tot enkele ramen waarop het woord Fries te herkennen is. De ramen bevinden zich in een particuliere collectie in Vlaanderen, al zeker 80 jaar.

Oud-directeur van het Fries Scheepvaartmuseum, Sytse ten Hoeve, had het antwoord:
De fragmenten gebrandschilderd glas komen zeker uit een Friese kerk. Het ensemble met de allegorie op de Gerechtigheid komt uit een glas dat geschonken is door de [hoogmog]ende [Gedepu]teer [de] Staten van Fries[land]. Het andere ensemble met een allegorie op de Eenheid (zeven gebundelde pijlenbundels) komt uit een glas van de [Reken]mees [t]ers Va[n Friesland] uit 17[..]. De fragmenten zij dus 18de-eeuws, maar vroeg. De kwaliteit van de voorstellingen is beter dan die van de bekende Friese glasschilders Ype en Jurjen Staak.
Over het derde raam: De allegorische figuur is te geschonden om vast te stellen wat ze voorstelt. Op de voorgrond inderdaad een ankerstok. Het anker is doorgaans het symbool van de hoop.

Over gebrandschilderde ramen in Friese kerken kunt u meer lezen in deze gedigitaliseerde versie van een artikel van Sytse ten Hoeve.

Uit welke kerk de ramen precies komen weten we (nog) niet. In ieder geval niet uit de kerk van Hollum op Ameland, waarvan we zoveel nieuws ontdekt hebben sinds ons gepubliceerde onderzoek in De Sneuper nummer 111 en De Sneuper nummer 115.

 

Kuifstuk kerk Metslawier curieus

Ons lid Doede Douma onderzoekt een curieus kuifstuk. Hij rapporteert het volgende: De Nederlands Hervormde kerk van Metslawier wordt binnen opnieuw geschilderd en er is een dubbele herenbank uit 1777 [de kerk is ook van die datum] met een kuifstuk aangebracht en daarin zijn twee wapenbordjes bevestigd.
Er is door de schilder gezocht naar wat er eventueel op heeft gestaan, maar er was niets te vinden en ze hebben het afgekrabd maar geen wapens te vinden of iets dergelijks.
Volgens het boek van Herma van der Berg, Noordelijk Oostergo is er tijdens een restauratie in 1970 een briefje gevonden met de letters S[monogram m.v.?]I 1777 den 26 mayes.
Op de bank is een koperen plaatje bevestigd met daarop: jkvr.Sjoukje Oldersma Heringa van Haersma de With 1828-1887
Ik dacht eerst dat zal wel van die familie zijn van Van Haersma, maar de bank is uit 1777.
Ik heb het lidmatenboek nagezocht van Metslawier die begonnen in 1772 maar kan daar niets uit opmaken en ook het boek van Hessel de Walle en ook grafzerken nagezocht maar niets van dat alles.
Heeft iemand misschien een tip voor mij wat ik kan doen?
Zie de bijgaande foto om te zien wat ik bedoel.
Dat kuifstuk is door Yge Rintjes uit Dokkum gemaakt (zie zijn gezinstaat hieronder),die hier meer heeft gedaan in de buurt, in verschillende kerken.

Geert vd Veer vulde aan: Sjoukje Oldersma v Haersma de With is het vijfde kind van grietman van Oostdongeradeel Van Haersma de With. Zij zal de bank hebben gehuurd van de kerk maar hiervan heb ik geen bewijs gevonden. Zij is later naar Heidelberg vertrokken en heeft een relatie gehad met dr. Adam Erasmus Pfaff. In de buurt van Metslawier hebben nog jaren daarna de zgn Pfafflanden gelegen.
Doede kwam vervolgens nog met deze info: Ik heb intussen de maten van het kuifstuk genomen en die zijn:11 cm breed en 13 cm hoog. Ook het lidmatenboek van Metslawier 1773-1873 nagezocht maar kon niets aanwijsbaars vinden daaruit met de letters S I  of M V. Onduidelijk is ook wie de man en wie de vrouw is.
In de Leeuwarder Courant van 4-9 1779 wordt een Buitenplaats te koop aangeboden in Metslawier en twee gestoelten in de kerk van Metslawier en Niawier en eigenaar Henricus van Wyckel te Metslawier, Boelgoed verkoper en voorheen Secretaris van Oostdongeradeel.
In 1780 is er een boelgoed van deze Henricus en is hij later vertrokken naar Britsum volgens het bovengenoemde lidmatenboek
Hector Livius van Altena wordt de koper hiervan blijkt uit de koopbrieven blz 350 nr.120.

