Vondst bladmuziek 1883 leidt tot nieuw concert in Paesens-Moddergat

Documentairemaker Johann de Graaf, oud-Dokkumer, herontdekte vorig jaar bladmuziek van Maurice Hageman, muzikant , dirigent en directeur van de muziekschool in Leeuwarden ten tijde van de Vissersramp in 1883. Hageman besloot na het horen van de ramp om met een speciaal gecomponeerd lied geld in te zamelen voor de nabestaanden van de 83 omgekomen vissers in de dorpen.
Maurice Hageman voerde het muziekstuk weliswaar ook uit op 4 mei 1883 maar faalde in zijn missie om geld in te zamelen. Het stuk raakte in de vergetelheid maar zal nu wederom, 130 jaar later, worden uitgevoerd!

Vrijdagavond 3 mei organiseren Johann de Graaf en zanger Gerrit Breteler dan ook een bijzonder concert, van 20:00 tot 21:00 uur, in de Hervormde kerk van Paesens-Moddergat. Tijdens het concert speelt Breteler samen met muzikanten dit vergeten lied voor de nabestaanden van de vissersramp in het dorp. Het concert is speciaal gewijd aan de inwoners van Paesens-Moddergat. Adres van de kerk: De Buorren 9,9136 PT Paesens.

In 2008 was ik aanwezig bij een van de uitvoeringen op het wad bij Moddergat van het Friestalige Oer de Seedyk. Ook toen speelde Gerrit Breteler een hoofdrol in de muzikale uitvoering. De belangstelling was groot en het spektakel eveneens. Zie de beeld- en geluidsfragmenten van het begin, het lied Ivich Boppedat en de slotscene (zonder geluid).

De toegang tot het concert in Paesens-Moddergat is gratis. Ik heb me al aangemeld. Let op, er is plaats voor honderd aanwezigen. Mocht u interesse hebben om aanwezig te zijn, stuur dan een e-mail naar Johann de Graaf: concert@johanndegraaf.nl.
Reageer snel, want vol is vol. Inwoners van Paesens-Moddergat hebben bij aanmelding voorrang.

Tijdens het concert worden opnames gemaakt voor de documentaire Arme Visschers. Deze wordt 4 juni aanstaande uitgezonden op Omrop Fryslân en op zondag 9 juni op Nederland 2. Noteer deze data in uw agenda! De documentaire wordt gefilmd door cameraman Shaun Layden van Mintamatics.

ANBI-status. En dan?

De Historische Vereniging Noordoost-Friesland is sinds vorig jaar officieel een Algemeen Nut Beogende Instelling (ANBI). En wel nog iets specifieker: een culturele ANBI. Hiermee geeft de Belastingdienst een faciliteit die het aantrekkelijk maakt om schenkingen te doen!
Op de recente jubileumdag vroeg ik de penningmeester hoeveel schenkingen hij via deze regeling afgelopen jaar had ontvangen. Nou, een stuk of 4 a 5. Dat is op zich een hoopgevend begin maar volgens mij zijn nog weinig Sneupers op de hoogte van de mogelijkheden van de ANBI.
Waarom zou je een schenking doen? Voor de hand liggend is dat je onze vereniging een warm hart toedraagt. En met een schenking geef je onze ongesubsidieerde vereniging, waarvan de contributie nog steeds maar 15 euro per jaar is (met een verenigingsblad in full-colour, zonder advertenties), de mogelijkheid een keer iets extra's te doen. Zoals bijvoorbeeld een extra (dikke) Sneuper, een bijzondere ledendaglocatie etc.
Concreet biedt de Belastingdienst bij een culturele ANBI de mogelijkheid om 150% van de gift als aftrekbaar bedrag op te voeren. Een simpel voorbeeld: u schenkt 100 euro. U mag dan 150 euro op uw belastingopgave opvoeren. Stel dat u rond de 50% Inkomstenbelasting betaalt, dan betaalt de Belastingdienst dus 50% mee= 75 euro.  
Per saldo betaalt u dus maar ongeveer 25 euro om de vereniging met 100 euro te steunen! Dat is nog eens een rendement!
Mocht u nu al van plan zijn iets te doen of er in uw testament rekening mee willen houden, bedenk dan dat we sinds kort een nieuw bankrekeningnummer hebben: Het nummer is: 177.8581.41 (Rabobank Dokkum). IBAN: NL08 RABO 0177 8581 41 t.n.v. Historische Vereniging Noordoost-Friesland te Dokkum (het oude ING nummer vervalt in de loop van het jaar). Kleine moeite, groot plezier!

Update: Een van de lezers reageerde.  Nuancering: de 150% geldt voor ondernemingen en 125% voor particulieren. Bij een schenking van 100 euro zou u dan als particulier 125 euro kunnen opvoeren. Bij 50% IB betaalt de Belasting dus ca 62 euro mee. Per saldo betaalt u dan dus ongeveer 100-62 euro=38 euro.

Jubileumdag Historische Vereniging Noordoost-Friesland een succes

Door Arjen Dijkstra, Nes.
De jubileumdag van de Historische Vereniging Noordoost Friesland is zaterdag druk bezocht. De vereniging organiseerde deze dag vanwege haar 25-jarig bestaan. De dag bestond uit twee delen. De dagactiviteiten waren geconcentreerd in het Historisch Informatiecentrum bij de bibliotheek in Dokkum. Tijdens het avondprogramma stond een jubileumconcert van het Oeralkozakkenkoor op het program.

Open dag historisch informatiecentrum

Van 10 tot 16 uur was het historisch informatiecentrum open voor publiek. Er waren in samenwerking met Binne Reitsma van Tresoar workshops georganiseerd voor de jeugd. Enkele kinderen zijn nu volledig op de hoogte van hoe je iets moet  bewaren. Tresoar verzorgd de workshop ‘Triedsjes nei it ferline’ ook op scholen. Meer informatie daarover is te verkrijgen bij Tresoar in Leeuwarden.

