Indexen op Mairieboeken Noordoost-Friesland online

Het heeft nogal wat moeite gekost om de al jaren geleden door onze leden gemaakte indexen op de Mairieboeken van Noordoost-Friesland online te krijgen.

De bronbestanden, dus boeken, liggen op het Streekarchief in Dokkum, waar avonden lang mannen als Doede Douma, Arjen Dijkstra, Piet de Haan, Jan de Jager, Reinder Tolsma, Jaap Heeringa en wijlen De Jong korte uittreksels maakten van de uitgevaardigde decreten van de Franse overheersers. We hebben het dus over de Franse tijd, zo rond 1811-1816.

Sneupers zullen er vele namen in aantreffen van voorouders en andere interessante zaken. Zowel Westdongeradeel als Oostdongeradeel is geïndexeerd voor de mairiën Nes, Holwerd, Ternaard, Ee, Anjum en Metslawier.

Uiteindelijk heeft onze webmaster Jaap-Sip Faber het voor elkaar gekregen om de spreadsheets om te zetten naar een formaat dat online goed te lezen is. Vergeet niet dat het enkele jaren laten verouderen van digitale bestanden zo maar kan betekenen dat ze onleesbaar worden! Dat zou al de noeste arbeid overbodig gemaakt hebben. Gelukkig is dat nu voorkomen en kunt u met alle gemak de bestanden via onze website doorbladeren.
Voor meer details in de bronnen moet u nog wel naar het streekarchief in Dokkum! 

Nieuwe Notariële archieven en oude boeken Noordoost Friesland online

De digitalisering van ons cultureel erfgoed gaat met rasse schreden door en Noordoost Friesland

loopt daar gelukkig bij voorop.
Zo kunt u inmiddels via www.allefriezen.nl ook weer diverse Notariële Archieven inzien van notarissen uit Noordoost Friesland rond 1930:

Anjum, 1926-1934, notaris Foeke Aleva
Anjum, 1934-1935, notaris Barteld Bolwijn
Beetsterzwaag, 1926-1932, notaris Roelof Zijlstra
Buitenpost, 1926-1935, notaris Peereboom
Metslawier, 1926-1929, notaris Simon Pieter Groenier
Metslawier, 1929-1935, notaris Willem Brons. O.a. een familielid van mij, Sieuwke Zijlstra, wordt hier vermeld.
Ternaard, 1926-1935, notaris Cornelis Groendijk

Van de heer Stelwagen uit Milsbeek, wiens vader bij uitgever Doederus Kamminga in Dokkum werkte, kreeg ik diverse boekjes over Dokkum, die ik voor onze sneupers gescand heb. Zo kunt u allen op uw gemak via de computer door de boekjes bladeren of ze als pdf downloaden om later te bekijken. Klikt u op de link van de boektitel om de details te zien:

Kleine geschiedenis van de Grote kerk van Dokkum

Dokkum n stad vol herinneringen, deel 1, deel 2 en deel 3

Dokkumer Almanak 1960-1961, met vele mooie ouderwetse advertenties!

Bezettingstijd en bevrijding in Noordoost Friesland in de jaren 1940-1945

De Granaet en syn freonen (Friestalig)

Wat de lichtjes ons vertellen. Feestweek Dokkum 1949.

Oude adreskaarten in steen en hout te Dokkum

Over straten en straatnamen in Dokkum

Ook dit is Dokkum. Over leesgezelschap Ledige Uren Nuttig Besteed.

Tusken waed en walden, deel 1, 1948

Tusken waed en walden, deel 2, 1949

Kent u ze nog... de Dokkumers

Clarus Campus, Klaarkamp, 1165-1965

Der is mar ien Dokkum. 75 jaar D.J. Kamminga

Historisch Tijdschrift Fryslan met poartepleats Sjuxma en oorsprong Friese paard

Het winternummer van Historisch Tijdschrift Fryslan (nr.6, november/december 2015) heeft

een mooie coverfoto met twee terpafgravers. Het bijbehorende artikel van Kerst Huisman stelt de vaak al te makkelijke conclusies aan de kaak die in de loop der jaren op onderzoek in delen van terpen gedaan is. Dunne bewijzen met dikke conclusies!