Henricus van Wyckel is gedoopt 5 oktober 1742 te Leeuwarden als zoon van Johannes van Wyckel en Ava Cornelia Glinstra en het is het derde huwelijk van Johannes. Daarvoor zijn er twee kinderen geboren met dezelfde naam en waarschijnlijk jong overleden.
Dhr Jan Walda vermeld in het boek van 400 jaar Ned.Herv.kerk te Niawier pag.29 over de verkoop van een buitenplaats op 23 augustus 1779 met een dubbele  bank in de kerk aldaar. Dit komt uit Wumkes Stads en Dorpskroniek van 1700-1800.
Die Buitenplaats is in het bezit geweest van de familie Bosman.
Het huwelijk heb ik nog niet kunnen vinden op Tresoar.

Wie heeft er nog suggesties?

Gezinsstaat Yge Rintjes, door Doede Douma:
A    Yge Rintjes Damsma, Beeldsnijder, wonende te Dokkum, is afkomstig uit Makkum, is overleden op vrijdag 2 maart 1781 te Dokkum.

Yge Rintjes heeft in de Herv.kerk van Metslawier het snijwerk gedaan van de dubbele herenbank[Rococokrul]  1777
Ook heeft hij de preekstoel en het doophek gemaakt van de Ned.Herv.kerk van Dokkum[zie boek Het herenhuis Helder aan de Dockumer Ee]in 1751
De preekstoel in de Ned.Hervormde kerk van Holwerd uit 1778 in rococostijl is ook door Yge Rintjes gemaakt.
Het snijwerk van de Ned.Hervormde kerk van Oosternijkerk is mogelijk ook van Yge.

Yge was gehuwd (1) met Sibbeltje Jans.

Van Yge en Sibbeltje zijn twee kinderen bekend:

1    Reintje Yges Damsma is Roomskatholiek gedoopt op vrijdag 23 november 1759 te Dokkum.

2    Jan Yges Damsma, Mr.Beeldhouwer, is gedoopt op dinsdag 9 november 1762 te Dokkum, is overleden op zaterdag 12 augustus 1826 aldaar.  Jan werd 63 jaar, 9 maanden en 3 dagen.
Jan trouwt (kerk) op zondag 25 september 1785 te Dronrijp op 22-jarige leeftijd met Elisabeth Gerrits Kienstra.  Elisabeth is afkomstig uit Dronrijp.

Yge gaat in ondertrouw (kerk) op zaterdag 16 juni 1764, trouwt (kerk) op zondag 8 juli 1764 te Dokkum Gehuwd in de Room-Katholieke kerk (2) met Martha Ages Hofmans.  Martha is afkomstig uit Leeuwarden.

Van Yge en Martha zijn zes kinderen bekend:

3    Age Yges Damsma is Roomskatholiek gedoopt op zondag 7 april 1765 te Dokkum, is jong overleden.

4    Reintje Yges Damsma, wonende te Dokkum en te Wirdum, is Roomskatholiek gedoopt op woensdag 3 juni 1767 te Dokkum, is overleden op zondag 12 januari 1851 te Hennaarderadeel.  Reintje werd 83 jaar, 7 maanden en 9 dagen.

Woond in 1811 in Wirdum

5    Sietske Yges Damsma, wonende te Dokkum, is Roomskatholiek gedoopt op zondag 4 december 1768 aldaar, is ongehuwd overleden op donderdag 6 maart 1828 aldaar.  Sietske werd 59 jaar, 3 maanden en 2 dagen.

6    Ida Yges Damsma is Roomskatholiek gedoopt op zondag 16 december 1770 te Dokkum, is jong overleden in 1776.  Ida werd 6 jaar.

7    Sibbeltje Yges Damsma, wonende te Dokkum, is gedoopt op vrijdag 23 april 1773 aldaar Gedoopt in de Roomskatholieke kerk.
Sibbeltje was gehuwd met Jan Braakhuis.

