Stemmen op 3D project Dokkum

Verschillende steden zijn Dokkum al voorgegaan in het digitaliseren van 17e eeuwse kaarten. Daarbij werd in vogelvlucht video een reis door de stad gemaakt, waarbij soms bijzondere ontdekkingen gedaan werden.
Groningen was er in 2009 als een van de eersten mee om de kaart van cartograaf Egbert Haubois uit 1634 in drie dimensies (3D) weer te geven.

Vervolgens kwam Leiden met het digitaliseren van de kaart uit 1649 van Johan Blaeu.

Wat recenter werd voor Leeuwarden de kaart van Sems uit 1603 gedigitaliseerd en rechtop gezet, waarbij een deel via crowdfunding werd gefinancierd. Particulieren konden een specifiek pand adopteren en werden daarna in de publicatie vermeld en uitgenodigd op het evenement waar de film gelanceerd werd.

In Hoorn werd nog een stapje extra gemaakt met het gebruik van een Virtual Reality (VR) Oculus Rift bril, waarmee de ervaring nog intenser werd. Maar ook hier werd de Gouden Eeuw in Hoorn op digitale wijze ervaren.
Al met al genoeg voorgeschiedenis om aan te nemen dat zoiets ook met Dokkum mogelijk moet zijn. Er is een prachtige kaart van Geelkerken uit 1616 beschikbaar die hiervoor gebruikt zou kunnen worden. Ook is er vanuit onze vereniging veel onderzoek gedaan naar panden en bedrijfstakken in de stad, zoals de bierbrouwers en de Admiraliteit. De ingrediënten zijn dus aanwezig om een DVD met boekje of een online app te maken. Nu alleen de financiering nog. De vereniging heeft al een voorstel gemaakt om een deel zelf te financieren, maar er zal ook zeker een deel uit subsidies of crowdfunding moeten komen (we hebben als vereniging ook officieel de ANBI status voor belastingaftrekbare giften).

Kabelnoord biedt in Noordoost Friesland de mogelijkheid om in de maand september van 2016 te stemmen op een project voor een financiële bijdrage. Wij doen hier ook aan mee.
Stem dus op ons project via de website waarop ons project vermeld staat (en vraag vrienden en kennissen dat ook te doen)!

Nieuwe boeken over het Nederlandse hofje

De Hollandse steden Haarlem en Leiden staan bekend als ‘hofjesstad’, en veel bezoekers gaan er op

hofjeswandeling, langs de verstilde en besloten groene stadsoases waar nog altijd woonruimte wordt geboden aan ouderen – en tegenwoordig ook jongeren – met een smalle beurs. Maar het hofje is niet alleen Leids en Haarlems verschijnsel, ook in bijvoorbeeld Amsterdam en Alkmaar zijn er veel, en buiten Holland zijn er ook nog heel wat van bewaard gebleven, zij het soms beter bekend onder een andere naam, zoals in Friesland en Groningen, waar men meestal spreekt van gasthuizen.

Met name in Leeuwarden en de stad Groningen zijn er nog her en der gasthuizen te vinden, en misschien wel een van de beroemdste en fraaist gelegen gasthuizen is het Poptagasthuis in Marssum, in 1711 gesticht door de Leeuwarder advocaat Henricus Popta(1635-1712) die zijn grootgrondbezit en state naliet aan zijn gasthuis. Mede daardoor is het Poptaslot als één van de weinige Friese states goed bewaard gebleven. Het mag wel gelden als een zeer bijzonder museum, niet alleen voor Friesland, maar voor Nederland in het geheel.

De nog bestaande Nederlandse hofjes, waaronder ook het Poptagasthuis, zijn sinds een vijftiental jaren verenigd in de Stichting Landelijk Hofjesberaad, die opdracht heeft gegeven voor een reeks van acht handzame, rijkelijk geïllustreerde en toegankelijk geschreven boeken over verleden, heden en toekomst van het Nederlandse hofje. De eerste twee delen van deze hofjesreeks (http://www.uitgeverijvanstockum.nl/hofjes.php) zijn net uitgekomen.

Hofjes als paleizen. Stichters, bouwers en bewoners in de 17de en 18de eeuw, geschreven door historicus Henk Looijesteijn (http://socialhistory.org/nl/staff/henk-looijesteijn), beschrijft de grote bloei van het hofje in de Gouden Eeuw, toen hofjes op een voorheen ongekend grote schaal en volgens de nieuwste architecturale modes werden gebouwd. Buitenlandse bezoekers aan Nederland schreven toen vaak over wat zij beschouwden als ware paleizen voor de armen. Aan de hand van het voorbeeld van het grootste hofje uit de Gouden Eeuw, het Hofje van Nieuwkoop in Den Haag, wordt achtereenvolgens ingegaan op de algemene vraag wat voor mensen zo’n hofje stichtte, waarom hij of zij dat deed, door wie en hoe ze werden gebouwd en wat voor mensen er woonden.

Open en besloten. Het hofje is terug van nooit weggeweest, geschreven door architectuurhistoricus Dorine van Hoogstraten (http://www.dorinevanhoogstraten.nl/) beschrijft de ontwikkeling van het hofje als bouw- en samenlevingsvorm in de loop van de twintigste eeuw: werd het hofje aanvankelijk nog beschouwd als reliek van een voorbij tijdperk, het hofje wordt nu weer, door beleidsmakers, woningbouwverenigingen en architecten, herontdekt als een woonvorm bij uitstek geschikt voor de eenentwintigste eeuw. Het hofje heeft kortom niet alleen een lang verleden, maar staat ook een gouden toekomst te wachten.

Zal er weer een Henricus Popta opstaan in Friesland? Misschien is dat dus slechts een kwestie van tijd.

