De oudste kaart van Dokkum?

Door Richard Keijzer

De kaarten van Joannis Blaeu uit het midden van de 17^e eeuw zijn bekend, maar zijn dat ook de oudste plattegronden van de stad? In de periode voor Blaeu denken we al snel aan cartografen zoals Mercator en zijn leermeester Gemma Frisius. Mogelijk dat een van de twee een kaart van Dokkum heeft gemaakt, maar die heeft de tand des tijds waarschijnlijk niet overleefd.

Nee, voor een zeer oude kaart moeten we het zoeken in Spanje. En wel in de Nationale Bibliotheek van Madrid. Daar ligt een in zwart leer gebonden atlas, gemaakt door Jacob van Deventer. Het werk is, volgens de catalogus van de bibliotheek gemaakt in 1545, maar er circuleert ook een jaartal 1565. Van Deventer tekende zijn kaarten in opdracht van de Spaanse koning Felipe Segundo, hier beter bekend als Filips II. Hij kreeg pas in 1558 de opdracht en maakte de kaart dus waarschijnlijk rond 1560.

De atlas is op hoge resolutie gescand en de resultaten zijn op internet gezet. Hieronder een uitsnede uit zijn kaart, gecombineerd met een hedendaagse opname. De knik in de Ee is er nog steeds en ook andere elementen op de oude kaart zijn nog terug te vinden.

Dat de kaarten van Jacob van Deventer zo exact zijn, komt doordat hij gebruik maakte van driehoeksmeting. Deze techniek is door Gemma Frisius bedacht rond het jaar 1530. Of Frisius en Van Deventer elkaar ooit hebben ontmoet is onzeker, maar in elk geval zal Jacob wel het boek van Frisius hebben gelezen, waarin de triangulatie uitgebreid wordt beschreven.

Nieuw boek Kwartierstaat van Sape van der Ploeg en Gryt Tamminga

Ons lid Douwe Halbesma deed uitgebreid genealogisch onderzoek rond de kwartierstaat van Sape van der Ploeg en zijn vrouw Gryt Tamminga. Het resultaat vindt zijn weerslag in een boek van 250 pagina's. Sape-en-Gryt zijn afkomstig van Ternaard en Wierum maar verhuisden in 1921, kort nadat ze getrouwd zijn, naar Oudwoude. Daar kregen ze dertien kinderen.
Het boek vertelt over het wel en wee van de familie in Oudwoude maar gaat terug tot ongeveer 1424. Het is het relaas van arbeiders en schoenmakers die vooral verbleven in Westdongeradeel. It skuonmakkerspaad in Wierum dankt zijn naam aan het feit dat één van de voorouders daar de schoenen voor de Wierumers maakte. Na de Ramp van Wierum (1893) maakt Lucas van der Ploeg, die net als schoenmaker begonnen is, moeilijke tijden door. Omdat veel geleverde laarzen op afbetaling werden geleverd komt er amper meer geld binnen. Lucas van der Ploeg besluit dan zijn zaak naar Ternaard te verplaatsen.
In het boek is veel informatie te vinden over de dorpen Ternaard, Fiskbuoren, Wierum, Nes en Anjum. Familienamen die veel voorkomen: Van der Ploeg, Tamminga, de Roos, Huizenga, Visser, Elzenga, Plat, Aagtjes.
Halbesma publiceerde enkele verhalen in De Sneuper over de emigratie van de Huizenga's naar Noord- en Zuid-Amerika en over de vermissing van Harmen Gerbens. Deze verhalen zijn  terug te vinden in het boek.

ISBN 978-90-82050-30-1

Meer informatie vragen en bestellingen doen kan via email met de auteur.

Prachtige ode aan vissers in Paesens-Moddergat

Afgelopen vrijdagavond, exact 130 jaar na de Ramp van Moddergat, vond in de Hervormde kerk van
Paesens een bijzonder concert plaats. Documentairemaker Johann de Graaf liet, in samenwerking met zanger/kunstenaar Gerrit Breteler, een oud visserslied herleven dat in de vergetelheid was geraakt. De geschiedenis van het lied zal in de documentaire Arme Visschers belicht worden op 4 juni aanstaande via Omrop Fryslân en op zondag 9 juni op Nederland 2.
Het middeleeuwse Paesumer kerkje was al rond 19.45 uur goed gevuld met tegen de 100 mensen. Dat was ook het tijdstip waarop Breteler en de overige muzikanten pas arriveerden. Gelukkig ging de soundcheck heel vlot ("Ja, klinkt goed!") en kon er vlak na achten (de kerkklokken luidden) worden begonnen. Onder het publiek o.a. onze leden Gerard de Weger (de puttoloog van Moddergat), museumdirecteur Ihno Dragt, wethouder Pytsje de Graaf en Ciska Hoekstra met familie.
Organisator Johann de Graaf gaf een korte introductie en meldde dat er niet geflitst moest worden tijdens de opname van het hoogtepunt van de avond, het visserslied.
De Friese Tukker Breteler werd begeleid door toetseniste Clara Rullmann en een accordeonist. Om de stem en stemming wat op te warmen zong hij eerst enige nummers van zijn bekende werken, o.a. Catarsis, uit het Requiem van Moddergat 'Ivich Boppedat', een lied over Semarang waar zowel Gerrit als Clara een familielid op het kerkhof heeft liggen en een Fries/Twents lied 'Op een dag drink je geen Grolsch meer'.
Ook vertelde Breteler een mooie anecdote over oud-koningin Beatrix die tijdens een saaie lezing een boekje doorbladerde met een Friese tekst van Breteler die het verzoek van de RVD om een Nederlandse vertaling te maken simpelweg genegeerd had met de reactie: "Onmogelijk". Bea had wel waardering voor die eigenwijsheid. Een mooie reden trouwens voor onze nieuwe koning om Fries te leren. Niet voor niets stammen alle Europese koningshuizen af van de Friese stadhouder Johan Willem Friso.