De eigenaar van de Poartepleats in Waaxens bij Holwerd, Pieter van der Plank, wordt geïnterviewd over hoe hij de ooit zeer vervallen boerderij weer heeft opgeknapt, inclusief de prachtige poort met duiventil (voor de gibben, halfwilde duiven) in de vorm van een paralellogram. Ooit was er ook nog een Sjuxma state maar die werd net als het nabijgelegen Huis Tjessens afgebroken. Het artikel is geschreven door drs. Wiebe Hoekstra uit Veenwouden.

Het beroemde zwarte Friese paard kent al een lange historie. Jorieke Savelkouls zal daar uitgebreid over rapporteren in het nieuwe nummer van De Vrije Fries dat volgende maand uitkomt. In deze Fryslan schetst zij alvast in het kort de contouren van dit fenomeen met wereldwijde aantrekkingskracht. O.a. de beroemde thrillerschrijver Dan Brown is een bekende fan.

Jeanine Otten brengt het Fries Culinair erfgoed onder de aandacht met o.a. Pastachoca Beregoed!, een slogan van Friesche Vlag, onderdeel van de CCF. De chocopasta werd gefabriceerd in een voormalige zuivelfabriek aan de Bitgumerdyk in Berlikum.

In Suiker, slaven en Suriname neemt Nynke Smit ons mee naar het begin van de 18e eeuw in Suriname waar de familie Groenewoud plantages had. Veel correspondentie uit die tijd is bewaard gebleven, o.a. door een conflict over de nalatenschap, in het archief van de doopsgezinde gemeente in Harlingen.

In Wurk ûnder hannen doet Sjoukje de Boer onderzoek naar de zuivelindustrie in Friesland, als trainee bij de Fryske Akademy.

Bauke van der Pol komt met de laatste in de trilogie over de mannen uit de familie Canter Visscher in India. Deze keer de rijke Tammerus Canter Visscher (1729-1778) die in Bengalen aan zijn fortuin kwam en in het Indische Cossimbazar een enorm neoclassisistisch grafmonument kreeg.

In de rubriek Kort Nieuws vinden we o.a. de verhalen van Dam Jaarsma die online verzameld zijn in de website www.sagenjager.nl , een routeplanner vol met volksverhalen!
Ook wordt er bericht over de vondst van een middeleeuwse schaats, een benen glis, aan de rand van de oude dorpsterp van Metslawier.

Uit de rubriek Boeken Kort is de publicatie van It deistich bestean by alds, Obe Postma, vermeldenswaard.

Friese slachtoffers WO1 en Canter Visscher in Historisch Tijdschrift Fryslan

Tussen april en augustus 1915 trok de Duitse bezetter van België een vroege versie van het IJzeren Gordijn op langs de grens met Nederland. De 350 kilometer lange draadversperring, onder 2.000 Volt spanning, moest smokkelaars, deserteurs en terugkerende Belgische soldaten tegenhouden. Deze ‘Doodendraad’ is uit ons geheugen verdwenen. ‘Den draad’ heeft echter ook Friese levens gekost. Het betrof Jelle de Jong uit Heerenveen, Taekele Reitsma uit Sexbierum en Klaas Oberman uit Dokkum. Daarover in deze Fryslân een schrijnend verslag van WO1-expert en lid van onze vereniging Kees Bangma.

Geen moment van verveling in het leven van Rintsje Sybesma. Deze veearts speelde een prominente rol in de Friese beweging.
Doeke Sijens beschrijft hem als een romanticus, een intellectueel wiens Friese passie zijn politieke kompas in het ongerede bracht.

Adam Westerman stond begin 17de eeuw op de kansel in Workum. Hij schreef (Groote) Christelycke Zee-vaert, één van de meest gelezen Friese publicaties uit de 17de eeuw (en in herdruk beschikbaar). Over hem gaat het artikel van zijn verre opvolger als predikant, Jan Dirk Wassenaar.

