Vervolg Genetische Genealogie in Nederland

Leo Barjesteh van Waalwijk van Doorn meldt per email dat potentiële deelnemers zich nog tot half oktober kunnen aanmelden. In de eerste ronde deden al diverse Friese families aan dit project mee.
Deelnemers en geinteresseerden in het Project Genetische Genealogie in Nederland

Het tweede jaar van het Project Genetische Genealogie in Nederland ligt goed op stoom. Inmiddels zijn weer meer dan 100 resultaten bekend en een volgende groep van circa 90 uitslagen wordt in de laatste week van september verwacht. Die uitslagen zullen in de eerste weken van oktober aan de deelnemers worden gecommuniceerd.

Voor diegenen die nog plannen hebben om dit jaar mee te doen, of familie of vrienden mee te laten doen is aanmelding nog mogelijk tot half oktober. De uitslagen zullen dan voor het einde van het jaar bekend zijn. Op tijd om in het tweede deel van Zonen van Adam in Nederland te worden opgenomen.

Voor de deelnemers uit het eerste jaar is er de mogelijkheid om correcties of aanvullingen op de gepubliceerde stamreeksen in deel 2 op te nemen. In dat geval verzoeken wij ons dienaangaande voor 1 november een email te sturen.
In het tweede deel zullen de clusteranalyses uit deel 1 worden uitgebreid met de profielen van de deelnemers uit het tweede jaar en een beperkt aantal 'gastdeelnemers'.

Op de site van de NGV is inmiddels de mogelijkheid om het DNA-profiel toe te voegen aan het ledenprofiel in een testfase. Ook deelnemers aan het project die niet lid van de NGV zijn kunnen middels een gastprofiel meedoen. Er wordt ook gewerkt aan de mogelijkheid om de statusinformatie van samples op die site op te nemen.

Tevens willen wij de deelnemers aan het project, zowel van het eerste jaar als van het tweede jaar, oproepen per deelnemer maximaal twee vragen (algemeen of specifiek) te stellen, die zijn opgekomen naar aanleiding van het project. De werkgroep en het lab in Leiden zullen deze vragen zo mogelijk beantwoorden. Zowel vragen als antwoorden zullen op de site worden gepubliceerd, zodat een ieder daar baat bij heeft.

Met vriendelijke groet,

Leo Barjesteh van Waalwijk van Doorn
Werkgroep Genetische Genealogie in Nederland

Gevierde Friezen in Amerika uitgereikt

Dinsdagmiddag 1 september was ik bij de uitreiking van het boek Gevierde Friezen in Amerika, in het kader van de viering van 400 jaar betrekkingen New York/New Amsterdam- Fryslan.

Al eerder op de dag was hetzelfde boek in Leeuwarden gepresenteerd.

In een zaaltje van het Americain Hotel in Amsterdam heette rond 16.15 uur de Commissaris van de Koningin in Fryslan, John Jorritsma, de genodigden welkom. Het was de inleiding voor een powerpoint-presentatie waarin een stoet van bekende en onbekende 'Friezen' op de foto voorbij kwam, met een korte toelichting. O.a. Jane Fonda werd geportretteerd, een wel heel ruime Friezen-interpretatie van een dame wier voorvader rond 1650 al richting Nieuw Amsterdam ging. Professor Yme Kuiper merkte later terecht op dat Audrey Hepburn, een geboren Van Heemstra, een logischer keuze zou zijn geweest.

De volgende spreker was staatssecretaris Frans Timmermans, een gekende geschiedenis-liefhebber, en hoewel Limburger, verrassend goed op de hoogte van de Friese link met de Verenigde Staten. Hij is een soepele verteller en haalde zelfs de vermeende afstamming (een leuk onzinverhaal) aan van president Obama als afstammeling van de Friese Obbema's (uit Ee).

Voor de society-watchers was het interessant om een van de eerste openbare optredens van de nieuwe Amerikaanse ambassadeur/ ambassadrice in Nederland, Fay Hartog Levin, als volgende spreker te horen. Ze bleef bewust oppervlakkig omdat ze natuurlijk nog niet zo ingeburgerd is, maar gaf wel aan dat ze Nederlandse (Nijmeegse) roots heeft. Deze al wat oudere dame maakte een rustige en nette indruk en niet die van een carrierejager, zoals veel van haar voorgangers.
Een korte maar indrukwekkende onderbreking werd verzorgd door de Amerikaanse zangeres Roberta Alexander, een met de Fries Siebe Riedstra getrouwde inwoonster van Amsterdam, die een werk van de Amerikaanse/Friese componist Richard Hageman ten gehore bracht.

Yme Kuiper hield een vlammende rede, in mooi Oxford-Engels, over de erkenning van de VS door de Friese staten en de rol van John Adams in de betrekkingen. Adams zag Friesland als zijn grote voorbeeld, vanwege de vrijheidsdrang en de van oudsher ontbrekende feodale structuur.

Vervolgens werd door Annemieke Galema een interview gehouden met geschiedenis-professor Kennedy, een Amerikaan met Nederlandse moeder uit Iowa en wederom Yme Kuiper. Er werd gewezen op de rol van de etnische maar vooral ook religieuze banden van de naar de Verenigde Staten emigrerende Friezen. Een belangrijke economische reden om lid van een kerkgenootschap was dat je hiermee je kredietwaardigheid bevestigde (niet zo gek in het land van de kredietverslaafden). In ons verenigingsblad De Sneuper wordt de rol van kerkgenootschappen ook prachtig geillustreerd via de artikelenreeks Groeten uit Amerika van Kor Postma.

