Friese mummies en reconstructie hoofd uit boomkistgraf

Recent was ik cultureel op stap in Friesland met zoon Berend. Als eerste bezochten we het plaatsje Wieuwerd, bij sommigen bekend van de Friese mummies en voormalige vestigingsplaats van de Labadisten. Uiteraard had ik van beide wel gehoord en summier iets gelezen, maar ter plekke poolshoogte nemen is toch altijd het leukste.

In de zomermaanden is de kerk van Wieuwerd vrijwel de gehele week open. Wel moet je eerst even op een belletje drukken, naast de kerkdeur, waarna enige minuten later de koster verschijnt. Hij opent de kerk en is ook degene die uitleg geeft over de historie van kerk en grafkelder.
Die grafkelder werd ooit in 1609 gebouwd voor de familie Van Walta, maar het is de vraag of die (nog) wel in de grafkelder liggen. De kelder is namelijk verkocht aan een andere rijke familie, Van Sommelsdijck.
Een timmerman vond in 1765 nog 11 gestapelde kisten met gedroogde lijken. Rond 1800 zijn er echter 7 door medewerkers van de Universiteit van Franeker voor 'wetenschappelijke doeleinden' meegenomen en aldus verloren gegaan. Momenteel zijn er dus nog 4 kisten met mummies te bekijken. De grafkelder heeft aan beide zijden een luchtrooster, dat vermoedelijk de mummificerende droge luchtstroom veroorzaakt. Een halve eeuw geleden zijn als test nog een aantal dode dieren aan het plafond van de kelder gehangen, waaronder een papegaai en een kip. Ook die zijn op natuurlijke wijze gemummificeerd!
De mummies en hun kist dragen kleine bordjes met summiere informatie. Zo zou de Labadiste goudsmid Stellingwerf erbij liggen en een 14-jarig kind die aan TBC is overleden. 
Om een indruk te krijgen van de bezienswaardigheden is deze video over de mummies van Wieuwerd de moeite van het bekijken waard.

Die Labadisten, die zich in 1675 op het Waltaslot vestigden, waren trouwens een interessante groep religieuzen. Prominenten als de Friese geleerde Anna Maria van Schurman, de beroemde autodidactische verloskundige Hendrik van Deventer en de tekenares van schitterende planten en insecten, Maria Sybilla Merian, maakten er deel van uit.
Alleen hierom al is Wieuwerd een bezoekje waard en dat terwijl de wellicht nog uitzonderlijker goudschat van Wieuwerd normaliter in Leiden bij het Rijksmuseum voor Oudheden ligt! De schat moet rond 630 begraven zijn. De goudschat bestaat bijna geheel uit sieraden. In een aantal hangers zijn gouden munten verwerkt, die afkomstig zijn uit uiteenlopende plaatsen. Er zijn munten bij die geslagen zijn in Constantinopel, Ravenna, Viviers, Arles, Marseille, Sevilla en Maastricht.

In het Fries Museum te Leeuwarden is momenteel een prachtige tentoonstelling gaande: Goud, gevonden schatten uit de Middeleeuwen. De goudschat van Wieuwerd is hier in bruikleen nu ook te zien! En dat niet alleen. Ook de reconstructie van de dame uit het boomkistgraf van Hogebeintum is nu gereed en kijkt u priemend aan vanuit een vitrine. Oog in oog met de terpdame! Genoeg redenen dus om deze zomer ook eens cultureel op stap te gaan in Friesland.