Sneuper Bauke van der Pol schrijft in zijn drieluik over de Canter Visscher familie bij de VOC deze keer over het bijzondere manuscript van Adrianus Canter Visscher. Hij woonde 14 jaar in India, waarvan 11 aan de oostkust, in Masulipatnam. Via nakomelingen uit de familie Camerling is het manuscript enige jaren geleden verkocht aan het Rijksmuseum. Die heeft de unieke miniatuurschilderijen gedigitaliseerd beschikbaar gemaakt. De bijbehorende tekst (transcriptie) hebben we beschikbaar via ons Sneuper Dokkum Slideshare platform, als deel 1 en deel 2.

Het droeve einde van de Franeker universiteit betekende tevens het (vertraagde) verlies van een vergeten onderdeel van de hogeschool: de hortus. De academietuin diende vooral de kennis van de geneeskunst. De eerste hoogleraar, Alardus Auletius (na zijn studie in Heidelberg o.a. rector van de Latijnse School in Dokkum), legde de tuin aan, later kwam er een hortulanus (David Meese, Willem Semler, Arend Vlaskamp). Na de dood van Auletius werd professor Menelaus Winsemius aangesteld en daarna Johannes Antonides van der Linden, die o.a. kruidkunde en ontleedkunde onderwees. Aly van der Mark verhaalt over de wederwaardigheden van de tuinlieden in Franeker.

En over de vondst van een heel oude, maar puntgave munt uit de periode 550-650 na Chr. bericht Wiebe Hoekstra. Mogelijk, volgens kenner Jan Zijlstra, afkomstig uit het 'honderdschap' van Camminga (Camminge hunderi). In een authentieke oorkonde uit 839, bekrachtigd door Lodewijk de Vrome, wordt melding gemaakt van een villa Camminge hunderi in de pagus Westergo. Camminge verwees naar een toen al oud toponiem. In bronnen in onze regio ben ik wel eens het Ezumahondert tegengekomen, bij de tegenwoordige Ezumazijl!

In de rubriek Kort Nieuws o.a. aandacht voor een gevonden grafkelder op het kerkhof van Idaerd van Martha Vegelin van Claerbergen van Scheltinga, de vondst onder de kerkvloer van de NH kerk te Foudgum van een deel van een stenen wierookvat en de ontdekking door Hessel de Walle van de grafzerk uit 1571 in Metslawier van Rintie van Aytta (1509-1570), de jongere broer van staatsman Viglius van Aytta, raadsheer van Karel V en Filips II te Brussel. Rintje was van 1552 tot zijn dood grietman van Oostdongeradeel.

Dit alles in het september/oktober nummer 2015 van Historisch Tijdschrift Fryslan.

Kuifstuk kerk Metslawier curieus

Ons lid Doede Douma onderzoekt een curieus kuifstuk. Hij rapporteert het volgende: De Nederlands Hervormde kerk van Metslawier wordt binnen opnieuw geschilderd en er is een dubbele herenbank uit 1777 [de kerk is ook van die datum] met een kuifstuk aangebracht en daarin zijn twee wapenbordjes bevestigd.
Er is door de schilder gezocht naar wat er eventueel op heeft gestaan, maar er was niets te vinden en ze hebben het afgekrabd maar geen wapens te vinden of iets dergelijks.
Volgens het boek van Herma van der Berg, Noordelijk Oostergo is er tijdens een restauratie in 1970 een briefje gevonden met de letters S[monogram m.v.?]I 1777 den 26 mayes.
Op de bank is een koperen plaatje bevestigd met daarop: jkvr.Sjoukje Oldersma Heringa van Haersma de With 1828-1887
Ik dacht eerst dat zal wel van die familie zijn van Van Haersma, maar de bank is uit 1777.
Ik heb het lidmatenboek nagezocht van Metslawier die begonnen in 1772 maar kan daar niets uit opmaken en ook het boek van Hessel de Walle en ook grafzerken nagezocht maar niets van dat alles.
Heeft iemand misschien een tip voor mij wat ik kan doen?
Zie de bijgaande foto om te zien wat ik bedoel.
Dat kuifstuk is door Yge Rintjes uit Dokkum gemaakt (zie zijn gezinstaat hieronder),die hier meer heeft gedaan in de buurt, in verschillende kerken.

