De Sneuper 127, september 2017, met piraten, vluchtelingen en bruidsschat

Het najaarsnummer van ons verenigingsblad De Sneuper, nummer 127, heeft als thema de Admiraliteit van Friesland, die van de start in 1597 tot 1645 in Dokkum gevestigd was. Dit sluit ook mooi aan op de Admiraliteitsdagen die begin september in Dokkum plaatsvinden. Daar zal het door ons redactielid Nykle Dijkstra ontdekte beklaglied worden opgevoerd door het Shantykoor Admiraliteitssjongers, wat ook een belangrijk verhaal in dit nummer van De Sneuper is.

Het schilderij op de cover is gemaakt door de beroemde Abraham Storck Sr. Het werd ontdekt door ons lid Wibo Boswijk bij een antiquair in België en zit nu in de collectie van het Fries Scheepvaartmuseum. Het toont het vlaggenschip Groot Frisia van admiraal Tjerk Hiddes de Vries, evenals het schip De Postiljon van zijn broer Barend.

In dit nummer van De Sneuper naast het verhaal over het beklaglied opnieuw een artikel van Eimert Smits F.Azn. dat al een paar jaar in onze kopijmap zat: in een themanummer over de Admiraliteit mag een uitleg over het wapen van de Admiraliteit (met aanvullingen van Hans Zijlstra) niet ontbreken.
Sake Meindersma neemt weer een genealogisch artikel voor zijn rekening over de bruidsschat van Fettje D. Meindersma en Antonia Veldhuis vertelt hoe het de criminele Aaltje Jans uit Dokkum verging.
Natuurlijk het vervolg en derde deel over vluchtelingen en evacués in Oostdongeradeel tijdens de laatste wereldoorlog door Doede Douma en Reinder Tolsma, die ook aan een boek over dat onderwerp werken.
Hilda Bouta haar schrijfwerk voor de rubriek ‘Veldpost uit WO I‘ zit erop; wie neemt het stokje over met een nieuwe rubriek in De Sneuper?

Zo is De Sneuper 127 afwisselend en interessant voor iedereen, maar natuurlijk kan uw artikel daaraan bijdragen in een volgend nummer... Want wij blijven afhankelijk van de kopij van onze leden. Stuur dus vooral uw bijdrage in! De kopijvoorwaarden kunt u online inzien.

De najaarsledenbijeenkomst is op zaterdag 14 oktober in Kollum. 
We zullen dan een bezoek brengen aan het nieuwe museum Kollum Mr Andreae van de vroegere Oudheidskamer en twee kerken: Maartenskerk en Oosterkerk. Het museumgebouw Oostenburg staat aan de Oostenburgstraat 2. Mogelijk komen we nog met een bijzondere onthulling!
Komt allen tezamen op deze bijzondere dag en meldt u aan bij penningmeester Arjen Dijkstra of telefoon 0519 -589674 (graag na 19.00 uur)!

Inhoudsopgave:
HISTORIE & STREEKGESCHIEDENIS
- Zeerovers gehangen bij de kettingbrug, Nykle Dijkstra
- Admiraliteitssjongers op piratenjacht, Pieter Zuidema
- Het wapen van de Friese Admiraliteit, Eimert Smits Fazn, Hans Zijlstra
- Vluchtelingen in Oostdongeradeel (3), Doede Douma en Reinder Tolsma

GENEALOGIE & FAMILIEGESCHIEDENIS
- De bruidsschat van Fettje Meindersma, Sake Meindersma
- Criminele Aaltje Jans uit Dokkum, Antonia Veldhuis
 
RUBRIEKEN & COLUMNS
- COLUMN: Je mutte mar hoare...,Ihno Dragt.
- Veldpost WO I: Einde en nieuw begin, Hilda Bouta 
- Heraldiek, dorpswapens Niawier en Oosternijkerk, Rudolf J. Broersma
 
DIGITAAL, ACTUEEL & VARIA  
- WEBSITE & -BLOG: Sneupers helpen!, Hans Zijlstra

Op de Praatstoel 2: verhalen uit NOF. Bestel dit fantastische boek (leuk als kadootje)! Slechts 10 euro voor ruim 400 pagina's hardcover (plus verzendkosten 6,75 ivm dikte boek. Af te halen in Dokkum zonder verzendkosten).
 
