Oude kaart Dokkum uit 1565 geprojecteerd op Google Maps

Vele mensen houden van oude kaarten. Van Dokkum zijn er vele bekend, waaronder die van Jacob van Deventer uit 1565 en Nicolaes van Geelkercken uit 1616.
Het wordt pas echt leuk als je zo'n kaart kunt projecteren op de huidige situatie om te zien wat er
allemaal nog bewaard is gebleven of verdwenen.
De website Friesland op de Kaart biedt die mogelijkheid.
Zo hebben ze uit een Spaanse bibliotheek de kaart van Dokkum van Van Deventer uit 1565 op Google Maps gelegd. Na het aanklikken van Open kaart in Google Maps kan via een schuifje (rechtsboven) dan de oude kaart doorzichtig gemaakt worden naar wens.

De kaart van Nicolaes van Geelkercken uit 1616 van Dokkum is degene die we, vanwege zijn vogelvluchtperspectief, middels het project Dokkum in 3-D rechtop zouden willen zetten. Dit in navolging van Groningen met de kaart van Haubois uit 1634 en Leeuwarden met de kaart van Sems uit 1603. Wat zou het mooi zijn als je die zou ooit kunnen koppelen en vanuit bv Groningen via de Strooboscher Trekvaart naar het 17e eeuwse Dokkum zweeft en na een rondgang door de stad doorgaat via de Dokkumer Ee naar Leeuwarden.

Van Dokkum is er een prachtige serie kaarten die op dezelfde manier via Google Maps op de huidige situatie geprojecteerd kan worden: De kaart van Schotanus uit 1664, de kaart van Blaeu uit 1649 en de kaart van Braun en Hogenberg uit 1581.
Veel plezier met het sneupen door de online kaarten, natuurlijk ook van andere Friese plaatsen!

Dokkum, bolwerk van het noorden

In 1954 gaf de Fryske Akademy, ter gelegenheid van het 'Bonifatiusjaar' een boekje uit met de Friestalige titel Dokkum, Bolwurk fan it Noarden. Dit boekje hebben we nu als scan online gezet, als Deel 1 en Deel 2.
Na een inleiding van J.J. Kalma volgt een groot aantal artikelen (in het Fries en soms in het Nederlands) die de historie van Dokkum belichten. Over de naam Dokkum, het leven en de legende van Bonifatius, muziekmakers en het Dokkumer stadszegel. Ook het Dokkumer klooster en Dokkum als land- en zeestad en vestingstad komen aan de orde.
H.T. Obreen heeft het over de Dokkumer secretaris aan het einde van de 16e eeuw, Buwe van Jeltinga.
Er worden diverse afbeeldingen getoond, o.a. Dokkum op de kaart van Blaeu rond 1650.
In de loop der eeuwen hebben diverse vreemdelingen Dokkum beschreven tijdens hun reizen en die worden dan ook samengevat in een artikel. De beroemde Latijnse School van Dokkum komt aan bod in een verhaal over het onderwijs in Dokkum in de 17e eeuw. Verder komt het Dokkumer raadhuis aan de orde en Epo Sjuk van Burmania als burgemeester in 1738.
De Dokkumer vroedvrouw Catharina Schrader kan uiteraard niet ontbreken in dit Dokkumer historie-overzicht evenals kunstschilder Gosling Posthumus. Kijkt u op pagina 4 nog maar even naar de Inhoudsopgave.

Andere recent gescande boekwerkjes over de historie van (Noordoost-)Friesland:

- Nammen ut earder tiid. Namenlijst van mensen die voorkomen in de bijlagen Criminele Sententies Hof van Friesland, door RS Roarda.

- Salt wetter, swiet wetter. Over de zoetwatervoorziening door de eeuwen heen in met name Noordoost Friesland, door Ihno Dragt.

- De voormalige Admiraliteitsbehuizingen te Dokkum, door W.H. Keikes.

- It boek fan de swan. Swannejacht en swannemerken yn Fryslan, door Tsj. de Vries.

- Korte geschiedenis van het dorp Wetzens, door W.T. Keune.

- Geschiedenis van de Hervormde Kerk te Paesens.

- Vinea Domini, kerkgeschiedenis van Aalzum-Wetzens, door dominee J. ter Steege.

Historische kaarten met Friesland rond 1600

Het is druk aan het front van de historische cartografie. Er gaat geen week voorbij of er komt wel weer een bericht over een mooie oude kaart die online staat of, zoals bij Friesland Op de Kaart, gelijk een hele groep oude kaarten digitaal beschikbaar komen.

Deze keer wil ik kort twee kaarten delen die Friesland weergeven rond het jaar 1600.

De Koninklijke Bibliotheek in Den Haag digitaliseerde een exemplaar van de Nederlandse editie van het Theatrum Orbis Terrarum  van Abraham Ortelius (1527-1598), verschenen te Antwerpen in 1571. De Latijnse editie van dit werk werd een jaar eerder gepubliceerd in diezelfde stad en wordt beschouwd als de eerste moderne atlas. Friesland heeft hierin een aparte dubbele pagina die u op uw scherm kunt vergroten. De kaart vermeldt als maker de monnik Sibrandus Leo van het premonstratenzer klooster Lidlum, die ook abtenkronieken heeft geschreven van Lidlum en Mariengaarde.

De Koninklijke Bibliotheek van Belgie heeft daarnaast een kaart van Blaeu uit 1604 Inferioris Germaniae Provinciarum Nova Descriptio online gezet (dus van vlak na de oprichting van de VOC in 1602), en ook hierin is Friesland tot in detail uit te vergroten. Bij dit artikel ziet u alvast een uitsnede van Friesland en de Waddeneilanden, een kwartslag gedraaid ten opzicht van wat we gewend zijn.

Oude kaart Blaeu 1665 met Noordoost-Friesland

De Universiteit van Utrecht heeft de beroemde Atlas Maior van Joan Blaeu uit 1665 online gezet. Aangezien oude kaarten van onze regio onder onze lezers erg populair zijn (de kaart uit 1580 waarover ik al eens blogde is de best gelezen blogpost) heb ik in deze uitgebreide publicatie Noordoost-Friesland opgezocht, in deel 3, de Nederlanden. Mooi te zien in het uiterste noorden is de Schans te Oostmahorn, die er als een verkleinde versie van de vestingstad Dokkum uit ziet. Inmiddels is in 1665 de Admiraliteit van Friesland vertrokken. In 1645 werd deze, mede door de verzanding van de Dokkumer Ee, verplaatst naar Harlingen.