8    Ida Yges Damsma is Roomskatholiek gedoopt op zondag 19 mei 1776 te Dokkum, is jong overleden.

Verslag ledendag te Hantum en Hantumhuizen op 25 april 2015

Het was een wat druilerige dag maar dat weerhield ons er niet van vol energie te beginnen aan de voorjaars-ledendag 2015 in Hantum. In het dorpshuis Ald Skoalle, een voormalig schoolgebouw, verwelkomde de net geridderde voorzitter Haije Talsma een kleine vijftig belangstellende leden.
We stonden stil bij het recente overlijden van Otto Vos en Gerrit de Jong, beide mannen die veel voor de vereniging betekend hebben. Gelukkig zijn er verder vooral positieve berichten. Ons ledental groeit nog steeds, met nu zo'n 550 leden. De penningmeester, Johannes Dijkstra, meldde ook dat we er financieel goed voor staan. Er is tevens een leuk bedrag binnengekomen als gift, vanwege onze ANBI-status die belastingvriendelijk schenken mogelijk maakt.
De uitgegeven boeken over de oral history vanaf 1850 in Noordoost Friesland, Op de Praatstoel 1 en Op de Praatstoel 2, zijn inmiddels zo goed verkocht dat we uit de kosten van deze toch hoge kwaliteit hardcover boeken zijn. Van Op de Praatstoel 2 zijn nog steeds exemplaren te bestellen, een leuk kado-idee voor iedereen met een band met de regio!

Arjen Dijkstra deed als secretaris verslag van het afgelopen jaar. Er zijn kritische vragen over de indexering en transcripties van de Mairieboeken van de Dongeradelen en Dokkum, dus de Franse tijd. Het wordt hoog tijd dat deze online komen, eventueel via onze eigen website!
Gerard de Weger heeft het bestuur verlaten en wordt met applaus vervangen door Ciska Hoekstra.
Hans Zijlstra deed verslag van de digitale activiteiten van de vereniging. We trekken zo'n 10.000 unieke bezoekers per maand naar onze webpagina's, via Twitter hebben we bijna 1000 volgers en onze digitale nieuwsbrief gaat naar ruim 250 belangstellenden.
De essentie is dat we zoveel als mogelijk moeten delen. Alleen dan helpen we elkaar en brengen we jarenlang onderzoek over het voetlicht. En bovenal kunnen we dan verbeteringen en ontdekkingen delen. Delen is vermenigvuldigen! De verhalen uit onze regio zijn het waar we het voor doen. Er lijkt ook schot te komen in het in ere herstellen van de herdenkingssteen uit 1671 bij Ezumazijl. De aanwezige oud-wethouder Haakma blijkt hem persoonlijk namens het Wetterskip weer thuisgebracht te hebben. Nu nog een nette plaatsing, met bv een afdak en net bordje met uitleg!
Door onze geweldige netwerken van sneupers, professoren en andere experts zijn we inmiddels een veelgebruikte bron, ook bij andere publicaties en tentoonstellingen.

Jacob Roep deed verslag van de redactie-activiteiten van het afgelopen jaar. De kopij-portefeuille is goed gevuld maar blijf nieuwe insturen! We zoeken nieuwe voorbeelden a la de koffer van tante Mathilde, dus als u thuis ook een mooi stel brieven, een schoorsteenstuk of ander oud voorwerp heeft, schrijf er een artikel over!

Om 12 uur gaan we aan de lunch en komt ook Reinder Postma langs met 78-toerenplaten waarop ingesproken boodschappen staan van de ouders, vrouw en dominee van de bekende Eester Jaap Broersma, die rond 1948 in Soerabaja als dienstplichtig soldaat verbleef. De gelige platen werden gedrukt door de NV dagblad Trouw en per luchtpost verstuurd. Ondanks de wat krakende en hobbelige platen hebben we het meeste materiaal nu als mp3 gedigitaliseerd!

Aansluitend bezochten we de kerk van Hantum, met een mooi glas-in-loodraam en oude preekstoel.

Op het kerkhof een steen van ca 1700 waarover nog de vraag bestaat wie er precies onder liggen.
Terug in het dorpshuis hield de mediacommissie van de 4-H dorpen een presentatie met oude foto's en films. Altijd leuk om te zien!