Als afsluiter vatte de Commissaris van de Koningin de zaken nog eenmaal samen en keek vooruit naar de komende week waarin op Governors Island in New York een Friesland-dag wordt gehouden waar de Engelstalige versie wordt uitgereikt aan o.a. fotomodel Doutzen Kroes, inmiddels ook een Gevierde Fries in Amerika.

Zangeres Roberta Alexander liet ons als laatste nog van een prachtig lied genieten. Kortom, het was een boeiende namiddag in Amsterdam met een leuk staaltje Fries chauvinisme. Overigens iets waar de Zeeuwen niet zo blij mee zijn ;-)

Ut de Smidte juli/augustus online bij Fryske Akademy

Af en toe kijk ik eens op de site van de Fryske Akademy en zowaar zag ik vandaag een recent nummer van het merendeels Friestalige Akademy-blad Ut de Smidte online staan.

In dit nummer 2 van de 43e jaargang wordt verslag gedaan van weer een aantal nijsgjirriche zaken.

Op de voorpagina de uitreiking van de scriptie-prijs van de Fryske Akademy aan Arjen Dijkstra uit Glimmen. De titel van zijn scriptie was 'Het vinden van Oost en West in het Friesland van de zeventiende eeuw. De polemiek tussen Lieuwe Willemsz Graaf (1652-1704) en Bernhardus Fullenius Jr. (1640-1707).' Hierin wordt de rol van de sociale en politieke achtergronden van de Harlinger schipper en Franeker hoogleraar belicht.

Verder een boekbespreking van De Mieden: Een landschap in de Noordelijke Friese Wouden, auteurs dr. Otto Brinkkemper en prof. dr. Theo Spek (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed), drs. Marion Brongers (Bureau Altenburg & Wymenga), drs. Sake Jager (RAAP, earder RACM), ir. Yolt IJzerman (Staatsbosbeheer) en dr. Jacob van der Vaart (Fryske Akademy).

Van de nieuwe traditie, de Gemma Frisius lezing, wordt verslag gedaan, begeleid met foto's.

Ook het op dit blog reeds meerdere malen genoemde boek De stinzen in het middeleeuwse Friesland en hun bewoners, van Paul Noomen, wordt besproken.

De Fryske Akademy heeft verder een lezersonderzoek gedaan, waaruit blijkt dat het blad wordt gewaardeerd maar dat er nog wel de nodige wensen zijn, o.a. over onderwerpen als regionale geschiedenis, beta-wetenschappen en de samenwerking met andere instituten.

Lees u het allemaal zelf maar uitgebreid in de online versie van Ut de Smidte.

Sneuper op Open Monumentendag Dokkum

De Historische Vereniging Noordoost Friesland zal op zaterdag 12 september zich presenteren tijdens de Open Monumentendag in Dokkum. Uiteraard kunt u zich ter plekke als lid opgeven of een van onze publicaties aanschaffen.
Alle verenigingen die iets met de historie van Dokkum te maken hebben doen mee in het Oude Postkantoor, wat natuurlijk wel uniek is.
Deze Open Monumentendag duurt van 10.00 uur tot 17.00 uur.

Namens de vereniging zal waarschijnlijk Henk Aartsma ’s morgens acte de presence geven, evenals voorzitter Jan Walda. Secretaris Jan de Jager is de hele dag aanwezig.
Voor de muzikale noot zal er deze dag een draaiorgel zijn.

Johann Christian Sperling en het Kollumer Oproer

Sneuper Klaas Pera doet onderzoek naar een van de leiders van het Kollumer Oproer van 1797, een onderwerp waar al veel over gepubliceerd is in de Sneuper en losse publicaties, o.a. van Berend van der Veen.

Naast de bekende, ter dood veroordeelde, hoofdrolspelers Salomon Levi (stamvader van een familie De Bruin, naar wie ook nu nog veel sneupers onderzoek doen) en Jan Binnes is er sprake van een mysterieuze Duitser, Johann Christian Sperling. Hij doet zich voor als een afgezant van de Prins van Oranje. Daarom is zijn bijnaam ook wel “De Prins”. Sinds het voorjaar van 1795 houdt hij zich op in de Friese Wouden. Hij geeft zich ook uit als “De Hertog van Brunswijk” en gedraagt zich nogal arrogant. Hij draagt geen boerenkleding, maar loopt in een lange, blauwe officiersjas en draagt ook een ruitersabel. Hij heeft lang, zwart haar tot op zijn schouders en praat met een Duits accent. Hij kent de omgeving goed en neemt de leiding van de opstand op zich. (Bron: “Het Kollumer Oproer” van B. K. van der Veen).

Johann Christian Sperling, ook wel genoemd Johannes of Johan Christoffel Sperling, is geboren in het Duitse Folkertsheim (= Volkerzen in het Westerwald). Voor zijn aandeel in het Kollumer Oproer wordt hij gearresteerd en berecht. Het vonnis tegen hem luidt: vijf jaar gevangenisstraf en bij beëindiging daarvan zal hij verbannen worden.

Het vonnis van het Hof van Friesland tegen Johann Christian Sperling is bewaard gebleven (vonnis tegen Johannes Christiaan Sperling, Rijksarchief Friesland/ Tresoar, Archief Hof van Friesland, 7526 Crimineel Sententieboek 1795-1798, f.263v.).