En toen kwam het hoofdnummer Arme Visschers. Voorwaar geen eenvoudig lied, dat vanuit het Nederlands van componist Maurice Hageman in het Fries vertaald is door Breteler. Voor de opnamen moest het lied dan ook enige keren overgedaan worden, wat het publiek helemaal niet erg vond. Na aanvankelijk aarzelend applaus (mocht dat wel?) was er uiteindelijk een staande ovatie van de vele aanwezigen in het intieme kerkje. Koster Jan met de pet keek het alles met tevredenheid aan. Het zou wel leuk zijn als nog ergens online de tekst van het lied beschikbaar wordt gesteld!

Erelid Reinder Tolsma benoemd tot Lid in Orde van Oranje-Nassau

Vlnr: Burgemeester Marga Waanders, Reinder Tolsma, Willem Wittermans, Broor Adema

Ons erelid en mede-oprichter van onze verening, Reinder Tolsma, werd tijdens de lintjesregen op het gemeentehuis van Dongeradeel gedecoreerd tot Lid in de Orde van Oranje Nassau. Burgemeester Marga Waanders speldde hem de bijbehorende medaille op.

Hieronder een samenvatting van de verdiensten op basis waarvan hij gedecoreerd werd. 

Dhr. Reinder Tolsma (21-06-1950) uit Oosternijkerk

Tolsma is auteur van diverse boeken over de geschiedenis van de gemeente Oosternijkerk en diverse verenigingen en organisaties binnen die gemeente. Als zodanig was betrokkene auteur van “Hark ris wat kinne dy mannen spylje” (100-jarig jubileum van de Brassband UDI te Oosternijkerk); auteur van een boek over 125 jaar Christelijk Onderwijs in Oosternijkerk; auteur van het boek “Kan er iets goeds uit Nazareth zijn” (75 jaar UDI); mede-auteur van “Een geschiedenis van Oosternijkerk” en mede-auteur van “Als dat niet het doel is” ……. Het Samen op Weg-proces in Oosternijkerk.

Van 1981 tot 2004 was hij oprichter en eindredacteur van de Dorpskrant te Oosternijkerk. Als zodanig was decorandus verantwoordelijk voor de lay-out, de eindredactie en schrijver van diverse artikelen over het Oosternijkerk van weleer. Hij levert nu nog altijd historische artikelen aan.

Van 1986 tot 2011 was hij medeoprichter, eindredacteur van het verenigingsblad “De Sneuper” van de Historische Vereniging Noordoost-Friesland te Dokkum. In de periode 1979-2012 organiseerde betrokkene drie dorpsreünies in Oosternijkerk.

Kerkmuseum Jannum een bezoekje waard!

Tussen Dokkum en Birdaard ligt het terpdorpje Jannum (of Janum). Op de terp staat een 13e eeuwse kerk die als museum dient van kerkhistorische voorwerpen. Zo vindt u er het enige in Friesland nog bewaard gebleven Romaanse doopvont en een verzameling zandstenen sarcofagen. Ook heeft het kerkje nog een ouderwetse klokkenstoel.
In 2005 is de kerk van Jannum voor het laatst gerestaureerd. Wilt u meer weten over het gebouw en zijn vroegere gebruikers? In 2009 is een geheel herziene versie van het boekje Kerkmuseum Jannum verschenen. Een digitale versie hiervan kunt u bekijken op de website van terp Hegebeintum. 
De voorwerpencollectie van het kerkmuseum is eigendom van het Fries Museum, dat Jannum vroeger als uithof had.
Voor sneupers dus een mooie gelegenheid om eens kennis te maken met dit prachtige stuk historie op de terp van Jannum. In de online database van Hessel de Walle worden de inscripties in de kerk ook beschreven.
Van april t/m september zijn ze elke zaterdagmiddag open van 13 tot 17 uur.
Kosten € 2 p/p, kinderen tot 12 jaar gratis. Groepen vanaf tien personen zijn ook buiten deze tijden welkom voor een rondleiding. Kosten € 1,50 p/p. Meer info bij Yvonne via 06-41425228.

