Lidmaten Westerkwartier provincie Groningen

Door Menne Glas en een team van online medewerkers zijn de lidmatenboeken van de provincie Groningen gedigitaliseerd. Aangezien Groningen, en wat meer specifiek het Westerkwartier (zie ook het artikel over de online boedelinventarissen), direct grenst aan onze onderzoeksregio Noordoost Friesland kun je verwachten dat er de nodige uitwisseling van personen heeft plaatsgevonden. Kijk in uw genealogisch onderzoek dan ook altijd een beetje verder dan uw neus lang is. Dit levert soms verrassende vondsten op en kan vastgelopen onderzoeken weer vlottrekken. Als uw geografische kennis niet geweldig is helpt het handige kaartje dat op de site beschikbaar is, waarop de kleine kerk-icoontjes vervolgens kunnen worden aangeklikt. Grensplaatsen als Visvliet, Niezijl, Niehove, Oldehove, Ulrum, Vierhuizen, Opende, Marum/ Noordwijk en Grijpskerk kenden een levendige stroom van goederen en personen met Noordoost Friesland. Ook vestigden kleine criminelen die verbannen waren uit de provincie zich bij voorkeur vlak over de grens, om dicht bij hun familie en vrienden te kunnen blijven.
De site bevat per kerspel (kerkdorp) bewerkingen van alle lidmaten administraties van de gereformeerde (hervormde) kerken in de provincie Groningen buiten de stad, vóór invoering van de Burgelijke Stand in 1811.
Behalve de bewerkingen zijn binnen het project Van Papier Naar Digitaal foto's van de oorspronkelijke teksten gepubliceerd (per plaats), aldus de site van Menne Glas.
Update: Het eiland Rottumeroog viel onder Warffum. Rond 1625 was hier blijkbaar zelfs een school want er worden diverse schoolmeesters vermeld. 26 september 1624: Hindrick Gerdes, Schoolmester up Rottum Ooge. 28 mei 1626: Johan van Clasen, Schoelmeister up Rottum Oge. 8 juli 1632: Rener Lubberts, Schoelmester op Rottum Ooge, cum attestat.

De reeks Rare Kostgangers van W.Tsj. Vleer

Hij is een beetje in de vergetelheid geraakt maar de genealoog W.Tsj.(Wigle Tsjerk) Vleer (1919-1999) uit Hardergarijp moet een enthousiaste sneuper zijn geweest. Hij hield regelmatig voordrachten over de vele bijzondere gevallen die in de Criminele Sententies van het Hof van Friesland voorkomen. Hij refereert aan de verhalen in Uit Frieslands Volksleven van Waling Dijkstra en het Fryske Segeboek van S.J. van der Molen met de vele voorbeelden van bijgeloof in vorige eeuwen.
Maar de criminele sententies zijn van een aparte soort. Zoals Vleer stelt: “Mocht u iets lezen dat u niet aangenaam is, bedenk dan, dat het gaat om de werkelijkheid, de harde realiteit van het leven. Het leven in een tijd die we niet vergeten mogen”. Hij haalt ook wijlen Dr. G.A. Wumkes aan, die in de Vrije Fries van 1915 schrijft dat deze “geschiedbronnen van den eersten rang, door oudere Friese historici hoog werden aangeslagen en ijverig gebruikt, terwijl zij door jongere geschiedschrijvers zijn verwaarloosd. “

Vleer bracht in eerste instantie door lezingen, die gelardeerd werden met vele voorbeelden, deze bron weer onder de aandacht en besloot na de vele vragen een reeks van boekjes (de Rare Kostgangers ofwel RAKO reeks) te publiceren die hij in eigen beheer volgens een soort abonnement aan de man bracht,  in een oplage van 500 stuks. En dan niet gedrukt maar om de kosten laag te houden als microprint, een soort gestencild typwerk. In deel 4, Rare Kostgangers in Dokkum en omliggende gemeenten door de eeuwen heen, Dantumadeel, de Dongeradelen en Kollumerland kondigt hij aan dat de gehele reeks 17 delen zal gaan bevatten met rare kostgangers uit Friesland, totaal 1630 bladzijden! Bij een abonnement op minsten 5 delen was de prijs 2,30 gulden per stuk. Voorafgaand aan deel 4 waren reeds verschenen:

Deel 1: Rare Kostgangers in Achtkarspelen (inhoudsopgave). Deze is in 1981 nog herdrukt.

Deel 2: Rare Kostgangers in Heerenveen en Haskerland

Deel 3: Rare Kostgangers in Opsterland en Smallingerland. (inhoudsopgave en voorbeeld Maaike Jelles)

Verder zouden binnenkort verschijnen:

Deel 5: Rare Kostgangers in Sneek, IJlst en Wymbritseradeel

Deel 6: Rare Kostgangers in Leeuwarden I

Deel 7: Rare Kostgangers in de Stellingwerven.

Een losse publicatie van Vleer in de Leeuwarder Courant van 17 mei 1961 was Rare Kostgangers in Bonte Bok (Bovenknijpe): kastelein Jacob Lenses kreeg een dolle politieman tot klant : Sake Hansen logeerde er weken lang (en kreeg de doodstraf).
Zelf heb ik deel 1, 3 en 4. Ik vraag me af of de gehele reeks uiteindelijk is gepubliceerd of dat het voortijdig is gestaakt (deel 5 is in ieder geval nog wel gepubliceerd). In ieder geval bevatten de boekjes kostelijk leesvoer. Zo schreef ik kortgeleden over de online Lidmatenboeken van Dantumawoude, waarin ene Jan Eelses door de kerk geschorst werd. Het blijkt dat hij inderdaad een bizarre overtreding had begaan, niet alleen door een aantal mensen met een mes te bedreigen en te verwonden, maar ook door een vrouw te dwingen zijn nagels te knippen! In het RAKO boekje over Dokkum en omstreken wordt dit geval beschreven.