Wilt u ook meegenieten van de interessante verhalen uit onze regio, dan kunt u zich eenvoudig aanmelden als lid (slechts 15 euro per jaar voor oa 4 x De Sneuper) via dit online formulier.

U kunt ook altijd een ruim van de belasting aftrekbare gift doen. Wij zijn immers een Algemeen Nut Beogende Instelling: Culturele ANBI. Voor donateurs van culturele ANBI’s geldt een extra giftenaftrek. Particulieren mogen in de aangifte inkomstenbelasting 1,25 keer het bedrag van de gift aftrekken. Ondernemingen die onder de vennootschapsbelasting vallen, mogen 1,5 keer het bedrag van de gift aftrekken in de aangifte vennootschapsbelasting.
Dus een particulier die 1000 euro schenkt mag 1250 euro van de belasting aftrekken, een bedrijf zelfs 1500 euro.

De Sneuper 125, maart 2017, met Princesse Albertina, vluchtelingen en scheepstimmerman

Het voorjaarsnummer van ons verenigingsblad De Sneuper, nummer 125, heeft als coververhaal het scheepsmodel van De Princesse Albertina. Dit oorlogsschip van de Friese Admiraliteit deed mee in diverse zeeslagen waaronder de Slag in de Sont en de Tocht naar Chatham in 1667. Architect Eimert Smits FAZn. bouwde er een model van dat nu in het bezit is van het Fries Scheepvaartmuseum.
Het schilderij op de cover is gemaakt door de Dokkumer schilder Douwe Hansma, die voornamelijk in Sneek werkte, vandaar dat het ook daar in de collectie van het Fries Scheepvaartmuseum zit. Mogelijk beeldt het een weeshuisvader uit die een weesjongen de wijde wereld instuurt, voorzien van goede raad. Een vergelijkbaar thema kennen we van Hansma bij een groot schilderij in de collectie van Museum Dokkum met een weeshuismoeder en weeshuismeisje.
De moeder van Sybrand van Haersma Buma schreef ooit een boekje over het oeuvre van Hansma.

Op het maritieme thema sluit een verhaal van ons lid Nykle Dijkstra prachtig aan. Hij schrijft over Dokkumer scheepstimmerman Arjen Sjoerds Schuitinga die in krijgsgevangenschap in Engeland (Norman Cross) overleed, eind 18e eeuw. Hij was aan boord bij Dooitzen Eelkes Hinxt op de Beschermer, coververhaal van De Sneuper 119.
De serie Vluchtelingen 1940-1945 heeft een vervolg. Onze leden Doede Douma en Reinder Tolsma onderzoeken nu de stroom vluchtelingen en evacués uit Arnhem en omgeving die Noordoost-Friesland en met name Oostdongeradeel overspoelde tijdens de Tweede Wereldoorlog.
En ons lid John de Vries uit Canada komt met een uitgebreid verhaal over zijn voorvader Wytze Petrus de Vries, die als onderwijzer in Nes (Westdongeradeel) dubieus gedrag vertoonde.

Zo is De Sneuper 125 afwisselend en interessant voor iedereen, maar natuurlijk kan uw artikel daaraan bijdragen in een volgend nummer... Want wij blijven afhankelijk van de kopij van onze leden. Stuur dus vooral uw bijdrage in! De kopijvoorwaarden kunt u online inzien.

De voorjaarsledenvergadering is op zaterdag 15 april in De Posthoorn te Dokkum. 
Piet de Haan zal dan spreken over de Dokkumer binnenstad en het Binnendiept. Ook zal er een toelichting van Warner Banga zijn op de speciale Sneuper over de Dokkumer biergeschiedenis. Ons nieuwe trio jonge redacteuren voor onze Facebook-pagina (Like ons!) zal zich voorstellen: Jacob Roep, Nykle Dijkstra en Theo Delfstra. 
Komt allen tezamen en meldt u aan bij penningmeester Arjen Dijkstra of telefoon 0519 -589674 (graag na 19.00 uur)!