Zwanen op Landgoed Borg Verhildersum te Leens

Vijf jaar geleden schreef ik een blogartikel over het Recht van Zwanenjacht in Friesland. Dat leverde toen al leuk reacties op, o.a. van Reinder Postma met een zwanenring van Landgoed Fogelsangh te Veenklooster.
Een paar maanden geleden werd ik gemaild door Jeanine Oostland van Landgoed Borg Verhildersum te Leens met de vraag of ik wist hoe het zwanenboek uit 1635 van Barthold Tjaerda van Starkenborgh in bruikleen gekregen zou kunnen worden. Ik bracht haar in contact met Otto Kuipers van Tresoar die voor haar op zoek ging in het archief. In het boek werd door de pluimgraaf bijgehouden, met tekeningen, welke bezitter van het Recht van Zwanenjacht welke merktekenen voerde (in poot en snavel).

Zwanenboek Barthold Tjaerda van Starkenborgh, 1635, collectie Tresoar EVC 5466

Het resultaat is te zien in de prachtige tentoonstelling die sinds kort geopend is op de borg: Terugkomst van de bewoners. Er is o.a. een schitterende zwanehalsband (foto hieronder) te zien.

Elke lente trok de hele familie vanuit de stad naar hun zomerhuis. Zilver, porselein, de mooie lakens, alles werd ingepakt in grote koffers en kisten en op de koetsen gehesen. En natuurlijk op de plaats van bestemming weer uitgeladen. Ook deze zomer keren de oud-bewoners van Borg Verhildersum terug naar Leens. De Onsta’s, de Tjarda Van Starkenborghs, de Van Bolhuis’ en de Frima’s, u kunt alle families ontmoeten op het landgoed. In deze tentoonstelling keren de voorwerpen en verhalen van vroegere bewoners terug naar het landgoed. Voor de meeste voorwerpen is het een weerzien met de families en de belevenissen en omstandigheden waarin zij het dagelijkse leven hebben vormgegeven.

De tentoonstelling is samengesteld na uitgebreid onderzoek naar de borg en zijn bewoners en vertelt het verhaal van de Groninger elite door de eeuwen heen. Veldslagen, huwelijken, overdadige banketten en de heerlijke zomers op het platteland. Voor deze gelegenheid wordt er ook in de Borg extra aandacht besteed aan de objecten en de verhalen van de vroegere bewoners

Voor leden van onze vereniging is een speciale 20% korting beschikbaar (mail ons daarvoor even om de digitale coupon te ontvangen) maar de Museum(jaar)kaart is ook geldig!
Leens is natuurlijk maar op een steenworp afstand gelegen van Noordoost-Friesland, aan de oostkant van de voormalige Lauwerszee. Via Lauwersoog bent u er zo!
Het landgoed is trouwens nog op zoek naar enkele vrijwilligers die op de prachtige borg willen meehelpen.

Zwanehalsband Borg Verhildersum

Vondst bladmuziek 1883 leidt tot nieuw concert in Paesens-Moddergat

Documentairemaker Johann de Graaf, oud-Dokkumer, herontdekte vorig jaar bladmuziek van Maurice Hageman, muzikant , dirigent en directeur van de muziekschool in Leeuwarden ten tijde van de Vissersramp in 1883. Hageman besloot na het horen van de ramp om met een speciaal gecomponeerd lied geld in te zamelen voor de nabestaanden van de 83 omgekomen vissers in de dorpen.
Maurice Hageman voerde het muziekstuk weliswaar ook uit op 4 mei 1883 maar faalde in zijn missie om geld in te zamelen. Het stuk raakte in de vergetelheid maar zal nu wederom, 130 jaar later, worden uitgevoerd!

Vrijdagavond 3 mei organiseren Johann de Graaf en zanger Gerrit Breteler dan ook een bijzonder concert, van 20:00 tot 21:00 uur, in de Hervormde kerk van Paesens-Moddergat. Tijdens het concert speelt Breteler samen met muzikanten dit vergeten lied voor de nabestaanden van de vissersramp in het dorp. Het concert is speciaal gewijd aan de inwoners van Paesens-Moddergat. Adres van de kerk: De Buorren 9,9136 PT Paesens.

In 2008 was ik aanwezig bij een van de uitvoeringen op het wad bij Moddergat van het Friestalige Oer de Seedyk. Ook toen speelde Gerrit Breteler een hoofdrol in de muzikale uitvoering. De belangstelling was groot en het spektakel eveneens. Zie de beeld- en geluidsfragmenten van het begin, het lied Ivich Boppedat en de slotscene (zonder geluid).

De toegang tot het concert in Paesens-Moddergat is gratis. Ik heb me al aangemeld. Let op, er is plaats voor honderd aanwezigen. Mocht u interesse hebben om aanwezig te zijn, stuur dan een e-mail naar Johann de Graaf: concert@johanndegraaf.nl.
Reageer snel, want vol is vol. Inwoners van Paesens-Moddergat hebben bij aanmelding voorrang.

Tijdens het concert worden opnames gemaakt voor de documentaire Arme Visschers. Deze wordt 4 juni aanstaande uitgezonden op Omrop Fryslân en op zondag 9 juni op Nederland 2. Noteer deze data in uw agenda! De documentaire wordt gefilmd door cameraman Shaun Layden van Mintamatics.

ANBI-status. En dan?