Citaat uit “Een revolutie ontrafeld” van Jacques Kuiper: “Maar het meest tot de verbeelding sprak toch wel de 26-jarige*, in het Duitse Folkertsheim geboren, Johannes Sperling, in de volksmond beter bekend als ‘de Prins’. Sperling zou het brein achter het oproer zijn geweest. In de Friese Wouden, waar hij al enige tijd rondzwierf, was de in blauwe uniformjas gestoken en met een sabel getooide ruiter een opvallende verschijning. In zijn gesprekken met voorbijgangers sprak hij steevast over verboden politieke kwesties. De lichtgelovige massa dacht al gauw met een naaste medewerker en vertrouweling van de erfstadhouder te maken te hebben. Sperling - in werkelijkheid een gewezen soldaat uit Boornbergum in Smallingerland – speelde het spel mee.

Op 3 februari 1797 dook hij op in Zwaagwesteinde, waar hij contact zocht met Salomon Levy. De mensen bekeken hem aanvankelijk vol argwaan. Toen iemand in de dorpsherberg hem vroeg wie hij eigenlijk was, antwoordde hij zonder blikken of blozen: “Ik schrijf mij Brunswijk!” Of de invloed van deze mysterieuze vreemdelingen bij de onlusten werkelijk zo groot was als de Friese autoriteiten naderhand wilden doen geloven, valt moeilijk te zeggen. Feit is wel, dat zijn aanwezigheid in Kollum en omgeving voedsel gaf aan een, door diezelfde autoriteiten aangewakkerde geruchtenstroom, dat het Kollumer Oproer voortkwam uit een wijdvertakt, oranjegezind complot van internationale omvang.” Bron: “Een revolutie ontrafeld” van Jacques Kuiper.
* Hij moet dus rond 1771 in Folkertsheim (Volkerzen) in de Duitse regio Westerwald zijn geboren. Oorspronkelijk heette deze plaats Volkertzhuzen (voetnoot Klaas Pera).

Zijn leeftijd en geboortejaar stuit wel op problemen. Berend van der Veen beschrijft Sperling als "een man van middelbare leeftijd" tijdens het Kollumer Oproer van 1797. Dat is lijnrecht in tegenspraak met wat Jacques Kuiper over dezelfde man zegt. Citaat uit het boek van Kuiper: ".... de 26-jarige, in het Duitse Folkertsheim geboren Johannes Sperling, in de volksmond beter bekend als 'de Prins'". Daarvan uitgaande, zou Sperling in het jaar 1771 geboren moeten zijn. Op grond van zijn leeftijd bij overlijden komt ik echter tot een geboortejaar 1762 (= 1838 - 76 jaar).

Uit Tresoar blijkt, dat hij een onecht kind (Swaantje) heeft verwekt bij Catharina Roodenburg. Swaantje werd geboren in 1800. Dat is ook weer vreemd. Sperling is rond 1798 veroordeeld tot vijf jaar gevangenisstraf ! Dat zou betekenen, dat hij pas in 1803 uit de gevangenis zou komen. Het lijkt dus wel, of er sprake is van een dubbelganger met dezelfde naam, of hij heeft rond 1800 tijdelijk verlof gehad om de gevangenis te verlaten. In 1814 was Sperling ook nog in Nederland, blijkens het citaat op de site van Anton Musquetier http://www.altijdstrijdvaardig.nl/

Daar staat, dat een zekere Johan Christoffel Sperling (bevorens noemde men hem Prins) uit Opeinde (Zwartveen) een verzoek richt aan de Gouverneur van Friesland.

Wie heeft meer genealogische informatie of onderzoek naar deze Sperling verricht ?

Reacties graag via ons redactie-adres.

Terug in de tijd

De maanden juli en augustus zijn voor de Sneupers van de Historische Vereniging Noordoost Friesland traditioneel een beetje rustperiode. Het Historisch Informatiecentrum Noordoost Friesland is dan ook niet op dinsdagavond open, de 'clubavond'.
De meeste leden gaan met vakantie en proberen zoveel mogelijk van de buitenlucht te genieten. Uw webmaster/-redacteur liep de Vierdaagse van Nijmegen (4x50 kilometer) en rustte vervolgens 3 weken uit in Hongarije.

Het wordt nu dan ook weer tijd om de historische draad op te pakken.

Terugkijkend op de afgelopen maand viel mij op dat de boekenprofessor Michael Zeeman op slechts 50-jarige leeftijd is overleden. Niet alleen vanwege zijn jonge leeftijd maar ook om twee andere redenen. Uit het In Memoriam op de site van Tresoar blijkt dat domineeszoon Zeeman in Dokkum van 1970-1976 Atheneum-B deed (ik vermoed het Dockinga-college). Als 14-jarige hielp hij al mee in boekwinkel De Tille in Leeuwarden. Ik las het bericht van zijn overlijden tijdens mijn vakantie in de Hongaarse stad Szeged, precies de plaats waar ik hem in 2003 zag rondscharrelen toen ik op een terras zat. Het bleek dat hij voor de Volkskrant rondreisde langs Europa's nieuwe grenzen.

Wat prettiger nieuws is onze Ledendag voor dit najaar. De najaarsvergadering is op zaterdag 17 oktober in It Posthus te Birdaard, met bezoek aan molen De Zwaluw en het Ruurd Wiersmahus.

En reageert u ook vooral met tips, vragen en teksten die u zelf heeft over de rijke historie van Noordoost Friesland naar ons bekende mailadres !

Update: redacteur Tolsma meldt dat de vader van Michael Zeeman dominee te Lioessens was. En volgens de Leeuwarder Courant ook in Burdaard (Birdaard).

Symposium Friese adelshuizen en hun bewoners vrijdag 16 oktober

In een recent bericht meldde ik het in een bijzin, maar omdat er wat onduidelijkheid over is kom ik er nog even op terug. Op vrijdag 16 oktober is er een symposium getiteld “Friese adelshuizen en hun bewoners in vergelijkend perspectief” in It Aljemint van de Fryske Akademy, naar aanleiding van het verschijnen van het boek van Paul Noomen, Stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners. Klik op de afbeelding hiernaast voor details van het programma.

