Brief uit 1645 van Dokkumer Remonstrant aan Grotius

In de Universiteitsbibliotheek van Leiden bevindt zich een brief uit 1645 die geschreven is vanuit Dokkum. De afzender is ene Gideon de Courcelles. Dit zijn de gegevens die in de digitale catalogus vermeld zijn:
Titel:    Brief van Gideon de Courcelles
Van:    Courcelles, Gideon de
Plaats verzending:    Dokkum
Jaar:    1645
Taal:    dut
Aantal brieven:    1 br
Annotatie:    Gedateerd: 24 aug.
Annotatie:    S.v. Et. Courcelles aan Grotius
Signatuur:    SEM 84
Invoerdatum:    31-08-99

We kunnen hieruit opmaken dat op 24 augustus 1645 een brief verstuurd is in de Nederlandse taal door Gideon de Courcelles aan Grotius, ofwel de rechtsgeleerde Hugo de Groot. Zou Gideon in een netelige situatie hebben gezeten en De Groot om raad hebben gevraagd?

Van der Aa schreef over Gideon:  Hij werd in 1647 proponent bij de Remonstrantsche broederschap, en geraakte den 16den Mei 1648 te Kampen in den kerker, omdat hij er eenige malen, in eene verborgene bijeenkomst, aan zijne geloofsgenooten het Evangelie verkondigd had. Te vergeefs waren de pogingen van Prins Willem II om hem te doen ontslaan, en eerst den 16den Julij daaraanvolgende, na dagelijksche vermindering van spijs en drank, werd hij losgelaten met betaling van 200 gulden en uitbanning. Hij werd in datzelfde jaar beroepen te Noordwijk-Binnen en van daar den 8sten Augustus 1666 te 's Gravenhage, waar hij den 7den November kwam en in het laatst van 1672 overleed. Hij schreef:
Over het altijd durend geloof van de Catholijke Kerk, enz. 's Hage 1669, 12o.

Hugo de Groot was ook Remonstrant, dus de heren zullen elkaar vanuit de Remonstrantse gemeenschap gekend hebben. Het bizarre is echter dat Grotius reeds 4 dagen na het verzenden van de brief overleed. Hij was uit Zweedse staatsdienst teruggekeerd maar leed op weg naar Lübeck op de Oostzee schipbreuk. Weliswaar kwam hij, veel oostelijker, veilig aan wal maar nadat hij te paard weer richting Lübeck was gegaan overleed hij onderweg in Rostock op 28 augustus 1645. Hij zal dus de brief vanuit Dokkum van De Courcelles nooit ontvangen en gelezen hebben.
In Dokkum bestaat nog steeds een Remonstrantse gemeenschap, die in combinatie met de Doopsgezinden een kerk vormen onder de naam Verenigde Christelijke Gemeente Dokkum Doopsgezind en Remonstrants.

Wie overigens een scan of transcriptie van de brief heeft of kan maken: we ontvangen hem graag.

Heeft u nog diskettes?

Zo'n 2 jaar geleden schreef ik een blogartikel over De zin van het delen. Toen al was het urgent om informatie niet voor jezelf te houden en al helemaal niet te bewaren op verouderde gegevensdragers of software!
En toch gebeurt het nog. Dat mooie boek of prachtig onderzoek dat bewaard wordt op een diskette of nog steeds wacht op publicatie in de krochten van een oude pc.
Daarom zal ik het de komende tijd wat vaker gaan herhalen: Mensen, deel die informatie met een archief, vereniging of hobbygenoot. Dan weet u tenminste dat er nog iets mee gedaan kan worden als u er niet meer bent of de hobby vaarwel gezegd hebt. Dan zijn al die geïnvesteerde uren tenminste niet voor niets geweest. Anderen kunnen uw basis gebruiken om verder te zoeken in de tijd of u zelfs gewoon van aanvullingen en correcties te voorzien.
Schroom dus niet, kijk uw archiefkast na op oude diskettes, bestanden etc.

Stuurt u ons gerust een mailtje als u hulp nodig heeft of gewoon een digitale kopie wilt sturen. Een digitale versie van uw onderzoek, boek of publicatie is altijd welkom!

Monumenta quaedam Van Buchel/Buchelius 1610-1620

Het Utrechts Archief heeft in haar online collectie een aantal prachtige handschriften.
Aernout van Buchel ofwel Buchelius was een geschiedschrijver die in de jaren 1610-1620 een drietal bijzondere handschriften samenstelde met beschrijvingen en tekeningen van de grafzerken, wapenborden, inscripties en andere historische bijzonderheden die hij tegenkwam in de kerken en kloosters in de stad Utrecht, maar ook daarbuiten.
Een van de handschriften, de Monumenta quaedam sepulcralia et publica (Tresoar, Leeuwarden, hs. EVC 3373), handelt over o.a. kerken en familiewapens in Friesland.
De tekeningen hebben een grote waarde vanwege de zorgvuldigheid van Buchelius en het feit dat hij het optekende in een tijd dat zijn bronnen nog werkelijk bestonden.
Naast het originele handschrift is er online de transcriptie en de Nederlandse vertaling, voorzien van toelichtende noten en inleidingen. U kunt zoeken via het zoekvak of gebruik maken van de inhoudsopgave en index.
Een mooi voorbeeld is de pagina met wapens van de leden van het College van de Admiraliteit van Friesland en Groningen te Dokkum, hierbij afgebeeld.