De Historische Vereniging Noordoost-Friesland is sinds vorig jaar officieel een Algemeen Nut Beogende Instelling (ANBI). En wel nog iets specifieker: een culturele ANBI. Hiermee geeft de Belastingdienst een faciliteit die het aantrekkelijk maakt om schenkingen te doen!
Op de recente jubileumdag vroeg ik de penningmeester hoeveel schenkingen hij via deze regeling afgelopen jaar had ontvangen. Nou, een stuk of 4 a 5. Dat is op zich een hoopgevend begin maar volgens mij zijn nog weinig Sneupers op de hoogte van de mogelijkheden van de ANBI.
Waarom zou je een schenking doen? Voor de hand liggend is dat je onze vereniging een warm hart toedraagt. En met een schenking geef je onze ongesubsidieerde vereniging, waarvan de contributie nog steeds maar 15 euro per jaar is (met een verenigingsblad in full-colour, zonder advertenties), de mogelijkheid een keer iets extra's te doen. Zoals bijvoorbeeld een extra (dikke) Sneuper, een bijzondere ledendaglocatie etc.
Concreet biedt de Belastingdienst bij een culturele ANBI de mogelijkheid om 150% van de gift als aftrekbaar bedrag op te voeren. Een simpel voorbeeld: u schenkt 100 euro. U mag dan 150 euro op uw belastingopgave opvoeren. Stel dat u rond de 50% Inkomstenbelasting betaalt, dan betaalt de Belastingdienst dus 50% mee= 75 euro.  
Per saldo betaalt u dus maar ongeveer 25 euro om de vereniging met 100 euro te steunen! Dat is nog eens een rendement!
Mocht u nu al van plan zijn iets te doen of er in uw testament rekening mee willen houden, bedenk dan dat we sinds kort een nieuw bankrekeningnummer hebben: Het nummer is: 177.8581.41 (Rabobank Dokkum). IBAN: NL08 RABO 0177 8581 41 t.n.v. Historische Vereniging Noordoost-Friesland te Dokkum (het oude ING nummer vervalt in de loop van het jaar). Kleine moeite, groot plezier!

Update: Een van de lezers reageerde.  Nuancering: de 150% geldt voor ondernemingen en 125% voor particulieren. Bij een schenking van 100 euro zou u dan als particulier 125 euro kunnen opvoeren. Bij 50% IB betaalt de Belasting dus ca 62 euro mee. Per saldo betaalt u dan dus ongeveer 100-62 euro=38 euro.

Jubileumdag Historische Vereniging Noordoost-Friesland een succes

Door Arjen Dijkstra, Nes.
De jubileumdag van de Historische Vereniging Noordoost Friesland is zaterdag druk bezocht. De vereniging organiseerde deze dag vanwege haar 25-jarig bestaan. De dag bestond uit twee delen. De dagactiviteiten waren geconcentreerd in het Historisch Informatiecentrum bij de bibliotheek in Dokkum. Tijdens het avondprogramma stond een jubileumconcert van het Oeralkozakkenkoor op het program.

Open dag historisch informatiecentrum

Van 10 tot 16 uur was het historisch informatiecentrum open voor publiek. Er waren in samenwerking met Binne Reitsma van Tresoar workshops georganiseerd voor de jeugd. Enkele kinderen zijn nu volledig op de hoogte van hoe je iets moet  bewaren. Tresoar verzorgd de workshop ‘Triedsjes nei it ferline’ ook op scholen. Meer informatie daarover is te verkrijgen bij Tresoar in Leeuwarden.

Het historisch informatiecentrum heeft een tentoonstelling ingericht over “200 jaar Koninkrijk en Noordoostfriesland”. Aan de hand van archiefstukken en foto’s wordt de band tussen het koningshuis en de regio getoond. Deze tentoonstelling is zeker tot de komende kroningsdag te zien op de Brokmui 62. Jan de Jager, toonde –net als in de vrijdagkrant- oude foto’s. Doel daarvan was achterhalen van namen. Veel portretten zijn nog onbekend gebleven. De fototentoonstelling blijft tijdelijk nog beschikbaar om meer namen te kunnen achterhalen.

’s Middags was er een workshop Social Media, waarin redacteur en webmaster Hans Zijlstra de wereld van online bronnen en haar mogelijkheden opende voor de aanwezigen. Theo Kuipers vertelde over de herkomst van familienamen in de regio. Dit leidde tot verrassende uitkomsten. 

Oranjekenner en begenadigd verteller (alles uit zijn hoofd) Bearn Bilker deed ons vervolgens uit de doeken hoe de eerste koningen van Nederland de basis hebben gelegd voor de constitutionele monarchie. Ook de link met Dokkum (via Fulda!) met het koningshuis werd gelegd. De heren Jongsma en Boersma van het archief verzorgden rondleidingen in het archiefdepot. De plek waar je normaal als bezoeker niet komt. Bezoekers werden daar verrast met een mysterie guest.