Sneuper Hessel de Walle meldt verder dat voor iedereen die het boek "Friezen uit vroeger eeuwen" gekocht heeft, de database inclusief aanvullingen en wijzigingen direct doorzoekbaar gemaakt is via http://www.walmar.nl/inscrzonder.asp Voor directe toegang heeft hij alleen nog uw ip-adres van uw computer nodig, op te vragen via http://www.ipee.nl/
Stuur dat even in een e-mailtje naar Hessel de Walle en het wordt geregeld.

In het nieuwste nummer van Fryslan, het blad van het Koninklijk Fries Genootschap, nr. 2, juli 2009, wordt gemeld dat de ledenvergadering op 30 juni heeft ingestemd met de plannen om het blad te vernieuwen en uit te geven met uitgeverij Waanders. Helaas geen spoor van een mededeling over het tegelijkertijd verbeteren van de website. Daar wordt nu nog als meest recente nummer een exemplaar van 2008 genoemd...
Wel weer aardige artikelen over o.a. Hessel van Martena, wiens vermeende portret in Museum Martena waarschijnlijk een portret van een onbekende Hongaar of Pool is. Dit nadat een bezoeker van het museum het portret herkende van een dito kniestuk in het gemeentemuseum Helmond (in een kasteel gevestigd)! Kijk, dat vind ik nou een leuke vondst.
Ook de drie Friese portretjes uit 1815 van Marten Ruurds Oosterhof, Hiltje Heeres Westra en Ruurd Martens Oosterhof uit Dronryp, in een artikel van Rients Faber, zijn van een simpele schoonheid.
Verder nog een uitgebreid artikel over de boerderijontwerpen van W.C. de Groot en een artikel over Friese kerkdorpen.

In het blauwe licht van God

Vorige week bestelde ik een boek dat is samengesteld door Jaap Hellinga: In het blauwe licht van God.
In dit door de Friese Pers Boekerij uitgegeven boek worden ruim 50 verhalen verteld die verborgen lagen in de archieven van Leeuwarden, Sneek, Dokkum en Harlingen.

In november berichtten we op dit blog al over dit interessante boek voor Sneupers, maar toen had ik het nog niet gelezen. Er blijken een paar hele leuke verhalen in te staan die zich in de regio Noordoost Friesland afspelen of er een link mee hebben. Zo is er een artikel met dezelfde naam als het boek, waarin beschreven wordt hoe de 47-jarige dominee Adriani zijn 25-jarige bruid Jitske Spoelstra in 1931 vermoordde door verdrinking in de zee bij Ameland.
Ook bij Ameland en Schiermonnikoog de stranding van de Liberty Glo in 1919 die een rijke hoeveelheid juttersgoed gaf, zoals flessen ossentong, bontmantels, damesondergoed en zijden jurken. De visserskinderen van Moddergat konden zich in het nieuw steken! Visserman P.K. Visser uit Moddergat redde van de Engelsmanplaat drie Amerikanen, vier Spanjaarden en een IJslander.
Een met medewerking van wijlen Sneuper-lid en Napoleonkenner Jan Paasman uit Burgum gemaakt artikel over Jelle Djurres Radelaar getuigt van de wrede tijd in de oorlog van Napoleon met de Russen rond 1812.
De knecht van Eelko van Haersma in Ryptsjerk, Johannes Steinmitz, werd krankzinnig in 1755.

En armendokter Hendrik Jan Smit te Metslawier voelde zich rond 1905 te goed om de volgens hem vieze patiënten te helpen uit o.a. Niawier.
Of de eenzame dood van Jacob Bleeker uit Hollum op het Wad in 1917, waarvan zijn medelopers toch wel een beetje de schuld kregen.
De koppige en wrokkige landbouwer Straatsma uit Birdaard die op drift raakte in Dokkum in 1894.

En last but not least het verhaal van De wijnhandelaar en zijn broer, waarin Douwe Petrus van Steenwijk uit Dokkum wordt beschreven die als gediplomeerd heel- en vroedmeester rond 1825 in Ommerschans terechtkwam en aan drank en verdriet ten onder ging. Wil Schackmann deed voor zijn boek De Proefkolonie ook al onderzoek naar deze bijzondere verschijning. Al met al dus een aanrader dit boek!

Overzicht alle boeken in Nederland tot 1800

De Walburg Pers kondigt een nieuw boek aan: Boekenwijsheid, waarin 30 gerenommeerde wetenschappers mooie, oude en belangrijke boeken onder de aandacht brengen.

In Museum Meermanno in Den Haag is van 3 oktober 2009 t/m 10 januari 2010 de gelijknamige boekententoonstelling te zien. Behalve de keuze van de auteurs zijn ook vele andere boeken uit de 16e t/m 18e eeuw te bekijken.

Dit alles naar aanleiding van het gereedkomen van het project Short Title Catalogue, Netherlands (STCN) van de Koninklijke Bibliotheek, een Nederlandse bibliografie van 1540-1800. In bijna 200.000 titels is de volledige boekproductie van de machtige Republiek in kaart gebracht.

En wat dacht u verder van deze gedigitaliseerde bijbel uit de vierde eeuw (rond 350 na Chr.), de Codex Sinaiticus ?

Vrije Kolonistendag op zondag 1 november 2009

Onze bekende Wil Schackmann uit Groningen geeft een vooraankondiging van een interessante dag voor Sneupers.