Transcriptie:
* Hans Jacob Hegeman, hopman – Jan Kijf genaemt Frens, hopman
Allert Conders te Helpman, Henrick Conders te Helpman, hopluden. [Pathuis 1327]
In alio vitro sequitur:
Collegium der admiralité binnen Doccum
* Matheus Augustinus van Stein, wegen Hollant
Joncker Johan Rengers van Arendorp, wegen Utrecht
Joncker Poppe Ufkens, wegen Groeningen
Rembertus Sircxma, secretaris. [Pathuis 1329]
In alio vitro:
De gedeputeerde Staten der stadt Groeningen ende der Ommelanden
Peter Scatter – Johan Wichering – Johan Clant – Gerrit Crabbe – Philippus Meckema. [Pathuis 1328]

Vertaling:
* Hans Jacob Hegeman, hopman – Jan Kijf genaamd Frens, hopman
Allert Coenders van Helpen, Hendrik Coenders van Helpen, hoplieden.
In een ander raam volgt:
College van de admiraliteit te Dokkum
* Mattheus Augustinus van Stein, namens Holland
Jonker Jan Rengers van Arensdorp, namens Utrecht
Jonker Popko Ufkens, namens Groningen
Rembert Sircxma, secretaris.
In een ander raam:
De gedeputeerde Staten der stad Groningen en Ommelanden
Pieter Schatter – Jan Wichering – Jan Clant – Gerrit Crabbe – Philip Meckema.

Merklappen in Oudheidkamer Dantumadeel

Er is momenteel een tentoonstelling met als titel 'Letters spellen Draadjes tellen' in de Oudheidkamer Dantumadeel in de Westereen te bezichtigen.
Naast de merklappen zijn er diverse handwerken, die niet alleen de vrouwen zullen boeien, maar ook de mannen. Heel veel leuke en aparte baby kleertjes vormen een schitterend onderdeel van deze expositie. De naaiset van Jan Soldaat en de knoopgattang van Jeen Geertsma ontbreken ook niet bij deze tentoonstelling, die nog t/m 19 mei 2012 is te bewonderen.

De Oudheidkamer Dantumadeel is opgericht op 9 oktober 1958. In vijftig jaar is de verzameling uitgegroeid tot een grote “antiek-collectie” met daarnaast munten, penningen, schilderijen, prenten, kaarten, oude foto’s en een uitgebreide verzameling gebruiksvoorwerpen.
Een team van enthousiaste vrijwilligers houdt de Oudheidkamer in stand. Het bestuur bestaat uit vier mannen met een gemiddelde leeftijd van 80 jaar!
Verder biedt Oudheidkamer Dantumadeel geschiedenis uit de grond, historie in stukken en brokken, jagen en vechten, foto en diaseries, films, communicatie, maken en meten, licht en warmte, eten en drinken, kleren 1940-1945, boeken, uitgaven door de oudheidkamer en niet te vergeten de huisvlijt, het nut en de letterdoeken.

Zie ook het leuke filmpje in de uitzending Hea van Omrop Fryslan (via Martha Kist).

Scans oude foto's Noordoost Friesland op een rijtje

Akke Mollema (1882-1931)

De Secretaris van onze vereniging, Jan de Jager, is een verwoed verzamelaar van oude foto's uit de regio Noordoost Friesland. Hij levert vrijwel wekelijks een bijzondere oude foto voor een rubriek in de Dockumer Courant waarin om reacties wordt gevraagd van (vaak oudere) lezers.
Hij heeft dan ook al vele albums gescand (o.a. van de families Alberda, Idsardi, Zwart, De Boer, De Roos, Heeringa, Noordhuis en Terpstra) en waar mogelijk van namen voorzien. Leden van de Historische Vereniging Noordoost Friesland kunnen gebruik maken van de mogelijkheid scans van de oude foto's op te vragen. En dat is gratis!
Om inzicht te geven in wat en wie op de oude foto's staan hebben we een index van de foto's van Jan de Jager op onze site gezet met zoveel mogelijk namen.
Als u zelf ook nog (scans van) oude foto's uit onze regio heeft, stuur ze ons dan aub toe. In de buurt van Dokkum kan Jan de Jager eventueel ook langs komen om de foto's op te halen en/of te scannen.
Daar kunnen we vaak ook weer andere leden blij mee maken en levert voor u mogelijk weer interessante contacten op!
Update: Van de heer De Haan ontvingen we al een mooie scan van een foto uit 1873 van Johannes Reinicus Hermanides, geboren Workum 28 juni 1798, overleden Dokkum 11 januari 1888, van beroep turfdrager te Dokkum. Zulke willen we wel meer!

Balling Mollema (1886-1965) en Wypkje Sijtsma (1886-1947)

Historische vereniging Noordoost Friesland verwelkomde 500e lid op ledendag

Zaterdag jl. hield de Historische vereniging onder voorzitterschap van H. Talsma haar jaarvergadering in hotel restaurant de Posthoorn in Dokkum. 

Naast de gebruikelijke zaken als de verslagen van de secretaris en penningmeester werd afscheid genomen van bestuurslid Henk Aartsma (erelid) en redactielid Otto Vos, die een speciaal exemplaar van De Sneuper kreeg met zichzelf op de cover (zie foto) en tot redactielid van verdienste werd benoemd. 

Ze werden met een bloemetje en een toepasselijk cadeau in het zonnetje gezet voor hun bewezen diensten. 
Arjen Dijkstra uit Nes volgt Henk Aartsma op als bestuurslid.

Een ander heuglijk feit was dat de vereniging haar 500e lid kon begroeten in de persoon van mevrouw Y van der Beek uit Oenkerk. Mevrouw van der Beek kreeg een bos bloemen en een boek aangeboden. 

Na een heerlijke lunch werden de aanwezige leden met het “Dockumer Lokaaltje” (een treintje op luchtbanden) naar de Bonifatiuskapel gebracht waar een rondleiding volgde door Lammert de Hoop. De kapel is omringd door een fraai park waarin een aantal kruisstaties en een beeld van Titus Brandsma staan opgesteld. Priester Titus Brandsma is de geestelijke vader van het gehele complex. De beheerder van de kapel en historicus Lammert de Hoop informeerde de bezoekers bij de bron nader over de tijd tijdens het leven van Bonifatius en over de grote invloed van Bonifatius als missonaris en kerkhervormer en als architect van het christelijke West-Europa. Hierna werd er een rondwandeling door het park en de fraaie Bonifatiuskapel gemaakt. Het bezoek werd met een interessante film over het leven van Bonifatius afgesloten.