Het historisch informatiecentrum heeft een tentoonstelling ingericht over “200 jaar Koninkrijk en Noordoostfriesland”. Aan de hand van archiefstukken en foto’s wordt de band tussen het koningshuis en de regio getoond. Deze tentoonstelling is zeker tot de komende kroningsdag te zien op de Brokmui 62. Jan de Jager, toonde –net als in de vrijdagkrant- oude foto’s. Doel daarvan was achterhalen van namen. Veel portretten zijn nog onbekend gebleven. De fototentoonstelling blijft tijdelijk nog beschikbaar om meer namen te kunnen achterhalen.

’s Middags was er een workshop Social Media, waarin redacteur en webmaster Hans Zijlstra de wereld van online bronnen en haar mogelijkheden opende voor de aanwezigen. Theo Kuipers vertelde over de herkomst van familienamen in de regio. Dit leidde tot verrassende uitkomsten. 

Oranjekenner en begenadigd verteller (alles uit zijn hoofd) Bearn Bilker deed ons vervolgens uit de doeken hoe de eerste koningen van Nederland de basis hebben gelegd voor de constitutionele monarchie. Ook de link met Dokkum (via Fulda!) met het koningshuis werd gelegd. De heren Jongsma en Boersma van het archief verzorgden rondleidingen in het archiefdepot. De plek waar je normaal als bezoeker niet komt. Bezoekers werden daar verrast met een mysterie guest.

De historische vereniging gaf de hele dag door informatie over de vereniging en de historie van Noordoost Friesland. Zij werden daarin gesteund met stands van de 4H-dorpen en Cultureel Erfgoed Trynwâlden. De 4H-dorpen hebben veel kennis opgebouwd over de dorpen Hantum, Hantumhuizen, Hantumeruitburen en Hiaure. Ze beschikken over beeld- en filmmateriaal over hun regio en publiceren daar ook over. Cultureel Erfgoed Trynwâlden bewaart werkelijk alles over de verschillende dorpen in de Trynwâlden. Men had de gelegenheid vragen te stellen aan experts van de vereniging over hoe men een familieonderzoek kan starten. Soms bleken zaken ook al te zijn uitgezocht, waardoor mensen snel geholpen konden worden.  Een aantal interessante ontdekkingen gaan leiden tot een artikel in het verenigingsorgaan ‘de Sneuper’. Het was vooral een dag om contacten te leggen. Dat is zeker geslaagd!

Jubileumconcert Oeralkozakkenkoor

Omdat de kozakken ons land in 1813 hebben bevrijd van de Fransen, was de titel van de jubileumdag ‘de Kozakken komen!’. Die kozakken konden dan ’s avonds niet ontbreken. Na de felicitaties van burgemeester Waanders aan de voorzitter Haije Talsma kregen de vele aanwezigen een goed concert te horen van het OeralKozakkenkoor onder leiding van Gregor Bak. Ook vanuit het Kozakkenkoor kwamen felicitaties voor de  Историческое общество Восточной Фрисландии (historische vereniging NOF). Deze felicitaties kwamen in het Russisch uiteraard.

Overige activiteiten jubileumjaar

De Historische Vereniging Noordoost Friesland heeft in dit jaar nog meer activiteiten. In het najaar zal bijvoorbeeld tijdens de ledendag het tweede deel van ‘Op de Praatstoel’ verschijnen, onder leiding van ons erelid Reinder Tolsma. Hierin worden mondelinge verhalen (oral history) opgetekend, zodat er weer een stuk verleden voor geïnteresseerden toegankelijk wordt gemaakt.

11en30 april 2013

Het blad op A5-formaat van de NGV afdeling Friesland, 11en30, kwam deze keer uit met op de cover het
gemeentewapen van Ooststellingwerf, een griffioen met tussen de voor- en achterpoten een rode bal met een gouden ster.
Het aantal leden van de afdeling bedraagt per 1 maart 2013 een totaal van 487 (398 leden plus 89 bijkomende leden). Dit is een dalende trend die aan de toegankelijkheid van gegevens op internet wordt gewijd. Persoonlijk betwijfel ik dit omdat we met onze Historische Vereniging Noordoost Friesland het tegendeel bewijzen (we groeien nog steeds).
Op zaterdag 11 mei organiseert de afdeling een excursie naar Burgum, waar de Kruiskerk en het Streekmuseum-Volkssterrenwacht worden bezocht. Hier is een tentoonstelling over Amerikagangers: Emigranten uit Tytsjerksteradiel.
Dan de verdere inhoud van 11en30: Genealogie Gelke Foekes van der Wal, geboren 10 juli 1833 te Nijega. In 'Een laat huwelijk' wordt beschreven hoe Jan Dirks en Bauck Emkes uit Murmerwoudster Broek na 29 jaren 'in hoerdom geleefd te hebben' eindelijk in 1723 trouwden. Ze hadden inmiddels 3 kinderen, in de leeftijd van 16 tot 26.
Oorkonden voor trouw lidmaatschap (40 jaar lid!) kregen o.a. de heer Bernard van Haersma Buma en De Boer.
Anton Musquetier publiceerde een artikel over Een diefstal uit armoede. In 1814 stal zeilmakersknecht Hendrik Cornelis Haagsma goederen uit de winkel van de zeilmakers Rienk en Sjoerd Sleeswijk te Lemmer.
Tineke Hartman schrijft over Werk in Rüstringen, Duitsland, waar haar grootouders Jacobus Scholten en Trijntje Bruinsma rond 1912 kort werkten. Al op 17-jarige leeftijd kreeg ze haar eerste kind.
Stamreeksen van Elfstedentochtwinnaars Sipke Castelein (uit Suawoude) en Abe de Vries (uit De Knipe) zijn opgenomen door Sytze Giezen.
Antonia Veldhuis uit Veenwouden schrijft over Twee vroege twitteraars: De tweets van Petrus Eekma en Jan Georg Semler die in 1789 een conflict uitvochten via pamfletten en korte krantenberichten in o.a. de Leeuwarder Courant.
Als laatste een artikel over Ruurd Taedes Fortuin en Adriaantje Rozendaal die naar de USA emigreerden en daar Roy en Jennie genoemd werden. Via online passagierslijsten en US Census Bureau lijsten is meer over het echtpaar achterhaald.