De historische vereniging gaf de hele dag door informatie over de vereniging en de historie van Noordoost Friesland. Zij werden daarin gesteund met stands van de 4H-dorpen en Cultureel Erfgoed Trynwâlden. De 4H-dorpen hebben veel kennis opgebouwd over de dorpen Hantum, Hantumhuizen, Hantumeruitburen en Hiaure. Ze beschikken over beeld- en filmmateriaal over hun regio en publiceren daar ook over. Cultureel Erfgoed Trynwâlden bewaart werkelijk alles over de verschillende dorpen in de Trynwâlden. Men had de gelegenheid vragen te stellen aan experts van de vereniging over hoe men een familieonderzoek kan starten. Soms bleken zaken ook al te zijn uitgezocht, waardoor mensen snel geholpen konden worden.  Een aantal interessante ontdekkingen gaan leiden tot een artikel in het verenigingsorgaan ‘de Sneuper’. Het was vooral een dag om contacten te leggen. Dat is zeker geslaagd!

Jubileumconcert Oeralkozakkenkoor

Omdat de kozakken ons land in 1813 hebben bevrijd van de Fransen, was de titel van de jubileumdag ‘de Kozakken komen!’. Die kozakken konden dan ’s avonds niet ontbreken. Na de felicitaties van burgemeester Waanders aan de voorzitter Haije Talsma kregen de vele aanwezigen een goed concert te horen van het OeralKozakkenkoor onder leiding van Gregor Bak. Ook vanuit het Kozakkenkoor kwamen felicitaties voor de  Историческое общество Восточной Фрисландии (historische vereniging NOF). Deze felicitaties kwamen in het Russisch uiteraard.

Overige activiteiten jubileumjaar

De Historische Vereniging Noordoost Friesland heeft in dit jaar nog meer activiteiten. In het najaar zal bijvoorbeeld tijdens de ledendag het tweede deel van ‘Op de Praatstoel’ verschijnen, onder leiding van ons erelid Reinder Tolsma. Hierin worden mondelinge verhalen (oral history) opgetekend, zodat er weer een stuk verleden voor geïnteresseerden toegankelijk wordt gemaakt.

11en30 april 2013

Het blad op A5-formaat van de NGV afdeling Friesland, 11en30, kwam deze keer uit met op de cover het
gemeentewapen van Ooststellingwerf, een griffioen met tussen de voor- en achterpoten een rode bal met een gouden ster.
Het aantal leden van de afdeling bedraagt per 1 maart 2013 een totaal van 487 (398 leden plus 89 bijkomende leden). Dit is een dalende trend die aan de toegankelijkheid van gegevens op internet wordt gewijd. Persoonlijk betwijfel ik dit omdat we met onze Historische Vereniging Noordoost Friesland het tegendeel bewijzen (we groeien nog steeds).
Op zaterdag 11 mei organiseert de afdeling een excursie naar Burgum, waar de Kruiskerk en het Streekmuseum-Volkssterrenwacht worden bezocht. Hier is een tentoonstelling over Amerikagangers: Emigranten uit Tytsjerksteradiel.
Dan de verdere inhoud van 11en30: Genealogie Gelke Foekes van der Wal, geboren 10 juli 1833 te Nijega. In 'Een laat huwelijk' wordt beschreven hoe Jan Dirks en Bauck Emkes uit Murmerwoudster Broek na 29 jaren 'in hoerdom geleefd te hebben' eindelijk in 1723 trouwden. Ze hadden inmiddels 3 kinderen, in de leeftijd van 16 tot 26.
Oorkonden voor trouw lidmaatschap (40 jaar lid!) kregen o.a. de heer Bernard van Haersma Buma en De Boer.
Anton Musquetier publiceerde een artikel over Een diefstal uit armoede. In 1814 stal zeilmakersknecht Hendrik Cornelis Haagsma goederen uit de winkel van de zeilmakers Rienk en Sjoerd Sleeswijk te Lemmer.
Tineke Hartman schrijft over Werk in Rüstringen, Duitsland, waar haar grootouders Jacobus Scholten en Trijntje Bruinsma rond 1912 kort werkten. Al op 17-jarige leeftijd kreeg ze haar eerste kind.
Stamreeksen van Elfstedentochtwinnaars Sipke Castelein (uit Suawoude) en Abe de Vries (uit De Knipe) zijn opgenomen door Sytze Giezen.
Antonia Veldhuis uit Veenwouden schrijft over Twee vroege twitteraars: De tweets van Petrus Eekma en Jan Georg Semler die in 1789 een conflict uitvochten via pamfletten en korte krantenberichten in o.a. de Leeuwarder Courant.
Als laatste een artikel over Ruurd Taedes Fortuin en Adriaantje Rozendaal die naar de USA emigreerden en daar Roy en Jennie genoemd werden. Via online passagierslijsten en US Census Bureau lijsten is meer over het echtpaar achterhaald.

Auke Benedictus Visser, Sontvaarder rond 1820

De Sonttolregisters zijn recent weer aangevuld met nieuwe gegevens, nu ook van 19e eeuwse doorvaarten van de Sont.
Een van de meest frequente Sontvaarders die Dokkum rond 1820 als thuishaven had was Auke Benedictus Visser. Hij was de zoon van Benedictus Jenses Visser en Geertruid Pieters.
Ooit, in 2003, had ik contact met ene David Craik uit Wales. Hij mailde mij met een vraag over ene Benedictus Jenses (Benedict Jones) uit Dokkum (ongetwijfeld familie van bovengenoemde heren). Deze zou begin 18e eeuw met zijn schip gestrand zijn aan de kust van Wales. Vervolgens ontmoette hij een lokale schone en werd de stamvader van een grote clan Welshmen met de familienaam Jones, overigens de meest voorkomende achternaam in dat land. Zijn graf van rond 1730 zou nog bestaan in het plaatsje Llanddwywe.