Geert vd Veer vulde aan: Sjoukje Oldersma v Haersma de With is het vijfde kind van grietman van Oostdongeradeel Van Haersma de With. Zij zal de bank hebben gehuurd van de kerk maar hiervan heb ik geen bewijs gevonden. Zij is later naar Heidelberg vertrokken en heeft een relatie gehad met dr. Adam Erasmus Pfaff. In de buurt van Metslawier hebben nog jaren daarna de zgn Pfafflanden gelegen.
Doede kwam vervolgens nog met deze info: Ik heb intussen de maten van het kuifstuk genomen en die zijn:11 cm breed en 13 cm hoog. Ook het lidmatenboek van Metslawier 1773-1873 nagezocht maar kon niets aanwijsbaars vinden daaruit met de letters S I  of M V. Onduidelijk is ook wie de man en wie de vrouw is.
In de Leeuwarder Courant van 4-9 1779 wordt een Buitenplaats te koop aangeboden in Metslawier en twee gestoelten in de kerk van Metslawier en Niawier en eigenaar Henricus van Wyckel te Metslawier, Boelgoed verkoper en voorheen Secretaris van Oostdongeradeel.
In 1780 is er een boelgoed van deze Henricus en is hij later vertrokken naar Britsum volgens het bovengenoemde lidmatenboek
Hector Livius van Altena wordt de koper hiervan blijkt uit de koopbrieven blz 350 nr.120.

Henricus van Wyckel is gedoopt 5 oktober 1742 te Leeuwarden als zoon van Johannes van Wyckel en Ava Cornelia Glinstra en het is het derde huwelijk van Johannes. Daarvoor zijn er twee kinderen geboren met dezelfde naam en waarschijnlijk jong overleden.
Dhr Jan Walda vermeld in het boek van 400 jaar Ned.Herv.kerk te Niawier pag.29 over de verkoop van een buitenplaats op 23 augustus 1779 met een dubbele  bank in de kerk aldaar. Dit komt uit Wumkes Stads en Dorpskroniek van 1700-1800.
Die Buitenplaats is in het bezit geweest van de familie Bosman.
Het huwelijk heb ik nog niet kunnen vinden op Tresoar.

Wie heeft er nog suggesties?

Gezinsstaat Yge Rintjes, door Doede Douma:
A    Yge Rintjes Damsma, Beeldsnijder, wonende te Dokkum, is afkomstig uit Makkum, is overleden op vrijdag 2 maart 1781 te Dokkum.

Yge Rintjes heeft in de Herv.kerk van Metslawier het snijwerk gedaan van de dubbele herenbank[Rococokrul]  1777
Ook heeft hij de preekstoel en het doophek gemaakt van de Ned.Herv.kerk van Dokkum[zie boek Het herenhuis Helder aan de Dockumer Ee]in 1751
De preekstoel in de Ned.Hervormde kerk van Holwerd uit 1778 in rococostijl is ook door Yge Rintjes gemaakt.
Het snijwerk van de Ned.Hervormde kerk van Oosternijkerk is mogelijk ook van Yge.

Yge was gehuwd (1) met Sibbeltje Jans.

Van Yge en Sibbeltje zijn twee kinderen bekend:

1    Reintje Yges Damsma is Roomskatholiek gedoopt op vrijdag 23 november 1759 te Dokkum.

2    Jan Yges Damsma, Mr.Beeldhouwer, is gedoopt op dinsdag 9 november 1762 te Dokkum, is overleden op zaterdag 12 augustus 1826 aldaar.  Jan werd 63 jaar, 9 maanden en 3 dagen.
Jan trouwt (kerk) op zondag 25 september 1785 te Dronrijp op 22-jarige leeftijd met Elisabeth Gerrits Kienstra.  Elisabeth is afkomstig uit Dronrijp.

Yge gaat in ondertrouw (kerk) op zaterdag 16 juni 1764, trouwt (kerk) op zondag 8 juli 1764 te Dokkum Gehuwd in de Room-Katholieke kerk (2) met Martha Ages Hofmans.  Martha is afkomstig uit Leeuwarden.