Enkele verhalen heb ik ook integraal overgenomen op de Sneuper website, zoals die over Anna van Ezumazijl (zie ook het lemma bij ING), Anjumer schoolmeester moest te pronk staan, Kollumer Oproer in 1634 en de Heer van Zweden. Om de liefhebbers wat meer inzicht in de inhoud van de boekjes te geven heb ik de inhoudsopgaven gescand en zal ik binnenkort zoveel mogelijk ook de namen van betrokkenen in deze krimis vermelden. De boekjes zijn vaak via Marktplaats nog wel te krijgen. Vleer had een brede interesse, maar moet ook een dromer zijn geweest. Zo was hij wichelroedeloper/historisch radiëstesist (pendelaar), initiatiefnemer van de Drentse Rijwielvierdaagse en lid van de Fryske Akademy. Ook ging hij op jacht naar een miljoenenschat (Leeuwarder Courant 1951). Het werk van Vleer verdient het door vele sneupers gelezen en gewaardeerd te worden!

Fryske Wikipedia

Bij het doorlinken naar gedetailleerdere informatie over een onderwerp was ik al enige malen gestuit op Friestalige pagina's in Wikipedia.
Eerlijk gezegd was ik het al weer bijna vergeten toen ik afgelopen week een email ontving over de Fryske Wikipedia-pagina over de Stroobosser Trekvaart. Bij het graven van deze vaart, vergelijkbaar met de Amsterdamse Noord-Zuidlijn qua financieel debacle, ging niet alleen Dokkum failliet maar werd er in 1656 ook een herdenkingspenning geslagen. Het aardige van de non-profitorganisatie Wikipedia is dat het echt gebaseerd is op de 'wisdom of the crowds' zoals de Engelsen zo mooi zeggen. Iedereen kan er aan bijdragen zonder er specifieke software voor nodig te hebben of te hoeven mailen. Het zelfreinigende en corrigerende vermogen van de groep is blijkbaar zo hoog dat er nauwelijks rotzooi op de site staat. Dit is het ideaalbeeld van een webgemeenschap die door het delen van kennis en informatie groeit en bloeit. Een mooi streven ook voor de Historische Vereniging Noordoost Friesland en de Sneuper publicaties!

Reactie van Gelkinghe:
Ik vind je iets te positief voor Wikipedia. Er is namelijk een enorm verschil in kwaliteit tussen artikelen. Als je vanuit je eigen kennis artikelen niet kunt beoordelen, moet je dus altijd bronnen ernaast zoeken.

De oorlog een gezicht gegeven

Begin mei 2010 zal verschijnen:

De oorlog een gezicht gegeven
Kollumerland in de periode ’40 – ‘45
Reinder H. Postma

In dit boek zijn 30 verhalen opgenomen die de hoofdpersonen na 65 jaar weer een gezicht geven. Wie waren die personen, wat maakten ze mee enz. Er staan rond de 200 foto’s in. Over alle plaatsen in de gemeente wordt geschreven. Tevens zal dit boek voor het eerst het verhaal weergeven van Yde Pranger uit Dokkum inzake de kwestie Valom (Januari 1945) waarna in Dokkum 20 man werden doodgeschoten door de Duitsers.

Bestellen kan nu bij:
Reinder H. Postma
De Wygeast 49
9294 KR Oudwoude
0511-452100
(25 euro per stuk)

De uitreiking zal zijn op 4 mei ’s middags om 17.30 uur in het gemeentehuis van Kollum.
Medewerkers aan het boek en oud verzetslieden zullen daarbij aanwezig zijn.

Bewegende beelden van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog vindt u op het kanaal van VPRO Geschiedenis.
Update: voor onderzoek in de archieven over de Tweede Wereldoorlog heeft het Nationaal Archief een online zoekwijzer gemaakt.

De Vrije Fries 2009 boeiend en beeldend

Afgelopen week ontving ik als lid van het Koninklijk Fries Genootschap voor Geschiedenis en Cultuur het Jaarboek De Vrije Fries 2009 die in samenwerking met de Fryske Akademy wordt uitgegeven.
De eerste bijdrage is van de hand van Rik Dubbink, getiteld Literair Kwartier en gaat over de Dokkumer Fokke Sierksma als literair radiocriticus bij de Regionale Omroep Noord, 1946-1955. Het artikel wordt vergezeld door een uitgebreide bibliografie, zeker voor de Dokkumers zeer interessant. Het zal me niks verbazen als Fokke ook familie is van wijlen Sneuper en Liudger-kenner Klaes Sierksma, die jaren hoofd bij de NOS was.
Het volgende artikel is van Han Nijdam, de auteur van Lichaam, Eer en Recht in Middeleeuws Friesland: Klinkende munten en klinkende botsplinters in de Oudfriese rechtsteksten: continuïteit, discontinuïteit, intertekstualiteit. Het verhaalt over de merkwaardige gewoonte in het Oudfriese recht om als iemand in een gevecht tot op het bot verwond was de hoogte van de boete te laten bepalen door het volume van het geluid van de botsplinters op het metaal van een schild!
Corien Rattink beschrijft het leven van Samuel Senior Coronel, die zich inspande voor de volksgezondheid in Leeuwarden.
De economische en politieke elite van Sneek tussen 1870 en 1910 komt in beeld via een artikel van Jelle Jan Koopmans.
De schitterende schilderijen van Lambert Jacobsz zijn in kleur afgedrukt en worden door Jasper Hilligers gepresenteerd in het artikel Lambert Jacobsz en zijn werkplaats omstreeks 1630. Ook in het Amsterdamse Rembrandthuis hangen schilderijen van hem.
Een recentere kunstenaar was Jan Buiteveld (1747-1812), een Sneker decoratieschilder, die door Sytse ten Hoeve over het voetlicht wordt gebracht.
En de immer populaire canons worden door Tico Koopmans in De officiële Friese canon aan een kritische blik onderworpen.
Afsluitend schrijft Ernst Taayke van het Noordelijk Archeologisch Depot Nuis de Archeologische Kroniek van Fryslan over 2007 en 2008.
De moeite waard dus om lid te worden van het Fries Genootschap, zeker ook nu dankzij een erfenis het kwartaalblad Fryslan een stevige upgrade krijgt. Alleen jammer dat hun website totaal niet onderhouden wordt. Weliswaar gaat uitgeverij Waanders (overigens niet te verwarren met burgemeesteres Waanders van Dokkum) straks het blad Fryslan uitgeven, inclusief een bijbehorende website, maar ik heb mijn grote twijfels over het wervende karakter daarvan (nota bene de belangrijkste doelstelling van en reden waarom het Fries Genootschap 30.000 euro extra per jaar aan het blad denkt te moeten besteden). Over een jaartje zal ik deze strategische keuze graag eens aan een analyse onderwerpen (jullie mogen me mailen hoor).
Interessant om in deze context het artikel van Meindert Schroor te lezen over Hoe een genootschap zich verjongt: sociaal-geografische kanttekeningen bij de ontwikkeling van het ledenbestand, 2002, pagina 1-2, 3-4, 5.