Auke Benedictus Visser, Sontvaarder rond 1820

De Sonttolregisters zijn recent weer aangevuld met nieuwe gegevens, nu ook van 19e eeuwse doorvaarten van de Sont.
Een van de meest frequente Sontvaarders die Dokkum rond 1820 als thuishaven had was Auke Benedictus Visser. Hij was de zoon van Benedictus Jenses Visser en Geertruid Pieters.
Ooit, in 2003, had ik contact met ene David Craik uit Wales. Hij mailde mij met een vraag over ene Benedictus Jenses (Benedict Jones) uit Dokkum (ongetwijfeld familie van bovengenoemde heren). Deze zou begin 18e eeuw met zijn schip gestrand zijn aan de kust van Wales. Vervolgens ontmoette hij een lokale schone en werd de stamvader van een grote clan Welshmen met de familienaam Jones, overigens de meest voorkomende achternaam in dat land. Zijn graf van rond 1730 zou nog bestaan in het plaatsje Llanddwywe.

In onderstaande lijst uit de Sonttolregisters ziet u o.a. de reizen van Auke Benedictus Visser. Er zitten een paar transcriptiefouten tussen, meest opvallend is die van Ulsser i.p.v. Visser. In de lijst staan ook enkele Dokkumer collega's uit dezelfde periode.
Auke's kofschip was genaamd 'De Jonge Trijntje', groot 95 ton, althans het schip dat in 1829 in herberg het Wapen van Amsterdam te Dokkum werd verkocht en in 1813 nieuw gebouwd was. Zou het schip vernoemd zijn naar zijn schoonmoeder Trijntje de Lang?

De kolomkoppen zijn: Datum doorvaart Sont, Naam schipper, Thuishaven, Vertrekhaven, Aankomsthaven.

24-5-1814	Auke B. Visser	Dockum	Harlingen - Petersborg
	19-6-1814	Age Pieters Visser	Dockum	Amsterdam - Østersøen
	7-9-1814	Auke Benedictus Visser	Dockum	Petersborg - Lissabon
	27-9-1814	P. Schutt	Dockum	Pillau - Havre de Grace
	17-4-1815	Pieter Schiet	Dockum	Rotterdam - Dantzig
	3-5-1815	Auke B. Visser	Dockum	Amsterdam - Pernau
	13-7-1816	Auke B. Visser	Dockum	Amsterdam - Østersøen
	8-8-1816	J. K. Damstra	Dockum	Kiobenhavn - Rotterdam
	15-8-1816	Anke B. Visser	Dockum	Dantzig - Harlingen
	4-11-1816	Pieter Schutt	Dockum	Rouen - Petersborg
	31-3-1817	A. B. Visser	Dockum	Amsterdam - Memel
	5-5-1817	A. B. Visser	Dockum	Memel - Amsterdam
	26-6-1817	Peter Schut	Dockum	Petersborg - Rouen
	6-7-1817	A. B. Visser	Dockum	Amsterdam - Østersøen
	17-7-1817	A. P. Visser	Dockum	Harlingen - Østersøen
	1-8-1817	A. B. Visser	Dockum	Memel - Harlingen
	10-8-1817	A. P. Visser	Dockum	Memel - Harlingen
	17-4-1819	R. J. Mellema	Dockum	Lemmer - Østersøen
	22-4-1819	A. B. Visser	Dockum	Dockum - Østersøen

	23-5-1819	A. B. Visser	Dockum	Danzig - Holland
	12-7-1819	A. B. Visser	Dockum	Dockum - Østersøen
	26-7-1819	R. F. Mellema	Dockum	Amsterdam - Østersøen
	31-8-1819	A. B. Visser	Dockum	Danzig - Dockum
	11-9-1819	Reinder F. Mellama	Dockum	Riga - Amsterdam
	12-5-1821	A. B. Visser	Dockum	Dockum - Østersøen
	5-6-1821	A. B. Ulsser	Dockum	Danzig - Harlingen
	8-6-1824	A. B. Visser	Dockum	Harlingen - Østersøen
	24-7-1824	H. D. Visser	Dockum	Memel - Amsterdam

Hij komt vaker voor in de Dokkumer archieven:

Huwelijksakte Dokkum, 1827 Bruidegom: Auke Benedictus Visser, oud 64 jaar, geboren te Dokkum   Vader: Benedictus Jennes. Moeder: Geertruid Pieters. Bruid: Gertje Symens van Boerum, oud 36 jaar, geboren te Dokkum. Vader: Symen Jans van Boerum. Moeder: Trijntje Jans de Lang. Datum: 22 november 1827, akte nr. 25.

Kadastrale gemeente: Dokkum, Sectie: A   Minuutplan: Dokkum A1  Eigenaar: Auke Benedictus Visser    Beroep: Kofschipper Woonplaats: Dokkum Legger nr: 33.
Voor een model van een kofschip zie de site van het Rijksmuseum.

Sneuper 109 met rococo op Het Loo en tsaar Peter

Zo vlak voor het 25-jarig jubileumfeest van onze vereniging op 6 april in Dokkum is ons paradepaardje De Sneuper weer naar de meer dan 500 leden verstuurd.

Bijzondere verhalen deze keer over een Dokkumer rococo-interieur dat uit het gesloopte hoofdpostkantoor verdween en in Paleis Het Loo in Apeldoorn opdook en een vervolg op het populaire cover-artikel uit Sneuper 105, Maaltijd te Dokkum met tsaar Peter de Grote. Maar was het wel de Russische tsaar, of toch een ander, minstens zo interessant persoon?
Dat en nog veel meer in dit lentenummer van De Sneuper: (inmiddels gratis geheel online)

Inhoudsopgave:
HISTORIE & STREEKGESCHIEDENIS
- Rococo uit Dokkum op paleis Het Loo, Sytse ten Hoeve
- Mosterd of toetje na de Maaltijd? Hans Zijlstra
- Opgravingen in de Anjeliersstraat, Edwin Hoven

GENEALOGIE & FAMILIEGESCHIEDENIS
- Dokkum en India: de Canter Visschers, Bauke vd Pol
- Groeten uit Moddergat: ansichtkaart uit 1909, Gerard de Weger
- Douwe Hansma: de stal van Beslinga State, Klaas Pera

RUBRIEKEN & COLUMNS
- COLUMN: Je mutte mar hoare..., Ale Hansma
- BONIFATIUSBEELDEN: Monnik met ambities, Lammert de Hoop
- HERALDIEK: Dorpswapens & -vlaggen, Rudolf Broersma
- DIACONIEREKENINGEN: familie De Vries, Piet de Haan
DIGITAAL & ACTUEEL & VARIA
- Digitaal verhaal: website en blognieuws, Hans Zijlstra

Wilt u ook meegenieten van de interessante verhalen uit onze regio, dan kunt u zich eenvoudig aanmelden als lid (slechts 15 euro per jaar) via dit online formulier.

