Hendrick van Brunsveld, Schout bij Nacht, ook op Facebook

Door Theunie Wijnstra
Het begon met het uitzoeken van mijn familiestamboom. Toen ik daarin niet verder kwam (vader niet bekend en door vader niet erkend), dacht ik dat het wel handig zou zijn om lid te worden van een vereniging waar veel kennis verzameld werd. Het werd de Historische Vereniging van Noordoost Friesland.
Niet wetende waar mijn nieuwsgierigheid mij zou leiden. Toen Hans Zijlstra mensen vroeg om een 17e eeuws scheepsjournaal te vertalen, leek mij dit een mooie gelegenheid om enige vaardigheid op te doen in het lezen van oude teksten. Aldus heb ik me hiervoor opgegeven en me met groot enthousiasme, en begeleiding van Hans, hierop gestort. Na enige opstartproblemen ging het vertalen steeds beter en al snel kreeg ik zicht op het leven van de schrijver: Kapitein en Schout bij Nacht Hendrick van Brunsvelt.

Slag in de Sont, Willem vd Velde 1, Rijksmusem

Hendrick van Brunsveld heeft mee gedaan in de Slag in de Sont in 1659 - 1660. De hele operatie stond eerst onder leiding van Jacob van Wassenaar (1658), later ging Michiel de Ruijter met een vloot richting Denemarken. Onder wie Hendrick van Brunsveld met aan boord Poppo van Burmania en zijn landsoldaten. De Friezen hebben een zeer grote rol gespeeld in deze Sontoorlog, waarbij Holland aan de zijde van Denemarken stond. De Engelsen aan de zijde van de Zweden. Handelsbelangen waren in het geding. Het was een oorlog die nogal wat consequenties heeft gehad en die, naar mijn persoonlijke mening, momenteel ondergewaardeerd is.

Toen ik op internet ging zoeken wie Hendrick van Brunsveld nu eigenlijk was, kwam boven water dat hij hiervoor waarschijn een heel ander leven heeft gehad. Hendrick van Brunsvelt dook op in Amsterdam als goudwerker. Daar is hij ook gehuwd. Tevens in Brazilië, waar hij in dienst van de oude WIC belast was met het maken van dukaten. Brieven van hem uit die tijd doken op in het Nationaal Archief (Gahetna.nl).

Inmiddels heb ik de familiestamboom aan de kant gelegd en me op de historie van Hendrick van Brunsveld gestort. Ten behoeve van de Schout bij Nacht heb ik een Facebookpagina gemaakt met de naam Hendrick van Brunsveld, Schout bij Nacht. Wie meer wil weten en/of wil helpen (nog) meer te weten te komen over de persoon en de periode: neem gerust contact met me op!

Over de liefde van Poppo van Burmania (1603-1676) voor aardbeien

Door Dr. Arjen Dijkstra

Op vrijdag 5 oktober werd bij de Fryske Akademy te Leeuwarden een mooie uitgave van de kroniek van Poppo van Burmania gepresenteerd. Bezorger Wiebe Bergsma noemt het een uniek verslag van de tachtigjarige oorlog.

Poppo van Burmania maakte het tweede deel van de tachtigjarige oorlog van dichtbij mee. Hij diende in het Staatse leger en stond als officier dicht bij de gewone soldaten. Daarnaast was hij een wonderlijk chroniqueur, hij legde verslag van verschillende gebeurtenissen uit het dagelijks leven. Dat verslag biedt een uniek inkijkje in het zeventiende-eeuwse leger, door de ogen van een carrière-edelman. Wiebe Bergsma voorzag deze Kroniek van Poppo van een inleiding, voetnoten en publiceerde dat in boekvorm.

Op 5 oktober werd het eerste exemplaar aangeboden aan de Amsterdamse hoogleraar Henk van Nierop, in Leeuwarden. Ter gelegenheid hiervan sprak een keur aan historici met bijzondere aandacht voor Friese geschiedenis over de wereld waarin Poppo zich bewoog: die van de adel in Friesland. In samenwerking met het Huizinga Instituut werd het een interessante en goed bezochte studiedag.

Zo betoogde Paul Noomen (Fryske Akademy) dat adel in Friesland veel beter juridisch te definiëren is dan tot dusverre wordt aangenomen. Wiebe Bergsma verhaalde zelf de nodige smakelijke anekdotes in een onmisbaar breder kader, om begrip te krijgen van de hoofdpersoon van de dag. Poppo van Burmania bleek een gelovige zeventiende-eeuwer, die een sterke voorliefde had voor fruit. Hij tekende op dat naast God niks zijn leven zo verlengde als ‘het eten van aardbeien’.   