In onderstaande lijst uit de Sonttolregisters ziet u o.a. de reizen van Auke Benedictus Visser. Er zitten een paar transcriptiefouten tussen, meest opvallend is die van Ulsser i.p.v. Visser. In de lijst staan ook enkele Dokkumer collega's uit dezelfde periode.
Auke's kofschip was genaamd 'De Jonge Trijntje', groot 95 ton, althans het schip dat in 1829 in herberg het Wapen van Amsterdam te Dokkum werd verkocht en in 1813 nieuw gebouwd was. Zou het schip vernoemd zijn naar zijn schoonmoeder Trijntje de Lang?

De kolomkoppen zijn: Datum doorvaart Sont, Naam schipper, Thuishaven, Vertrekhaven, Aankomsthaven.

24-5-1814	Auke B. Visser	Dockum	Harlingen - Petersborg
	19-6-1814	Age Pieters Visser	Dockum	Amsterdam - Østersøen
	7-9-1814	Auke Benedictus Visser	Dockum	Petersborg - Lissabon
	27-9-1814	P. Schutt	Dockum	Pillau - Havre de Grace
	17-4-1815	Pieter Schiet	Dockum	Rotterdam - Dantzig
	3-5-1815	Auke B. Visser	Dockum	Amsterdam - Pernau
	13-7-1816	Auke B. Visser	Dockum	Amsterdam - Østersøen
	8-8-1816	J. K. Damstra	Dockum	Kiobenhavn - Rotterdam
	15-8-1816	Anke B. Visser	Dockum	Dantzig - Harlingen
	4-11-1816	Pieter Schutt	Dockum	Rouen - Petersborg
	31-3-1817	A. B. Visser	Dockum	Amsterdam - Memel
	5-5-1817	A. B. Visser	Dockum	Memel - Amsterdam
	26-6-1817	Peter Schut	Dockum	Petersborg - Rouen
	6-7-1817	A. B. Visser	Dockum	Amsterdam - Østersøen
	17-7-1817	A. P. Visser	Dockum	Harlingen - Østersøen
	1-8-1817	A. B. Visser	Dockum	Memel - Harlingen
	10-8-1817	A. P. Visser	Dockum	Memel - Harlingen
	17-4-1819	R. J. Mellema	Dockum	Lemmer - Østersøen
	22-4-1819	A. B. Visser	Dockum	Dockum - Østersøen

	23-5-1819	A. B. Visser	Dockum	Danzig - Holland
	12-7-1819	A. B. Visser	Dockum	Dockum - Østersøen
	26-7-1819	R. F. Mellema	Dockum	Amsterdam - Østersøen
	31-8-1819	A. B. Visser	Dockum	Danzig - Dockum
	11-9-1819	Reinder F. Mellama	Dockum	Riga - Amsterdam
	12-5-1821	A. B. Visser	Dockum	Dockum - Østersøen
	5-6-1821	A. B. Ulsser	Dockum	Danzig - Harlingen
	8-6-1824	A. B. Visser	Dockum	Harlingen - Østersøen
	24-7-1824	H. D. Visser	Dockum	Memel - Amsterdam

Hij komt vaker voor in de Dokkumer archieven:

Huwelijksakte Dokkum, 1827 Bruidegom: Auke Benedictus Visser, oud 64 jaar, geboren te Dokkum   Vader: Benedictus Jennes. Moeder: Geertruid Pieters. Bruid: Gertje Symens van Boerum, oud 36 jaar, geboren te Dokkum. Vader: Symen Jans van Boerum. Moeder: Trijntje Jans de Lang. Datum: 22 november 1827, akte nr. 25.

Kadastrale gemeente: Dokkum, Sectie: A   Minuutplan: Dokkum A1  Eigenaar: Auke Benedictus Visser    Beroep: Kofschipper Woonplaats: Dokkum Legger nr: 33.
Voor een model van een kofschip zie de site van het Rijksmuseum.

Sneuper 109 met rococo op Het Loo en tsaar Peter

Zo vlak voor het 25-jarig jubileumfeest van onze vereniging op 6 april in Dokkum is ons paradepaardje De Sneuper weer naar de meer dan 500 leden verstuurd.