Na dit onderhoudende deel vertrokken we per auto naar het 3 kilometer verderop liggende Hantumhuizen alwaar de prachtige Romanogotische kerk uit de 12e eeuw bewonderd werd. We mochten zelfs in de toren (het oudste deel) klimmen. Een van onze leden bespeelde zelfs het kerkorgel.
In de kerk zelf bijzondere muurschilderingen, mogelijk gemaakt door Scandinaviërs, een deksel van een sarcofaag, vlakbij de preekstoel en nog enkele zeer oude grafstenen.
Kijkt u voor een impressie met foto's en filmpjes in ons online album!

Aanvulling: het idee is om op of iets voor zaterdag 24 oktober 2015 de najaars-ledendag op Ameland te houden. Meer info volgt.

Friezen trouwden in het kerkje van Sloterdijk

Petruskerk met maan en Jupiter, feb 2015

Vlakbij de snelweg A10-West en de kantoorgebouwen van Amsterdam-Sloterdijk staat het 17e eeuwse kerkje van Sloterdijk. Een oud terpdorpje aan de Spaarndammerdijk (Google Streetview) dat eeuwenlang aan zee lag, de Zuiderzee.
Het huidige kerkje, de Petruskerk, stamt grotendeels uit 1664, op enkele oudere onderdelen van de kerktoren na. Een kleine, nostalgische, oase in een zee van lawaai en drukte.
Vijf jaar geleden schreef ik al eens over het beeld van De verdwenen boer van Sloterdijk. Nu kijk ik eens naar de link tussen het kerkje en Friesland.

Het trouwboek van Sloterdijk, gedigitaliseerd door de Mormonen via Familysearch.org, begint in 1617.
Direct op de eerste bladzijde komen wel al een Dokkumse tegen: Maritjen Cornelis van Dockum trouwt op 23 Juli met Jan Jansz Cleijne, knecht van Antwerpen. Zouden ze ergens voor op de vlucht zijn geweest en hier in het afgelegen dorpskerkje aan het water snel getrouwd zijn?
Vanwege de ligging aan het water kon er makkelijk worden aangelegd en snel uit en weer in het schip worden gestapt.
Vlak daarna twee Leeuwarders, o.a. Tjaerck Pieters van Leuwaerden die trouwde met Neeltjen Jobsdr van Brouwershaven, op 29 december 1619. In datzelfde jaar trouwde Aeltjen Reynders van St Anna vant Bilt (St Annaparochie) met Daniel Cornelis van Hamborch (Hamburg). In september 1620 trouwen zelfs een man uit Londen en een vrouw uit 's-Hertogenbosch in het Sloterdijker kerkje!
Maar ook veel Terschellingers, Vlielanders en Amelanders en de voorouders van Eduard Douwes Dekker (Multatuli) weten het pittoreske kerkje te vinden.

Het doopboek, met daarin de Lidmaten, overledenen en predikanten van Sloterdijk begint ongeveer in 1616 en is ook door de Mormonen gescand online gezet. Het begraafboek loopt vanaf 1664, dus toen de huidige kerk gebouwd werd.
Op het kerkhof bij het kerkje liggen nu voornamelijk 20e eeuwse graven. De oudste steen dateert uit 1875. In de kerk zelf liggen vermoedelijk oudere graven.
Het Rijksmuseum heeft een aantal mooie tekeningen van Sloterdijk in de collectie.

Tarieven voor de doodgraver van Sloterdijk in 1664, naar diepte en ouwe/jonge

Presentatie nieuwste nummer magazine Alde Fryske Tsjerken

Door Henk Aartsma

In de eeuwenoude Kerk van Oostrum werd op donderdagavond het nieuwste nummer magazine Alde Fryske Tsjerken gepresenteerd. Het eerste exemplaar van het magazine werd aan Arnoud Klokke en de Plaatselijke Commissie van Oostrum overhandigd.

Ook presenteerden zich op deze avond; de nieuwe voorzitter van de redactiecommissie Hans Willems, de nieuwe redactieleden Marlies Stoter en Oebele Vries en de nieuwe Educatiemedewerker Hanneke Hofman.