Van Yge en Martha zijn zes kinderen bekend:

3    Age Yges Damsma is Roomskatholiek gedoopt op zondag 7 april 1765 te Dokkum, is jong overleden.

4    Reintje Yges Damsma, wonende te Dokkum en te Wirdum, is Roomskatholiek gedoopt op woensdag 3 juni 1767 te Dokkum, is overleden op zondag 12 januari 1851 te Hennaarderadeel.  Reintje werd 83 jaar, 7 maanden en 9 dagen.

Woond in 1811 in Wirdum

5    Sietske Yges Damsma, wonende te Dokkum, is Roomskatholiek gedoopt op zondag 4 december 1768 aldaar, is ongehuwd overleden op donderdag 6 maart 1828 aldaar.  Sietske werd 59 jaar, 3 maanden en 2 dagen.

6    Ida Yges Damsma is Roomskatholiek gedoopt op zondag 16 december 1770 te Dokkum, is jong overleden in 1776.  Ida werd 6 jaar.

7    Sibbeltje Yges Damsma, wonende te Dokkum, is gedoopt op vrijdag 23 april 1773 aldaar Gedoopt in de Roomskatholieke kerk.
Sibbeltje was gehuwd met Jan Braakhuis.

8    Ida Yges Damsma is Roomskatholiek gedoopt op zondag 19 mei 1776 te Dokkum, is jong overleden.

Index op de floreenkohieren van Oostdongeradeel.

Onze actieve leden zullen de prachtige online bronbewerkingen op onze website wel kennen, maar

Donia Sathe, Oosternijkerk

let op, er komen regelmatig nieuwe bij!
Ons erelid Reinder Tolsma heeft onlangs de floreenkohieren van Oostdongeradeel eens even netjes op een rijtje gezet.
Deze index betreft de namen van eigenaren en gebruikers van alle 325 stemdragende boerderijen in de 13 dorpen van Oostdongeradeel. Bedoeld worden: Aalsum, Anjum, Ee, Engwierum, Jouswier, Lioessens, Metslawier, Morra, Niawier, Oosternijkerk, Oostrum, Paesens en Wetsens.  In totaal worden 6083 regels weergegeven waarbij, alle dorpen  meegerekend, 4058 unieke namen worden vermeld. Gezegd dient te worden dat veel eigenaren in meerdere dorpen voorkomen, voor de gebruikers geldt dat meestal niet.
De floreenkohieren geven de eigenaren, gebruikers, naastlegers, grootte en de grondbelasting weer die voor elke boerderij betaald moest worden. Deze floreenrente gaat terug tot het Register van Aanbreng uit 1511, eigenlijk het eerste floreenkohier. In 1700 worden de floreenkohieren vernieuwd waarna in 1708 en daarna iedere 10 jaar de kohieren worden aangepast. Het jaar 1808 wordt overgeslagen maar daarna lopen de kohieren door tot 1858, het jaar waarin ook de kadastrale nummers per boerderij worden weergegeven waardoor localisatie van de boerderij mogelijk wordt. Via de “Kadastrale en Pre-kadastrale atlas van Friesland”, deel 17 Oostdongeradeel, is dat door de Fryske Akademy in boekvorm uitgegeven en op internet te raadplegen via HisGis. Zo is in veel gevallen bezitsgeschiedenis van een boerderij van 1511 tot 1858 te volgen.
Het belang van de floreenkohieren voor de hedendaagse onderzoeker is velerlei. Omdat op de genoemde boerderijen ook het stemrecht in dorps- en grietenijzaken rustte,  kan worden nagegaan wie er in dorp en grietenij veel te zeggen had. Zo koopt secretaris Wilhelmus Bergsma rond 1750 veel boerderijen op waarna hij het land verkoopt en het hornleger, waarop het stemrecht rustte, voor zichzelf houdt. Het valt ook op dat er in veel dorpen een geregelde opvolging in eigenaren voorkomt. Een veel geziene is: Wilco van Holdinga, weduwe Schwartzenbergh, Ernst van Aylva, Hans Hendrik van Haersma, Sjoerd Talma, Wilhelmus Bergsma, diens weduwe, Johannes Casparus Bergsma, Petrus Adrianus Bergsma; zij bestrijken de periode 1700-1828. Vooral in het dorp Wetsens is dit duidelijk het geval, genoemde personen waren dus in dat dorp de baas en hadden daardoor stemrecht in de grietenij Oostdongeradeel.
Voor genealogen is ook veel uit deze index te halen omdat de gebruikers worden genoemd. Soms is iemand te volgen op meerdere boerderijen, een enkele keer in meerdere dorpen. Soms wordt een boerderij generaties lang door dezelfde familie gebruikt, maar er zijn ook boerderijen die vrijwel elke tien jaar een andere gebruiker hebben.