Henk Aartsma toont oorkonde bij ere-lidmaatschap

Om half vier werd het gezelschap na een korte rondrit teruggebracht naar de Posthoorn, waar de middag onder het genot van een kop koffie werd afgesloten en de leden genealogische gegevens konden uitwisselen.

Maar misschien wel het mooiste nieuws is dat onze vereniging door de Belastingdienst erkend is als Algemeen Nut Beogende Instelling (culturele ANBI). Met deze status kunt u, als cultuurliefhebber, belastingvrij een gift doen of de vereniging begunstigen in een testament/legaat.

Friezen in Alba Amicorum Koninklijke Bibliotheek

Ons lid Hilda Bouta heeft een lijst samengesteld van Friezen in de Alba Amicorum in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. Daar zijn albums verzameld, waarin veelal studenten van de hogescholen en universiteiten in Europa hun vrienden lieten schrijven. Een netwerk opbouwen, zouden we tegenwoordig zeggen. Een student beperkte zijn studie meestal niet tot een plaats. 
Er zijn albums van Friese studenten en er zijn Friese studenten die erin geschreven hebben. Bij deze lijst staan drie dingen: 
1. wie schreef in het album, 
2. in welke plaats 
3.wie was de eigenaar.


Soms staan er geschilderde wapens of een portret bij. Deze worden dan op de lijst vermeld. Soms staat er een schets of een korte spreuk. Maar ook een raadsel of filosofische verhandeling.  Het is heel interessant om te bekijken

Ik heb al diverse keren over die albums geschreven op het blog, oa over de Friese Alba Amicorum in de Leidse Universiteitsbibliotheek.

Inwoners uit Noordoost Friesland zitten er niet veel bij in de Alba Amicorum van de KB; Gerlacus Bolta uit Morra, Ernst Goslinga uit Hallum, Haring en Syds Sytzama eveneens uit Hallum. 

Maar velen hebben wel hun familiewortels in dit gebied: Aebinga in Ee en Blija, Burmania in Stiens, Camminga in Oudkerk en Ferwerd, Eysinga uit Oenkerk en Rinsumageest, Grovestins in Hardegarijp, Holdinga in Anjum, Meckema in Ee en Kollum, Oenema in Dantumawoude, Tjarda-van Starckenborg uit Rinsumageest. 

Er zijn ook veel beroemde mensen die in de albums hebben geschreven, bv, Hugo de Groot, Ubbo Emmius, Gomaris, Bezius, Ernst-Casimir van Nassau, leden van de familie van Solms. 

Zie de Index op onze site met Friezen in Alba Amicorum KB. 

Aanvullingen of artikelen over dit onderwerp zijn welkom!

Congres over David Gorlaeus (1591-1612) in Cornjum

David Gorlaeus werd geboren in Utrecht in 1590, maar groeide op in Cornjum. Op 16-jarige leeftijd schreef hij zich in aan de Universiteit van Franeker, waar hij de colleges volgde van Henricus de Veno (zie ook de professorenportretten van de Universiteit van Franeker). 
In 1611 vertrok hij naar Leiden om verder te studeren. Hij overleed in april 1612. 
Tussen 1610 en zijn overlijden schreef hij de Exercitationes philosophicae, een revolutionair boek voor zijn tijd, dat postuum werd gepubliceerd. Gorlaeus laat zich hierin kennen als een van de eerste atomistische filosofen van de vroegmoderne tijd; vooral de jonge leeftijd waarop hij tot deze filosofie kwam stelt moderne onderzoekers nogal eens voor een raadsel.
In 2010 konden De Freonen fan Tresoar de hand leggen op een exemplaar van dit zeer zeldzame boek, dat nog ontbrak in de collectie van Tresoar. Het is in convoluut gebonden met twee eveneens zeer zeldzame drukken van de uit Schotland afkomstige filosoof Gilbert Jacchaeus (c. 1578 – 1628), die vanwege zijn Arminiaanse gezindheid als hoogleraar te Leiden geschorst werd.

Het is dit jaar precies 400 jaar geleden dat de neo-atomist David Gorlaeus (ook Van Goorle) op 21 jarige leeftijd overleed. Dit zal worden herdacht met een wetenschappelijk congres en een eerbetoon in de kerk waar hij begraven ligt. 
Op vrijdag 27 april vindt het congres plaats in Cornjum, boven Leeuwarden.
Sprekers zijn ondermeer Klaas van Berkel, Han van Ruler, Aza Goudriaan, Theo Verbeek, Jannewietske de Vries en Theo Mulder.
De organisatoren nodigen allen van harte uit om bij dit congres aanwezig te zijn!


Voor details over het programma en aanmelden, zie onze website.

Voor informatie of opgave, email: Arjen Dijkstra

Naast dit congres zal er op 29 april om 15:30 uur een documentaire over dit 'wonderkind in de filosofie' worden uitgezonden op Nederland 2.

U kunt Gorlaeus ook volgen via Twitter: @Gorlaeus

Friezen in de online Militieregisters

Bauke Zijlstra vermeld in de Militieregisters

Het project Velehanden.nl is de laatste tijd veel in de publiciteit geweest. Het is een zogenaamd crowdsourcing project, een project waarbij het publiek helpt een klus te klaren. In dit geval is het de bedoeling archieven online te ontsluiten voor een breed publiek.
Een voor vele genealogen interessante bron zijn de Militieregisters. De registers van uw voorouders die in militaire dienst moesten zijn nu met behulp van vele vrijwilligers in den lande geïndexeerd en online gezet. En het mooie is dat aan de index ook de scan van het origineel gekoppeld is. Daar is wel een kleine vergoeding aan gekoppeld, namelijk 50 eurocent per scan, maar dat scheelt je ook weer veel tijd en reiskosten naar een archief! Betaling gaat eenvoudig en veilig via Ideal/ internetbankieren. Vrijwilligers die aan het project werken kunnen credits verdienen waarmee ze gratis scans kunnen downloaden. Een mooie stimulans.