Op zondag 1 november 2009 wordt in Frederiksoord een Vrije Kolonistendag gehouden.

Bedoeld voor iedereen die is geïnteresseerd in de landbouwkoloniën voor armen die de Maatschappij van Weldadigheid rond 1820 oprichtte in Frederiksoord, Willemsoord en Wilhelminaoord.

Het evenement vindt plaats in vier dicht bij elkaar gelegen lokaties: museum De Koloniehof, het gebouw Inforium, hotel Frederiksoord en Huis Westerbeeksloot. Er zijn lezingen, talkshows en documentaires over de koloniën, en het Drents Archief is aanwezig met archiefmateriaal voor mensen die onderzoek willen doen.

Huis Westerbeeksloot, zetel van de Maatschappij van Weldadigheid en voormalig woning van stichter Johannes van den Bosch, is opengesteld voor bezichtiging evenals enkele leegstaande koloniewoningen.

Men kan in koloniaal uniform op de foto en deelnemen aan een rondrit of -wandeling over het kolonieterrein. Gedurende de dag is het koloniale geld het gangbare betaalmiddel en er wordt naar gestreefd daarvoor ook Rumfordse soep en aardappelbrood aan te bieden. Zittingen van de 'Raad van Politie en Tucht in de Vrije Koloniën' worden door een toneelgroep nagespeeld.

Nazaten van kolonisten kunnen deze dag voor het eerst informatie krijgen over de exacte lokatie waar de hoeve van hun voorvader stond (of misschien nog steeds staat).

De Vrije Kolonistendag duurt van 11:00 tot 17:00 uur en wordt georganiseerd door de Maatschappij van Weldadigheid, het Drents Archief, Wil Schackmann (auteur van De Proefkolonie) en de gemeente Westerveld in het kader van het project 'Duusternis en Laokeblad'. De toegang is gratis.

Vanaf begin september zal nadere informatie over het programma te vinden zijn op het internetadres http://www.kolonistendag.nl/

Kapitein Hendrik Toxopeus vrij van piraten

Gisteren zag ik het eindelijk op het nieuws: de Zoutkamper kapitein Hendrik Toxopeus is vrijgelaten door de Somalische kapers. Deze hadden zijn Belgische baggerschip Pompeï voor de kust van Somalië, in de buurt van de Seychellen, overvallen en hem ruim twee maanden lang met de gehele bemanning gekidnapt. Toxopeus stamt uit een roemrucht geslacht met sterke banden met de zee. Bekend zijn o.a. de laatste strandvoogd van Rottumeroog, Hendrik Toxopeus, en redder/zeeman Klaas Toxopeus en diens broer Mees Toxopeus.

Eigenlijk is het al een eeuwenoude onhebbelijkheid aan de Afrikaanse kusten om rijkbeladen Westerse schepen te kapen en te beroven. In de 17e en 18e eeuw werden daarbij de bemanningsleden, vaak Christenslaven genaamd, ook nog eens op slavenmarkten in Algiers of Tripoli verkocht. De Noordafrikaanse kust werd niet voor niets Barbarije genoemd. De diaconieboeken in o.a. Friesland spreken herhaaldelijk van collectes voor het vrijkopen van burgers die 'bij den Turck' gevangen waren. Gemakshalve werden de Afrikanen ook maar Turk genoemd. Wisten de mensen veel. Het ging niet om geringe aantallen. Conservatieve schattingen spreken van zeker 50.000 Christenslaven tot enkele miljoenen. Daar hoor je nooit iemand over tijdens herdenkingen van de afschaffing van de slavernij...

Schaafsma ontving oorlogsonderscheiding Yad Vashem

Sneuper Christiaan Schaafsma meldde onlangs dat zijn grootvader Sierk Schaafsma, gemeente-ontvanger te Dantumadeel, postuum is onderscheiden met de Yad Vashem medaille.
Hij kreeg deze met zijn echtgenote voor de verzetsdaden tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Leest u het complete verhaal op het blog van Christiaan Schaafsma.

Update: N.a.v het artikel http://sneuperdokkum.blogspot.com/2009/07/schaafsma-ontving-oorlogsonderscheiding.html op uw site heeft Radio 5 ondergetekende en de oudste zoon om een interview gevraagd.
Dit in het kader van "Wat blijft..." waarin wordt teruggekeken op overleden familieleden of kennissen en de vraag wordt beantwoord "wat blijft" in de herinnering van de nabestaanden.

De uitzending van dit interview met ondergetekende (kleinzoon en zoon van overleden Jan Schaafsma) en Tjeerd Schaafsma (oudste zoon) zal plaats hebben op Radio 5 a.s. zondag van 14.00-14.15.

Het interview vond o.a. op locatie af, bij het huis aan de Headwei 77 in Damwald alwaar de hele geschiedenis heeft plaats gevonden en op de algemene begraafplaats van Damwald waar Sierk Schaafsma en Anna Schaafsma-Dijkhuis begraven liggen waar een interview met ondergetekende plaats vind. Daarnaast een interview met de oudste zoon Tjeerd Schaafsma die aan de lijve het verzetsverleden van de Schaafsma's heeft ondervonden.
Aanvullende informatie ook op de RKK site (want het is een KRO/RKK uitzending):
http://www.katholieknederland.nl/watblijft/detail_objectID715717.html

Christiaan Schaafsma
Groningen

Gemma Frisius lezing en vergadering Fries Genootschap

Op dinsdag 30 juni 2009 (morgen dus) vindt er in It Aljemint (Doelenstraat 2-4, Leeuwarden, de Fryske Akademy) de Gemma Frisius lezing plaats.

