Historisch Tijdschrift Fryslân en de mythe van Auke Wybesz

Aansluitend op het symposium van de Wurkgroep Maritime Skiednis van de Fryske Akademy bevat het eerste nummer van 2016 van Historisch Tijdschrift Fryslân de verhalen van de sprekers. De cover toont een detail van het schilderij 'De ree van Hindeloopen' door Gerard S. Huttinga, 18e eeuw.

De focus van het symposium was de Maritieme Geschiedenis van Zuidwest Friesland. Dan heb je het over plaatsen als Staveren, Molkwerum, Koudum, Workum en Hindeloopen. In deze laatste stad werd het symposium gehouden in een mudvol gebouw De Foeke (ca. 150 belangstellenden!).
De werkgroep, waar ik ook lid van ben, had een bont gezelschap sprekers weten te strikken.

Na een algemene inleiding van werkgroepvoorzitter Rob Leemans kreeg de directeur van Museum Hindeloopen, Ties Elzenga, het woord. Hij vertelde over de Hindelooper zeereis, een samenwerkingsverband tussen het museum en de maritieme werkgroep voor het herinrichten van het museum.

De eerste spreker, Karel Gildemacher, en kenner van de Friese wateren, schetste de historische ontwikkeling van de Zuiderzee.

Elisabeth Spits van het Scheepvaartmuseum Amsterdam liet de diverse type schepen de revue passeren, met de fluit en het smakschip als belangrijkste voor deze regio.

Rob Leemans, ook stuurman van het schip de Eendracht, leidde ons in vogelvlucht langs de diverse technieken van navigatie door de eeuwen heen. Met name het correct bepalen van de lengte heeft lang geduurd, totdat een betrouwbare chronometer op zee rond 1750 uitgevonden was.

Cor Trompetter vertelde over de schippersgemeenschappen in Zuidwest Friesland, waarin ook veel doopsgezinden met Amsterdamse connecties zich bevonden. Doopsgezinde families als Roos en Hinloopen werden zeer rijk.

De partenrederij als bedrijfsvorm bij de Friese koopvaardij in de 18e eeuw werd behandeld door Jelle Jan Koopmans. Zowel Friese reders als rijke Amsterdammers namen deel in een part van diverse schepen uit de regio, om hun risico te spreiden. Vaak hadden de schippers zelf ook een part.

Het klapstuk van de dag was de spreekbeurt van Jan de Vries uit Koudum. Nadat ik hem vorig jaar had getipt over een Molkwerumer schipper, Wiebe Siewerts, die voor tsaar Peter de Grote een door hem aangekochte collectie preparaten van de Amsterdamse apotheker Seba had vervoerd, wist hij een verband te leggen met de al lang bestaande legende van Auke Wybesz in Hindeloopen. Deze vermeende Hindelooper schipper zou de eerste Nederlandse schipper op de Russische rivier de Neva (bij Sint Petersburg) geweest zijn en daarvoor rijkelijk beloond met allerlei privileges. Jan legde haarfijn bloot hoe het echt zat, wat uiteraard tot de nodige consternatie leidde!

Hanno Brand van de Fryske Akademy sloot de dag af met een samenvatting van de sprekers, waarna het lokale zeemanskoor onder de naam, jawel Auke Wybesz, diverse liederen aanhief, waaronder het Batavialied. Een eenvoudige doch voedzame warme maaltijd was het sluitstuk van de genoeglijke dag.

Voor een korte foto-impressie kunt u het foto-album bekijken.

Symposium Het Maritieme verleden van de Friese Zuidwesthoek

Hindeloopen, de 11e stad van Friesland, lag op een soort schiereiland dat in de Zuiderzee uitstak. Hoewel de stad niet beschikte over havenfaciliteiten voor grote zeeschepen, en ook niet over goede verbindingen met een achterland, was de koopvaardij toch de belangrijkste bedrijfstak ten tijde van de Republiek.
De scheepvaartsector leverde het vervoer voor de handel en nijverheid in Holland. De cargadoors in Amsterdam waren de voornaamste opdrachtgevers en Noorwegen was een belangrijke bestemming. Toen in de Franse tijd Amsterdam zijn positie als wereldhaven verloor kwam er een eind aan de bedrijvigheid van de scheepvaart in Hindeloopen. Van het maritiem verleden is er betrekkelijk weinig bewaard gebleven. De meeste aandacht ging uit naar de folklore, de klederdrachten, het schilderwerk en de eigenaardige taal.
Het Museum Hindeloopen heeft de Wurkgroep Maritieme Skiednis verzocht mee te denken over hoe dit hoofdstuk uit de geschiedenis van de stad vorm zou moeten krijgen.

In de discussies noemen we dit project de Hindelooper Zeereis. Dit symposium zal een eerste aanzet vormen voor de uitwerking van de ideeën over deze zeereis. Een aantal inleiders zal de verschillende aspecten van het maritieme verleden van Hindeloopen belichten. We nodigen u uit om mee te gaan op deze boeiende en avontuurlijke reis.

Het bestuur van de Wurkgroep Maritieme Skiednis

Programma:
13.30 Ontvangst met koffie/thee
14.00 Opening van het symposium door de dagvoorzitter Rob Leemans
14.05 Toelichting op de plannen van het Museum Hindeloopen door Ties Elzenga, voorzitter van de Hidde Nijland Stichting
14.15 Ontwikkeling van de Zuiderzeesteden door Karel Gildemacher
14.45 De zeeschepen van de Gouden Eeuw door Elisabeth Spits
15.15 De kunst van het navigeren in de 17e en 18e eeuw door Rob Leemans
15.45 Pauze
16.15 De partenrederij als bedrijfsvorm bij de Friese koopvaardij in de 18e eeuw door Jelle Jan Koopmans
16.45 Schippersgemeenschappen in de Zuidwesthoek door Cor Trompetter
17.15 Lokale zeehelden door Jan de Vries (over o.a. Wiebe Siewerts)
17.45 Terugblik op het symposium door Hanno Brand, directeur – bestuurder Fryske Akademy
18.00 Borrel met aansluitend buffet

Zaterdag 23 januari 2016, 14.00 – 18.30 uur
In De Foeke - Hindeloopen
Nieuwstad 49, 8713 JN Hindeloopen,
0514 522017

Toegang en opgave
Dit symposium is voor iedereen toegankelijk.
Meedoen aan het symposium kost € 5.
De kosten voor het buffet zijn € 15. Het totaalbedrag kan aan de zaal betaald worden (graag gepast geld).
Opgave kan tot en met vrijdag 15 januari 2016 bij de Fryske Akademy: e-mail baly@fryske-akademy.nl of telefonisch 058 2131414.
Goed aangeven of u alleen voor het symposium komt of voor het symposium én het buffet. Dieetwensen graag doorgeven bij uw aanmelding. Wilt u gebruik maken van de vervoerservice van station Hindeloopen naar De Foeke? Geef het door bij uw aanmelding.