Bijzondere verhalen deze keer over een Dokkumer rococo-interieur dat uit het gesloopte hoofdpostkantoor verdween en in Paleis Het Loo in Apeldoorn opdook en een vervolg op het populaire cover-artikel uit Sneuper 105, Maaltijd te Dokkum met tsaar Peter de Grote. Maar was het wel de Russische tsaar, of toch een ander, minstens zo interessant persoon?
Dat en nog veel meer in dit lentenummer van De Sneuper: (inmiddels gratis geheel online)

Inhoudsopgave:
HISTORIE & STREEKGESCHIEDENIS
- Rococo uit Dokkum op paleis Het Loo, Sytse ten Hoeve
- Mosterd of toetje na de Maaltijd? Hans Zijlstra
- Opgravingen in de Anjeliersstraat, Edwin Hoven

GENEALOGIE & FAMILIEGESCHIEDENIS
- Dokkum en India: de Canter Visschers, Bauke vd Pol
- Groeten uit Moddergat: ansichtkaart uit 1909, Gerard de Weger
- Douwe Hansma: de stal van Beslinga State, Klaas Pera

RUBRIEKEN & COLUMNS
- COLUMN: Je mutte mar hoare..., Ale Hansma
- BONIFATIUSBEELDEN: Monnik met ambities, Lammert de Hoop
- HERALDIEK: Dorpswapens & -vlaggen, Rudolf Broersma
- DIACONIEREKENINGEN: familie De Vries, Piet de Haan
DIGITAAL & ACTUEEL & VARIA
- Digitaal verhaal: website en blognieuws, Hans Zijlstra

Wilt u ook meegenieten van de interessante verhalen uit onze regio, dan kunt u zich eenvoudig aanmelden als lid (slechts 15 euro per jaar) via dit online formulier.

Verslag lezing Molens in Achtkarspelen

Woensdag 13 maart jl. hield de heer Sjerp de Jong een interessante lezing over molens in Achtkarspelen voor zo’n 30 belangstellenden.
In het verleden hebben er heel wat molens in Achtkarspelen gestaan. Op dit moment zijn er nog vier over: de korenmolen te Kortwoude, de molen bij de ijsbaan in Buitenpost, de Tjasker bij Augustinusga en de windmotor te Sarabos onder Gerkesklooster. 

De molens kunnen naar hun functie onderverdeeld worden in industriemolens en poldermolens. De poldermolens werden gebruikt om de polder droog te malen. Er waren vroeger veel kleine waterschappen in Achtkarspelen, waarvan de meeste de beschikking hadden over een poldermolen. 

Bij industriemolens kan gedacht worden aan korenmolens, pelmolens , oliemolens en houtzaagmolens.   

Vanouds stond er in elk dorp een korenmolen. De andere industriemolens stonden vooral in Kootstertille en Stroobos.

Meer informatie over alle molens vindt u in de Molendatabase.

Iedereen welkom op Jubileumdag 6 april te Dokkum

Geschiedenis leeft in Dokkum! Al 25 jaar is de regionale historische vereniging actief met het publiceren van verhalen en achtergronden bij de bijzondere mensen die de unieke regio Noordoost Friesland door de eeuwen bevolkt hebben.
Iedereen kent het verhaal van de moord op Bonifatius in 754 na Christus maar er zijn nog veel meer 'nijsgjirriche' zaken die een breed publiek verdienen. In ons verenigingsblad De Sneuper bieden we daar veel aandacht aan, zowel inhoudelijk als door een steeds professionelere presentatie. En omdat we ook al sinds 1999 op het web present zijn is ons ledental gegroeid tot een indrukwekkend aantal van ruim 500. Want zeker ook Friezen om utens die voorouders in Noordoost Friesland hebben vinden het in toenemende mate interessant om meer te weten over hun familiegeschiedenis. En dan niet alleen de jaartallen en plaatsnamen, maar vooral de context van opstanden, klimaat, religie, bijgeloof, criminaliteit en al die andere belangrijke randverschijnselen die het leven kleur geven. Op onze website bieden we daar al veel bronmateriaal over aan. Maar een keer in de zoveel tijd wil je elkaar ook eens de hand schudden, persoonlijke verhalen uitwisselen en nieuwe vrienden beter leren kennen. Daarvoor organiseren we twee keer per jaar de ledendag. En omdat we dit jaar ons 25-jarig jubileum vieren nodigen we iedereen uit die van regionale geschiedenis en genealogie houdt om langs te komen in Dokkum op zaterdag 6 april. En dit alles onder het motto: De Kozakken komen! Precies 200 jaar geleden bevrijdden zij ons van het juk van de Franse keizer Napoleon!

Poster kozakken komen from Historische Vereniging Noordoost Friesland

We hebben een uitgebreid programma op poten gezet, met activiteiten voor jong en oud. In de ochtend is het Streekarchief aan de Brokmui onze uitvalsbasis. Hier zal het bruisen van de activiteiten en is er een historische markt (zusterverenigingen zijn uitgenodigd) met lezingen van Bearn Bilker en Theo Kuipers. Voor de deur is een grote parkeerplaats voor gratis parkeren, aan de rand van de binnenstad. In die binnenstad vervolgen we vanaf 16.00 uur met de ledenvergadering in de monumentale Grote Kerk. En we sluiten aldaar de dag af met een spectaculair muzikaal concert van het Oeral Kozakkenkoor.
Komt dus allen, ook als u niet lid bent, en neem kinderen en kleinkinderen mee. Details van het programma, met o.a. uw eigen familiewapen ontwerpen en tips bij uw stamboomonderzoek, vindt u hier. En als u ook lid van onze vereniging wilt worden (inclusief 4x per jaar de Sneuper in kleur) dan kunt u zich nu al eenvoudig online aanmelden (het kost maar 15 euro per jaar) via dit formulier.