Nederlandse fotografen vanaf 1839

Als u bezig bent met oude foto's en het dateren ervan kan het zeer handig zijn te weten wie de fotograaf was. Sinds kort is er een nationale fotografendatabase in opbouw. Via www.fotografen.nl kunt u de online fotografen-encyclopedie met basisgegevens over fotografen raadplegen. Momenteel zijn dat de gegevens van zo’n 40.000 fotografen afkomstig van het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie (RKD) en het Nederlands Fotomuseum. Fotografen.nl is een levende website die constant aangevuld, gecontroleerd en up-to-date wordt gehouden door professionals en door de websitebezoekers zelf.
Fotografen.nl is een initiatief van het Nederlands Fotomuseum en het RKD.
In het zoekscherme kan zowel op achternaam als plaatsnaam gezocht worden. Op zoekterm Dokkum vind ik o.a. Jan Kuipers en Pieter Tjepkema. Vervolgens kan ik in zijn pagina verder klikken naar zijn info in de database van RKD Artists. Als er foto's beschikbaar zijn kan ook daar naar doorgeklikt worden.
Op de site van Andrys Stienstra is een lijst van fotografen in Friesland beschikbaar. Ook hiermee heeft u een hulpmiddel om een eventueel onbekende foto mee te dateren. Als u oude foto's scant vergeet dan niet ook de achterkant te scannen (waar vaak gegevens over de fotograaf op staan). Helaas is dat niet gebeurd met de foto's van de rubriek Sneuper zoekplaatjes.

Monsterrollen database Noordelijk Scheepvaartmuseum 1803-1937

De grote belangstelling voor maritieme geschiedenis zorgt ervoor dat er steeds meer bronmateriaal digitaal ontsloten wordt. In een eerder blogartikel noemde ik al eens zijdelings de Monsterrollen database van het Noordelijk Scheepvaartmuseum in Groningen. Daar wil ik nu wat verder op ingaan.
Om te beginnen met wat er in de database zit: de bemanningsgegevens uit het archief van het gewest Fivelingo in de Franse tijd, de gemeentearchieven van Aa en Hunze, Delfzijl, De Marne, Hoogezand-Sappemeer en Wildervank, het Fries Scheepvaartmuseum in Sneek en het Noordelijk Scheepvaartmuseum in Groningen over de periode 1803 – 1937. De huidige database bevat 44.012 records van 19.265 zeelieden en 9.774 vermeldingen van 2.802 schepen. Van 2002 tot 2006 werden de gegevens ingevoerd door dr. Jurjen Richard Leinenga uit Emmen.
In de database kan gezocht worden op Familienaam, Scheepsnaam en Woonplaats.
Er zitten weer heel wat Friezen in het bestand, getuige de vondsten die ik had na invoer van zoekopdrachten op woonplaats als Dokkum, Ezumazijl, Moddergat, Kollum, Anjum, Paesens, Oostmahorn, Ferwerd, Engwierum, Metslawier en Munnekezijl. Zo vind ik bij Anjum de broers Hette Annes Walda (32) en Rients Annes Walda (28) die op 30 maart 1867 aanmonsteren op de schoenerkof Anna Augusta als respectievelijk kok en matroos. Rients gaat vervolgens op 22 augustus 1870 aan boord van de bark Elisabeth en Hette op 2 juli 1878 wederom aan boord van de bark Anna Augusta, waarschijnlijk dezelfde als die in 1867. Benamingen van schepen worden namelijk nogal eens door elkaar gebruikt of door een verandering in het tuigage of de romp verandert ook de benaming. Niet altijd wordt de woonplaats van de opvarende vermeld dus een zoekopdracht op Familienaam is zeker aanvullend van belang.
In het record van de vondst worden de volgende gegevens weergegeven: Monsterrolnummer, Datum, Achternaam, Voornaam, Rang, Gage, Woonplaats, Leeftijd, Bewaarplaats en naam van het Schip.

Aanvullend kan het nog interessant zijn om te zoeken in de database van de Stichting Maritiem Historische Databank, Marhisdata, waarin met name informatie over schepen is opgeslagen. De Anna Augusta is hierin echter niet te vinden. In de bibliotheek van Maritiem Museum Rotterdam is daarnaast nog veel onderzoeksmateriaal beschikbaar, waaronder bijlbrieven die de tewaterlating van schepen registreren. De collecties zijn digitaal te doorzoeken via Maritiem Digitaal.

En last but not least de vermeldingen van schepen in het online archief van de Leeuwarder Courant vanaf 1752.

Sneuper blog tweede bij juryprijs Genealogisch Goed

Vandaag was de bekendmaking van de winnaars van de Verkiezing Genealogisch Goed. Deze verkiezing van de beste genealogische internetpublicatie is een initiatief van Bob Coret.