Inhoudsopgave:
HISTORIE & STREEKGESCHIEDENIS
- Admiraliteitsschip Princesse Albertina, Eimert Smits FAzn. en Hans Zijlstra
- Vluchtelingen in Oostdongeradeel (2), Doede Douma en Reinder Tolsma

GENEALOGIE & FAMILIEGESCHIEDENIS
- Scheepstimmerman Arjen Sjoerds Schuitinga, Nykle Dijkstra
- Wytze Petrus de Vries, John de Vries
 
RUBRIEKEN & COLUMNS
- COLUMN: Je mutte mar hoare...,Ihno Dragt.
- Veldpost WO I: Jan zwaait af, Hilda Bouta 
- Heraldiek, dorpswapens Morra en Nes, Rudolf J. Broersma
 
DIGITAAL, ACTUEEL & VARIA  
- WEBSITE & -BLOG: Beelden, stenen en boeken, Hans Zijlstra

Op de Praatstoel 2: verhalen uit NOF. Bestel dit fantastische boek (leuk als kadootje)! Slechts 20 euro voor ruim 400 pagina's hardcover (plus verzendkosten 6,75 ivm dikte boek. Af te halen in Dokkum zonder verzendkosten).
 
Wilt u ook meegenieten van de interessante verhalen uit onze regio, dan kunt u zich eenvoudig aanmelden als lid (slechts 15 euro per jaar) via dit online formulier.

U kunt ook altijd een ruim van de belasting aftrekbare gift doen. Wij zijn immers een Algemeen Nut Beogende Instelling: Culturele ANBI. Voor donateurs van culturele ANBI’s geldt een extra giftenaftrek. Particulieren mogen in de aangifte inkomstenbelasting 1,25 keer het bedrag van de gift aftrekken. Ondernemingen die onder de vennootschapsbelasting vallen, mogen 1,5 keer het bedrag van de gift aftrekken in de aangifte vennootschapsbelasting.
Dus een particulier die 1000 euro schenkt mag 1250 euro van de belasting aftrekken, een bedrijf zelfs 1500 euro.
Wellicht kunnen we dan in 2017 het project Dokkum in 3D realiseren! 

Gen.magazine CBG binnenkort (ook) digitaal beschikbaar

CBG kondigt in een begeleidende brief bij het kwartaalmagazine Gen. (80 pagina's per nummer) dat het 70-jarig bestaan het moment is om diverse wijzigingen door te voeren. Het jaarboek is afgeschaft (vandaar het relatief dikke magazine) en per 1 juli 2015 zal het magazine ook (dus extra) te lezen op PC of tablet via www.genmagazine.nl ) Per die datum zal gelijk ook het nummer van maart en juni digitaal beschikbaar komen.
Leden van onze vereniging kunnen dat al langere tijd (we kunnen u een pdf toesturen of kijkt u voor oudere nummers van De Sneuper en gedigitaliseerde boeken en artikelen op ons Sneuper Slideshare platform).

Een van de peilers van het nieuwe CBG is de website WieWasWie. Ook vraagt men de leden zoveel mogelijk digitaal te communiceren en een email-adres door te geven. Dat kunt u bij ons ook doen via onze website Historische Vereniging Noordoost-Friesland en ons email-adres.
Het dossier met thema 'Erfenissen van de oorlog' bevat een artikel over de late gevolgen van de Hongerwinter, een interview met twee overlevenden van het bombardement op Doetinchem en een artikel over familiegeschiedenis en de oorlog.
Buiten het dossier gaat het hoofdartikel over Sport en familiegeschiedenis. In de jaren 1930 kwamen contacten - ook tussen jongens en meisjes - vaak tot stand op de sportclub, en werden hele families lid van 'de club'. De archieven van al die sportclubs zijn doorzoekbaar via databestanden van het Huygensinstituut voor Nederlandse Geschiedenis.
En er bestaat de mogelijkheid dat u behoort tot een andere club: die van de Lisser Wassenaars. De familie heeft een familiewapen met wassende manen (inderdaad: wassenaars). Ook in Friesland heeft zich een tak van deze familie gevestigd.
Mocht u denken van één van de in het door Kees Kuiken geschreven artikel genoemde personen uit Lisse (19 afstammelingen van Jacob Filipsz in 1622) af te stammen, dan kunt u dat bewijzen door uw dna af te staan.
Om de digitalisering een flinke stap in de goede richting te geven heeft CBG momenteel 5 nieuwe vacatures.