In het begin van dit project waren er nog niet zoveel Friezen ingevoerd maar sinds 6 april 2012 is daar verandering in gekomen. Sinds deze nieuwe upload zijn er meer dan 1 miljoen namen online te doorzoeken!
En natuurlijk heb ik even de proef op de som genomen. Opeens vind ik nu zowel mijn grootvader Anne als mijn overgrootvader Bauke. Mijn grootvader is in 1904 vanwege broederdienst van militaire dienstplicht ontheven. Ook mijn overgrootvader Bauke werd vrijgesteld wegens broederdienst, in 1877. Leuk dat bij hem wel een signalement is meegenomen (een mooie aanvulling op een foto die ik van hem en zijn vrouw Aukje Visser heb): 1.68 meter lang, blauwe ogen en bruin haar.
Ga snel zoeken op Open Archieven naar uw Friese of andere voorouders. Een leuke aanvulling op uw stamboom!

Inmiddels zijn ze ook als onderdeel van AlleFriezen.nl te doorzoeken!

Amelander Hendrik Jans de Boer in 1795 bij Wight gekaapt

Enige tijd geleden schreef ik over de Amelander Hidde Jans Backer die in 1778 door de Engelsen werd gekaapt. In het Sailing Letters Journal IV, De Gekaapte Kaper, wordt er aandacht aan besteed en op de bijgeleverde CD staan scans van zijn verhoren.
Ons Schiermonnikoger lid Hilbert de Vries wees mij er op dat er nog een Amelander was die gekaapt werd door de Engelsen en in hetzelfde Sailing Letters Journaal werd genoemd: Hendrik Jans de Boer. Hij kwam met een lading tapijten uit Smyrna (het huidige Izmir in Turkije) via Lissabon en werd in 1795 bij het Engelse eiland Wight overmeesterd. Het artikel is dan ook genaamd: Van Bondgenoot tot Prooi. Hoe een Hollandse hoeker met tapijten uit Smyrna wordt ingehaald door de Fransen in 1795. Er lijken twee dingen in de titel niet te kloppen: Hollandse moet natuurlijk Friese zijn en Fransen moet Engelsen zijn.
In januari 1795 is namelijk de Franse generaal Pichegru ons land binnengevallen, waarna Engeland meteen alle Nederlandse schepen aan de ketting legt en kort daarna de oorlog verklaart aan de Bataafse Republiek.
Het schip De Vrouwe Susanna Maria van Hendrik Jans de Boer wordt op 3 februari 1795 ter hoogte van Wight aangehouden en naar de Engelse haven Sheerness gebracht. Hier wordt de Amelander verhoord. Hij verklaart o.a. dat hij een echte Oranjeklant is, dat zijn opdrachtgevers al 25 jaar de handelsfirma A. Roy & Branger zijn, zijn schip rond de 110 lasten is en tien koppen bemanning heeft, naast de schipper: Denen, Zweden, Hollanders en Italianen. Zijn vracht bestaat uit tapijten, carpetten, mohair, gele bessen, galnoten, gedroogde kruiden, zwarte rozijnen en zo'n 50.000 kilo amarilsteen (gebruikt voor slijpen).
Pas in 1802, na de Vrede van Amiens, komt de bemanning weer vrij.

Van Pieter Jan en Tineke Borsch kreeg ik weer de nodige genealogische gegevens van de Amelander schipper: Hij werd geboren op 15 september 1754 in Nes (Ameland) als zoon van Jan Andries (Ankes) de Boer en Ide Jans. Hij was katholiek en overleed op 30 januari 1819, als landbouwer.
Al in juli 1770 voer hij als jongen met zijn vader mee op De Resolutie naar Koningsbergen. Het schip waarmee hij in 1795 door de Engelsen werd gekaapt was de Vrouwe Susanna Maria.
Op 30 juni 1786 was hij te Buiksloot voor het gerecht getrouwd met de doopsgezinde Ybelke Lieuwes Lap, dochter van Lieuwe Pieters Lap en Klaaske Hendriks. Het echtpaar bleef kinderloos.
In 1788 wordt De Boer nog vermeld met de Vrouwe Susanna Maria en wel in de Amsterdamse Courant van 20 november 1788: Na Barcelona zal met den eersten vertrekken, Kapitein Hendrik Jansz de Boer, voerende het Tweedeks Hoeker schip, De Vrouw Susanna Maria, 't schip legd in Texel en de Lichter te Amsterdam; adres by d'Arnaud en Comp. H.Lammerts en Comp. en Snyders en GroteRus.

Grafmonument van Bonifatius te Fulda

Tijdens de aanstaande ledendag van onze vereniging op zaterdag 14 april te Dokkum zal er 's middags een bezoek gebracht worden aan de Bonifatiuskapel. Bij deze bedevaartskapel staat een standbeeld van de missionaris die in 754 na Chr. bij Dokkum werd vermoord. In het park met kruiswegstaties staat ook een beeld van Titus Brandsma, die zich sterk beijverde voor de Dokkumer bedevaarten.
Er is een mooie, korte film gemaakt over Bonifatius: De Schaduw van Bonifatius en in juni wordt in Dokkum Bonifatius, de musical, opgevoerd.