Verslag lezing Molens in Achtkarspelen

Woensdag 13 maart jl. hield de heer Sjerp de Jong een interessante lezing over molens in Achtkarspelen voor zo’n 30 belangstellenden.
In het verleden hebben er heel wat molens in Achtkarspelen gestaan. Op dit moment zijn er nog vier over: de korenmolen te Kortwoude, de molen bij de ijsbaan in Buitenpost, de Tjasker bij Augustinusga en de windmotor te Sarabos onder Gerkesklooster. 

De molens kunnen naar hun functie onderverdeeld worden in industriemolens en poldermolens. De poldermolens werden gebruikt om de polder droog te malen. Er waren vroeger veel kleine waterschappen in Achtkarspelen, waarvan de meeste de beschikking hadden over een poldermolen. 

Bij industriemolens kan gedacht worden aan korenmolens, pelmolens , oliemolens en houtzaagmolens.   

Vanouds stond er in elk dorp een korenmolen. De andere industriemolens stonden vooral in Kootstertille en Stroobos.

Meer informatie over alle molens vindt u in de Molendatabase.

Iedereen welkom op Jubileumdag 6 april te Dokkum

Geschiedenis leeft in Dokkum! Al 25 jaar is de regionale historische vereniging actief met het publiceren van verhalen en achtergronden bij de bijzondere mensen die de unieke regio Noordoost Friesland door de eeuwen bevolkt hebben.
Iedereen kent het verhaal van de moord op Bonifatius in 754 na Christus maar er zijn nog veel meer 'nijsgjirriche' zaken die een breed publiek verdienen. In ons verenigingsblad De Sneuper bieden we daar veel aandacht aan, zowel inhoudelijk als door een steeds professionelere presentatie. En omdat we ook al sinds 1999 op het web present zijn is ons ledental gegroeid tot een indrukwekkend aantal van ruim 500. Want zeker ook Friezen om utens die voorouders in Noordoost Friesland hebben vinden het in toenemende mate interessant om meer te weten over hun familiegeschiedenis. En dan niet alleen de jaartallen en plaatsnamen, maar vooral de context van opstanden, klimaat, religie, bijgeloof, criminaliteit en al die andere belangrijke randverschijnselen die het leven kleur geven. Op onze website bieden we daar al veel bronmateriaal over aan. Maar een keer in de zoveel tijd wil je elkaar ook eens de hand schudden, persoonlijke verhalen uitwisselen en nieuwe vrienden beter leren kennen. Daarvoor organiseren we twee keer per jaar de ledendag. En omdat we dit jaar ons 25-jarig jubileum vieren nodigen we iedereen uit die van regionale geschiedenis en genealogie houdt om langs te komen in Dokkum op zaterdag 6 april. En dit alles onder het motto: De Kozakken komen! Precies 200 jaar geleden bevrijdden zij ons van het juk van de Franse keizer Napoleon!

Poster kozakken komen from Historische Vereniging Noordoost Friesland

We hebben een uitgebreid programma op poten gezet, met activiteiten voor jong en oud. In de ochtend is het Streekarchief aan de Brokmui onze uitvalsbasis. Hier zal het bruisen van de activiteiten en is er een historische markt (zusterverenigingen zijn uitgenodigd) met lezingen van Bearn Bilker en Theo Kuipers. Voor de deur is een grote parkeerplaats voor gratis parkeren, aan de rand van de binnenstad. In die binnenstad vervolgen we vanaf 16.00 uur met de ledenvergadering in de monumentale Grote Kerk. En we sluiten aldaar de dag af met een spectaculair muzikaal concert van het Oeral Kozakkenkoor.
Komt dus allen, ook als u niet lid bent, en neem kinderen en kleinkinderen mee. Details van het programma, met o.a. uw eigen familiewapen ontwerpen en tips bij uw stamboomonderzoek, vindt u hier. En als u ook lid van onze vereniging wilt worden (inclusief 4x per jaar de Sneuper in kleur) dan kunt u zich nu al eenvoudig online aanmelden (het kost maar 15 euro per jaar) via dit formulier.

Film over Wiskunde in de Gouden Eeuw met Rene Descartes?

Wetenschappelijk onderzoeker, Dokkumer en lid van onze vereniging Arjen Dijkstra is bezig met een project onder auspiciën van NWO/Bessensap waar een documentaire uit kan voortvloeien. Een mooie manier om geschiedenis voor een breed publiek toegankelijk te maken!
In de zeventiende eeuw was de Universiteit van Franeker een van de belangrijkste onderwijsinstituten in de Nederlandse Republiek. De professoren waren bekende geleerden, de studenten kwamen uit de hele wereld. Op deze universiteit was bijzonder veel aandacht voor de wiskunde. In 1629 werd een student ingeschreven die een van de beroemdste wiskundigen uit die tijd zou worden: René Descartes. In een documentaire wil Dijkstra laten zien in welke wereld hij terecht kwam. Dit doet hij door een nieuwe blik op zijn vakgebied in de Gouden Eeuw te werpen. Wat was wiskunde in die tijd?
Vindt u het ook een interessant idee om hier een documentaire over te zien? Steun dan Arjen Dijkstra door te stemmen op zijn YouTubefilmpje hieronder met een 'like', ofwel duim omhoog (het kost u niks)!
http://www.youtube.com/watch?v=B8