De index heeft wel een paar nadelen.
-de kohieren werden om de 10 jaar opgemaakt, als iemand in de tussenperiode op een boerderij zat, wordt hij niet genoemd (de juiste jaren dat iemand op een boerderij zat, kunnen gevonden worden in de reeelkohieren die vrijwel van elk jaar beschikbaar zijn: nummer van floreen- en reelkohier zijn gelijk)
-het kohier van 1808 ontbreekt
-niet altijd kan het kohier vertrouwd worden of is duidelijk wie er bedoeld wordt. Zo worden de leden van de familie Van Haersma aangeduid als: grietman Haarsma, kapitein van Haersma, Heere Haersma, mevrouw Haersma, H.H. van Haersma, enz. Soms zijn vermeldingen aantoonbaar onjuist. Daarnaar zal verder onderzoek nodig zijn.

De kolommen hebben de volgende betekenis:
A.    Plaats
B.    Nummer van de boerderij
C.    Eigenaar (e) of gebruiker (g) of eigenaar/gebruiker (e/g)  van de boerderij
D.    Jaren waarin deze persoon voorkomt
E.    De eerste keer dat de boerderij genoemd wordt, staat hier de grootte in 1640 en 1700, de floreenrente, de naam van de boerderij, sommige toponiemen en verdere bijzonderheden. De vermelding uit het jaar 1640 komt uit het Stemkohier
Wat de schrijfwijze betreft is zoveel mogelijk uniformiteit betracht, dus niet alle vormen van Pijter, Pijtter, Pyter, Pytter enz. die in de kohieren voorkomen, maar steeds: Pyter, Rienk, Freerk, Claas enz.

Historisch Openluchtspel in Metslawier over Smokkelaars van de Schans

Stichting Iepenloftspul Mitselwier speelt 13,14,20 en 21 september “de Smokkelaars fan `e Skâns” van schrijver/dominee Hendrik Steen. Dominee Hendrik Steen schreef onder de schuilnaam Sibe fan Aangium en leefde van 1895 (Anjum) tot 1953 (Haren)
Naar aanleiding van het feit dat het in 2013 200 jaar geleden is dat ons land van de Franse bezetter bevrijd werd (o.a. door Prins Willem Frederik van Oranje) en Nederland weer onafhankelijk werd, heeft Stichting Iepenloftspul Mitselwier een openluchtspel laten schrijven over de ‘Smokkelaars’.
Het stuk is geschreven door Simy Sevenster uit Minnertsgea. De regie is in handen van Binne Reitsma (bekend van Tresoar en onze ledendag dit voorjaar) met hulp van assistente Martha de Jong, beide uit Blija
.
De Schans betreft het verdedigingsbolwerk te Oostmahorn die gebruikt werd om aanvallen vanaf zee te pareren. De zoon van dominee Steen zei onlangs dat de boeken van zijn vader uit nood waren geschreven omdat in die tijd het inkomen van een predikant te wensen overliet. Het schrijven van boeken was dan ook een welkome aanvulling op het gezinsinkomen. Het gezin van dominee Steen bestond uit vader en moeder en acht kinderen. Ook vertelde Johan Steen dat zijn vader onder pseudoniem Siebe van Aangium schreef omdat de kerkelijk gemeente dit niet mocht weten, omdat dan men er achter zou komen dat dominee ‘bijverdiende’.
Dat dominee Hendrik Steen de naam Sibe gebruikte was niet verwonderlijk omdat tijdens zijn studententijd hij door iedereen met Sibe werd aangesproken. De achternaam Van Aangium refereert aan het dorp Anjum. De boeken zijn online nog wel antiquarisch te verkrijgen.

U kunt online kaarten bestellen of eventueel ter plekke kaarten kopen voor de voorstelling in Metslawier.