Beide boeken zijn rechtstreeks bij de uitgever te bestellen (http://www.uitgeverijvanstockum.nl/), bij de boekhandel, of via Bol.com.

Henk Looijesteijn, Hofjes als paleizen. Stichters, bouwers en bewoners in de 17de en 18de eeuw (Den Haag, Uitgeverij van Stockum, 2014). ISBN: 978 90 7009 513 0, 112 blz., geb., geïll., € 19,50 (incl. 6% BTW)

Dorine van Hoogstraten, Open en besloten. Het hofje is terug van nooit weggeweest (Den Haag, Uitgeverij van Stockum, 2014) ISBN: 978 90 7009 511 6, 112 blz., geb., geïll., € 19,50 (incl. 6% BTW)

Famillement, het landelijke genealogie-evenement in Leiden

Op woensdag 8 oktober wordt in de Hooglandse Kerk te Leiden het landelijke genealogie-evenement

Famillement gehouden. Dit gratis toegankelijke evenement combineert een genealogische markt met allerlei lezingen en rondleidingen.
Het thematisch dossier van Gen.magazine, het kwartaalblad van het CBG, is deze keer geheel gewijd aan het Famillement. Het kan zo mooi dienst doen als luxe programmaboekje van het Famillement. Daarom stelt het CBG voor deze gelegenheid het themadossier van Gen.magazine gratis als download beschikbaar.
Van de 80 pagina's van Gen.magazine kunnen er zo 35 gratis in digitale vorm worden gelezen. In het dossier niet alleen een overzicht van de voorgeschiedenis, de opzet en het programma van het Famillement. Het dossier bevat ook een overzicht van de méér dan 70 deelnemers en 18 lezingen met korte beschrijvingen.  Verder is een drietal lezingen nader uitgewerkt tot een boeiend artikel en is er o.a. aandacht voor de Leidse Kruitramp van 1807 en Leidse familienamen.

Om mensen tegemoet te komen die niet beschikken over breedband internet kan men ook het verkorte schematische programma (één A4) downloaden of het aparte overzicht van deelnemers en lezingen (8 pagina's).

Arjen Dijkstra gaat Elsevier en Eisinga onderzoeken

De digitale kenners weten inmiddels dat je voor nieuws op Twitter moet zijn. Dokkumer onderzoeker en lid van onze vereniging Dr. Arjen Dijkstra meldde dat hij binnenkort aan twee interessante projecten gaat beginnen.
Na de zomer gaat hij als fellow onderzoek doen naar het proces van uitbesteden (outsourcing) door de zeventiende eeuwse Elsevier uitgeverij. Hoe vaak hebben de Elseviers gebruik gemaakt van printers van buiten Leiden en Amsterdam? De collecties van de Universiteit van Leiden en de Elsevier Heritage Collection in Amsterdam staan daarbij centraal. Maar er is ook een link naar de Universiteit van Franeker, waar wiskundigen als Adriaan Metius (1571-1635) onderwijs gaven. Hij publiceerde bijvoorbeeld in 1626 maar liefst 5 boeken, waaronder een boek over wiskunde en geometrie, en een boek over fortificaties met het gebruik van een speciaal kompas, die door de gebroeders Bonaventura en Abraham Elzevier werden uitgegeven.

Voor het Eise Eisinga Planetarium in Franeker gaat Dijkstra onderzoek doen naar het leven van Eise Eisinga. Naast het feit dat hij oprichter was van het planetarium, was hij ook deel van een groep Friese 'nerds' die zich in hun vrije tijd (naast hun normale beroep als boer) bezighielden met astronomie en wiskunde. Deze autodidacten bouwden zelfs sterrenkijkers voor de Sterrenwacht van de Universiteit Leiden en deden levensgevaarlijke proeven met bliksemafleiders en donderkerkjes.
Eise Eisinga werd ook ooit verbannen uit de provincie Friesland en vestigde zich toen, zoals vele bannelingen in het Groningse grensdorp Visvliet. Ook in de afwikkeling van het Kollumer Oproer speelde Eisinga een rol! Het onderzoek van Arjen Dijkstra moet leiden tot een nieuwe biografie van Eise Eijsinga.
Het sluit allemaal mooi aan op zijn dissertatie over Wiskunde in de Gouden Eeuw waarop hij in 2012 te Franeker promoveerde en de documentaire over dit onderwerp die hij gemaakt heeft na een prijsvraag van NWO/Bessensap.

Schrijfplankje te Dokkum uit tijd Bonifatius

Het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden bezit een dubbel houten schrijfplankje met houten schrijfstift; stilus. In 1986 werd deze bijzondere vondst in Dokkum gedaan die gedateerd is tussen 750 tot 900 na Christus. Het zou dus door iemand gebruikt kunnen zijn die aanwezig was bij de moord op Bonifatius in 754!
Middeleeuwse schoolkinderen leerden in ieder geval lezen, schrijven en een beetje rekenen. De school was vaak aan een kerk verbonden en het geloof vormde een belangrijk deel van het schoolleven. Leerlingen oefenden op houten schrijfplankjes die bedekt waren met was en soms fraai versierd waren aan de bovenkant. Ze krasten er met de scherpe kant van een schrijfstift letters in en veegden die uit met de brede kant. Op de schrijfplankjes schreef men notities, rekeningen, oefeningen en teksten zonder blijvend belang. Moest de tekst langdurig bewaard worden dan gebruikte men perkament. In de vijftiende eeuw verdwenen de wastafeltjes omdat schrijven op papier meer algemeen werd. Doordat schrijfstiften vaak werden verloren, worden ze tegenwoordig veelvuldig teruggevonden. Zie welke vondsten uit Dokkum er nog meer in de collectie van RMO zitten.