Frisius, die in 1508 in Dokkum werd geboren, was de lijfarts van Karel de Vijfde en studeerde medicijnen aan de Universiteit van Leuven. Hij was een voorloper in de theoretische wiskunde en was daarnaast professor in de medische wetenschap en wiskunde aan de Leuvense Universiteit. In feite was hij de grondlegger van de moderne wetenschap.

De Gemma Frisius lezing is een initiatief van 2 groepen wetenschappelijke instituten:
de eerste groep bestaat uit Fries Museum, Fryske Akademy, Tresoar en Wetsus.

De tweede groep bestaat uit Cartesius Institute, LIMIS/Poli Chirugie/MCL, Waddenacademie, Natuurmuseum Fryslân,IMARES en Shared Space Instituut. Met de lezing wordt het einde van het academiejaar ingeluid, met als doel een informeel en nijsgjirrich netwerktreffen. Diverse Friese onderwerpen komen aan de orde, met o.a. een lezing over Gemma Frisius en zijn uitvindingen door drs. A. Dijkstra (Universiteit Twente).

De algemene ledenvergadering van het Fries Genootschap vindt plaats op 30 juni 2009 om 20.00 uur in Tresoar, Boterhoek 1, Leeuwarden. Belangrijk agendapunt is de voorgenomen investering in het ledenblad Fryslan (zie het eerdere artikel hierover op dit blog).
Na afloop van de vergadering zal drs. Paul Noomen van de Fryske Akademy een lezing houden over het onderwerp De stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners.

P.S. Op vrijdag 16 oktober is er een symposium “Friese adelshuizen en hun bewoners in vergelijkend perspectief” in It Aljemint van de Fryske Akademy, naar aanleiding van het verschijnen van het boek van Paul Noomen.

Update (10 juli): Tot mijn verbazing zijn er online nog niet of nauwelijks verslagen van bovenstaande lezingen te vinden. Wietse Elzinga doet op zijn blog kort verslag van de Gemma Frisius lezingen, met name over het gebrek aan goede PR vanuit de organisaties. Ik ben het met hem eens.

Stinzen in Middeleeuws Friesland gepresenteerd

Vrijdag 26 juni is onze redacteur Reinder Tolsma bij de presentatie geweest van het nieuwe boek van Paul Noomen. Tolsma bericht:
Onder een geweldig grote belangstelling (van vele pommeranten) werd het boek over de Stinzen in Friesland gepresenteerd.
Vanaf midden jaren 90 is er aan gewerkt, er is een boek en een cd-rom (waarin alle stinzen) en alles is opgenomen in Hisgis.

Mevrouw Wielinga van de Kastelen Stichting vertelde dat er in heel Nederland volgens hun definitie van een kasteel (bewoonbaar en verdedigbaar tot 1550) ongeveer 2600 kastelen zijn geweest (ze zijn bezig met een lexicon dat in 2011 af moet zijn) waarvan 800 in Friesland.
Er ging een gejuich op toen de kaart van Nederland werd geprojecteerd met daarin per provincie de aantallen !
Het hoogste aantal in één provincie voor zover ik het zo gauw kon bekijken was 350, andere hadden er 200, 150, 35 enz.
(volgens mij moeten er zeker twee stinzen uit Oosternijkerk in staan, Morra is waarschijnlijk ook goed vertegenwoordigd met 4 stuks).

Het persbericht meldt verder: In De stinzen in het middeleeuwse Friesland en hun bewoners wordt voor het eerst uitgebreid geschreven over rol die adel en stinzen speelde in de sociale, politieke en militaire geschiedenis van middeleeuws Fryslân. Bij de publicatie wordt een cd geleverd die een eerste inventarisatie geeft van de middeleeuwse stinzen, per streek en per dorp. Er worden meer dan 500 locaties in beschreven. Het boek is uitgegeven bij Verloren en kost € 29,00 en zal ook in It Aljemint te koop zijn.

De Sneuper in vernieuwd jasje

Het jongste nummer van ons verenigingsblad De Sneuper is met ingang van het juninummer 92 in een nieuw jasje gestoken. De oude voorgedrukte covers waren op en de nieuwe zijn door de nieuwe sponsor Kabel Noord gefinancierd, als opvolgers van de gewaardeerde Notaris Hellema. Door de grotere flexibiliteit kunnen we nu eindelijk ook op de cover het editienummer en de datum van publicatie vermelden. De binnenkant van de cover is gereserveerd voor historische instellingen zoals het Streekarchief / Historisch Informatie Centrum Noordoost Friesland en De Schierstins.

Ook nu weer is er een gevarieerd aantal artikelen over de historie van de regio in 68 pagina's. Jaarlijks verschijnen er vier van dergelijke nummers en het streven is om elk jaar een extra nummer te laten verschijnen.

Nieuwe leden krijgen zelfs een dubbel-cd met de gescande eerste 75 nummers van De Sneuper kado bij aanmelding!

Aangekondigd kan worden dat de najaarsvergadering op zaterdag 17 oktober in cafe Het Hoekje, R.H. Kuiperstraat 1 te Birdaard plaatsvindt, met bezoek aan molen De Zwaluw en het Ruurd Wiersmahus.

