De Sneuper 129, maart 2018, met timmerman voor de tsaar, fusillade en Fulda

Het voorjaarsnummer van ons verenigingsblad De Sneuper, nummer 129, heeft als cover een oude scheepswerf, vergelijkbaar met waar Dokkumer scheepstimmerman Gerlof Andries begin 18e eeuw werkte in Archangelsk, voor tsaar Peter de Grote. Dank gaat uit naar Ron Brand van Maritiem Museum Rotterdam die de afbeelding van het schilderij beschikbaar stelde.

Het voorjaar is altijd een tijd van herdenken en stilstaan bij de verschrikkingen van de oorlog. Vooral in Dokkum denkt men dan aan die zwarte dag in januari, waarop 22 mannen in koelen bloede werden doodgeschoten. Jan Kooistra gaat in zijn artikel in op deze fusillade.
Oud-redactielid Reinder H. Postma en zijn vrouw Yvonne te Nijenhuis schrijven en sneupen al jaren over de oorlogsjaren in Noordoost-Friesland. Zij proberen dat zo zorgvuldig mogelijk te doen, maar niet voor alle verhalen is plaats in hun reeks ‘De oorlog een gezicht gegeven’. Een artikel dat eigenlijk buiten de boot van het deel over Oost-Dongeradeel viel, maar wel een duidelijke link met Noordoost-Friesland heeft, stellen zij daarom beschikbaar voor publicatie in De Sneuper: het gaat over de Anjumer Antje de Jager, die op zee gebleven is.

Toch ontstonden er na de oorlog weer vriendschappelijke contacten, bijvoorbeeld tussen Dokkum en het Duitse Fulda: Jan de Jager schrijft over de eerste (motor)reis naar Fulda. Uiteraard is er weer een heraldische bijdrage van Rudolf Broersma.
Erelid Reinder Tolsma gaat een hele reeks verloren gegane Noordoost-Friese buitens beschrijven. Onlangs was in de Schierstins in Feanwâlden een prachtige expositie te bewonderen met stinzenschilderijen van Klaes Posthuma, minutieus en passievol in olieverf geschilderd om het bestaan van die oude Friese states en stinzen bij zoveel mogelijk mensen bekend te maken. Hij stelde zijn werk dan ook direct beschikbaar als illustratiemateriaal voor onze nieuwe reeks: een culturele ‘boppeslag’! Tolsma start in dit nummer met de Holdinga state te Anjum en zijn bijzondere bewoners.

Zo is De Sneuper 129 afwisselend en interessant voor iedereen, maar natuurlijk kan uw artikel daaraan bijdragen in een volgend nummer... Want wij blijven afhankelijk van de kopij van onze leden. Stuur dus vooral uw (genealogische of streekhistorische) bijdrage in! De kopijvoorwaarden kunt u online inzien.

De voorjaarsledenbijeenkomst is op zaterdag 7 april 2018. In het mooie Ferwerd, met een lezing en bezoek aan de eeuwenoude zadeldakkerk. Meld u allen aan!

Inhoudsopgave:
HISTORIE & STREEKGESCHIEDENIS
- Gerlof Andries, scheepstimmerman van de tsaar, Hans Zijlstra
- Fusillade te Dokkum, Jan Kooistra
- Gebleven op zee (Antje de Jager), Reinder Postma
- Eerste reis van Dokkum naar Fulda, Jan de Jager

GENEALOGIE & FAMILIEGESCHIEDENIS
- Testament van Eelke en Eelkjen Meindersma, Sake Meindersma
 
RUBRIEKEN & COLUMNS
- COLUMN: Je mutte mar hoare...,Ihno Dragt.
- Vergane glorie: Holdinga state te Anjum, Reinder Tolsma
- Heraldiek, wapen van Oostrum en Paesens/Moddergat, Rudolf J. Broersma
 
DIGITAAL, ACTUEEL & VARIA  
- Museumbezoekje: Museum Wierdenland Ezinge, Lisette Meindersma
- WEBSITE & -BLOG: Digitaal verhaal: Van trekvaart tot saxofoon, Hans Zijlstra

Op de Praatstoel 2: verhalen uit NOF. Bestel dit fantastische boek (leuk als kadootje)! Slechts 10 euro voor ruim 400 pagina's hardcover (plus verzendkosten 6,75 ivm dikte boek. Af te halen in Dokkum zonder verzendkosten).
 
Wilt u ook meegenieten van de interessante verhalen uit onze regio, dan kunt u zich eenvoudig aanmelden als lid (slechts 15 euro per jaar voor oa 4 x De Sneuper) via dit online formulier.

U kunt ook altijd een ruim van de belasting aftrekbare gift doen. Wij zijn immers een Algemeen Nut Beogende Instelling: Culturele ANBI. Voor donateurs van culturele ANBI’s geldt een extra giftenaftrek. Particulieren mogen in de aangifte inkomstenbelasting 1,25 keer het bedrag van de gift aftrekken. Ondernemingen die onder de vennootschapsbelasting vallen, mogen 1,5 keer het bedrag van de gift aftrekken in de aangifte vennootschapsbelasting.
Dus een particulier die 1000 euro schenkt mag 1250 euro van de belasting aftrekken, een bedrijf zelfs 1500 euro.