Muurtekening kerk Oostrum

Na de muzikale intermezzo door het Dokkumer Vrouwen Burgerkoor o.l.v. Willem Molenbuur gaf Arnoud Klokke een toelichting op de vondst van de bijzondere negentiende eeuwse tekening en Sytse ten Hoeve hield een korte lezing over de Oostrumer preekstoel. Ook werd de ingelijste tekening van de muurschildering van de Oostrumer kerk aan de voorzitter van PC Oostrum overhandigd.

Lezing donderdag 21 november: Winterjûnenocht in Hiaure

Waarom start Rijksdienst terponderzoek Hiaure?

In de kerk van Hiaure is donderdag 21 november een Dongeradeellezing door Rijksconsulent  Dr. Jos Stöver van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed in Amersfoort.
Stöver is enthousiast over de betekenis van de eerste proefboringen in de Hiauster terp die wellicht wijzen op bewoning in de ijzertijd, ver voor het begin van de jaartelling. Hij schetst een beeld van deze eerste 'Jousters' , wat hen kenmerkt, waarop ze jaagden en of ze wellicht later ook betrokken kunnen zijn geweest bij de onopgeloste moord in 754 op de heilige Bonifatius...

De terpafgraving met archeologisch onderzoek, gaat komend voorjaar in Hiaure van start.

Waar: kerkje Hiaure
Wanneer: donderdag 21 november 2013
Aanvang: 20.00 uur

Wij zorgen weer voor koffie en een warme kachel.

Van harte uitgenodigd, gratis entree, iedereen is welkom!

Stichting Vrienden van de kerk Hiaure
Evt. informatie bij Bert Barten, 0519 220104
Locatie via Google Maps.

Prachtige ode aan vissers in Paesens-Moddergat

Afgelopen vrijdagavond, exact 130 jaar na de Ramp van Moddergat, vond in de Hervormde kerk van
Paesens een bijzonder concert plaats. Documentairemaker Johann de Graaf liet, in samenwerking met zanger/kunstenaar Gerrit Breteler, een oud visserslied herleven dat in de vergetelheid was geraakt. De geschiedenis van het lied zal in de documentaire Arme Visschers belicht worden op 4 juni aanstaande via Omrop Fryslân en op zondag 9 juni op Nederland 2.
Het middeleeuwse Paesumer kerkje was al rond 19.45 uur goed gevuld met tegen de 100 mensen. Dat was ook het tijdstip waarop Breteler en de overige muzikanten pas arriveerden. Gelukkig ging de soundcheck heel vlot ("Ja, klinkt goed!") en kon er vlak na achten (de kerkklokken luidden) worden begonnen. Onder het publiek o.a. onze leden Gerard de Weger (de puttoloog van Moddergat), museumdirecteur Ihno Dragt, wethouder Pytsje de Graaf en Ciska Hoekstra met familie.
Organisator Johann de Graaf gaf een korte introductie en meldde dat er niet geflitst moest worden tijdens de opname van het hoogtepunt van de avond, het visserslied.
De Friese Tukker Breteler werd begeleid door toetseniste Clara Rullmann en een accordeonist. Om de stem en stemming wat op te warmen zong hij eerst enige nummers van zijn bekende werken, o.a. Catarsis, uit het Requiem van Moddergat 'Ivich Boppedat', een lied over Semarang waar zowel Gerrit als Clara een familielid op het kerkhof heeft liggen en een Fries/Twents lied 'Op een dag drink je geen Grolsch meer'.
Ook vertelde Breteler een mooie anecdote over oud-koningin Beatrix die tijdens een saaie lezing een boekje doorbladerde met een Friese tekst van Breteler die het verzoek van de RVD om een Nederlandse vertaling te maken simpelweg genegeerd had met de reactie: "Onmogelijk". Bea had wel waardering voor die eigenwijsheid. Een mooie reden trouwens voor onze nieuwe koning om Fries te leren. Niet voor niets stammen alle Europese koningshuizen af van de Friese stadhouder Johan Willem Friso.

