Ambachtslieden en studenten brengen tradities Elf Steden tot leven

Frisian Colorists & Restorers is een ambachtelijk bedrijf, dat is gevestigd in de Blokhuispoort te Leeuwarden. Het is een restauratieatelier voor antiquarische boeken en landkaarten. Ook zijn ze specialist in het handmatig inkleuren van antieke prenten.

FCR ziet het als hun missie om de mooie, oude tradities van hun vak door te geven aan een nieuwe generatie. Om dat te bereiken, werken ze momenteel aan een bijzonder project. Ze willen zo een vertaalslag maken naar het hier en nu, door de tijdloze schoonheid van Friesland te benadrukken.

In het kader van LF2018 maken zij een uniek prentenboek met als thema de Elf Steden. De uitgave wordt een ‘proeve van bekwaamheid’ voor hun vakgebied, maar ze werken ook samen met verschillende ambachtslieden en studenten van de NHL.

Heden en verleden komen samen, krachten worden gebundeld, en het belang van het Fries cultureel erfgoed wordt benadrukt. Ook willen ze graag de tradities eren, die aan het handmatig inkleuren zijn verbonden. In het prentenboek zal dit oude ambacht (onder andere), onder de aandacht worden gebracht.

Inkleuren was met name in de Gouden Eeuw een veelvoorkomend en belangrijk beroep in Nederland. Eeuwenlang werden speciale edities van boeken gedrukt, gebonden, en gekleurd voor een staatshoofd. In de lijn van deze traditie, wordt het prentenboek speciaal vervaardigd voor een hoogwaardigheidsbekleder.

FCR is voor het project nog op zoek naar een aantal bijzondere historische verhalen, uit de omgeving van Sneek, Ylst en Bolsward. Suggesties hiervoor zijn van harte welkom.
Een kleine sneak preview van de uitgave ziet u in de afbeelding bij dit artikel hierboven.
Van Dokkum wordt het verhaal van de 17e eeuwse zeerovers van onze redacteur Nykle Dijkstra opgenomen.

Om het sympathieke project ook financieel rond te krijgen is de organisatie nog wel op zoek naar aanvullende fondsen. Wie tips heeft melde zich bij projectleider Evelien de Boer!
.

Sieperda Symposium over Fries bedrijfsleven op 16 december

Graven naar de wortels van de Friese kenniseconomie
Hoe vergaarde het Friese bedrijfsleven nieuwe kennis en vaardigheden?
Een team van historici heeft zich de afgelopen periode intensief met deze vraag beziggehouden. Voor een breed publiek wordt het nieuwe onderzoek gepresenteerd tijdens het Sieperda Symposium,
georganiseerd door de Fryske Akademy en het Koninklijk Fries Genootschap.
Meest kenmerkend van de moderne Friese economie is het internationale succes van de agribusiness. Daarom concentreren de bijdragen zich op voorbeelden uit het agrarische bedrijfsleven en de zuivelindustrie.
Tijdens het symposium wordt met lezing en debat ingegaan op de actualiteit: wat kan het verleden ons leren in ons streven naar een veerkrachtige economie?

Sieperda Symposium
Datum en tijd: vrijdag 16 december 2016, 13.00-17.00 uur
Locatie: WTC Expo, Heliconweg 52, 8914 AT Leeuwarden
Organisatie:Fryske Akademy en Koninklijk Fries Genootschap
Voertaal: Nederlands
Kosten: € 12,50 (€ 7,50 voor leden/donateurs Fryske Akademy en leden Koninklijk Fries Genootschap)