Er waren twee categorieën waarin prijzen gewonnen konden worden: de publieksprijs en de juryprijs. De publieksprijs is gebaseerd op het aantal online stemmen die op een site zijn uitgebracht en de juryprijs komt tot stand door een optelsom van de cijfers die een zeskoppige deskundige jury geeft.
Aangezien dit Sneuper blog ook genomineerd was was ik wel benieuwd natuurlijk naar de uitslag. In een veld van 77 deelnemers is het blog uiteindelijk in de categorie juryprijs als tweede geëindigd. Niet slecht dus!
Ben ik er tevreden mee? Een beetje gemengde gevoelens eigenlijk. Ja, want een deskundige jury vindt blijkbaar ons blog de moeite waard te vermelden en als voorbeeld voor anderen te dienen. De jury bestond overigens uit Isabelle Heyvaert (RA Tilburg), Albert Hoekstra (NGV), Yvette Hoitink (Nationaal Archief), Christian vd Ven (BHIC), Rob van Drie (CBG) en Cees Heystek (HCC). Nee, want net als Sven Kramer ga je natuurlijk voor goud en is zilver weinig meer dan een troostprijs.
Opvallend is dat de top 5 van de juryprijs niet voorkomt in de top 5 van de publieksprijs. Dit Sneuper blog behaalde bij de publieksprijs een gedeelde elfde plaats met 57 stemmen (de winnaar het Groene Graf behaalde er 208). Deze klassering valt me eerlijk gezegd echt tegen.
Wat zegt dat? Persoonlijk denk ik dat de publieksprijs in belangrijke mate bepaald wordt door een goed, enthousiast en betrokken netwerk van email-contacten. Ondanks het hoge aantal bezoekers per maand van het Sneuper blog is dat nog een beetje een zwak punt bij de (Noordoost) Friezen. Het vooroordeel van de wat stugge, introverte noorderling gaat ook online op denk ik. Niet voor niets wordt er nauwelijks gebruik gemaakt van de reactiemogelijkheid bij de blogartikelen. Het is dan ook niet te verwachten dat de wel enthousiaste Friese stemmers vervolgens hun hele netwerk van emailadressen, Facebook en Twitter inzetten voor een hoge klassering.
Maar misschien is dit wel een mooie aansporing om in de toekomst wat actiever te worden!!! Bij deze dan ook: wilt u zelf eens een artikel op dit blog plaatsen, stuur het me dan toe. En een reactie geven kon altijd al (klik hiervoor op het woordje reacties onder deze blogtekst). En met Google Friend Connect kunt u dit blog nog makkelijker volgen (u heeft dan wel een Google, Twitter, Netlog, OpenID of Yahoo account nodig).

De juryprijs werd gewonnen door de website van de Stichting Familiearchief De Clercq. Een mooi voorbeeld van een familie-genealogie die meer laat zien dan alleen jaartallen en plaatsnamen.
Update: de Nieuwe Dockumer Courant van maandag 8 maart 2010 meldt in een bericht op de voorpagina ook de tweede plaats van dit blog.

Tot lossing van een predikant en sijn broeder bij de Tartaren gevangen

Bij het doorbladeren van het Diaconieboek van Birdaard en Janum (1645-1796) kom je af en toe weer interessante teksten tegen. Zoals deze: tot lossing van een predikant en sijn broeder bij de Tartaren gevangen, den 12 7br 1703.

Op de betreffende pagina in het diaconieboek worden de inkomsten en uitgaven van diaken Andries Tierx weergegeven.

Het kwam regelmatig voor dat familieleden van mensen die op zee gevangen waren genomen (vaak door Barbarijse zeerovers) bij de diakenen van diverse dorpen langs gingen voor een collecte. Het geld was bedoeld om het losgeld van de gegijzelden te betalen. Dit hoefde dus niet persé voor mensen uit hetzelfde dorp te zijn. Er zijn voorbeelden bekend van gevangen genomen zeelieden uit Noord Holland waarvoor in Friesland gecollecteerd werd.

Maar hoe en waar iemand door Tartaren gevangen kon worden genomen is me niet geheel duidelijk. Vermoedelijk is dit toch een variant op Turken, een benaming waarmee ook vaak Barbarijse zeerovers werden bedoeld. En tenslotte klinkt Tartaren en Barbaren ook vrijwel hetzelfde als je het snel uitspreekt.

Opvallend zijn ook de regelmatig terugkerende 'liefde gaaven voor de Gulijckse en Palsische kerken' in een hertogdom in het huidige Duitsland.

Online Tresoar DTB database met info diaconieboek Holwerd

Sinds enige tijd wordt de online database van Tresoar met gegevens van voor 1811 aangevuld met informatie uit diaconieboeken. Zo is voor Holwerd (Westdongeradeel) interessante informatie beschikbaar gekomen over de periode 1748-1789 uit een bron die op het streekarchief in Dokkum bewaard wordt. De posten geven een aardig kijkje in de begrafenisrituelen in de 18e eeuw. In het geval van vrouwen wordt overigens vaak de eigen naam niet genoemd maar die van de man.
Enkele voorbeelden:
Westdongeradeel overlijden/begraven 1750
Overleden: de weduwe van Claas Stomp
Datum : 30 maart 1750
Tekst : "in het boelgoed van Claas Stomps wed(uwe) 4 duitse mutsen gekocht voor Jan Geres wed(uwe)"
Betaald 0-4-0 wegens diversen

En nog een tweede tekst met het vreemde woord ‘verrotting’ : "ontfangen van Wijbren Ulbes voor de verrotting van Claas Stomps wed(uwe)"
Ontvangen 0-12-0 wegens grafkosten.

Westdongeradeel overlijden/begraven 1752
Overleden: Claas Pijters
Datum : 15 juni 1752
Tekst : "ontf(angen) wegens armvoogden van Wouterswoude de verrotting van het lijk van Claas Pijters"
Ontvangen 0-14-0 wegens grafkosten.

Een hele reeks over Tjitske Tjisses, en daardoor ook wat verwarrende data:
Westdongeradeel overlijden/begraven 1761
Overleden: Tjitske Tjisses
Datum : 11 januari 1761
Tekst : "betaald aan Harmen Tjerx voor een ½ kanne brandewijn en ½ pond suijker in ‘t bekleden & kist besteden van Tjitske Tjisses per q(uitan)tie met no. 15"
Betaald 2-5-0 wegens begrafeniskosten.