Mummies en aardappels uit Friesland

Historisch Tijdschrift Fryslan, het tweemaandelijkse ledenblad van het Koninklijk Fries

Genootschap voor Geschiedenis en Cultuur, heeft deze keer als thema De Friese aardappel.
Artikelen over De gerniers (gardeniers, keuterboeren), Akkerteeltcultuur, de Kleihoek als bakermat en Poters, Hettema en HZPC.
Daarnaast ook nog andere geschiedenisverhalen met de Mummies van Wiuwert opnieuw ontleed, Tramlijn Joure-Sneek en Het park van Rinsma State.
Kees Kuiken beschrijft in Van knol tot kampioen de mensen achter het succesverhaal van de aardappel. Het Bildt, bekend van de Bildtstar, speelt daarin natuurlijk een belangrijke rol. En wist u dat het Bintje genoemd is naar Bintje Pebesma-Jansma (1888-1976) uit Suameer/Sumar?
Teun de Jong, zelf akkerbouwer te Sint Annaparochie, schreef het artikel Poters op wereldreis. Hierin o.a. het kweekbedrijf Ropta bij Metslawier dat nu nog steeds als researchcentrum in eigendom is van HZPC uit Joure. Het door Prof. Ir. Dorst ontwikkelde ras Alpha wordt nog steeds op Malta verbouwd. En maar liefst zo'n 2/3 van de wereldhandel in pootgoed komt uit Nederland.
Philippus Breuker, zelf zoon van een gardenier, behandelt in het Friestalige artikel De gerniers op 'e klaai de kleine akkerbouwers op de Friese kleigronden (langs de kust). In de jaren '70 waren ze merendeels verdwenen door de schaalvergroting.
Gerrit Herrema, gepensioneerd docent Agrarische techniek, die bij onze vereniging ook wel eens over de vlasteelt heeft verteld, schreef Teelt op smalle akkers. Hij is nu vrijwilliger bij AFRON, de Friese vereniging voor historische landbouw. Tot het begin van de 20e eeuw werden aardappelen vaak op smalle akkers of 'bedden' verbouwd. Deze waren gescheiden door een voor. Later ging men over op ruggen, die door hun hogere ligging beter droog te houden waren. Het sproeien ging vaak met een pap van kopervitriool en kalk, vermengd met slootwater, tegen aardappelziekte fytoftora.
Pioniers in pootaardappels waren de heren Hettema uit Beetgum. Handelshuis Hettema en zonen fuseert eind jaren 90 met cooperatie ZPC tot HZPC.
In Kort Nieuws leuke nieuwtjes zoals de verwerving van een collectie moderne kunst van Libbe van der Kerk uit Wolvega door de Ottema-Kingma Stichting.
Het Museum Admiraliteitshuis heeft van de Protestantse gemeente Metslawier en Niawier de nodige zilveren stukken zoals avondmaalsbekers, doopbekkens en schotels in bruikleen gekregen.
Verder heeft Han Nijdam, onderzoeker bij de Fryske Akademy, een nieuw stuk Oudfries gevonden, een fragment uit de Codex Unia van 1485. Het zat in de papieren van de 17e eeuwse historicus Simona Abbes Gabbema.
En het Britse Nationaal Archief heeft dossiers vrijgegeven over Mata Hari, Margaretha Geertruida Zelle.
Een beetje vreemde eend in de bijt van dit nummer is Friese mummies ontleed. Hierin vertelt Jan van Zijverden over de in 1765 ontdekte mummies in de grafkelder van de kerk te Wiuwert  (Wieuwerd). In de Vrije Fries van 1853 werd gesproken over elf lijkkisten van zwaar eikenhout. Vijf van hen hebben gehele mummies en enkele zijn gevuld met botten. Het verhaal ging dat een van de mummies Anna Maria van Schurman zou zijn, maar dat is vermoedelijk een fabeltje omdat haar laatste wens was juist niet in de kerk begraven te worden. Inmiddels zijn er echter nog maar vier. Vermoedelijk zijn het leden van de familie Van Walta die in 1609 een grafkelder lieten aanleggen. Ophef was er toen er allerlei mensen beweerden dat aardstralen een rol speelden bij de mummificering van de lijken. Ene Johannes Bron verkocht zelfs anti-aardstralenkastjes, de Bron-corrector, die de mummies zou doen verdwijnen. De grafkelder in Wiuwert is van mei tot en met september van 10 tot 12 rn van 13 tot 16.30 uur open (niet op zondag). In het Drents Museum te Assen is ook een tentoonstelling over mummies, t/m 31 augustus 2014.