Johannes Veltdriel, burgemeester van Dokkum in 1630 voor Staten Generaal naar Rusland

In het Nationaal Archief te Den Haag bevindt zich in de Inventaris van het archief van de Staten-Generaal een Verbaal van de gezanten Albert Coenraetsz. Burch en Johan van Veltdriel wegens hun zending naar Rusland in verband met onderhandelingen over uitvoer van salpeter en over vrije korenhandel. Het is gedateerd 10 januari 1632 maar de werkelijke 'Ambassade' vond plaats in 1630. Mogelijk zelfs als boek uitgegeven.

Op 4 nov 1631 bezocht een Russisch gezantschap de Staten Generaal

In 1630 toog een gezantschap namens de Staten Generaal (Veltdriel was daarin de vertegenwoordiger van Friesland) naar Archangelsk voor salpeter (een grondstof voor buskruit) en graan vanwege door de Dertigjarige Oorlog onstane tekorten en stijgende graanprijzen. De handel stagneerde. Het was dan ook de bedoeling om een monopolie voor Amsterdam te bepleiten en een goede ligplaats voor de schepen uit de Republiek op de Noordelijke Dwina aan de Witte Zee bij Archangelsk. Er waren begin 17e eeuw al diverse Hollanders en Friezen actief in de handel met Rusland, waaronder Andries Winius en Isaac Massa, hoewel het merendeel van de 'Hollanders' bestond uit gevluchte Antwerpenaren en Duitsers die zich in de Republiek gevestigd hadden. De meeste handel vond plaats over zee via de Sont en Oostzee (de Moedernegotie).
Een prachtige bron hiervoor zijn de online Notariele akten over de Archangelvaart 1594-1724 en uiteraard de Sonttolregisters. Archangelsk werd in 1584 gesticht bij het klooster van de Aartsengel Michael.
De plaats Sint Petersburg bestond nog niet. Deze gewenste haven aan de Oostzee via de Narva werd pas vanaf 1703 met behulp van Friezen en Hollanders door tsaar Peter de Grote opgebouwd.
Aan de Ambassade naar Rusland rond 1630 deed als predikant ook Ovittius Abbema uit Oldeboorn mee. Die kennen we nog van het prachtige boek van kerkhistoricus Paul Abels: Ovittius Metamorphosen. Voluit heette de dominee Pibo Ovittius van Abbema.

Van der Aa meldt over Veltdriel:
VELTDRIEL (Johan), een man van groote bekwaamheid en bedrijf, in 1629 wegens Friesland ter vergadering der Staten-Generaal afgezonden. Namens deze vergadering trok hij, benevens graaf Ernst Casimir, H. van Essen, J. van Gogh, G.v.d. Kamer en R. Huyghens, ten tijde van den inval van het keizerlijk-Spaansch leger in de Veluwe, naar Arnhem, en later werd hij naar Wesel gezonden, om aldaar op alles orde te stellen.
In 1630 werd hij met Albert Coenraadszoon Burgh tot ambassadeur naar Moscoviën benoemd. Hij keerde vroeger dan zijn ambtgenoot naar het vaderland terug. In 1634 werd hij door Friesland gelast om zitting te nemen in de admiraliteit van Zeeland. Onvriendelijk door De Knuyt afgewezen, bleef hij sedert de plaats in de Vergadering der Staten-Generaal, als buitengewoon lid, behouden.

In het archief van Ernst Casimir, in het Koninklijk Huisarchief, vinden we  correspondentie met Van Veltdriel in 1630 en 1631.

Stadgenoot uit Dokkum, Lieuwe van Aitzema beschrijft Veltdriel in zijn Saken van staet en oorlogh, Deel I, bl. 1041.
De familie Van Veltdriel heeft als familiewapen een vos met drie palen.

Er moeten ook nog brieven bewaard zijn gebleven van een latere periode, gezien deze vermelding:  7-06 Stadhouderlijk archief: De archieven in het Koninklijk Huisarchief: Willem Frederik. Inventaris III. Stukken betreffende het openbare leven. B. Aangelegenheden met zowel bestuurlijke als militaire aspecten 4. Personen 424     Briefwisseling met Johan Veltdriel, gedeputeerde ter Staten-Generaal namens Friesland. Datering: 1641-1645 en z.j., met bijlagen 1643 en z.j. (1642)
NB: Minuutbrieven ook aan Herema, 1641, aan Donia, 1641, 1643 en aan gedeputeerden ter Staten- Generaal namens Friesland, 1641. Omvang:1 pak. Vindplaats: Tresoar (Frysk Histoarysk en Letterkundich Sintrum)

Uiteindelijk zou de Ambassade naar Rusland in 1630 een merendeels mislukte missie blijken. De beoogde doelen bleken niet te realiseren. Alleen het voorstel voor een permanente vertegenwoordiging werd door de tsaar positief ontvangen.
Zoals op de afbeelding hierboven te zien kwam in november 1631 alweer een Russische delegatie op bezoek bij de Staten Generaal (bron: Rijksmuseum).

Het zou in ieder geval interessant zijn om deze illustere Dokkumer Johannes Veltdriel eens verder te onderzoeken en over hem een mooi artikel in ons verenigingsblad De Sneuper te publiceren.

Leest u ook het boek Handel tussen Rusland en de Nederlanden, 1560-1640, met op pagina 349 oa Veltdriel.