Film over Wiskunde in de Gouden Eeuw met Rene Descartes?

Wetenschappelijk onderzoeker, Dokkumer en lid van onze vereniging Arjen Dijkstra is bezig met een project onder auspiciën van NWO/Bessensap waar een documentaire uit kan voortvloeien. Een mooie manier om geschiedenis voor een breed publiek toegankelijk te maken!
In de zeventiende eeuw was de Universiteit van Franeker een van de belangrijkste onderwijsinstituten in de Nederlandse Republiek. De professoren waren bekende geleerden, de studenten kwamen uit de hele wereld. Op deze universiteit was bijzonder veel aandacht voor de wiskunde. In 1629 werd een student ingeschreven die een van de beroemdste wiskundigen uit die tijd zou worden: René Descartes. In een documentaire wil Dijkstra laten zien in welke wereld hij terecht kwam. Dit doet hij door een nieuwe blik op zijn vakgebied in de Gouden Eeuw te werpen. Wat was wiskunde in die tijd?
Vindt u het ook een interessant idee om hier een documentaire over te zien? Steun dan Arjen Dijkstra door te stemmen op zijn YouTubefilmpje hieronder met een 'like', ofwel duim omhoog (het kost u niks)!
http://www.youtube.com/watch?v=B8

Vrije Fries 2012, nummer 92, met kloeke Friese geschiedenissen

Op zaterdag 2 maart viel hij weer in de brievenbus: het jaarboek van het Koninklijke Fries Genootschap voor Geschiedenis en Cultuur en de Fryske Akademy over 2012. Ik maak er graag melding van op dit blog maar het kost toch ongewild nog aardig wat tijd om de informatie op en rijtje te krijgen. Je zou toch mogen verwachten dat op moment van versturen per post er online ook al de nodige informatie beschikbaar zou worden gemaakt. Op zijn minst een inhoudsopgave en een cover. Maar niets is minder waar!
De site van het Fries Genootschap geeft alleen een overzicht van de inhoud vanaf het eerste nummer in 1839 tot en met 2008!
De Fryske Akademy maakt het nog bonter: daar alleen een overzicht t/m 2006. Dan denk je: het zal wel op de site van Afuk staan, die de boekenverkoop doen. Dat is maar deels waar. Sowieso staat er nog niks over 2012, wel over de delen t/m 2011. Echter dat is via de zoekmachine of navigatie van de site bijna niet te vinden. Probeer het maar eens via Vrije Fries of Vrije Fries 2011.

Afijn, genoeg geconstateerd, nu de inhoud. In het eerste hoofdstukje, Van de redactie, wordt een samenvatting gegeven. Leo Verhart beschrijft de verwoede twisten tussen het Rijksmuseum van Oudheden (te Leiden), in de figuur van Jan Hendrik Holwerda, en het Fries Genootschap, vooral in de figuur van P.C.J.A. Boeles.
Nelleke IJssennagger beschrijft de contacten tussen Friezen en Scandinaviërs in de eeuwen rond het jaar 1000. Aan de hand van teksten en voorwerpen behandelt ze de onderlinge conflicten, allianties, handel en uitwisselingen als evenzovele manieren van contact.
Kees Kuiken onderzoekt het boeren-liberalisme in Het Bildt van de grote heren- en vergaderboeren.
Eeltsje Hettinga levert een mooi essay over de poëzie van de vorig jaar overleden schrijver Trinus Riemersma.
Joke Corporaal behandelt in haar artikel de Friese literatuur van o.a. Anne Wadman.
Persoonlijk het meest interessante artikel, gelardeerd met kleurenfoto's, vind ik dat van Saskia Kuus. Zij trekt de stelling van Piet Bakker, auteur van het standaardwerk over de Friese schilderkunst in de Gouden Eeuw, dat vooral adellijke milieus met portretschilderijen uiting gaven aan hun familiebewustzijn, in twijfel. Zij illustreert dit met het voorbeeld van de uit een familie van eigenerfden afkomstige regent Dirk Fogelsangh (1600-1663), die schilders veelvuldig opdracht gaf om hemzelf en familieleden te portretteren.
Justin Kroesen presenteert tenslotte een overzicht van het Friese katholieke kerkzilver uit het tijdperk van de protestantse Republiek, met bijzondere aandacht voor de daarop aangebrachte beeldtaal.

Inhoudsopgave:
- Terug in het land van herkomst, Leo Verhart.
- Friezen en Scandinaviërs in de Vikingtijd, Nelleke IJssennagger.
- Fries katholiek kerkzilver.
- Anne Wadman tussen moeder- en vadertaal.
- Oer de poézy fan Trinus Riemersma.
- De portretopdrachten van Dirk Fogelsangh (1600-1663).
- 'Zijne vrijzinnige denkbeelden omtrent de staatshuishouding'. Bildts protoliberalisme en liberalisme 1814-1851, Kees Kuiken.
- Archeologische kroniek, Ernst Taayke.
- Jaarverslag Koninklijk Fries Genootschap.