Aanmeldingsformulier

Programma
12.30 uur
Inloop, ontvangst met koffie/thee
13.00 uur
•    Welkom door dagvoorzitter Ria Kraa (journaliste/eindredacteur Friesch Dagblad)
•    Openingswoord door gedeputeerde Kielstra
•    Marijn Molema (historicus 19de en 20ste eeuw, Fryske Akademy): Wortels van de Friese kenniseconomie
•   Binne de Haan (onderzoeker bij biografie-instituut Rijksuniversiteit Groningen):
Agrarische bedrijfsveranderingen 1955-1980: enkele observaties uit  een oral history-project
•    Presentatie jaarboek De Vrije Fries door Joop Koopmans (redactievoorzitter De Vrije Fries), met artikelen over dit symposium!
14.15 uur
Pauze met thee en koffie
14.45 uur
•    Martha Kist (collectievormer, Tresoar) en Ronald Plantinga (sociaal-economisch historicus, Fryske Akademy): Beeldverhaal over de eerste (1889-1899) en tweede (1904-1995) Suvelskoalle Bolsward
•   Jan Ybema (cultuurhistoricus, Fryske Akademy): Trochleare en omstean leare. Individu en modernisering in de Friese zuivel
•    Discussie over het nut van geschiedenis voor kennisgedreven innovatie met Wendy Zuidema
 (directeur Food & Dairy, hogeschool Van Hall Larenstein), Lieuwe Tamminga (voorzitter Lânboukundich Wurkferbân) en Marijn Molema
16.00 uur
Afsluiting, met aansluitend nagesprek met een hapje en een drankje

Voorouders Lourens Alma Tadema kwamen uit Hallum/Holwerd

Vanaf oktober 2016 organiseert het Fries Museum een grote tentoonstelling van de kunstschilder Lourens Alma Tadema. Hij wordt wel de beroemdste Fries genoemd, maar daar is lang niet iedereen het mee eens. Hij emigreerde immers op jeugdige leeftijd naar Engeland en liet zich ook tot Engelsman naturaliseren. Als eerbetoon aan zijn werk kreeg hij de ridderlijke titel van Sir toegekend: Sir Lawrence Alma-Tadema en werd hij als lid van de Royal Academy of Arts begraven in de Londense St. Paul's Cathedral.

Waar kwamen dan zijn voorouders vandaan? 
Het spoor leidt in eerste instantie richting Dronrijp en Bolsward, waar het gezin waarin Lourens ter wereld kwam woonde. Lourens werd in 1836 in Dronrijp geboren als zoon van Pieter Tadema en Hinke Brouwer. In feite was Alma zijn tweede voornaam!

In een recent onderzoek dat ik deed voor een artikel over de Dokkumer familie Tadema, waar o.a. het VOC-opperhoofd in India Nicolaas Tadema deel van uit maakte, vond ik geen enkele connectie met de kunstzinnige Lourens.
Via AlleFriezen.nl kwam ik ook niet verder dan een Zacharias Jeltes. Bij zo'n bijzondere voornaam moet je toch even stilstaan. Het kwartje viel toen ik een oud nummer van Gens Nostra uit 1993 digitaal doorbladerde. Naast interessante artikelen over de genealogie Heeringa en diverse andere Friese families, kwam ik daarin een genealogie Tadema tegen met Lourens: De familie Tadema uit Holwerd!

Daar waar de Tadema families uit Dokkum en Kollum hun familienaam ontlenen aan de Tadema state in Oostrum of Kollum (Genealogysk Jierboekje 1981, pag. 87-108), en die naam ook al vanaf de 16e eeuw gebruikten, daar baseert de familie van de kunstschilder Lourens zijn familienaam op het patroniem van ene Taede.
De oudst gevonden voorvader was:
Taede Taedes, woonde te Hallum als meijer op plaats 58 (1640), aangenomen als lidmaat april 1629, maar behoorde in 1646 tot de leden die lange tijd niet aan het avondmaal hadden deelgenomen, overleden waarschijnlijk begin 1675.

De volgende generatie o.a. de gelijknamige zoon:
Taede Taedes de jonge (ook genoemd Taede Taedes Jongha/Jongma), geboren (Hallum?) ca. 1635, bierbrouwer te Holwerd (1663), trouwt (1) Hallum 2-1-1659 Jetske Wytses, van Hallum; trouwt(2) Holwerd 3-5-1663 Elisabeth Huber, geboren Dokkum 4-2-1643, overleden Franeker 1699, dochter van Zacharias Huber, notaris en secretaris van West Dongeradeel, en Sjoukje Jensma.