Vrije Fries 2012, nummer 92, met kloeke Friese geschiedenissen

Op zaterdag 2 maart viel hij weer in de brievenbus: het jaarboek van het Koninklijke Fries Genootschap voor Geschiedenis en Cultuur en de Fryske Akademy over 2012. Ik maak er graag melding van op dit blog maar het kost toch ongewild nog aardig wat tijd om de informatie op en rijtje te krijgen. Je zou toch mogen verwachten dat op moment van versturen per post er online ook al de nodige informatie beschikbaar zou worden gemaakt. Op zijn minst een inhoudsopgave en een cover. Maar niets is minder waar!
De site van het Fries Genootschap geeft alleen een overzicht van de inhoud vanaf het eerste nummer in 1839 tot en met 2008!
De Fryske Akademy maakt het nog bonter: daar alleen een overzicht t/m 2006. Dan denk je: het zal wel op de site van Afuk staan, die de boekenverkoop doen. Dat is maar deels waar. Sowieso staat er nog niks over 2012, wel over de delen t/m 2011. Echter dat is via de zoekmachine of navigatie van de site bijna niet te vinden. Probeer het maar eens via Vrije Fries of Vrije Fries 2011.

Afijn, genoeg geconstateerd, nu de inhoud. In het eerste hoofdstukje, Van de redactie, wordt een samenvatting gegeven. Leo Verhart beschrijft de verwoede twisten tussen het Rijksmuseum van Oudheden (te Leiden), in de figuur van Jan Hendrik Holwerda, en het Fries Genootschap, vooral in de figuur van P.C.J.A. Boeles.
Nelleke IJssennagger beschrijft de contacten tussen Friezen en Scandinaviërs in de eeuwen rond het jaar 1000. Aan de hand van teksten en voorwerpen behandelt ze de onderlinge conflicten, allianties, handel en uitwisselingen als evenzovele manieren van contact.
Kees Kuiken onderzoekt het boeren-liberalisme in Het Bildt van de grote heren- en vergaderboeren.
Eeltsje Hettinga levert een mooi essay over de poëzie van de vorig jaar overleden schrijver Trinus Riemersma.
Joke Corporaal behandelt in haar artikel de Friese literatuur van o.a. Anne Wadman.
Persoonlijk het meest interessante artikel, gelardeerd met kleurenfoto's, vind ik dat van Saskia Kuus. Zij trekt de stelling van Piet Bakker, auteur van het standaardwerk over de Friese schilderkunst in de Gouden Eeuw, dat vooral adellijke milieus met portretschilderijen uiting gaven aan hun familiebewustzijn, in twijfel. Zij illustreert dit met het voorbeeld van de uit een familie van eigenerfden afkomstige regent Dirk Fogelsangh (1600-1663), die schilders veelvuldig opdracht gaf om hemzelf en familieleden te portretteren.
Justin Kroesen presenteert tenslotte een overzicht van het Friese katholieke kerkzilver uit het tijdperk van de protestantse Republiek, met bijzondere aandacht voor de daarop aangebrachte beeldtaal.

Inhoudsopgave:
- Terug in het land van herkomst, Leo Verhart.
- Friezen en Scandinaviërs in de Vikingtijd, Nelleke IJssennagger.
- Fries katholiek kerkzilver.
- Anne Wadman tussen moeder- en vadertaal.
- Oer de poézy fan Trinus Riemersma.
- De portretopdrachten van Dirk Fogelsangh (1600-1663).
- 'Zijne vrijzinnige denkbeelden omtrent de staatshuishouding'. Bildts protoliberalisme en liberalisme 1814-1851, Kees Kuiken.
- Archeologische kroniek, Ernst Taayke.
- Jaarverslag Koninklijk Fries Genootschap.

AlleFriezen.nl nu met gratis scans BS Dongeradeel

Het heeft even geduurd voordat de gemeente Dongeradeel, in navolging van vele andere Friese gemeenten, overstag ging om de Burgerlijke Standregisters te laten scannen. Maar nu zijn we eindelijk zo ver dat de boeken gescand zijn en opgenomen in de database van AlleFriezen.nl
AlleFriezen is een website die wil laten zien wat er in de Friese gemeentearchieven, het Streekarchivariaat Noord-Oost Friesland, het Historisch Centrum Leeuwarden en Tresoar is te vinden over alle Friezen, die geboren, getrouwd en overleden zijn in de provincie Fryslân, van de 19e eeuw tot midden jaren vijftig van de vorige eeuw.

Niet alleen kunt u dan zoeken op gegevens van Geboorten (1811-1902), Huwelijken (1811-1922) en Overlijdens (1811-1942), u kunt dan ook de daarbij behorende scans van de originele acten inzien. Bovendien is dat gratis, en geven de documenten ook veel extra informatie over getuigen, bijzondere omstandigheden en andere details die niet in de standaardgegevens van de database zijn overgetypt.

Neemt u dus eens een online kijkje in deze mooie bron van AlleFriezen.nl
En laat ons weten of u een mooie vondst heeft gedaan.
Met dank aan Tresoar en de gemeente Dongeradeel!

Napoleons douane bureau te Dockum

Op 16 maart 1813, des middags 12 uur, te Holwerd, overleed Pierre Joseph Julien, 32 jaar, man, weduwnaar. Zoon van Jean Baptiste Julien uit (waarschijnlijk) Gué-d'Hossus, Arrondissement De Rocroij, Departement des Ardennes.
Er is een Pierre Joseph Julien die op 12.10.1805 in Gué d’Hossus geboren werd, als zoon van Pierre Joseph Julien en Marie Thérèse Delcourt. Mogelijk is de man uit dit echtpaar degene die in Friesland overleed.
Hoe kwam nu een Fransman in een kleine plaats in Westdongeradeel als Holwerd terecht?
Het blijkt dat hij een douanier was. Wat velen niet weten is dat in 1811 door Napoleon persoonlijk een decreet werd uitgevaardigd waarin de Hollandse steden Amsterdam en Rotterdam en meer het Noorden in de steden Dokkum en Emden, douane bureaus werden gevestigd.
Dokkum had daarbij een groot gebied onder zijn hoede. De prachtige website over dit onderwerp van J.J. Duforez over de Geschiedenis van de Douanes Imperiales zegt er het volgende over:
Bureau Dockum, controlerende gebieden: Dockum, De kusten van de Zuiderzee, beginnende bij Elburg, de kust van de Noordzee tot aan Delfzijl,de eilanden Terschelling, Ameland en Schiermonnikenoog.
Eind 1813 was het al gedaan met de Franse bezetting van o.a. Friesland, toen de Kozakken ons land bevrijdden. Zou Pierre Joseph Julien het hebben zien aankomen en zichzelf uit wanhoop van het leven hebben beroofd?