Brander-kapitein Adriaen Jansz, alias Gloeiende Oven

Een van onze mooiste online bronnen is de digitale versie van het onderzoek van Eimert Smits

Slag bij Duins 1639

Fazn. (de gelijknamige neef van onze oud-redacteur) over de Admiraliteit van Friesland: De Friese Admiraliteit boven water
Met enige regelmaat raadpleeg ik deze bron als ik een naam tegenkom van een persoon van wie ik vermoed dat hij ooit gevaren heeft voor deze Friese vestiging van wat later de Nederlandse marine werd. Of als ik een afbeelding vind met ander personeel van de Admiraliteit, zoals raadsleden of de kamerbode Feike Klases van der Lei, vooral toen ze nog tot 1645 in Dokkum zaten.

Bekend is ook dat vele zeelieden die begonnen bij de Admiraliteit van Friesland later overstapten naar de VOC of WIC, of een van de andere Admiraliteiten in de Republiek. De vestiging Friesland leed eigenlijk constant een kwijnend bestaan en moest vaak geld en schepen lenen om überhaupt nog een beetje inzetbaar te zijn. Toch werd er aan een behoorlijk aantal heroïsche zeeslagen meegedaan, zoals bijvoorbeeld de Slag bij Gibraltar in 1607 , de Slag bij Duins in 1639, de Slag in de Sont in 1658 en de Tocht naar Chatham in 1667 waarin Hans Willem baron van Aylva het Friese smaldeel aanvoerde en Hendrik Bruynsvelt schout-bij-nacht was.

Qua naam springt echter een persoon boven alles uit: Gloeyenden Oven. Het was de bijnaam van Adriaan Jansz, die deze ontleende aan zijn faam als degene die branders uitrustte, vaak ondergebracht bij de Admiraliteit van Zeeland te Middelburg.
In de lijst van Varend Personeel onder de Admiraliteit van Friesland vinden we de volgende vermeldingen:
1636-1637. Gloeiende Oven op jacht Arnemuiden. Gewest Groningen onder Admiraliteit van Zeeland.
1639. 18 September op het jacht Arnemuiden onder eskader van Banckert. Gewest Groningen onder Admiraliteit van Middelburg. (Hij deed als konvooier mee aan de Slag bij Duins onder Maarten Harpertsz Tromp).
1652. Kapt. Gloeijende Oven op 12 Juli voor Wielingen met jacht De Jager.
1653. In Slag bij Nieuwpoort op 12/13 Juni op schip de Vrede(2) onder Admiraliteit van Zeeland, hoewel op Wikipedia vermeld wordt dat hij het later gezonken schip Neptunus onder zich had.

Voorbereidingen nieuw boek over Dokkum in oorlog

Door Reinder Postma

Piet Eekhoff, gesneuveld bij de Woudpoort.*

Sinds ca. drie jaar zijn mijn vrouw en ik bezig met de voorbereiding van een boek over Dokkum in de oorlog. (Daarna zullen er meer delen over de gemeente Dongeradeel volgen.)

De voorlopige planning van publicatie was mei van dit jaar. Door een grote toestroom van steeds weer nieuwe gegevens lukt dit echter niet. We streven er momenteel naar het boek rond de herfstvakantie klaar te hebben, in ieder geval dit jaar.

We komen op een boek van ruim 300 pagina’s en ongeveer evenveel foto’s en een schat aan informatie. Voor meer details zie link naar het artikel in de Nieuwe Dockumer Courant.