Zacharias Taedes uit Holwerd ging als eerste in deze familie de naam Tadema voeren, vandaar ook de titel van het artikel in Gens Nostra. De auteur, drs. K. Terpstra, wijst in dat artikel op de artistieke verbanden in de kwartierstaat van Lourens met zijn neven, de bekende schilders Taco en Hendrik Willem Mesdag en zilversmeden Brouwer (Genealogysk Jierboekje 1983, pag. 60-69).. En hoewel de eerste generaties allemaal Nederlands Hervormd waren komen in latere generaties ook diverse doopsgezinden voor.

Het moge duidelijk zijn: de voornaam Zacharias kwam uit de familie Huber, van de bekende Dokkumer jurist Ulrik Huber!

Recent werd door het Fries Museum het portret van Frederika Reijnders uit Leeuwarden gerestaureerd. Zij werd in 1839 geboren als dochter van Izaak Reijnders en Catharina Anna van Wicheren.

Update: Als liefhebber van portretten meld ik graag deze andere portretten die Alma Tadema aan het begin van zijn carriere maakte:
Sientje Tadema: dochter van Zacharias Jeltes Tadema en Klaaske Canter Visscher. Zij was muzieklerares.

Marie Josephine Jacoba van Marcke de Lummen, in particulier Fries bezit. Zie ook deze afbeelding. Zij was gehuwd met Louis Kufferath, een componist, dirigent en pianist.

Nederlandse teksten uit 17e eeuw in New Yorkse archieven

Het New Netherland Institute houdt zich bezig met de begintijd van Nieuw Nederland, met als middelpunt het huidige New York en Albany. In het begin van de 17e eeuw heetten deze steden nog Nieuw Amsterdam en Beverwijck.
Na de ontdekking van Manhatton in 1609 door Henry Hudson met zijn schip de Halve Maen in dienst van de Staten-Generaal, werd in 1621 de Westindische Compagnie (WIC) opgericht. Vanaf 1622 was er een kamer van de WIC in Groningen: Stad en Lande. De vestiging in de stad Groningen had via het Reitdiep aansluiting op de Lauwerszee. Toen de monding, net als bij Dokkum, verder verzandde, werd er meestentijds vanuit Delfzijl (met een Fries garnizoen) ingescheept.
De WIC had een monopolie op de handel en scheepvaart op Afrika en Amerika, het recht op die kusten forten te bouwen, en het recht Spaanse en Portugese schepen te kapen (zoals de Zilvervloot in 1628).

Charles Gehring, in samenwerking met o.a. Janny Venema, is al jarenlang bezig, vanuit de New York State Library in Albany, de oude documenten uit de archieven van Nieuw Nederland te transcriberen. Helaas wel van de originele Nederlandse tekst in het Engels, maar in ieder geval daardoor makkelijker te doorzoeken. Daarbij moet je nog wel even letten op de oude spellingen van bijvoorbeeld plaatsnamen. Zie ook de video met Gehring over een brief uit 1664 en het boek van Russell Shorto, Nieuw Amsterdam, Eiland in het hart van de wereld.
Dat er de nodige Friezen deelnamen aan de kolonisatie van Nieuw Nederland was wel bekend. In 2009 schreef ik er een blogartikel over, getiteld Friezen in het kielzog van Henry Hudson.
Uiteraard Pieter Stuyvesant die directeur-generaal was van 1645-1664. De pallisaden rond Nieuw Amsterdam werden gebouwd door de Friese timmerman uit Bolsward, Frederik Philips.
Ook de Friese familie Fonda, bekend van de filmsterren Peter en Jane, was al vroeg in de kolonie neergestreken.