Westdongeradeel overlijden/begraven 1760
Overleden: Tjitske Tjisses
Datum : 26 december 1760
Tekst : "betaald aan Jitze Posthumus voor ¼ ton bier op de begrafenis van Tjitske Tjisses per q(uitan)tie met no 14"
Betaald 2-5-0 wegens begrafeniskosten

Tekst : "betaald aan Antje Aedes voor een laken tot een bierkleed voor Tjitske Tjisses"
Betaald 0-18-0 wegens begrafeniskosten

Westdongeradeel overlijden/begraven 1760
Overleden: Tjitske Tjisses
Datum : 25 december 1760
Tekst : "betaald aan Pijter Douwes doodgraver voor het maken van Tjitske Tjisses graf"
Betaald 0-14-0 wegens begrafeniskosten

Westdongeradeel overlijden/begraven 1760
Overleden: Tjitske Tjisses
Datum : 21 december 1760
Tekst : "betaald aan Hoeke Aebes voor 't lijklaken ov(er) de kiste van Tjitske Tjisses"
Betaald 0-4-0 wegens begrafeniskosten

Westdongeradeel overlijden/begraven 1760
Overleden: Tjitske Tjisses
Datum : 21 december 1760
Tekst : "stelt de rend(a)nt voor ontvangh zijnde de suivere opbring der nagelatene goederen van Tjitske Tjisses"
Ontvangen 10-18-4 wegens verkoop bezittingen, boelgoed

Westdongeradeel overlijden/begraven 1761
Overleden: Tjitske Tjisses
Datum : 1 februari 1761
Tekst : "betaald aan Aukje Pijters & Martsen Sijmons voor 't bedienen van Tjitske Tjisses in haar siekte"
Betaald 0-8-0 wegens begrafeniskosten

Bron: Uitgaven 1748-1789
Herv. Gem. Holwerd
Inventarisnr. 1032
Raadpleegbaar Historisch Centrum Noordoost Friesland

Sneuper Piet de Haan heeft de diaconieboeken ooit gefotografeerd en getranscribeerd en daarover in De Sneuper gepubliceerd (De Nieuwe Beijer). Zie bijvoorbeeld de gegevens op de site van de familie Bilker.

Naast de diaconieboeken van Holwerd zijn voor onze regio ook gegevens in de Tresoar database opgenomen van Ferwerd Armvoogdijrekeningboek 1672-1696, Kollum/Augsbuurt Ontvangsten diaconie 1732-1828 en Kollum/Augsbuurt Uitgaven diaconie 1733-1824. En in de Digitale Collectie van Tresoar zit ook nog het Diaconieboek Birdaard 1645-1796 !

Wüst walst woest naar winst

U zult misschien denken: wat heeft een Olympische schaatsmedaille nou met genealogie en Dokkum te maken? Ach ja, eigenlijk niet zo heel veel, maar na de krantenkop 'Tranen met Tuitert' had ik er ook even zin in :-)
De kenners weten daarnaast ook dat de in het Brabantse Goirle geboren Ireen Wüst uit de Dokkumer koopmansfamilie Wüst stamt. En zoals de achternaam al doet vermoeden kwam de stamvader van de al generaties in Noordoost Friesland wonende familie uit Duitsland. De in 1764 geboren soldaat en later koopman Christiaan Wüst kwam als eerste naar de garnizoensstad Dokkum, alwaar hij in 1826 overleed. In april 2008 was er een kleine presentatie op de grote televisieschermen in het Historisch Informatiecentrum Noordoost Friesland over de Roomskatholieke familie Wüst. In het Genealogysk Jierboek 2007 was door Reid van der Leij al haar kwartierstaat gepubliceerd. Diverse leden van onze vereniging stammen ook uit deze familie Wüst en doen uiteraard genealogisch onderzoek. Dus toch nog een beetje genealogie in Dokkum!

Maak kennis met de Sneuper

Vele lezers van dit blog kennen ons verenigingsblad De Sneuper. Als lid ontvangen ze elk kwartaal dit 68 pagina's dikke orgaan, en vaak een jaarlijks extra nummer. Ook vele bibliotheken en instellingen als NGV, CBG, Meertens Instituut, Tresoar en KB hebben een abonnement.
Mocht u desondanks het blad nog nooit hebben ingezien en toch nieuwsgierig zijn naar de inhoud dan hebben we nu een oplossing voor u. Als voorbeeldnummer is Sneuper 91 van maart 2009 op ons Slideshare-platform beschikbaar (alleen de fullcolour cover is weggelaten). Hiermee krijgt u een indruk van de combinatie van genealogie en streekgeschiedenis die het tot een aantrekkelijk leesbaar geheel maken.
Als u ook lid en abonnee wilt worden evenals de huidige ruim 400 leden dan kunt u zich makkelijk online aanmelden via dit Aanmeldingsformulier lidmaatschap Sneuper. Oh ja, en dan krijgt u voor de 15 euro contributie ook nog een dubbel-cd met de eerste 75 nummers van De Sneuper digitaal (zolang de voorraad strekt).

Sneuper 91, maart 2009, voorbeeldnummer

View more documents from Sneuper Dokkum.

Biografisch Portaal van Nederland met veel Dokkumers

Het Biografisch Portaal van Nederland is een nieuwe digitale toegang tot verspreid gepubliceerde informatie over bekende en minder bekende personen uit de Nederlandse geschiedenis, van de vroegste tijden tot heden. Bestaande gedrukte en digitale collecties worden hiermee samengebracht. Het project is een samenwerkingsverband van 10 instellingen (en databases als de Biografische Woordenboeken van Van der Aa en Wijnman):

• Het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis (ING)
• Het Biografie Instituut
• Het Centraal Bureau voor Genealogie (CBG)
• De Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL)
• Data Archiving and Networked Services (DANS)
• Het Huygens Instituut
• Het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG)
• Het Onderzoekscentrum voor Geschiedenis en Cultuur (OGC),
• Het Parlementair Documentatie Centrum (PDC)
• Het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie (RKD)

Aan de database is een uitgebreide zoekfunctie gekoppeld, onderaan deze pagina.

Als je dan in het veld 'vrij zoeken in tekst' het woord Dokkum invoert, krijg je een grote hoeveelheid namen in alfabetische volgorde, van Dokkumers door de eeuwen heen of personen die een relatie met Dokkum hadden: 405 maar liefst. Vervolgens kan er voor detailinformatie doorgeklikt worden. Voorwaar een mooie bron!

Sluiproutes Tresoar databases

Via ons lid Hilda Bouta ontving ik een handig lijstje met deeplinks, aangeleverd door webmaster Andrys Stienstra van Tresoar.

Navigeren op de Tresoar-site is niet altijd even gemakkelijk. De belangrijkste oorzaak daarvan is het grote aanbod van bronnen. Om het u gemakkelijk te maken zijn er een aantal "sluiproutes" gemaakt.

Om snel te zoeken kunt u gebruik maken van http://zoek.tresoar.nl/.

Om snel naar de bibliotheekcatalogus te gaan kunt u via http://katalogus.tresoar.nl/.