En toen kwam het hoofdnummer Arme Visschers. Voorwaar geen eenvoudig lied, dat vanuit het Nederlands van componist Maurice Hageman in het Fries vertaald is door Breteler. Voor de opnamen moest het lied dan ook enige keren overgedaan worden, wat het publiek helemaal niet erg vond. Na aanvankelijk aarzelend applaus (mocht dat wel?) was er uiteindelijk een staande ovatie van de vele aanwezigen in het intieme kerkje. Koster Jan met de pet keek het alles met tevredenheid aan. Het zou wel leuk zijn als nog ergens online de tekst van het lied beschikbaar wordt gesteld!

Kerkmuseum Jannum een bezoekje waard!

Tussen Dokkum en Birdaard ligt het terpdorpje Jannum (of Janum). Op de terp staat een 13e eeuwse kerk die als museum dient van kerkhistorische voorwerpen. Zo vindt u er het enige in Friesland nog bewaard gebleven Romaanse doopvont en een verzameling zandstenen sarcofagen. Ook heeft het kerkje nog een ouderwetse klokkenstoel.
In 2005 is de kerk van Jannum voor het laatst gerestaureerd. Wilt u meer weten over het gebouw en zijn vroegere gebruikers? In 2009 is een geheel herziene versie van het boekje Kerkmuseum Jannum verschenen. Een digitale versie hiervan kunt u bekijken op de website van terp Hegebeintum. 
De voorwerpencollectie van het kerkmuseum is eigendom van het Fries Museum, dat Jannum vroeger als uithof had.
Voor sneupers dus een mooie gelegenheid om eens kennis te maken met dit prachtige stuk historie op de terp van Jannum. In de online database van Hessel de Walle worden de inscripties in de kerk ook beschreven.
Van april t/m september zijn ze elke zaterdagmiddag open van 13 tot 17 uur.
Kosten € 2 p/p, kinderen tot 12 jaar gratis. Groepen vanaf tien personen zijn ook buiten deze tijden welkom voor een rondleiding. Kosten € 1,50 p/p. Meer info bij Yvonne via 06-41425228.

Vondst bladmuziek 1883 leidt tot nieuw concert in Paesens-Moddergat

Documentairemaker Johann de Graaf, oud-Dokkumer, herontdekte vorig jaar bladmuziek van Maurice Hageman, muzikant , dirigent en directeur van de muziekschool in Leeuwarden ten tijde van de Vissersramp in 1883. Hageman besloot na het horen van de ramp om met een speciaal gecomponeerd lied geld in te zamelen voor de nabestaanden van de 83 omgekomen vissers in de dorpen.
Maurice Hageman voerde het muziekstuk weliswaar ook uit op 4 mei 1883 maar faalde in zijn missie om geld in te zamelen. Het stuk raakte in de vergetelheid maar zal nu wederom, 130 jaar later, worden uitgevoerd!

Vrijdagavond 3 mei organiseren Johann de Graaf en zanger Gerrit Breteler dan ook een bijzonder concert, van 20:00 tot 21:00 uur, in de Hervormde kerk van Paesens-Moddergat. Tijdens het concert speelt Breteler samen met muzikanten dit vergeten lied voor de nabestaanden van de vissersramp in het dorp. Het concert is speciaal gewijd aan de inwoners van Paesens-Moddergat. Adres van de kerk: De Buorren 9,9136 PT Paesens.

In 2008 was ik aanwezig bij een van de uitvoeringen op het wad bij Moddergat van het Friestalige Oer de Seedyk. Ook toen speelde Gerrit Breteler een hoofdrol in de muzikale uitvoering. De belangstelling was groot en het spektakel eveneens. Zie de beeld- en geluidsfragmenten van het begin, het lied Ivich Boppedat en de slotscene (zonder geluid).

De toegang tot het concert in Paesens-Moddergat is gratis. Ik heb me al aangemeld. Let op, er is plaats voor honderd aanwezigen. Mocht u interesse hebben om aanwezig te zijn, stuur dan een e-mail naar Johann de Graaf: concert@johanndegraaf.nl.
Reageer snel, want vol is vol. Inwoners van Paesens-Moddergat hebben bij aanmelding voorrang.

Tijdens het concert worden opnames gemaakt voor de documentaire Arme Visschers. Deze wordt 4 juni aanstaande uitgezonden op Omrop Fryslân en op zondag 9 juni op Nederland 2. Noteer deze data in uw agenda! De documentaire wordt gefilmd door cameraman Shaun Layden van Mintamatics.