Aangezien er op de website van het New Netherland Institute inmiddels weer meer bestanden digitaal beschikbaar zijn gesteld (periode 1638-1685) werd het weer eens tijd opnieuw poolshoogte te nemen. Je kunt tegenwoordig zelfs gratis scans van originelen in zwaar tiff-formaat downloaden.
Kwamen er nog meer nieuwe Nederlanders uit Noordoost Friesland? Jazeker!
Al snel vond ik dit: De eerste schoolmeester van Nieuw Nederland (New York) kwam uit Dokkum!
In 1638, Adam Roelantsen Groen, from Dockum, in Friesland, the first schoolmaster of New Netherland. As shown by this document, his first wife was a widow by the name of Elsje Martens, who died before June 10, 1638, when Cors Pietersen brought suit against Roelantsen for the recovery of his wife's share of her deceased mother's estate. His second wife was Lyntje Martens, who died in 1646. In diverse vermeldingen komt hij voor als getuige en zelfs wordt hij een keer uit een herberg gezet!

Adam Roelants van Dokkum kwam ik ook tegen in het Stadsarchief Amsterdam op 29 september 1633 bij Notaris Barent Jans Verbeeck:
Jacob Walichs van Wijngerden, oud 30 jaar, hoogbootsmansmaat en Adam Roelants van Dockum, oud 29 jaar, bosschieter, beide onlangs in dienst der WIC op het schip De Soutbergh hier gekomen, verklaren op verzoek van Luycas Jans Sprangh die als metselaar in dienst der WIC op het fort Amsterdam in Nieuw Nederland heeft gewerkt, dat deze aldaar met hen in opdracht vd commandeur hout heeft moeten halen. Hij heeft zich toen ernstig bezeerd. Voor die tijd was hij goed gezond.
In 1649 moet er even op zijn kinderen gepast worden, omdat hij dan mogelijk even naar patria moet.

Adam Roelants was geen lieverdje en beledigde zelfs een vrouw in Nieuw Amsterdam! Hij ging blijkbaar regelmatig om met dames van lichte zeden.Hij kreeg een keer een boete van 25 gulden die aan de armen werd gedoneerd. In 1659 werd zijn zoon Daniël uitbesteed bij de diaconie in Beverwijck, het huidige Albany.

En wat te denken van: the 23rd of August 1659. 51a I [Jan Pietersen] 198 van [Dockum] skipper, next to God, of my ship named [Speramundij].
Ook deze man uit Noordoost Friesland in Nieuw Nederland: 'Eelke Jans/Elke Jansen uit Veenwolden'.
Bij Allefriezen.nl kan ik de New Yorkse schoolmeester niet direct vinden, hoewel deze het eventueel zou kunnen zijn;
Trouwregister Hervormde gemeente Harlingen. Bron: DTB Trouwen. Datum: 27-08-1626. Soort akte: bevestiging huwelijk. Bruidegom: Adam Roelefs wonende te Dokkum, Bruid: Eltsien Hendrickx wonende te Amsterdam.

U kunt makkelijk zoeken op naam of plaatsnaam door een deel van de bestanden (met scans) via de zoekbox rechtsboven met de tekst SEARCH DIGITAL COLLECTIONS.
Of door de meeste transcripties via deze zoekbox.
Voor de volledigheid zult u echter transcripties in pdf-formaat moeten openen en dan zoeken via Ctrl-F.
Ga ook eens in deze mooie bronnen sneupen!

En deze vroege kolonist Willem Jacobs van Boerum, ca 1610-1688 (uit Burum bij Kollum dus) moeten we ook nog eens uitzoeken. Tips zijn welkom! 

Update: In de online database Voyages of New Netherland vinden we de Soutbergh terug in 1632. Naast Adam Roelants Groen uit Dokkum waren ook de bekende Wouter van Twiller en Everardus Bogardus aan boord. Via Plymouth en Sint Maarten bereikten ze Nieuw Nederland. Er was ook wat vee meegenomen maar een kalf of jong hert (voor Van Rensselaer) overleed onderweg.