1. Notarieel Archief: http://www.tresoar.nl/notaris.htm

2. Zoeken voor 1811: http://www.tresoar.nl/voor1811.htm

3. Zoeken na 1811: http://www.tresoar.nl/na1811.htm

4. Zoeken in IJlst: http://www.tresoar.nl/IJlst.htm

5. Joodse database: http://www.tresoar.nl/joods.htm

6. Genealogie bronnen: http://www.tresoar.nl/genea.htm

7. DTBL-inventaris: http://www.tresoar.nl/dtbl.htm

8. Digitale exposities: http://www.tresoar.nl/tentoonstellingen.htm

9. Hulpbronnen: http://www.tresoar.nl/hulpbronnen.htm

10. Namen thesaurus: http://www.tresoar.nl/thesaurus.htm

11. Plaatsnamen: http://www.tresoar.nl/plaatsnamen.htm

12. Familienamen 1811: http://www.tresoar.nl/namen1811.htm

13. Quotisatie 1749: http://www.tresoar.nl/1749.htm

14. Burgerboeken: http://www.tresoar.nl/burger.htm (Dokkum is ook als lijst op de Sneuper site beschikbaar wat soms handiger is i.v.m. verschillende spellingsvarianten). Bijkomend voordeel van een lijst is dat deze wel door Google wordt geïndexeerd, in tegenstelling tot de data in een database!

 

Een overzicht van handige online bronbestanden voor Noordoost Friesland vindt u op deze pagina.

Zoekplaatjes Friesland

Met enige regelmaat vragen leden van de Historische Vereniging Noordoost Friesland informatie over oude foto's. Vaak is uit een erfenis of schenking een doos met oude foto's boven water gekomen, maar lang niet altijd is duidelijk wie op de foto staat. Informatie op de achterkant van de foto is belangrijk, ook al ontbreken de namen. De periode is dan bijvoorbeeld te bepalen door te kijken wanneer en waar de fotograaf actief was. Zo is van bijgaande foto duidelijk dat die gemaakt is bij de Witte Beer in Leeuwarden. Meer informatie hierover zie ik op de site van Andrys Stienstra en daar staat ook steeds een nummer in beeld. Is de administratie van nummers + namen wellicht bewaard gebleven?

Sinds kort hebben we een eigen online Zoekplaatjes album geopend met daarin foto's van mensen die niet (alle) bekend zijn. Aan u de vraag of u aanvullingen heeft. U kunt deze dan ofwel direct onder de foto kwijt in het tekstblok (als u op het plaatje geklikt hebt) of aan ons Sneuper redactieadres emailen.

Ook kunt u zelf foto's insturen om opgenomen te worden in dit webalbum.

Van Noordoost Friesland zijn nog vrij veel oude foto's bewaard gebleven die op diverse sites staan:

• Fries Foto-archief: http://www.friesfotoarchief.nl/
• Anjum en omgeving: http://www.anjumfoto.nl/
• Nes: http://www.nesdongeradeel.nl/
• Wierum: www.dorpwierum.nl/Oude%20foto%60s/
• Dorpen Dongeradeel: www.diap-gelderland.net/dongeradeel/dorpen.html

Reageert u maar!

108-jarige uit Noordoost Friesland oudste van Nederland

Donderdag 11 februari 2010 wordt Wytske van Dijk- Meindersma 108 jaar oud. Ze is sinds oktober de oudste inwoner van Nederland.

De familie Meindersma is een bekende familie in Noordoost Friesland. Sinds vorig jaar is in het Historisch Informatie Centrum Noordoost Friesland, het voormalige streekarchief, de inventaris van het familie-archief van de Meindersma familie (wonende in o.a. Brantgum, Paessens, Oosternijkerk en Ee) opgenomen.

Omdat ze in 1902 is geboren zit ze waarschijnlijk als enige nog levende Friezin in de database van geborenen van Tresoar.

Geboorteakte Ferwerderadeel, 1902

Aangiftedatum 13 februari 1902, akte nr. 31
Wytske Meindersma, geboren 11 februari 1902
Dochter van Sybe Meindersma en Fokeltje Hettinga
Wonende te Wanswerd.

Het huwelijk van haar ouders is dan snel te vinden:
Huwelijksakte Ferwerderadeel, 1896
Man : Sybe Meindersma, oud 22 jaar, landbouwer, geboren te Reitsum
Ouders: Harke Bokkes Meindersma en Hiltje Sybes Straatsma
Vrouw : Fokeltje Hettinga, oud 24 jaar, geboren te Wanswerd
Ouders: Thewis Uiltjes Hettinga en Wytske Ates Jongbloed
Datum : 14 mei 1896, akte nr. 7

Wytske's grootvader:
Geboorteakte Oostdongeradeel, 1845

Aangiftedatum 10 mei 1845, blad nr. 49
Harke Meindersma, geboren 9 mei 1845
Zoon van Bokke Ernstes Meindersma en Trijntje Harkes Douma. Van dit echtpaar is het graf en een steen van de eerste steenlegging in Oosternijkerk bewaard gebleven.
Zoals onze redacteur Reinder Tolsma eind 2008 al eens meldde: Wat Oosternijkerk betreft. In 1990 schreef ik n.a.v. een honderdjarige een stukje onder de titel “De sterksten tusken de sterken”. Daarin kwam naar voren dat er in Oosternijkerk na 1927 en tot 1984 29 mensen ouder zijn geworden dan 90 jaar (20 vrouwen en 9 mannen), 3 mensen tussen de 95 en 100, 3 mensen werden 100 (waarbij ook een Beetstra, zeker een sterk geslacht want onlangs overleed ook een Beetstra die in Oosternijkerk heeft gewoond: 102 jaar), 1 vrouw werd 101.

Het zou mooi zijn als Wytske nog iets over haar jeugd zou kunnen vertellen in het kader van het mogelijke vervolg op het boek Op de Praatstoel, over de oral history in Noordoost Friesland.

Wytske is in ieder geval een uit een lange reeks Eeuwelingen in Friesland waarover ik al eerder op dit blog schreef. Een groot deel van haar leven woonde ze op Ameland. Die Waddenlucht moet toch erg gezond zijn!

Boek: Kollumerland en de Tweede Wereldoorlog

“Kollumerland en de Tweede Wereldoorlog” – Reinder H. Postma

In mei 2010 verschijnt een bijzonder boek, geschreven door Reinder Postma.

