Interieur 19e eeuwse binnenvaartschepen wetenschappelijk onderzocht

Het is elke zomer weer een mooi gezicht: de statige skûtsjes die bij de SKS en de IFKS strijden om de eerste plaats. 

Lezing door Nykle Dijkstra. Foto: Jacob Roep.

Niet zo bekend is het feit dat veel van deze skûtsjes een prachtig gerestaureerd roefje hebben: een kleine woning achterin het schip waar vroeger de schipper met zijn gezin woonde. Vaak is de roef mooi aangekleed, met een petroleumlampje aan het plafond, een antiek kacheltje, tafeltjes, stoeltjes, gordijntjes en allerhande prullaria. Hier is het leven van de ‘huiselijke schipper’ te ervaren. 

In vroegere tijden stond de schipper in weer en wind op het dek, maar soms had hij een moment rust nodig in het knusse (maar ook benauwde) achteronder. Bijvoorbeeld om een pijpje te roken of wat te eten. 

Inventaris van een turfschip uit 1826. Bron: Notarieel Archief, Tresoar.

Weinig is echter bekend over hoe deze roef er in de negentiende eeuw van binnen uitzag en hoe hij was ingericht.  
Nykle Dijkstra (o.a. redactielid van De Sneuper) heeft daar wetenschappelijk onderzoek naar gedaan aan de hand van boedelinventarissen en verhalen van schippers. 
De resultaten zijn op 8 oktober jl. gepresenteerd in het voormalige Garnalenfabriekje in Moddergat, tijdens een bijeenkomst van de Wurkgroep Maritime Skiednis van de Fryske Akademy. Ook werd het nabije Museum Moddergat/Fiskershuske bezocht.
Bent u geïnteresseerd in de details van het onderzoek van Nykle Dijkstra? Stuur ons dan een mail

Nykle meldde verder dat hij het NoordHollands archief heeft gevraagd om een register van overleden schepelingen uit 1868-1950 te scannen en die staat nu online:

http://noord-hollandsarchief.nl/bronnen/archieven?mivast=236&mizig=210&miadt=236&miaet=1&micode=391&minr=797066&miview=inv2

Eerder hadden ze al een deel van de monsterrollen gescand:

http://noord-hollandsarchief.nl/bronnen/archieven?mivast=236&mizig=210&miadt=236&miaet=1&micode=391&minr=796973&miview=inv2&milang=nl

In deze maritieme bronnen staan ook diverse Friezen vermeld.
Over de schipbreuk van de Roline Maria, onder Holwerder kapitein Hoekstra, bij Macao, zal Nykle Dijkstra in een komend nummer van ons verenigingsblad De Sneuper publiceren.

Ook van de lezing van Henk Goslings over de Dokkumer rederij Posthuma & Goslings (1854-1870) zal t.z.t. een artikel in De Sneuper verschijnen.

 

Van snik naar smak

Door Nykle Dijkstra.
Ooit geweten dat een inwoner van Schiermonnikoog tijdens de Vierde Nederlands-Engelse oorlog een vloot, bestaande uit VOC-schepen en marineschepen, redde door hen te waarschuwen dat ze door een sterkere Britse vloot werden opgewacht?

En ooit geweten dat vissers van Schiermonnikoog vroeger met kormachines oesters vingen? Deze, en andere weetjes kwam ik tegen bij het maken van mijn bachelorscriptie geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen.

De scriptie gaat over de zeevaart van het eiland in de achttiende eeuw, en met name de overgang van visserij naar koopvaardij. Dit bleek een vrij onbekend stukje geschiedenis te zijn, maar niet minder interessant. Zo werd de eilander gedroogde schol ooit zelfs in het buitenland verkocht, zijn er enkele bijzondere verhalen over de walvisvaart te vertellen en bleek dat veel zeevaardersfamilies in de achttiende eeuw al een belangrijke rol speelden bij de eilander koopvaardij.

Achterin de scriptie staat een overzicht van alle koopvaardijschippers die ik tijdens het onderzoek ben tegengekomen. Ook als je wilt weten hoe de bestekset van de bevelvoerder op een achttiende-eeuwse walvisvaarder eruit ziet, is dit werk een aanrader. U kunt de scriptie lezen via deze link.

(Dit artikel verscheen eerder in de De Dorpsbode, 67e jaargang, nr.15, 1 augustus 2014, Schiermonnikoog.)