Het nummer van juni bevat de volgende artikelen:
70 Redactioneel, P. de Haan
71 Bestuurlijk, H. Aartsma
72 Ledennieuws, J. Dijkstra

Genealogie
73 Groeten uit Amerika (deel 6: Ds. Scholte), K. Postma
82 Mijn favoriete voorouder: Scherjon (Franse oorsprong), J.J. Luhof

Streekgeschiedenis
88 Tiete Tabes, potschipper uit Wierum, A.K. vd Glas
94 Jan Monsma, wonderdokter Rinsumageest, D.R. Wildeboer
99 H.H. Robroch, brug- en sluiswachter Dokkumer Nieuwezijlen, H.J. Robroch
108 Stichting school te Moddergat, 1854, R. Tolsma
115 De Cichoreifabriek van Zwaagwesteinde, O.J. Leegstra
116 De grafstenen in de Grote Kerk te Dokkum, J. de Jager
121 Kind aangevallen door varken, 1778 (arts: Leendert Stelwagen), P. de Haan
129 Armenzorg, burenplicht en gewoontes rond het begraven, L. Jagersma

Varia
81 Reactie De Sneuper 90, special Linnenwevers/vlas, L. Vlastra
92 Vragen diverse
93 Kantklossen, een historische activiteit, H. Boersma
98 Knevelarij eind Franse Tijd, P.F. Visser
128 Johannes Hilarides, tentoonstelling Admiraliteitshuis, J. de Jager
127 Ingeboekt (nieuwe boeken)
135 Namen, deel 8, E. Smits

Overzicht van oudere recente nummers van de Sneuper staat op deze pagina.

Oostfriese baron voerde oorlog in Iran/Irak

Toen ik zondag 14 juni 2009 in de boekwinkel op Schiphol het Tijdschrift van het Rijksmuseum, Oog, doorbladerde viel mijn oog op het artikel Holland-Perzië Lijn.

Om meerdere redenen viel het me op. Vermeld werd dat Nederland al ruim 400 jaar een innige relatie onderhoudt met het huidige Iran. Een hele pagina was ingeruimd voor een oude kaart van een eilandje met Nederlandse teksten erop. Het bleek het eiland Khark (Kharg) te zijn, ook bekend als een strategische plek van oliewinning en de aanvallen tijdens de oorlog Iran-Irak en de latere Amerikaanse inval.
Er werd uit een boek geciteerd van mijn goede vriend Leo Barjesteh, dat in het najaar uitkomt onder de titel Iran and the Netherlands. Interwoven through the ages (auteurs vriend Dirk Tang en Martine Gosselink). Dit ter gelegenheid van de opening van de nieuwe Nederlandse ambassade in Teheran. Barjesteh is ook de uitgever van het dikke boek over Genetische Genealogie in Nederland: Zonen van Adam in Nederland en het eveneens omvangrijke De Nakomelingen van Douwe Egberts.
Het aardige van het boek over Iran (zelf zullen Nederlandse Iraniërs overigens altijd Perzië zeggen) is dat er een verhaal in voorkomt over een Oostfriese baron. Deze Tido von Inn- und Kniphausen werkte bij de VOC. Zijn Von Inn- und Kniphausen familie was gelieerd aan de Ommelander familie Van Ewsum.

Tido was handelsagent in de havenstad Basra, waar het kasteel Gordelaan gelegen was. Daar kreeg hij ruzie met de lokale bazen door zijn opschepperij omtrent zijn amoureuze escapades. De VOC, die meerdere kantoren (comptoirs) in Perzië had, moest hem vervolgens met een grote som geld uit gevangenschap loskopen. Von Inn- und Kniphausen reisde direct richting het VOC-hoofdkwartier in Batavia, maar ontving onderweg van een lokaal stamhoofd het eiland Kharg en een mooie Georgische slavin als kado! Op het eiland heerste hij als een vorst. De VOC eiste haar betaalde losgeld van Tido terug, waarop de baron in 1754 eigenhandig de haven van Basra blokkeerde met VOC-schepen om de machtshebbers te dwingen het geld terug te betalen. En dit lukte hem ook nog! De afkoopsom werd betaald in goud en dadels. Het duurde echter niet lang voordat de baron terugkeerde naar Europa, zijn vermogen verbraste en volkomen berooid stierf.
In het boek Merchant in Asia, van E.M. Jacobs, is ook een passage aan Tido gewijd.

Zijn familielid Haro Caspar von Innhausen und Kniphausen (1646-1694) was in 1691 Raad ter Admiraliteit van Friesland. Van hem is een mooi portret https://rkd.nl/explore/images/142399 bewaard gebleven, evenals het pendant van zijn vrouw Petronella Anna Lewe tot Asingha https://rkd.nl/explore/images/180353 .

Oude brieven blijven boeien

Al diverse malen heb ik op dit blog over oude brieven geschreven. Met name die in het project Sailing Letters, van de Koninklijke Bibliotheek en het Nationaal Archief in Den Haag. Al vanaf het begin ontvang ik hun nieuwsbrief, met vaak weer interessante nieuwe transcripties. Zoals bijvoorbeeld de kinderbrieven uit 1672 van Annetje Jochems.

Recent zag ik dat ook de Universiteit van Leiden nu transcripties van oude brieven online publiceert. De eerste gaat over een brief uit 1664 van weduwnaar Hendrik Meessen Vrooman vanuit Nieuw Amsterdam (New York) naar zijn familie in Leiden. Dit project wordt Brieven als Buit genoemd. Sneup maar eens door deze nijsgjirriche transcripties!

Volgens Bartjens

In 1604 publiceerde de bekende Amsterdamse school- en rekenmeester Willem Bartjens zijn befaamde rekenboek. Enkele jaren geleden werd een facsimile uitgave herdrukt van dit oorspronkelijke werk, na een vondst in de bibliotheek van Antwerpen. Dit boek, getiteld De Cijfferinghe (1604) , van Willem Bartjens werd in 2004 door Danny Beckers en Marjolein Kool verzorgd.
Aardig genoeg is dat er ook een originele versie door Google gescand en op internet gezet is.