Het gaat over belevenissen van mensen uit of in Kollumerland in de tweede wereldoorlog. Vaak zijn het mensen die voor de oorlog een gewoon rustig leven leidden, maar wiens leven door de gebeurtenissen van de tweede wereldoorlog helemaal op hun kop werd gezet.

Wat gebeurde er allemaal in de oorlog in onze gemeente?

Wat maakten de inwoners mee, soms vlak bij huis, maar soms ook heel ver weg. Sommige oorlogsgebeurtenissen zijn iedereen wel bekend uit de geschiedenislessen op school of uit boeken, maar nu komt het heel dichtbij. In het huis waar je dagelijks langs fietst hebben zich bij voorbeeld in de oorlog drama’s afgespeeld, of er hebben jarenlang Joden een schuilplaats gevonden.

Alle verhalen hebben gemeen dat ze in onze gemeente spelen of dat mensen uit onze gemeente erbij betrokken zijn. Het zijn persoonlijke verhalen, gebaseerd op onderzoek, maar in de meeste gevallen ook op verhalen die door de betrokkenen zelf of hun familieleden zijn verteld.

Een aantal teksten heeft de afgelopen jaren in het Nieuwsblad van Noordoost Friesland gestaan, maar zijn nu in gereviseerde vorm opgenomen in het boek, met aanvullende informatie. Een aantal verhalen is helemaal nieuw. De thema’s in het boek zijn zeer afwisselend: het gaat over Joodse onderduikers, het verzet, vliegtuigcrashes, maar ook over personen die met de Duitsers hebben samengewerkt. De verhalen worden geïllustreerd met originele foto’s die het verhaal compleet maken.

Om alvast een tipje van de sluier op te lichten:Het boek bevat een zeer bijzondere geschiedenis: het verhaal van Yde Pranger uit Dokkum. Hij was samen met zijn zwagers op Allemastate in Oudwoude ondergedoken vanwege verzetsactiviteiten. Pranger was als één van de leidende personen betrokken bij de bevrijding uit Duitse gevangenschap van apotheker Gunster uit Dokkum. Het verzetsmonument in Dokkum aan de Woudweg herinnert nog aan de represailles die de Duitsers namen naar aanleiding van deze actie. Er is al eerder over geschreven, maar het verhaal van Pranger is nooit bekend geworden omdat hij er niet over kon en wilde spreken. Tien jaar geleden heeft hij mij dit verhaal verteld met als restrictie het pas in de openbaarheid te brengen na zijn dood. Dat moment is dus nu aangebroken.

Nadere gegevens over het boek, de prijs en de wijze van bestellen volgen nog. Mocht u belangstelling hebben, dan kunt u dat vast kenbaar maken. Neem dan contact op met de auteur op telefoonnummer 0511-452100 of per email rhpostma@planet.nl

Genetische Genealogie: Fries Waddenproject

Het gebruik van DNA via het afnemen en analyseren van wangslijm krijgt steeds meer aandacht in de genealogische gemeenschap in Nederland. In 2008 werd het Project Genetische Genealogie in Nederland opgezet, resulterend in de publicatie van het boek Zonen van Adam in Nederland. Dit jaar wordt er een tweede ronde van dit project uitgevoerd dat moet resulteren in een deel 2 van Zonen van Adam.
Als genealoog hoef je echter niet persé aan dit relatief dure onderzoek mee te doen om toch inzichten in je genografische afkomst te krijgen. In de Verenigde Staten zijn er diverse aanbieders, zoals FTDNA die voor een lager bedrag een uitgebreider onderzoek (meer markers) doen. En de gegevens zijn nog steeds te vergelijken met de uitkomsten van het Nederlandse onderzoek. Op het Stamboomforum woedt al een tijdje een stevige discussie over de voor- en nadelen van DNA onderzoek. Een van de deelnemers aan deze discussie is Wibo Boswijk, die samen met Terschelling-genealoog Kees Stada en Sneuper Paul Rouing een specifieker op Friesland gericht onderzoek heeft opgezet. De naam hiervan is het Friese Waddenproject. Dit project heeft als doel om te zien wie in vroeger tijden in Friesland en op de friese Waddeneilanden leefden. Aangezien vanuit dit gebied in de 19e en 20ste eeuw veel mensen naar Noord-Amerika vertrokken is er ook een duidelijke link met de USA, waar dit type onderzoek zeer populair is. Door u aan te melden bij deze groep is het mogelijk korting te krijgen op het DNA onderzoek (waardoor de prijs voor een 37 marker test rond de 90 euro zal liggen), en tegelijkertijd met een groep families te vergelijken die in hetzelfde gebied leefden.

De Y-DNA-test kijkt naar DNA van het Y-chromosoom, dat wordt doorgegeven van vader op zoon en alleen wordt gevonden bij mannen. U kunt een illustratie hier bekijken: http://www.familytreedna.com/inheritance-chart.aspx. Vrouwen hebben geen Y-DNA, en dus kunnen vrouwen niet worden getest op de vaderlijke lijn. Als u een vrouw bent en meer zou willen weten over uw vaderlijke lijn, zou u via een broer of een mannelijk familielid kunnen worden getest. YDNA kan nuttig zijn bij het controleren van gemeenschappelijke afstamming tussen twee mannen, het vinden van genetische neven op de vaderlijke lijn, en het bepalen van de geografische oorsprong van de directe mannelijke lijn. Vrouwen kunnen overigens wel hun vrouwelijke lijn laten bepalen via Mitochondriaal DNA onderzoek. O.a. de onderzoeksgroep van de (Friese) familie Drost biedt deze mogelijkheid.
Ook de NGV is inmiddels enthousiast over DNA-onderzoek. Als u bij FTDNA, de groep van het Genetische Genealogie Project of National Geographic uw resultaten ontvangen hebt, kunt u deze in een beveiligde online omgeving eveneens uploaden naar de NGV site.