Wat minder bekend is dat Bonifatius werd begraven in de Duitse stad Fulda. Deze stad ontstond rond 744, toen Bonifatius daar een Benedictijner klooster stichtte. 
Ons lid Hilda Bouta was daar afgelopen zomer en maakte de nodige foto's, die bij dit artikel zijn afgebeeld. Dit is wat ze erover vertelde: Vorig jaar in de vakantie zijn mijn man en ik in de Dom in Fulda geweest. Daar trof ik een oude bekende uit Friesland. Het graf van Bonifatius.  Het is in een crypte. Het grafmonument is uitgevoerd in wit en zwart marmer. Boven de afbeelding van de moord op Bonifatius; en onder de heilige bisschop, met mijter en bisschopsstaf als tekenn van zijn waardigheid.Het lijkt er op dat hij er klaar voor is om op te staan uit de doden. Het graf is een bedevaartsoord. Er is veel ruimte om met een groep pelgrims dit graf te bezoeken om te bidden bij de relieken.

U kunt ook een virtuele rondgang door de Dom maken!

Fraaie tekening Dokkum in 17e eeuw

In de online database Geheugen van Nederland kom je af en toe fraaie plaatjes tegen.
Deze is getiteld: Doccum is oock een seer oude Stadt, geleghen in het Landtschap van Oostergouw ... = Doccum est außi une tres-ancienne Ville, dans le Pays de Oostergouw…
Maker: Bouttats, Gaspar (I)
Peeters, Jan (I) (1624-1678)
Vervaardigingsplaats:     Dokkum
Techniek:     ets/kopergravure
Afmeting:     11,3 × 28,5 cm
Bron:     [P323N370], Topografie van Nederland, Universiteitsbibliotheek Leiden
Copyright:     Voor meer informatie: Universiteitsbibliotheek Leiden

Fryslân, 11en30 en In Alle Staten

Na de vernieuwde Sneuper van vorige week vielen er deze week weer enkele bladen op de mat die interessant zijn voor de Friese genealogen en streekhistorici.
Als eerste Fryslân, het historisch tijdschrift van het Koninklijk Fries Genootschap voor Geschiedenis en Cultuur. Deze keer een themanummer Bevallen en opstaan. Het kraambed, vreugde en verdriet. Dan denk ik natuurlijk meteen aan de Dokkumer vroedvrouw Catharina Schrader die van 1693-1745 haar praktijk in Noordoost-Friesland onder vaak barre omstandigheden runde.
Jeanine Otten schrijft over Een geschiedenis van bevallen en opstaan in Friesland, o.a. over het gebruik van een Hansje-in-de-kelder. Deze zilveren drinkschaal (de naam spreekt me natuurlijk ook aan) had in het midden een dekseltje dat openklapte als er brandewijn in geschonken werd. Er kwam dan een poppetje (Hansje) te voorschijn, die een aanstaande baby aankondigde. Tijdens het drinken werd er gezongen: “ Men drinkt, als 't komt te pas, kaneelwijn frisch en helder, geluk aan de echtgenoot met Hansje in den Kelder”.
Het artikel Holle bomen en poppeslokjes behandelt de volksverhalen over waar een kind vandaan kwam. Was het de ooievaar, kool of poppestien in Burgum?
Een hedendaagse Catharina Schrader is Sietske Krisifoe (aparte naam trouwens), die in Zambia en Harlingen vroedvrouw was.
Het artikel Borstvoeding, over tate en minnen wordt gesierd door een prachtig schilderij van Willem Bartel van der Kooi.
Het afsluitende artikel van het thema gaat over dokter Petrus de Vries Jzn uit Easterein die eind 19e eeuw de eerste couveuse in Friesland liet bouwen door de dorpstimmerman!

Eindelijk kon ik trouwens constateren dat de bijbehorende website eens was bijgewerkt toen het blad Fryslân verscheen. Bij vorige nummers duurde dat vaak weken. Nog steeds heeft die website echter weinig toegevoegde waarde en dat vind ik jammer.

In 11en30, het blad op A5-formaat van NGV Friesland een nijsgjirrich artikel De merklap uit 1776 van Maaike Frouwke Bos onder de genealogische loep. Deze blijkt in Holwerd gemaakt door Dieuke Simens (Hemminga), uit een doopsgezind geslacht stammend. Gelukkig konden de Memories van Successie bij Tresoar opheldering verschaffen. Op de letterlap staat letterlijk Duke Simens, maar ze werd ook wel vermeld als Dieuke Simons Hemminga. Ze was getrouwd met Jacob Jans van Postma en had een broer Igle Simens. De auteur Jan Gaasterland stamt overigens van dezelfde stamvader Geert Jochums af als ik. Nakomelingen van Dirk Geerts uit Ezumazijl namen namelijk de achternaam Gaasterland aan, en die van zijn broer Jochum Geerts de naam Zijlstra.

Als laatste wil ik het boekwerkje In Alle Staten noemen. Het toont de activiteiten in Fryslân in 2012 in het kader van het jaar van de historische buitenplaatsen. In Fryslân worden die States of Staten genoemd. Ons lid Bearn Bilker is voorzitter van de Stichting Staten en Stinzen en schreef het voorwoord. Op de website staan de vele culturele activiteiten vermeld die in de staten en stinzen gehouden worden in 2012. Een bezoekje aan Friesland waard!