Marlies Stoter (Fries Museum) deed een boekje open over de Leeuwarder adellijke dame Andriesa Lucia van Bronckhorst. 

Gerda Huisman (UB RUG) vergeleek het verslag van Poppo’s leven met een heel wat eenvoudiger reisverslag van een zeventiende-eeuwse adellijke student. En Yme Kuiper vroeg aandacht voor de huizen waar de edelen in woonden en hoe dit zich verhoudt tot de landhuizen van de niet adellijke elite.

Aan het einde van de dag werd het eerste exemplaar aangeboden aan Van Nierop. Deze toonde zich content met de aanbieding. Daarnaast memoriseerde Wiebe Bergsma een tocht per raderboot die beiden ooit over de Mississippi hadden gemaakt. Hij bood daarmee een korte blik op het leven van twee moderne historici. Eenzelfde soort blik als Poppo biedt op de zeventiende eeuw.

http://www.fryske-akademy.nl/nl/aginda-aktueel/adellijke-egodocumenten-in-friesland-uit-de-zeventiende-eeuw/

http://www.verloren.nl/boeken/2086/240/5168/autobiografien/enege-gedenckwerdege-geschiedenissen

Poppo van Burmania, Enege gedenckwerdege geschiedenissen. Kroniek van de Friese militair Poppo van Burmania uit de Tachtigjarige Oorlog, bezorgd en ingeleid door Wiebe Bergsma (Hilversum 2012). Dezelfde Bergsma publiceerde ook de kroniek van Abel Eppens tho Equart, een Ommelander boer uit de 16e eeuw.
Update HZ: Poppo ging op 3 mei 1659 met zijn manschappen via Harlingen en het Vlie aan boord (zie pag.145 van het boek) van oorlogsschip Oostergoo (60 stukken) van de eveneens Friese kapitein Hendrik Brunsvelt, om rond de Sont in de oorlog tussen Denemarken en Zweden deel te nemen. Op onze website hebben we een transcriptie van het journaal van Hendrik Brunsvelt.

Poppo van Burmania (1603-1676) boek op komst?

Poppo van Burmania (1603-1676), "Enege gedenckwerdege geschiedenissen tot naerichtinge der naekomelingen beschreven door jr. Poppo van Burmania dewelke hij eendeels gesien, over- ende bijgewesen is, anderdeels van geloefswerdege mannen gehoort ende verstaen heeft alles nae den olden stijl"

In dit geschrift doet deze Friese militair verslag van veldtochten tegen de Spanjaarden, Fransen en Zweden, zijn deelname aan een expeditie naar Lübeck, veldtocht op het eiland Fünen in 1659 (onder admiraal Michiel de Ruyter) en allerlei gedenkwaardigheden uit de loopbaan van de auteur, binnen- en buitenlands nieuws en notities betreffende ouders en andere familieleden. Uitgave voorbereid door Wiebe Bergsma. http://www.egodocument.net/edities-op-komst.html

Portret Poppe van Burmania (1635/1640, Jan Jansz de Stomme, Fries Museum). Man ten halven lijve staand, naar rechts gedraaid. Golvend blond haar, tot op schouders hangend. Snor en sikje (schuttersbaard). Gekleed in geel leren kolder, bedekt door een borstkuras van zwart metaal. Goudbruin gestreepte mouwen van vest met wijd openstaande mouwsplitten, waaruit de witte hemdsmouwen tevoorschijn komen. Slappe rechthoekige kraag van wit kant met gelobde rand, hals en bovenstuk borstkuras bedekkend. Sjerp, goud- en zilverdraad geborduurd, loopt van linker schouder over borstkuras naar rechter heup. In zwarte lijst met vergulde bies in dagkant.

De Friese adellijke militair Poppo van Burmania (1603-1676) heeft meer dan vijftig jaar gediend in het Staatse leger. Over zijn leven als militair heeft hij een kroniek geschreven onder de titel Enege geschiedenissen. Die 'Geschiedenissen' bevatten niet alleen zijn belevenissen als militair, maar bieden soms ook nieuwe informatie over uiteenlopende zaken als de pest, walvissen, anecdotes, patronage en het dagelijkse leven. Wiebe Bergsma heeft de tekst toegankelijk gemaakt door middel van een uitvoerige inleiding en dito annotatie. Eind 2009 zal de kroniek in druk verschijnen. Dat meldt de website van de Fryske Akademy. Dat zal wel enigszins vertraagd zijn, maar ik ben toch zeer benieuwd naar het eindresultaat.
Voor prachtige afbeeldingen van de Burmania familie zie de Beeldbank Leeuwarden.