Update: Dokkum werd als douane-bureau waarschijnlijk al in 1812 ingeruild voor Groningen. Tresoar Inv.nr. 3.01.1.06.4. In en uitvoerrechten (douanes). Onder de directeur generaal van de douanes in Parijs stond een hoofddirecteur (directeur principal) in Amsterdam. Zijn ressort was verdeeld in vier sub directies onder leiding van een directeur. Eén van de standplaatsen was Dokkum, later Groningen. Deze directie omvatte de kuststreek van Elburg tot Delfzijl en de eilanden Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog. Tot de directie Groningen behoorde o.a. de inspectie Leeuwarden.

Update 2: Ons lid Reinder Postma reageerde:  De Fransen hadden ook een post op Oostmahorn, dat heette / heet immers in het Fries "de skâns' en dat komt omdat er o.a. nog altijd een kruitmagazijn uit de Franse tijd in de zeedijk zit, en denk eens aan de boeken: de smokkelaars van de schans, wel erg zwart wit geschreven als je het nu leest maar vroeger waren zulke boeken schitterend. En in Anjum woonde een smid : Rameau, was dat ook een afstammeling uit de Franse tijd?

Update 3:  In het Memori boeck over 1779-1826 van de Amelander Cornelis Sorgdrager zag ik dat het tussen 1811 en eind 1813 stikte van de Franse douaniers die huizen doorzochten op Ameland en soms Amelanders naar Holwerd stuurden.
Bv Den 6 Feb 1811 deed hier (en voorheen tot Nes) de Franse Dowanen huis besoek, van een gedeelte huisen in ons dorp. Zommige hebben cassen en kisten moeten openen, deselve hebben bij ons aan huis ook besoeking gedaan als nu werd de geheele lading van het op den 29 December 1810 gestrande schip, door de Dowanen, na Harlingen gevoert, door ons Eijgen veerschepen die daartoe gerequireert werden

Vrijdag den 15 December 1811 wiert alle huisgezinnen door de klerk en twee dienaars, de man of zoons van tusschen de 25 en 65 Jaren wie genoteert en ijder wiert gevraagt, of zij woude Loote, of betalen tot een man die daar toe bekost wierde, namentlijk om te dienen tot het Leger van kustbewaarders, wijl hier van Ameland, een persoon en een borg, gevraagd wierde.

Maandag den 8 October 1813 vertrokken de hier zijnde Dovanen, met Samt het bureau, heel Schierlijk, Die zedert den 20 junij 1813 hier geweest ware.
Den 17 November 1813 kwam hier heel onverwagt tijding over Holvert dat de Pruisen in Groningen en Leeuwarden waarden hetwelk hier op het land een ongemeende vreugde baarde, Het geroep Orange boven was ongemeen, De klokken luide, en de beweging was uitermaten Groot.

Zaterdag den 20 Novem 1813 kwam er een brief uit Lieuwaarden aan De Merre om een Russche tolk daar te komen, waar op Cornelis Cornelis Kat van Nes is heengereist. Zeeker is nu Lieuwaarden over.

Schrijfplankje te Dokkum uit tijd Bonifatius

Het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden bezit een dubbel houten schrijfplankje met houten schrijfstift; stilus. In 1986 werd deze bijzondere vondst in Dokkum gedaan die gedateerd is tussen 750 tot 900 na Christus. Het zou dus door iemand gebruikt kunnen zijn die aanwezig was bij de moord op Bonifatius in 754!
Middeleeuwse schoolkinderen leerden in ieder geval lezen, schrijven en een beetje rekenen. De school was vaak aan een kerk verbonden en het geloof vormde een belangrijk deel van het schoolleven. Leerlingen oefenden op houten schrijfplankjes die bedekt waren met was en soms fraai versierd waren aan de bovenkant. Ze krasten er met de scherpe kant van een schrijfstift letters in en veegden die uit met de brede kant. Op de schrijfplankjes schreef men notities, rekeningen, oefeningen en teksten zonder blijvend belang. Moest de tekst langdurig bewaard worden dan gebruikte men perkament. In de vijftiende eeuw verdwenen de wastafeltjes omdat schrijven op papier meer algemeen werd. Doordat schrijfstiften vaak werden verloren, worden ze tegenwoordig veelvuldig teruggevonden. Zie welke vondsten uit Dokkum er nog meer in de collectie van RMO zitten.