Tresoar digitaliseert Volkstelling 1744 na Twitter-actie

Pieter Brueghel de Jonge – De volkstelling te Bethlehem

Steeds meer archieven en geïnteresseerden in genealogie en streekhistorie openen een Twitter-account. Niet alleen om zelf korte nieuwsberichtjes onder een schare volgers te verspreiden, maar ook om gelijkgestemden te volgen. Zo ontstaan vaak leuke en snelle dialogen tussen publieke instellingen en het publiek dat ze bedienen.
Tresoar in Leeuwarden heeft al wat langer een Twitter-account via https://twitter.com/#!/Tresoar en kondigde kortgeleden aan de duizendste volger te verwachten. Om daar enige ruchtbaarheid aan te geven werd een Twitter-digitaliseringsactie bedacht: Wat zou u graag gescand willen hebben?
Speciaal ter gelegenheid daarvan zou Tresoar onder degenen die hun wensenlijstje getwitterd hadden loten, welk archiefstuk als eerste gedigitaliseerd gaat worden. De trekking van deze loting vond plaats op maandag 26 maart, ’s middag om 16.00 uur.
Via ons eigen Twitter-account https://twitter.com/#!/sneuperdokkum stuurde ik een tweetal suggesties in: de Volkstelling van 1744 (een relatief onbekende bron met vele namen) en de Criminele Sententies van 1536-1700. De sententies van 1700 tot 1800 zijn immers al geïndexeerd en daardoor vrij goed ontsloten. De oudere aanvulling zou het helemaal een bron maken om van te smullen!
Uit de loting kwam naar voren dat we gewonnen hadden, en wel met de Volkstelling 1744. In de online inventaris van Tresoar heeft het de volgende beschrijving: Toegang 5,
"Omschrijvinge van familiën in Friesland", staten, ingekomen van de grietenijen en steden, waarop aangegeven de namen van de gezinshoofden, de grootte van de gezinnen en de hoogte van de aanslag, 1744.
NB 1. Van de banden zijn microfiches op de studiezaal beschikbaar, zie plattegrond nr. 6. 2. Zie ook Nadere Toegang 5.21: P.J. Kreijl, Alfabetische lijst van inwoners van Hindeloopen, 1700-1750. 3. Wegens klachten over de slechte handel en scheepvaart werd door de Staten overwogen of de z.g. havenpachten zouden kunnen worden afgeschaft. In plaats daarvan zou een jaarlijkse quotisatie op de huisgezinnen geheven worden. Om de opbrengst van deze quotisatie vooraf te kunnen beoordelen, werden ingevolge resolutie van 13 maart 1744 alle grietenijen en steden aangeschreven staten in te zenden. Deze staten zijn als volgt samengesteld: van ieder hoofd van een huishouden werd de naam genoteerd, het aantal personen waaruit het huishouden bestond, of het huishouden vermogend of "insolvent" dan wel "gealimenteerd" was en de aangeboden vrijwillige bijdrage ter vervanging van de havenpachten. Nagenoeg de hele bevolking is op deze staten terug te vinden, zodat met recht van een volkstelling kan worden gesproken. 4. Zie ook: J.A. Faber, Drie eeuwen Friesland. Economische en sociale ontwikkelingen van 1500 tot 1800. Leeuwarden 1973. Deel I, pag. 34-38.
inv. nr. 1628 Oostergo
inv. nr. 1629 Westergo
inv. nr. 1630 Zevenwouden
inv. nr. 1631 Steden
 
Voorwaar een mooi initiatief!

Oude kaart 1692 Noord Friesland en Wadden

Via de website Old Maps Online kwam ik een kaart tegen, Germania Parte Occidentale, waarop het noorden van Friesland en de Wadden is afgebeeld.
De Friese plaatsen zijn voorzien van een kleine tekening van een molen.
Op de Wadden worden interessante oude namen genoemd, zoals het verdwenen eiland Busch (Bosch), en de zeegaten Scholbalg, Amelander Gat, Boomkens Gat en Stortemelks Gat.
Ook het nog niet aan Texel vastzittende Eyerlant wordt genoemd.
Bij Dokkum staat abusievelijk Dockun, met een n.
De maker van de kaart is Vicenzo Maria Coronelli, die leefde van 1650-1718.

Vernieuwde Sneuper gepresenteerd aan burgemeester Dokkum

Dinsdag 20 maart 2012 om 17.00 uur was het dan eindelijk zover: De officiële lancering van de geheel vernieuwde Sneuper, ons verenigingsblad. Uit handen van voorzitter Haije Talsma ontving burgemeester Marga Waanders van de gemeente Dongeradeel (waarvan Dokkum de hoofdplaats is) het eerste exemplaar. In de prachtige bovenzaal van het oude 'stadhuis' sprak de burgemeester lovende woorden over het levend houden van de bijzondere historische verhalen die over de regio te vertellen zijn.  
Hans Zijlstra gaf een toelichting op het hoofdverhaal in Sneuper 105, waarin het schilderij Maaltijd te Dokkum (1697) nader ontrafeld wordt.
Na het afscheid afgelopen jaar van onze eindredacteur Reinder Tolsma trad Warner Banga toe als nieuw lid van de redactie. Overigens zal redactielid Otto Vos komende jaarvergadering aftreden en is Atze Glas nieuw toegetreden, naast de al enige jaren actieve Piet de Haan. Als rots in de branding hebben we dan natuurlijk nog mede-oprichter van de vereniging Eimert Smits!
De discussie over een eenmalige uitgave in kleur van het normaliter in zwart-wit gedrukte blad op A5-formaat leidde al gauw tot de wens voor een geheel nieuwe lay-out. En aangezien Warner vaardig is met een digitaal opmaakprogramma kwamen de eerste voorstellen met een opmaak in kleur al snel op tafel. Toen bleek dat ook kostentechnisch binnen ons budget gedrukt kon worden (bij de immer flexibele drukkerij Andeko) is besloten groen licht te geven voor een totale restyling.
Het A5-formaat is A4 geworden en er is een aantal duidelijke rubrieken opgezet.
Inhoudelijk is de focus echter hetzelfde gebleven: een goede mix tussen streekhistorie en genealogie van interessante onderwerpen en families uit de regio Noordoost-Friesland.
Onze bijna 500 leden ontvangen de Sneuper in de loop van deze week (vandaag zijn ze op de post gegaan). Als u lid wilt worden kan dat nog steeds makkelijk via onze website. Voor slechts 15 euro per jaar ontvangt u, naast diverse andere voordelen, vier keer de Sneuper! Een aantal exemplaren is ook in de losse verkoop verkrijgbaar bij o.a. boekhandel Readshop in Dokkum.