Toevallig was ik vandaag in museum Naturalis, voor de bijzondere tentoonstelling van de originele schedel van de vroegste mensachtige die ooit buiten Afrika gevonden is. De vondst van deze schedel in Georgië werpt wereldwijd veel vragen op over de evolutie van de mens. Zowel de hoge ouderdom van 1,8 miljoen jaar als de kleine herseninhoud en de vindplaats buiten Afrika passen niet in de gangbare theorieën over de migratie van onze voorouders. Het is de eerste keer dat de schedel uit de kluis van het Nationaal Historisch Museum in Tbilisi, Georgië, wordt gehaald om te worden getoond aan het publiek. Een waardige afsluiter van het Darwinjaar in Naturalis.
Het Genographic Project van National Geographic, waar tot nu toe 265.000 mensen aan hebben meegedaan, heeft nu ook het DNA van Darwin geanalyseerd. Ik heb hier ook aan meegedaan en blijk dezelfde Haplogroup R1b als de grondlegger van de evolutietheorie te hebben. Aardig om te weten trouwens dat Darwin slechts een opleiding tot theoloog heeft genoten en verder geen wetenschappelijke studie heeft afgemaakt.

Niawier in 1857 beschreven door schoolmeester Knoop

In 1855 deed het Fries Genootschap van Geschied-, Oudheid- en Taalkunde een beroep op de Heeren Onderwijzers der Jeugd in Friesland.

Dit deden zij aangezien de Onderwijzers, die, vooral op het land, meer dan anderen in de gelegenheid zijn, hunne woonplaats te leeren kennen en te kunnen beschrijven, en die, zoo men hoopt, daarin eene aangename bezigheid zullen vinden, om ook naar buiten voor anderen nuttig te zijn.

In Niawier, ongeveer een uur gaans ten Noorden van Dokkum, nam schoolmeester H. Knoop deze taak op zich. In 1857 beschreef hij het dorp, waar de inwoners van leefden, wat ze verbouwden en hoe de school was samengesteld. Om meerdere redenen vond ik dit interessante informatie. Niet alleen is een dergelijk beschrijving leuk om de droge stamboomgegevens mee te verlevendigen (tenslotte werd mijn overgrootvader Bauke Jogchums Zijlstra in 1857 in Niawier geboren en kreeg hij dus les van meester Knoop), ook is Niawier de thuisbasis van onze huidige voorzitter en Niawierkenner Jan Walda. De voormalige bakker heeft in de loop der tijd vele verhalen op papier gezet (online als het Walda-archief) en heeft ook over meester Knoop in de dorpskrant gepubliceerd. Er is nota bene een schoolfoto bewaard gebleven van rond 1873 waarop meester Knoop afgebeeld staat!

De Fryske Akademy heeft daarnaast een uitgebreide geschiedenis van het onderwijs in de gemeente Oostdongeradeel online beschikbaar gesteld.

Aan een transcriptie van de beschrijving van meester Knoop ben ik helaas nog niet, en voor zover ik weet ook niemand anders, toegekomen. Wel heb ik de handgeschreven aantekeningen gescand en in een van de albums van de Sneuper online gezet. Mocht u (een deel van) de tekst wel willen transcriberen dan kan dat direct in de ruimte voor Opmerkingen onder de afbeelding. U kunt op de afbeelding klikken en hem vergroten. Elke tekstuele bijdrage is welkom!

Admiraliteitshuis heropent met innovatieve presentatietechniek

Jacob Bosma van het Admiraliteitshuis meldt in een persbericht het volgende:
Admiraliteitshuis opent deuren na onderhoudswerkzaamheden met nieuwe expositie en nieuwe manier van presenteren dmv QR-codes

Na 3 maanden van onderhoudswerkzaamheden is het museum weer open voor publiek. Vanaf deze week is de expositie ‘Centsprenten, voor vlijt en goed gedrag’ te bezoeken en kan er voor objecten in het museum op een vernieuwende manier informatie opgevraagd worden.

Met ruim 30 prenten laat het museum een deel van de 500 prenten in zijn collectie zien. Deze prenten en een groot aantal digitaal gepresenteerde prenten geven een representatief en gevarieerd beeld van de collectie centsprenten uit de 19e en 20e eeuw.

Centsprenten (de kosten van een prent waren in die tijd 1 cent) werden onder andere aan de jeugd gegeven voor goede prestaties op school en hadden zeer diverse onderwerpen. Van geschiedenis tot bijbelse vertellingen, van sprookje tot spookverhaal, al dan niet voorzien van teksten.
Prenten werden gemaakt doormiddel van sjablonen en waren ongekleurd. Was een prent ingekleurd dan werden vaak alleen de primaire kleuren gebruikt.

In de 3 maanden dat het museum dicht was is er samen met Speak uit Surhuisterveen en Ynform uit Oentsjerk hard gewerkt om op een nieuwe en innovatieve manier de collectie van het museum te presenteren. Door middel van QR-codes kunnen bezoekers met behulp van hun eigen mobiele telefoon meer informatie opvragen over objecten. (Wel even een QR reader voor je iPhone, Blackberry/Smartphone of Android downloaden, HZ).
Vanaf vrijdag 5 februari kunnen bezoekers het geluid van een staande klok horen, bijna alle informatie die bekend is over Bonifatius opvragen, details van een zilveren knottendoosjes bekijken en meer informatie en detailfoto’s opvragen over de verschillende prenten die te zien zijn en vervolgens al die informatie mee naar huis nemen om het nog eens rustig terug te lezen.

De expositie ‘Centsprenten, voor vlijt en goed gedrag’ is te zien van 2 februari t/m 22 mei 2010. Het museum is open van dinsdag t/m zaterdag, van 13.00 tot 17.00 uur. Een voorproefje kunt u alvast zien via dit filmpje op YouTube.

Noot HZ: Ik heb het zelf even uitgeprobeerd met mijn iPhone en de gratis QR reader Mobiletag. In eerste instantie lukte het me niet de QR code (rechtsboven in dit artikel) goed in beeld te krijgen, maar toen ik mijn iPhone horizontaal richtte op de code schoot opeens een flits door het apparaat die me naar de website www.speak.nl/museumdokkum leidde. Hier staat gedetailleerdere informatie over de tentoonstelling. Wel een geinige gadget vind ik, hoewel ik me afvraag hoeveel bezoekers dit in Dokkum werkelijk gaan uitproberen. Ben benieuwd! In ieder geval leuk dat het museum zo nieuwe presentatietechnieken uitprobeert, die ook een jonger publiek zullen aanspreken. Een mooi staaltje museummarketing.