In 1744 werd een vernieuwde versie gepubliceerd in Leeuwarden bij Abraham Ferwerda, met een Toegift van de (hanen-)koopman/molenaar en rekenmeester Hayke Haanstra. Deze versie ligt in de bibliotheek van de Universiteit Michigan. Zou het deze in Dokkum begraven Hayke zijn: Dokkum overlijden/begraven 1760. Vermeld: Hayke Haanstra. Datum : 1760. Plaats : Dokkum. Opm. : Vermeld als eigenaar van graf nr. A86. Bron:Collectie Doop-, Trouw-, Begraaf- en Lidmaatboeken (DTBL)Herv. gem. Dokkum, register van graven en begraven aan de westzijde van de kerk 1760-1828. Inventarisnr.: 184.

Bartjens woonde jarenlang in Zwolle, waar hij les gaf aan de Franse School. In 1591 opende hij een Franse School in de Amsterdamse Pijlsteeg. Generaties van koopmannen gebruikten zijn rekenregels in de dagelijkse praktijk. Nog steeds wordt een logische, kloppende redenering 'volgens Bartjens' genoemd, hoewel ik hem zelf eigenlijk nooit meer hoor. Jammer eigenlijk. Bartjens was een collega en tijdsgenoot van de doopsgezinde Harlinger rekenmeester Sybrandt Hansz Cardinael.

Verborgen online pareltjes

Af en toe kom ik op mijn digitale sneuptochten in de krochten van websites dingen tegen waarvan ik denk: hé, daar moet wat meer de aandacht op gevestigd worden.
Zo kijk ik onregelmatig op de website van de Fryske Akademy, die ik weliswaar niet zo gebruiksvriendelijk en vernieuwend vind, maar wel degelijk interessante artikelen bevat. Onlangs besloot ik maar eens om het overzicht van de hele site, de sitemap, te bekijken. En dan vind je toch weer diverse zaken waarvan je het bestaan niet vermoedde. Op een of andere manier krijg ik hem wel in het Engels te zien, maar het geeft je in ieder geval een snel overzicht van de werkzaamheden van de Fryske Akademy en of er iets van je gading tussen zit.

Van iets algemener aard is de goed gevulde website van het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis (ING). Hierop staat sinds kort een Presentatie Broncommentaren deel 7: Bronnen voor de criminaliteit en strafrechtspleging vanaf 1811 tot heden. Op woensdag 24 juni 2009 vindt in het gebouw van de Raad voor de rechtspraak de presentatie plaats.

En de mooiste (en voor Friese sneupers waarschijnlijk meest relevante) is de inventaris die Tresoar sinds kort online heeft gezet van de Quaclappen van 1600-1612. Namen uit de Quaclappen (registers, waarin in het kort melding wordt gemaakt van de civiele vonnissen van het Hof van Friesland) staan al weer een paar jaar op de website van Tresoar, althans de Quaclappen over de jaren 1527-1591. Het gaat daarbij om een database die is gebaseerd op de aantekeningen van wijlen Douwe J. van der Meer. Onderzoeker Jan Post heeft nu voor de jaren 1600-1612 uittreksels op de Quaclappen gemaakt, uitvoeriger dan Van der Meer dat heeft gedaan voor de vroegere periode. Chapeau!

Hieraan gelieerd is de site van Rian Dirksen over scherprechters, o.a. die in Friesland.

Nieuwe publicaties Tresoar en Fryske Akademy

Tresoar heeft weer een nieuwe aflevering van Friesland Zoals het Was gepubliceerd, met nieuwsberichten uit juni 1789. En dat is weer smullen. Artikelen over een vergadering op de kaatsbaan, de slavenhandel, een verdwene gele langharige hazewindhond van Wybe Alles uit Kuikhorne, een Lijst van 59 personen (voornamelijk uit Noordwest Friesland) welke bij de omwending van 1787 in Vriesland gevangen genomen zijn, een reglement van de Baardscheerders, en de strenge geseling op het schavot te Leeuwarden van Baukje Baukes, die zich had laten bezwangeren door een vreemde terwijl haar man Rijk Tymens, een matroos op de Pallas, een schip van de Friese Admiraliteit, ter zee was. Via de site van Tresoar kunt u zich gratis abonneren op deze serie.

Ook de Fryske Akademy heeft weer eens een Ut de Smidte gepubliceerd. Deze nummer 1 van 2009 meldt de aanbieding van het Frysk Hânwurdboek aan minister Plasterk, het bezoek van de president van de KNAW, Robert Dijkgraaf aan de Fryske Akademy en de publicatie van Genealogysk Jierboek 2008. Hierin schrijft Andries Koornstra over de Tjebbinga's, die afstammen van Romcke Gerlofs (overleden 1618 te Hichtum). Rindertje Bouma schrijft over de familie Boelens/Boeles en Reitze Jonkman komt met een genealogie Posthuma. Pieter Nieuwland beschrijft het levensverhaal van Albert Hendriks Maneveld (1803-1861) en uiteraard krijgt ook de Fryske Rie foar Heraldyk weer de nodige ruimte voor haar wapenbeschrijvingen.
Aardig om te lezen is ook dat het project HISGIS nu eveneens het Groninger kustgebied beschreven heeft.

Er wordt aangekondigd dat op 26 juni het boek van Paul Noomen, De stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners, gepresenteerd zal worden in It Aljemint. En als laatste, maar zeker niet minste, wil ik nog even noemen dat op de Akademy-dei, op 12 september 2008, acht nieuwe leden van de Fryske Akademy benoemd zijn, waaronder de schrijver van streekromans Durk van der Ploeg en Professor Goffe Jensma.