Voor een uitgebreider verslag met foto's van de overhandiging van de nieuwe Sneuper zie de reportage op Waldnet.

De inhoudsopgave van Sneuper 105, maart 2012, is als volgt:
HISTORIE & STREEKGESCHIEDENIS
- Mysterie van de Maaltijd te Dokkum ontrafeld, H. Zijlstra
- Friese merklap uit Wierum, H. Bouta
- Eerste melding van gasvondst bij Engwierum (1729), T.P. Inia
GENEALOGIE & FAMILIEONDERZOEK
- Twee oude portretten ( Gasau & Rosier ), D. Bonnema
- Sjoerd Folkerts Rypperda ( deel 1 ), T. de Zeeuw
RUBRIEKEN & COLUMNS
- COLUMN: Je mutte mar hoare..., A. Hansma
- BONIFATIUSBEELDEN: Engelse musicalheld, L. de Hoop
HERALDIEK :
- Wat is heraldiek? R.J. Broersma
- Reacties op cryptische omschrijvingen, P. de Haan
INGEBOEKT: Bosatlas van de geschiedenis van NL, W. Banga
DIGITAAL, ACTUEEL & VARIA
- Website- en blognieuws, H. Zijlstra
- Onderzoek handkarren op het platteland, E. Fleurke
- Wat staat er te geschieden ( agenda )

Boek: Noordhorn vanaf de schamel

Noordhorn vanaf de schamel: verhalen van schoenmaker Hes, meer dan 3 generaties terug

Dit is de titel van het op 11 april 2012 te verschijnen boek geschreven door ons lid Piet Helmus uit Noordhorn met medewerking van Martijn Hes.

Het boek is gebaseerd op brieven van oud-schoenmaker Hes uit Noordhorn, welke een periode omvat van meer dan 100 jaar. Deze brieven zijn in handen gekomen van Martijn Hes na het overlijden van zijn moeder. Het betreft een briefwisseling tussen zijn grootvader in Indonesië en diens zoon Jacob Hes. In deze brieven worden personen en gebeurtenissen omschreven in het dorp, die zich afspeelden van 1830 tot 1925. In de bijna 40 brieven wordt een inkijkje gegeven in het wel en wee in het dorp. Piet Helmus heeft deze brieven vervolgens van interessante achtergrondinformatie voorzien, waardoor de brieven voor de lezer nog meer gaan leven.

Op 11 april a.s. wordt het boek feestelijk gepresenteerd in de Dörpsstee in Noordhorn. Binnenkort wordt gestart met de voorintekening van deze nieuwste uitgave van de Historische Kring Zuidhorn!

Inleiding
Aan de Langestraat in Noordhorn, bij het begin van het Gouden Hoekje, was tot ongeveer 1955 schoenmaker Hes gevestigd. Martijn Hes had een eenmanszaak, zoals vele ondernemers in dit Groningse dorp. Een kleinzoon (en naamgenoot) van hem, Martijn Hes uit Baambrugge, is na het overlijden van zijn moeder in het bezit gekomen van verschillende brieven die zijn grootvader in de periode 1950-1952 aan zijn zoon Jakob stuurde. Jakob Hes, geboren in Noordhorn, woonde toen in Indonesië, in Pasuruan op Oost-Java, waar hij directeur was van het ‘Proefstation voor de Java-Suikerindustrie’.

In deze brieven – Hes noemt ze zelf vaak opstellen – worden personen en gebeurtenissen in het dorp Noordhorn beschreven uit de periode 1830 tot 1925. In een kleine veertig verhalen is het wel en wee van de inwoners van Noordhorn aan het papier toevertrouwd. De brieven geven zo een opmerkelijke inkijk in de toenmalige samenleving van dit dorp. Voor de huidige inwoners van Noord- en Zuidhorn een zeldzame gelegenheid om kennis te maken met de geschiedenis van hun woonomgeving. Maar de welhaast levende beelden van zo’n samenleving in de moeilijke periode van de overgang van negentiende naar twintigste eeuw zijn interessant voor iedereen met belangstelling voor de achtergrond van de sociale ontwikkeling van het platteland. De heer Hes heeft de brieven ter beschikking gesteld aan de Historische Kring Zuidhorn
met de vraag of zij er iets mee kunnen, waarbij hijzelf graag enige regie wilde houden over het publiceren. Hij heeft er mee ingestemd dorpsbewoners in te schakelen die meer binding met het dorp hebben dan hijzelf, die er zijn geboren of er lang hebben gewoond.
De verhalen, zoals die in de brieven worden verteld, zijn ingekaderd en aangevuld met relevante achtergrondinformatie. Daardoor kan men de verhalen beter ‘plaatsen’ in tijd en omgeving. Veel voorvallen in dit dorp staan immers niet op zichzelf maar worden beïnvloed door landelijke gebeurtenissen en trends. Het resultaat is een beknopt stukje geschiedenis van ons dorp en (een groot deel van) zijn inwoners, in een tijdsbestek van meer dan een eeuw.
De Historische Kring is de familie Hes dankbaar dat zij de brieven ter beschikking stelden. Dorpsbewoner Piet Helmus schreef de begeleidende teksten. Hij beoogde met zijn bijdrage om belangstellenden te laten meegenieten van deze op een zeer authentieke wijze vastgelegde beschrijvingen van de toenmalige dorpse samenleving. Om de verhalen nog beeldender te maken is een aantal toepasselijke illustraties uit die tijd opgenomen. De aanvullingen van Martijn Hes jr. zijn duidelijk te herkennen, hij verzorgde de algemene achtergrondinformatie waaronder emigratiegegevens en bijzonderheden over zijn voorouders.