Scheepsmodellen en hun verhalen gezocht

Het Fries Scheepvaartmuseum in Sneek is op zoek naar niet-museale scheepsmodellen en hun makers. En aansluitend het verhaal achter het schip en de maker of eventueel bezitter.
Ik heb wel eens contact gehad met Herman Visser, een nazaat van een Moddergatster Visser die zich professioneel bezig houdt met het bouwen van modellen van echte oude schepen via Bart Historische Scheepsmodelbouw. Hij heeft diverse modellen gebouwd die door zijn voorouders bevaren werden. Dat zijn natuurlijk mooie voorbeelden die het ambacht van modelbouwen combineren met familiegeschiedenis. Maar er zullen ongetwijfeld meer sneupers zijn die een model van een schip in hun woonkamer hebben staan van een schip dat vader, grootvader of overgrootvader onder zeil had. Of gewoon omdat ze geïnspireerd zijn door de prachtige maritieme historie en als bewijs daarvan een model hebben laten maken of gekocht op een veiling.  
Meindert Seffinga, directeur van het museum, formuleerde het als volgt: Waarom hebben mensen thuis of in hun kantoor een scheepsmodel staan? Vrijwel altijd is daar een verhaal aan verbonden: wij hebben dat model laten maken omdat grootvader schipper was, daar lag de oorsprong van ons transportbedrijf, ik heb zelf op dat schip gevaren, et cetera. Met het model worden de verhalen gekoesterd, of de makers van de modellen. De emoties in die verhalen zijn soms zeer groot. Daar willen we voorbeelden van laten zien. Professionele of semi-professionele bouwers zoeken we dus niet zozeer. Het verhaal staat centraal en niet het model of de kwaliteit ervan.
Ongetwijfeld zullen veel mensen op de Waddeneilanden, zoals Ameland en Schiermonnikoog, een fraai exemplaar hebben staan. Herkent u zichzelf in dit beeld of kent u iemand die hier op lijkt? Stuur ons dan een email en wij brengen u in contact met het Fries Scheepvaartmuseum.

Verlies Amelander schilderij leidt tot vondst Fries zilver

Dinsdagochtend 5 februari 2013 brandde in alle vroegte de RK Clemenskerk te Nes op Ameland vrijwel tot de grond toe af. In 1878 werd de kerk na een inzamelingsactie onder de gehele Nederlandse (katholieke) bevolking gebouwd naar een ontwerp van architect Pierre Cuypers, die ook het Rijksmuseum en Centraal Station in Amsterdam ontwierp. Het is momenteel nog onduidelijk wat de oorzaak van de brand is, maar duidelijk is wel dat er met de dramatische brand ook een bijzonder schilderij verloren is gegaan. De media maakten daar gretig melding van gezien het mogelijk sensationele karakter.

Afgelopen zomer was ik tijdens een korte vakantie op Ameland in de gelegenheid om met ons lid Richard Kiewiet de kerk van binnen te bekijken. Zijn neef en koster Theo, die op dat moment net een woonruimte bij de kerk inrichtte maar tijdens de brand in Nepal zat, liet ons binnen en toonde waar een schilderij hing die op dat moment werd toegeschreven aan de Friese schilder Gerardus Wigmana. Deze katholieke Fries kende ik van het schilderij Maaltijd te Dokkum met tsaar Peter de Grote, waarover ik in De Sneuper 105 publiceerde. Ik nam dan ook de gelegenheid te baat om enkele foto's met mijn digitale camera te nemen. En omdat ik online een artikel in het blad De Zeventiende Eeuw had ontdekt over het schilderij, geschreven door kunsthistoricus Marten Jan Bok (eveneens lid van onze vereniging en stammend uit een Dokkumer familie van mast- en pompmakers), stuurde ik ook hem de foto's. Hij reageerde enthousiast omdat hij het nu voor het eerst in kleur kon aanschouwen. Eerdere analyses waren gedaan op basis van een vrij onduidelijke zwart-wit foto. Tevens plande hij een bezoek in om medio 2013 het schilderij ter plekke nader te bestuderen. Zijn theorie was namelijk dat het schilderij mogelijk een werk was van Hendrick ter Brugghen, een Utrechtse schilder. Bij het grote publiek is deze vrijwel onbekend maar de kenners beschouwen hem als een schilder die maar weinig onder deed voor een tijdgenoot als Rembrandt. Of het schilderij daadwerkelijk van zijn hand is is nu niet meer te controleren. Een eventuele hoge waarde is dan ook louter speculatief! In het septembernummer van De Sneuper (nummer 111), die een focus op Ameland zal hebben, zullen we (als een schrale troost) een artikel plaatsen dat nader op het schilderij en de kerk ingaan.

In het Metropolitan Museum of Art in New York hangt een ander werk van Hendrick ter Brugghen, dat sterke gelijkenis vertoond met het Amelander exemplaar.
Toen ik ontdekte dat dit schilderij in de online catalogus van het museum beschreven werd, deed ik ook even een zoekopdracht met het woord Dokkum. En warempel vond ik diverse stukken Fries zilver, waaronder lepels met initialen en bekers. Meestal stuur ik dan een mailtje naar Hessel de Walle, die op zoek gaat naar de namen en jaartallen bij de initialen en deze vervolgens in zijn database opneemt. Zijn nieuwe vondsten meldt hij via zijn Google-plus account. Zo zit daar bijvoorbeeld bij: een zilveren lepel uit de omgeving van Dokkum uit ca. 1655 toen Hessel Martens en Antje Pieters trouwden. En een lepel van zilversmid Wilke Doncker (1634–36) te Dokkum. Kan het hier om Taecke Fopkes gaan die in 1635 trouwde met Pietje Gabes?
Sinds kort heeft hij ook een bestand waarin je familiewapens kunt opzoeken op basis van enkele kenmerken, bv een klaver en een roos. Tezamen met het overzicht van Friese familiewapens op onze website is dat voor veel sneupers weer een prachtige bron!

Galjootschippers Bul uit Dokkum rond 1700

Vader en zoon Jan Pieters en Pieter Jans Bul waren eigenaar van een galjoot waarmee ze goederen door de Sont transporteerden. Vader Jan Pieters Bul was schipper op de Drie Kooplieden en zoon Pieter Jans Bul op de Jefta. In de Sonttolregisters wordt hun achternaam regelmatig gespeld als Bol of Boll, maar ook als (De) Bull.
Jan Pieters Bul voer tussen 1698 en 1705 zeker elf keer door de Sont, terwijl Pieter Jans Bul tussen 1698 en 1725 zeven keer door de Sonttol ging.
In 1709 wordt Pieter Jans Bul in het Lidmatenboek van de Remonstrantse Gemeente Dokkum vermeld met Annetje Hendriks, naaister, die in hetzelfde boek vermeld wordt als overleden op 31 mei 1717.
Zoon Bul hertrouwde te Dokkum (voor het Gerecht en de NH gemeente) op 19 december 1717 al weer snel als Pijtter de Bul of Bull, afkomstig van Dokkum, met Stijntje Jakobs, afkomstig van Dokkum. Opmerking : hij is schipper. In 1718 wordt hij als Bol grootschipper genoemd en in 1721 wordt hij als Bul bij de doop van wederom een zoon Jan ook grootschipper genoemd.
De bestemming van vader en zoon Bul was in vele gevallen Dantzig, het huidige Gdansk. Ook werd er wel gevaren op Koningsbergen, Duinkerken en Amsterdam. Op de heenweg door de Sont voeren ze met name met ballast maar op de terugweg met huiden, linnen, pijpenkoppen en vooral rogge.
Op 8 april 1699 komen ze voor in de Pondtolregisters van Elbing met erwten, gerst en rogge.