Bij voorintekening zal het boek 25 euro kosten en daarna 27,50. (ex. Verzendkosten).

Wanneer u een exemplaar wilt bestellen, dan kan dat via de mail, later ontvangt u dan bericht over de verdere afhandeling,

Met vriendelijke groeten,
Reinder Postma
Yvonne te Nijenhuis

* Piet Eekhoff, gesneuveld bij de Woudpoort in Dokkum. Door de mannen van het verzet per ongeluk dood geschoten toen hij als menselijk schild door de landwacht op hun auto was gezet.

Fronton Admiraliteitshuis Harlingen bij Noordelijk Scheepvaartmuseum

Vaak wordt beweerd dat er van de Admiraliteit van Friesland weinig bewaard is gebleven. Het archief is in ieder geval tot tweemaal toe merendeels bij branden verwoest.
Toch zijn er, naast het Admiraliteitshuis te Dokkum (waar de Friese Admiraliteit zetelde van 1597-1645) nog wel her en der tastbare overblijfselen te vinden.
Zo zijn er wel kanonnen van de Admiraliteit Friesland) bekend en is er een houten bord met het wapen van de Admiraliteit, schilderijen van leden en schepen van de Admiraliteit Friesland, evenals notulen- en resolutieboeken uit 1599 en 1601 van de tijd in Dokkum.

Ons lid Eimert Smits Fazn. heeft een mooie bronpublicatie gemaakt met o.a. Personeel van de Admiraliteit Friesland.
En bij toeval kwam ik er recent achter dat er op de binnenplaats van het Noordelijk Scheepvaartmuseum (NSG) in de stad Groningen ook nog iets van de Admiraliteit van Friesland moest liggen. Na wat heen en weer communiceren via Twitter en email kreeg ik van archiefmedewerker Koos de Jong een foto toegemaild van wat het fronton blijkt te zijn geweest van het Admiraliteitshuis te Harlingen! De Friese Admiraliteit was in Harlingen gevestigd van 1645-1795. Het schijnt dat het stenen gevelstuk ooit wel eens is aangeboden bij het Fries Museum (?) maar daar had men er geen interesse of geld voor (over). En blijkbaar had het NSG dat wel. En zo kwam een stuk Fries cultureel erfgoed bij de buren terecht. In ieder geval hebben zij er voor gezorgd dat het fronton niet in de vuilcontainer beland is. NSG bedankt!

N.B. Afgelopen week was er ook een veiling bij Bubb Kuyper in Haarlem waar voor 1000 euro het volgende werd geveild (benieuwd wie dat gekocht heeft!):
59/1998  [Manuscripts]. "Agtste(-Veertiende) (Extra)Ordinaris Rekening van Martinus Van Scheltinga, Ontvanger Generaal van het Collegie ter Admiraliteit in Frieslandt. Wegens de Convojen en Licenten/ Wegens de Lastgelden etc. In den Jare 1772(-1778)." "Ingeleeverd" Dec. 1775- Nov. 1780, 13 vols., manuscript text in pen and brown ink, manuscript pagination (±145 (7x)/ ±75 (6x) lvs.), contemp. unif. beige roan, folio.
- Contents overall fine. Bindings occas. somewhat whitish. € (300-500) 1000

Bij Tresoar is ook een familiearchief met materiaal van Martinus van Scheltinga.
En in Museum Van Loon aan de Amsterdamse Keizersgracht zag ik kortgeleden dit schilderij van een Catharina van Scheltinga uit 1621.
Al eerder publiceerden we over Wybrandt van Scheltinga die zeeman werd onder tsaar Peter de Grote en wiens familie nog generaties lang hoge functionarissen voor de Russische marine leverde. Met nazaat Sergey Scheltinga uit Rusland hebben we nog contact!

Update: De steen is door het Noordelijk Scheepvaartmuseum in 1980 aangekocht. In 1883 is het Admiraliteitsgebouw Leeuwenburg afgebroken. Op deze plaats werd in 1884 het Kantongerecht (Havenmantsje) gebouwd.