De brieven zijn allemaal letterlijk overgenomen, zoals de schoenmaker ze heeft geschreven. De briefteksten zijn steeds cursief weergegeven. Gerekend naar de inhoud zijn de brieven in twee soorten te onderscheiden. In een aantal worden gebeurtenissen verhaald uit de tijd dat schoenmaker Hes nog niet was geboren. Deze verhalen zijn dus van horen zeggen en dan kan er natuurlijk wel eens iets op een andere manier worden weergegeven dan het daadwerkelijk gebeurd is. Mogelijk zijn de personen die er een rol in spelen verwisseld of kan het gebeuren dat de schrijver er qua datering wel eens een paar jaar naast zit. Maar het zijn uitzonderingen.

Hes aarzelt af en toe ook zelf of het wel precies zo is gebeurd als hij het zich herinnert. Het is immers al zo lang geleden. Dat vonden de samenstellers echter geen reden om deze brieven over te slaan. Veel verhalen spelen zich echter af tijdens zijn eigen leven. Soms heeft hij er zelf een rol in, nogal eens als kwajongen tussen de kwajongens. De in deze brieven genoemde personen en jaartallen zouden wel moeten kloppen, ook omdat ze te verifiëren zijn met andere bronnen. Helmus is zelf één van die bronnen, iets wat in voorkomende gevallen ook wordt vermeld. Daarnaast heeft hij veel gebruikgemaakt van gegevens uit de Groninger Archieven en uiteraard raadpleegde hij de bronnen die via het internet toegankelijk zijn, ondermeer met behulp van het programma Genlias.

Al met al kan gesteld worden dat het totaal van deze brieven een goed beeld geeft van het leven in Noordhorn van een eeuw geleden.

Verleden en toekomst van het Dokkumer Lokaaltje

Van onze verslaggever ter plaatse, Henk Aartsma

Sprekers Kleijne en Rijff

Kaartjes Dokkumer Lokaaltje

De Stichting Vrienden van de kerk Hiaure had voor donderdagavond een lezing over het Dokkumer Lokaaltje georganiseerd. Tijdens zijn lezing in de kerk vertelde inleider Oege Kleijne vele wetenswaardigheden over de geschiedenis van de Noord-Friese Lokaalspoorwegen. Na de pauze presenteerde Chris Rijff het initiatiefplan m.b.t. de mogelijkheden om delen van het Dokkumer Lokaaltje te herstellen t.b.v. van het toerisme en de lokale economie.

Kamerbode Feike Klases vd Lei van de Friese Admiraliteit

Hij liep mee in de lijkstatie van Ernst Casimir in januari 1633 te Leeuwarden, in het groepje vertegenwoordigers van de Admiraliteit van Friesland te Dokkum. Op zijn mantel het insigne van de Admiraliteit: twee gekruiste ankers met een generaliteitswapen in het midden. Hiermee was hij voor iedereen herkenbaar.
Wie nu was deze kamerbode?
In de beschrijving van de deelnemers in de rouwstoet wordt hij genoemd. Het betreft Feike Klases, ook wel de familienaam Van de Lei dragende.
Dokkum, huwelijken 1625
Vermelding: Ondertrouw op 24 augustus 1625
Man       : Feicke Claesses afkomstig van Dokkum
Vrouw     : Antie Tymendr afkomstig van Leeuwarden
Opmerking : hij is kamerbode van de Admiraliteit.
Bron: Collectie Doop-, Trouw-, Begraaf- en Lidmatenboeken(DTBL)
Ondertrouwregister Gerecht Dokkum 1605-1628
Inventarisnr.: DTB 171

Leeuwarden, huwelijken 1626
Vermelding: Ondertrouw op 26 augustus 1626
Man       : Feicke Claas afkomstig van Dokkum
Vrouw     : Antie Thimons afkomstig van Leeuwarden
Opmerking : hij is kamerbode

Betalingsordinanties op de Ontvanger Generaal 1624
Citaat: De camerbooden vande admiraliteijt tot Doccum vande leverantie van thien taffelboeckiens in silver beslagen en aende heeren gelevert die somma van 38 £ 10 st
Bron: Archief van de Staten van Friesland
Toegang 5, Invnr.  2666, Folio   65v

Toen de Admiraliteit in 1645 naar Harlingen verhuisde, verhuisde Feike mee.

Voor meer informatie kunt u het leuke boekje van Ihno Dragt over De admiraliteit in Dokkum, 1597-1645, aanschaffen.

Zachte heelmeester maakte blinde ziend in 1628?

Hilda Bouta, actief lid van onze vereniging, wees mij op een vermelding in de Leeuwarder archieven van een Dokkumer heelmeester. Met een zilveren naald had hij een blinde vrouw geholpen die beweerde nu weer geheel te kunnen zien! 

Leeuwarden. 17 oktober 1628 "SACHARIUS Dreinerius BOLTHA, vrij operateur, steen en breucksnijder.oud ……op sijn verzoek verklaart Trijn Jansdr. Te Grotegast (Gr.)dat zij enige jaren blind is geweest, dat haar ogen door bovenstaand persoon met een sulveren naalde zijn gecureerd sedert dien weer kan zien gelijk voorheen".

Bron: Historisch Centrum Leeuwarden. Stadsarchief, certificaatboeken L 849-309a.

NB. Drie jaar later wordt hij opgenomen in Burgerboek Leeuwarden, met vermelding: geboren in Dokkum:

1631.     Zacharias,     Sacharias Drimmelry Bolta,     Dokkum. Leeuwarden.
In Burgerboeken Leeuwarden: 1631  SACHARIAS DRIMMELRIJ BOLTA, geboorteplaats Dokkum, pag 301, 303     http://www.gemeentearchief.nl/burgerboeken

 

Het lijkt in ieder geval op een vroege vorm van een staaroperatie.