Gens Nostra 2013 in nieuw jasje

De NGV had al aangekondigd dat Gens Nostra een extreme make-over zou ondergaan. Afgelopen zaterdag viel hij op de mat. In plaats van het aloude A5-formaat is GN overgestapt naar A4 kleurendruk, in feite hetzelfde als we met onze De Sneuper een jaar geleden hebben gedaan.
De belangrijkste argumenten die genoemd worden zijn het toenemende gebruik van kleur, meer afbeeldingen die beter tot hun recht komen, en de flexibiliteit van de cover.
Meer interactie met de website hoort daar mijns inziens ook bij. Het eerste kleurennummer is nog wel een beetje dun en behoudend ontworpen (vrij donker). Maar al met al lijkt het mij een prima verandering!
In het eerste nummer van 2013 portretten van Willem Jelles Berg en Tietje Kneubel uit Borgercompagnie/Sappemeer.
Harmen Snel van het Stadsarchief Amsterdam stelt de vraag of een postume doopgetuige zou kunnen, gezien de diverse voorbeelden die er van zijn.
De vonnissen van het Alkmaarse schepengerecht (1517-1557) zijn gedigitaliseerd en getranscribeerd via de site van Regionaal Archief Alkmaar en wel specifiek het Correctieboek met Namenindex. Zelfs de Friese vrijheidsstrijder Grutte Pier wordt in de vonnissen genoemd! In een vonnis uit 1524 wordt hij Lange Pier genoemd, die een groep Gelderse huursoldaten leidde die in 1517 Alkmaar overviel.
Verder de bekende rubrieken en een artikel over GEDCOM en groepen in Aldfaer.
In de afdelingsbladen van de NGV nog enkele Noordoost-Friezen: GroninGEN, nr 3, sept 2012, Het pottenbakkersgeslacht De Vries met oudst bekende Sijtze Gerbens de Vries die te Blija ondertrouwde in 1721 met Frouk Freeriks. En in Threant (Drenthe), nr 4, 2012: Genealogie van Pijtter Andries (Dijkstra) uit o.a. Oostdongeradeel, Baflo en Coevorden.
Update: Uit enkele reacties op de NGV site blijkt dat diverse leden nog niet erg tevreden zijn over het eerste nummer.

Tovenarij en duivelbanners in tijdschrift Fryslan

‘Tsjoenders’ en ‘dúvelbanners’ zijn mystieke beroepen uit een verzonken verleden, maar ze zijn nog steeds onder ons! Ze noemen zich alleen anders. De lichtgelovigheid van veel mensen, in combinatie met soms wanhoop over lichamelijk mankement, is immers van alle tijden. Zijn de ‘tsjoenders’ (Yomanda, dr. Vogel) tegenwoordig veel geringer in aantal, hun schare aanhangers is vele malen groter. Tot een eeuw geleden had elk dorp, zeker in Friesland, wel zijn eigen wonderdokter. Klaas Henstra geeft enkele krasse voorbeelden en verklaart ook de oorzaken van hun succes. Met name de ‘wonderdokterende’ doperse dominee/boeren Wartena springen in het oog. Volkskundige Willem de Blécourt heeft veel onderzoek naar het verschijnsel gedaan en schrijft over wat de kranten er in de periode 1860-1910 over meldden. Hij vertelt ook welke bevolkingsgroepen bevattelijk waren.
Kerst Huisman heeft Laurens ten Cate lang van heel nabij meegemaakt en beschrijft bijzonderheden van diens soms gespleten persoonlijkheid. En dan is er nog het onooglijke Kromwâl, voor menigeen in de 16de en 17de eeuw het centrum van de wereld. Hier spelen trouwens doopsgezinden ook een opvallende rol, zo schrijft Hans Koppen.
In Parijs is technisch onderzoek gedaan naar ‘onze’ fibula van Wijnaldum en Nelleke IJssennagger concludeert voorzichtig dat Friesland in de Vroege Middeleeuwen deel uitmaakte van een wijder verbreid netwerk dan we tot heden dachten. De rode steentjes op de beroemde fibula van Wijnaldum hebben een exotische oorsprong. Het zijn almandijnen uit India.
Pastoor Jan van der Wal gaat later dit jaar een historische reis naar Rome maken, in het teken van de Friese geschiedenis. Einddoel is de Friezenkerk.
Het symposium van het Fries Genootschap liet felle geluiden horen over de toekomst van Friesland. Vooral Geert Mak was kritisch en riep op tot veel meer strijdbaarheid. Het dociele karakter nekt Friesland, als we niet oppassen.
Wèl strijdbaar, maar de eigen glazen ingooiend, was de Friese elite begin 17de eeuw. Ze vochten vooral onderling en slaagden er maar niet in, het eigen gewest met één krachtige stem te laten spreken. Ligt hier de kiem van de ondergang van Friesland als betekenisvol gewest? Hotso Spanninga wijdde er zijn promotieonderzoek aan. Het resulteerde in het boek Gulden vrijheid? Politieke structuur en staatsvorming in Friesland, 1600-1640.

Fryslân, het historische tijdschrift, editie januari 2013, is nu te koop!

Informatie bij de uitgever:
Van der Let & Partners Identity via 0513 - 654445 of mail naar info@vdlp.nl.
Informatie bij de redactie:
Siebrand Krul via 0513 622 915 of 06 22 95 52 10 of mail naar Siebrand.Krul@upcmail.nl